Google
This ıs a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 1s expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
athttp://books.google.com/
Google
Über dieses Buch
Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun Öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei — eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.
Nutzungsrichtlinien
Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:
+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sıe das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern Öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.
Über Google Buchsuche
Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter|ht tp: //books.google.comldurchsuchen.
HARVARD LAW LIBRARY
—
FROM THE LIBRARY
OF THE
FÜRST zu STOLBERG
AT
WERNIGERODE
Received April 21, 1932
D LAW LIBRARY
HARVAR
QUELLEN und DARSTELLUNGEN
ZUR
GESCHICHTE NIEDERSACHSENS.
HERAUSGEGEBEN
VOM
HISTORISCHEN VEREIN FÜR NIEDERSACHSEN.
BAND XI.
URKUNDENBUCH DES HOCHSTIFTS HILDESHEIM III.
VON
Dr. H. HooGEWEG.
HANNOVER UND LEIPZIG.
HAHN'SCHE BUCHHANDLUNG.
1908.
Hideshum (Germany t Ecc ora) t ^.
-— n Qrocpalitu) 7°
URKUNDENBUCH
DES
HOCHSTIFTS HILDESHEIM
UND SEINER BISCHÖFE.
BEARBEITET
VON
Dr. H. HOOGEWEG.
DRITTER TEIL. 1260—1310.
MIT 9 SIEGELTAFELN.
ILS
D
3 fw
Adr Zr J MA
HANNOVER uND LEIPZIG. ed
HAHN'SCHE BUCHHANDLUNG. | «s
' FA
APRIL 21, 19°2
Druck von Aug. Eberlein & Co., Hannover.
Vorwort.
Der vorliegende dritte Band des Urkundenbuches des Hochstiftes
Hildesheim umfasst nur die Zeit zweier Bischöfe, Ottos I. (1260—1279)
und Swqfrieds (1279—1310). Er ist nach denselben Grundsätzen
bearbeitet, wie die früheren Bände, und es war nicht nötig, neue
Kopiare und andere Archive heranzuziehen als die in den vorher-
gehenden Bänden benutzten, sodass es genügt, hierfür auf die Vor-
worte des ersten und zweiten Bandes zu verweisen.
Um das immer mehr anwachsende Material in einem nicht allzu
starken Bande bewältigen zu können, waren noch zahlreichere
Kürzungen als früher notwendig. Diese durften selbstredend nie in
der Weise vorgenommen werden, dass der Inhalt der Urkunde dadurch
rerdunkelt oder entstelll wurde. Aber das rein Formelhafte glaubte
ich. doch möglichst rücksichtslos behandeln zu können und zu müssen.
So habe ich die Arengen und Korroborationen fast überall beseitigt
und letztere mit wenigen Ausnahmen nur da wiedergegeben, wo be-
sondere Miístegler genannt werden oder wo das Fehlen des Originales
eine Angabe über die Besiegelung 4n. der Note unmöglich machte. Ich
glaubte hier möglichst durchgreifend vorgehen zu können, da diese
oft recht wortreichen Formeln m. E. einen Wert für irgend Jemand
nicht haben — ausser für den Diplomatıker, und diesem helfen die
besten Drucke nichts, er wird immer auf das Original oder eine gute
mechanische Abbildung zurückgreifen müssen. Ebenso habe ich mich
bei der Wiedergabe gedruckten Materials, besonders wenn die Drucke
genügend und leicht zugänglich sind, an den früheren Grundsätzen
gehalten. Hierbei mag ich Manchem zu weit gegangen sein. Aber
einmal nimmt das gedruckte Material mit dem Ende des 13. Jahr-
hunderts und besonders für das 14. schon nicht unerheblich ab,
sodann kann ich bei aller Genauigkeit und Gewissenhaftligkeit, der
ch selbst mich befleissigt habe, mich nicht davon überzeugen, dass
VI
bei sonst genügender Wiedergabe Abweichungen rein orthographischer
Art oder von heute üblichen Grundsätzen durchaus den Neudruck der
Urkunde rechtfertigen — vorausgesetzt, dass nicht andere Gründe die
Wiederholung verlangen — oder dass eine ungedruckte, aber an sich
unwichlige Urkunde durchaus vollständig gegeben werden muss, wozu
ich 2. B. Indwlgenzbricfe, Gebetsbrüderschaften und die ganze Masse
der Rentenkäufe oder der Auflassungen von verschenkten Grund-
stücken rechne, zumal wenn die Schenkungsurkunde 1n extenso gegeben
wird und diese alles meist mit denselben Worten enthält wie jene.
Hier eim Regest zu geben und eventuell auf den älteren Druck zu
verweisen oder auch nur 1n der Note der einen das Vorhandensein .—
der anderen Urkunde anzudeuten, scheint mir nicht nur richtig,
sondern Pflicht gegenüber den Benutzern und vor allem den Käufern,
denen der neue Band nicht aufgewärmte, sondern frische Speise
bringen soll. Eime neue Publikation soll m. E. möglichst viel neues
bringen und nicht zum grösseren Teile aus älteren Publikationen zu-
sammengeschweisst sein; ste soll sich bemühen, möglichst bald auf
unbebauten Boden zu kommen und schnell fortzuschreiten, und ver-
meiden, durch tatsächlich unnötige Drucke die Bändezahl zu vermehren
und die Anschaffung zu erschweren. Grösstmöglichste Vollständigkeit,
aber auch möglichste Kürze! Ich glaube, der Bearbeiter kann doch
wohl soviel Vertrauen von den Benutzern seines Urkundenbuches er-
warten, dass er nichts wirklich Wichtiges übersieht oder fortlässt «n
den Urkunden, die ihm zu Gesicht kommen. Dass allerdings die eine
oder andere Urkunde beim besten Willen ıhm entgeht, ist nie aus-
geschlossen.
Auch für das Register habe ich geglaubt, die m. E. bewährten
Grundsätze nicht verlassen zu dürfen. Das Zitieren nach Nummern
scheint mir bei der Menge von Regesten, deren sich oft mehrere auf
einer Seite befinden, das Auffinden mehr zu erleichtern, als das
Zitieren nach den Seitenzahlen, das einer meiner Herrn Rezensenten
gern gesehen hätte. (Gar die Zeilenzahl hinzuzufügen, halte ich bei
dem Oktauformate des Buches nicht für notwendig. Nur in einem
Falle habe ich neben der Nummer auch die Seitenzahl hinzugefügt,
bei Nr. 484, die sich über mehrere Bogen erstreckt. Ich kann die
Art des Zitierens nach Nummern schon deshalb nicht hoch genug an-
schlagen, weil sie die Herstellung der Register vor dem Begınne des
Druckes gestattet. Die Vorteile, die daraus für die Einreihung un-
datierter Stücke, für die Ergänzung nur mit dem Anfangsbuchstaben
VII
gegebener Vornamen, für die Bestimmung wiüster Orte und für viele
andere Fälle nicht zum Wenigsten für Durcharbeit des zuletzt durch-
weg chronologisch geordneten gesamten Stoffes erwachsen, sind so gross,
dass ich von dieser Methode nicht abgehen möchte, und hoffe, dass
auch der Benutzer diesen Vorteilen und Erleichterungen des Bearbeiters
gegenüber gern auf ein noch genaueres Zitieren verzichten wird.
Zu Nr. 484 möchte ich noch besonders bemerken, dass trotz ein-
gehender Beschäftigung mit diesem Stücke es mir nicht gelungen ist,
die verschiedenen Abschnitte, aus denen das Ganze zweifellos zusammen-
gesetzt ıst, zu trennen und genau nach Zeit und Provenienz Jest-
zustellen. Die durchaus gleichartigen Abschnitte, die S. 431 und
S. 450 mit Anno primo beginnen, lassen wesentliche Abweichungen in
den Abgaben erkennen und beweisen, dass die beiden Stücke zeitlich
zu trennen sind, oder vielleicht richtiger, dass die vorliegende Abschrift
aus dem Ende des 15. Jahrhunderts sehr fehlerhaft ıst. Ich gebe zu,
dass das Regest dieser Nummer nicht genügt, auch abgesehen davon,
dass mir noch das Versehen zugestossen ist, ,,Domdechant" statt
„Dompropst“ zu schreiben. —
Die Siegeltafeln, bei deren Beschreibung ich mich der Hülfe des
Herrn Domkapitulares und Geistlichen Rates Dr. Bertram in
Hildesheim erfreuen durfte, hat wiederum der Photograph F. H. Bödeker
in Hildesheim hergestellt.
Für die vielfache Unterstützung durch Institute und Private,
die mir bei der Arbeit zuteil geworden, sage ich auch an dieser
Stelle noch meinen besten Dank. Möge der Band dieselbe wohl-
wollende Beurteilung finden wie der frühere.
Hannover, den 20. Juli 1903.
Dr. Floogeweg,
Archivrat.
2. Graf Heinrich von Wohldenberg resigniert dem Domkapitel die
Vogtei in. Hahausen und verspricht, dasselbe dem zukünftigen Bischofe
auch zu thun. .O. D. (1260 September 14 bis Oktober 9).
Reverendis ac discretis dominis suis L(udolfo) preposito ac
universis maioris ecclesie canonicis H(einricus) dei gratia comes de
Waldenberche paratam ad obsequia voluntatem. Notum esse volumus
universis, quod nos advocatiam in Hachehusen, quam de vestra
ecclesia tenuimus, vobis resignavimus et futuro domino episcopo
resignabimus, quod presenti littera et appensione nostri sigilli pro-
testamur.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 210. Siegelrest
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Bischof Johann starb 1260
September 14 oder 16, die Wahl Ottos erfolgte am 9. Oktober (vgl. unten Nr. 3),
deher die Datierung.
2. Burchard von Wolfenbüttel überträgt dem Maria- Magdalenen-
kloster vier ihm lehnrührige Hufen in Sossmar, die das Kloster gekauft
hat, und verspricht, die Hufen dem zukünftigen Bischofe zu resignieren.
O. D. (1260 September— Oktober).
Burchardus dei gratia miles dictus de Wlforbotele una cum filiis
suis Burchardo, Hecberto, Hermanno omnibus hoc scriptum in-
specturis salutem in domino Ihesu Christo. Quod agitur in tem-
pore ne labatur cum tempore necesse est scripti testimonio, quod
etate non corrumpitur, perhennari. Recognoscimus igitur et pro-
testamur, quod Iohannes dictus Agrestis tenuit a nobis iiii mansos
in Sotherem sitos apud Hamelen, quos prepositus Bruno monasterii
penitentium sancte Marie Magdalene in Hildensem ab ipso emptionis
titulo comparavit. Nos vero pro remissione peccaminum nostrorum
eosdem mansos emptos a preposito cum omni iure contulimus ec-
clesie memorate sub hac forma, ut, quantocius ecclesie Hildensemensi
in vero pastore, provisum fuerit, iam dicta bona in manus illius
resignemus. Quod promisimus data fide, quam receperunt a nobis
milites Theodericus de Tossem, Ludolfus de Cramme, Conradus de
Hildesh. UB. III. 1
2 1260.
Lindethe. Medio autem tempore nos et filii nostri preposito et
monasterio predicto contra quoslibet impetitores emptorum bonorum
plenam prestabimus warandiam. Testes autem huius rei sunt Tide-
ricus de Tossem, Ludolfus de Cramme, Conradus de Lindedhe
milites, Iohannes dictus Agrestis, Lodewicus de Olem famuli et
ali quam plures. Ne igitur de predicta ordinatione posteros con-
tingat dubitare, sigilli nostri munimine eandem duximus muniendam.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 74. Siegel verloren.
Gedr. Asseburger UB. I, S. 214 Nr. 313. Wegen der Datierung vgl. die vor. Nr.
8. Die Domherren postulieren einzeln vom Papste den Herzog
Otto von Braunschweig wegen Altersdefekts zum Bischof. Hildesheim
1260 Oktober 9.
In nomine patris et filii et spiritus sancti. Anno dominice
incarnacionis millesimo ducentesimo sexagesimo septimo idus octobris
ego Ludolffus prepositus Hildensemensis ecclesie Ottonem subdiaconum
meum concanonicum germa(num) nobilis viri ducis de Brunswich
postulo propter etatis defectum a sede apostolica in episcopum
Hildensemensis ecclesie et pastorem. Ego Iohannes decanus eundem
Ottonem subdiaconum meum concanonicum germanum nobilis viri
ducis de Brunswich postulo propter etatis defectum a sede aposto-
lica in episcopum Hildensemensis ecclesie et pastorem. Ego Heyden-
ricus archidiaconus Hildensemensis ecclesie — —. Ego Iohannes
decanus ecclesie sancti Andree canonicus Hildensemensis — —.
Ego Hartmannus!) scolasticus — —. Ego Henricus de Brema
sacerdos canonicus Hildensemensis — —. Ego Sibodo de Schart-
felde dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego Henricus de
Schalkeberg dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego magister
Iohannes dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego Theodericus
cantor ecclesie Hildensemensis — —. Ego Vulradus prepositus
Montis sancti Mauricii canonicus Hildensemensis — —. Ego Theo-
derieus de Appolde dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego
magister Leonius dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego Halto
dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego prepositus Albertus
sancte Crucis canonicus Hildensemensis — —. Ego Henricus de
Driborg archidiaconus in Solesche canonicus Hildensemensis — —.
Ego Hermannus de Woldenberge subdyaconus canonicus Hildense-
mensis — —. Ego Otto de Eversteyn subdyaconus canonicus Hil-
1) Cop. Hermannus.
1260. 9
densemensis — —. Ego Hillebrandus de Uslaria subdyaconus canonicus
Hildensemensis — —. Ego Hermannus de Dasle subdyaconus canonicus
Hildensemensis — —. Ego Bernardus de Dorstat subdyaconus
canonicus Hildensemensis — —. Ego Lippoldus subdyaconus ca-
nonicus Hildensemensis — —. Ego prepositus in Alsburg canonicus
Hildensemensis — —. Ego Henricus subdyaconus canonicus Hilden-
semensis — —. Ego Henricus dictus de Piscina subdiaconus ca-
eonicus Hildensemensis — —. Ego Luppoldus de Rustebergh sub-
dyaconus canonicus Hildensemensis — —. Ego Hoyerus subdiaconus
eanonicus Hildensemensis — —. Ego Iordanus de Blankenborch
subdyaconus canonicus Hildensemensis — —. Premissis itaque
singulorum postulacionibus ego magister Iohannes decanus vice om-
nium, ut sit postulacio universalis, dictum dominum Ottonem postulo
in episcopum Hildensemensis ecclesie et pastorem. Nos vero omnes
prenominati prepositus, decanus et capitulum ecclesie Hildensemensis,
quia prescripta postulacio in termino prefixo et in loco debito vocatis
omnibus, qui debebant, poterant et volebant interesse, invocata
spiritus sancti gracia concorditer et universaliter facta est, sigillum
capituli nostri ad maiorem huius rei evidenciam duximus apponendum.
Datum et actum Hildensem anno domini m^. cc®. Ix9., vii. ydus octobris.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 526 Nr. 910 im Kol. St.- A. zu
Hannorer. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 34 Nr. 52. Regest Böhmer-Ficker-Winkelmann,
Heg. imp. V, 4, Nr. 11876. Nach Chron. Hild. in Mon. Germ. SS. VII, S. 836 stand
Otto erst im vierzehnten Lebensjahre.
4. Dompropst Ludolf bekundet, dass Gerhard von Engerode
(Enikenrothe) auf drei Hufen der Domkirche in. Bleckenstedt (Blicken-
stide) verzichtet, nachdem er wegen seiner Armut ein Pfund aus Wohl-
wollen erhalten hat. 1260 November 6 (viii?. idus novembris).
Huic renuntiationi presentes aderant cum fieret et testes sunt
domini Heidenricus celerarius, Sibodo de Schartvelde, magister Io-
hannes, Henricus de Iburch, Otto de Eversten, Henricus prepositus
de Alsburch, Lippoldus de Antiquo foro, Hoyerus Wulfgrove, Hen-
rieus de Piscina canonici Hildensemenses, comes Widekindus de
Poppenburch, Iohannes de Escherte, Arnoldus de Hedhessen milites.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 207. Beschädigtes
Siegel des Donpropstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
&. Dompropst Ludolf bekundet, dass nur die Wittwe des Otto
ron Schwanebeck und deren Töchter die Güter in Borsum von ihm
1*
4 1260.
zu Lehn gehabt haben und dass er sie der Domkirche zur ewigen
Vikarie übertragen habe. O. D. (um 1260).
L(udolfus) dei gratia Hildensemensis ecclesie prepositus omnibus
hoc scriptum inspecturis salutem in domino. Presentibus protestamur
et notum esse volumus, quod Sifridus, Stormarius et Basilius fratres
de Rutenberg bona sita in villa Borsem nunquam a nobis in feodo
susceperunt, sed tantum domina Gisla relicta domini Ottonis de
Swanebeke et eius due filie domina Iutta et Hadvigis in feodo a
nobis habebant, et nulli alii aliquod ius recognoscere debemus nisi
tantum nostre maiori eeclesie, cui personis predictis in manus nostras
resignantibus ad perpetuam vicariam contulimus propter deum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 209. Siegel nebst
Befestigung verloren.
6. Graf Moritz von Spiegelberg lässt einen Liten frei. O. D.
(um 1260).
Mauricius dei gratia comes dictus de Spegelberge omnibus hoc scrip-
tum intuentibus salutem in domino. Noverint universi tam presentes
quam futuri, quod nos eum consensu heredum nostrorum Fredericum
nostrum litonem ad instanciam multorum proborum virorum liberum
tradidimus ad quodcumque dominium voluerit se transferendum.
Huius rei testes sunt Albertus Ircus, Bertrammus suus frater milites,
dominus Hermannus de Stemne, dominus Eigelbertus Surig, dominus
Hugo de Golthuserem!) et filius suus Hugo necnon et prior sancti
Michahelis. Ne autem hoc nostrum factum ab aliquo nostro herede
possit inquietari, presentem litteram nostro sigillo fecimus roborari.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 99. Stark beschädigtes
Siegel des Ausstellera an weissen Hanfschnüren.
V. Truchsess Anno von Braunschweig entsagt gegenüber dem
Propste von Dorstadt gegen Entschädigung seinen Ansprüchen an eine
Hufe in Nienrode sowie seinem Prozesse gegen denselben wegen eines
Grabens (um 1260).
A(nno) dapifer ducis de Brunswich, Hen(o), Ior(danus?) et
Bal(dewinus) fratres eiusdem. Noverint universi hoc scriptum
videntes, quod cenobium in Dorstat quendam mansum in Nigenroth
D So das Or.
1260. 5
situm in preiudicium nostrum et contra ius, quod plaghestech!)
dicitur vulgariter, longo tempore possedit, super quo prepositum
eiusdem cenobii incusavimus et tandem cum ipso communiter sub
hac forma concordavimus, videlicet quod xxv talenta denariorum
ab ipso acceptavimus et recepimus ab omni iure, quod nobis in
eodem manso addiximus, plane et simpliciter cedentes, cum consensu
heredum nostrorum prefatum mansum supradicto cenobio sine omni
gravamine in perpetuum relinquentes. Insuper cause renunciamus,
quam ad ipsum habuimus pro fossato, que sine nostro consensu in
nostra fecerat?) comitia. Huius rei testes sunt Wol(terus) de
Baldensen et alii plures. Preterea hanc cedulam inde scriptam
sigillis nostris signavimus. Datum etc.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt, fol. 24.
8. Propst Konrad von Dorstadt bekundet die Beilegung eines
Streites mit dem Pfarrer in Gielde wegen Holzfällens. O. D. (um 1260).
C(onradus) dei gracia prepositus in Dorstat omnibus hanc
litteram inspecturis salutem in domino. Quia dissenciones et rixas
inter amicos diu versari non decet, solent prudentes suas acciones
linguis testium et scripture memorie commendare. Hinc est, quod
plebanus de Geledhe mansum habens adiacentem Nyienrodh curie
nostre querimoniam detulit coram suo archidiacono domino Sege-
bodone dicto de Scartfelde, quod mansus ecclesie sue nudaretur
lignis attinentibus. Unde nos ex consilio virorum prudentum et
pro amicicia ipsius domini archidiaconi statuimus, ut procurator
curie nostre ipsi ostendat annuatim in silva nostre ecclesie ligna
incidenda circa tres plaustratas. Ut autem ista composicio rata
sit et firma, litteram istam sigillo nostro et domini archidiaconi
munivimus. Testes sunt?) Albertus de Borhtorpe Teodericus de
Sladem, Ekehardus de Nyenkerke, Alardus de Wakersleve plebani
et dominus Heinricus prepositus de Esscerte et alii quam plures.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Propstes verloren, das des Archidiakons
gut erhalten. Gielde gehörte zum Archidiakonat Neuenkirchen.
9. Abt Ernst des Michaelisklosters belehnt die Brüder Kerstelig
mit einer Hufe in Escherde. O. D. (um 1260).
Ernestus dei gratia abbas ecclesie sancti Michahelis in Hilden-
sem omnibus hoc scriptum inspecturis salutem in domino sempi-
!) Cop. pleghastech. — ?) Cop. fecera. 2°) sunt über der Zeile.
6 1260.
ternam. Notum esse cupimus universis et tenore presentium re-
cognoscimus, quod Heinricus de Emberke Cristiano et Heinrico
filiis fratris sui Iohannis!) dicti Kerstelig medietatem unius mansi
siti in Escherste vendidit nobis resignando. Huic resignationi sua
uxor Gerburgis et sui pueri consenserunt. Nos vero Cristiano et
Heinrico fratribus predictis, nam ad ipsos pars altera iam dicti
mansi hereditario iure fuerat devoluta, pheodaliter eundem mansum ?)
porreximus tali conditione interposita, quod nostre ecclesie per-
solvent decem solidos annis singulis de eodem. Ne igitur nostri
successores nostre donationis effectum infringere valeant, sigillum
nostrum duximus presentibus apponendum. Huius rei testes sunt
Iohannes de Homborch hospitalarius, Ludolphus Stange, Hermannus
de Eldagessen, Henricus Colve.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 52. Siegel des Abtes an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
10. Ritter V(olrad) von Depenowe resigniert dem Dompropst
Lud(olf), dem S(egebodo) von Scharzfeld, D(ietrich) von Adensen,
V(olrad) Propst des Moritestiftes, O(tto) von Eberstein, H(ermann) von
Dassel, V(olquin) von Schwalenberg und dem ganzen Domkapitel den
Zehnten in Schillerslage (Schildersle) zu Gunsten des Kl. Wienhausen.
O. D. (um 1260).
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265, 8.30 im Kgl. Staatsarchiv
zu Hannover.
41. Das Kl. Wöltingerode überweist der Vorsteherin des Kranken-
hauses Renten aus dem Allode in Isingerode und dem Dorfe Hilwor-
dingerode unfer angegebenen Bedingungen. O0. D. (um 1260).
A(lheidis) dei gratia abbatissa, E(lisa) priorissa totumque
collegium sanctimonialium sancte Marie virginis in Waltingerode
universis Christi fidelibus salutem. Ne cum tempore pretereant et
in oblivionem deveniant ea que geruntur infra tempus, scripture
memorie utiliter commendantur. Quapropter notum esse volumus
omnibus, quod nos unanimi conventus nostri arbitrio relaxavimus
usibus domine A(lheydi) magistre infirmarum vel ei, quecumque pro
tempore huius officii procuratrix exstiterit, viginti sex solidos, quos
in communes ecelesie de allodio Ysingerodhe singulis annis solvere
tenebatur, et octo solidos annuatim recipiendos ad usus suos de
villa Hilwordingerode assignavimus, quamdiu nos bonorum nostrorum
!) Iohannis auf Rasur. ?) eundem mansum über der Zeile nachgetragen.
1260. T
in Lengede quieta fruimus libertate. Si vero nostra ecclesia de
parte comitis Hogeri de Waldenberch in predictis bonis iuris sui
debito privata fuerit, ad communes usus predicta pensio revertetur
et ipsa, que pro tempore curam gesserit infirmarum, a supradicto
comite sedecim marcas puri argenti summa plenitudine iuris extor-
quebit eius officio refundendas. Ne igitur successorum nostrorum
aliquis factum hoc nostrum, quod communi conventus arbitrio de-
crevimus, possit vel audeat immutare, presentem paginam sygilli
nostri appensione munivimus ad cautelam.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 22. Konventssiegel am
Rande beschädigt. Cop. VI, 115, 8. 890 heisst es: Hilverdingrode sei verwüstet und
habe gelegen uff der Heide über dem Steinvelde und sey alle zu Holz gewachsen
und sey ein grosses Holz. — Die Priorin dürfte wohl Elise heissen und eine Person
sein mit der späteren Äbtissin dieses Namens.
12. Jusarius von Harlingeberg resigniert dem Kl. Wöltingerode
den Zehnten in Dudingeroth. O. D. (um 1260).
Iusarius miles de Harlingenberch omnibus hanc paginam in-
specturis in domino salutem. Quoniam res geste oblivionis incursu
citius humane subtrahuntur memorie, que flunt in tempore ne cum
fuga temporis discedant, congruum est hoc apicibus litterarum
commendari. Notum igitur facimus universitati fldelium tam pre-
sentium quam futurorum, quod nos de consensu filiorum nostrorum
scilicet Iordanis, Baldewini, Widekindi!) decimam in Dudingeroth,
quam ab ecclesia Ilsenegensi tenuimus, ecclesie Waltingeroth libere
resignavimus possidendam. Ut autem hoc factum ratum et incon-
vulsum permaneat, hanc paginam inde conscriptam sigillo nostro
consignavimus.
Or. im Kol, St.-A. zu Hannover, WÜültingerode Nr. 34. Das beschädigte Siegel
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen lässt noch
einen Zickzackbalken erkennen.
18. Archidiakon Th. von Nettlingen (Netelingen) genehmigt, dass
die Kirche in Hoheneggelsen (Eikelshen) Güter bei Oedelum dem
Kl. Loccum verkauft. O. D. (um 1260).
Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calen-
berger U B. III, S. 148 Nr. 213a.
!) Über der Zeile nachgetragen.
8 1261.
144. Propst Bruno des Maria- Magdalenenklosters bekundet die
Stiftung eines Anniversars durch Bernhard von Stemmen. 0. D.
(1260 —74).
Bruno dei gratia prepositus domus sororum sancte Marie
Magdalene in Hildensem et totus eiusdem loci conventus omnibus
hane cartulam inspecturis salutem. Notum esse volumus, quod
Bernardus laicus dictus de Stemne contulit tria talenta Hildense-
mensis monete ecclesie nostre pro anime sue remedio sub hac forma,
quod videlicet anniversarius carorum suorum Bodonis scilicet et
Conradi et Ortwini et Azzelen et Lutburgis et Elizabeht annuatim
agetur in ecclesia nostra sollempniter a conventu in dei Marci,
sicut fratrum et sororum anniversarii agi solent, et ad consolationem
cedent illa die duo solidi dominabus in claustro et unus solidus ad
candelam. Ne igitur in posterum de hoc oriatur dubitatio, nos
scriptum hoc nostrum inde confectum dedimus et illud sigillo ecclesie
nostre fecimus sigillari.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 72. Kapitelssiegel an dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Nach der Schrift und der Zeit des
Propstes Bruno angesetzt.
15. Ritter Dietrich von Stockem und seine Söhne R. und Johann
resignieren den Grafen Hermann und Heinrich und H(einrich), dem
Sohne des Burchard von Wohldenberg, ihre Güter in Hockeln (Hokenem).
O. D. (vor 1261).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 55b. Siegel nebst Befesti-
gung verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 82 Nr. 70b. Graf Heinrich (III) stirbt
1261, daher die Datierung.
16. Papst Alexander IV. beauftragt den Abt von Michaelstein
und den Propst (Albert) und Dechanten (Ludolf) des Kreuzstiftes, den
Streit zwischen dem Marienstift in Halberstadt und dessen Kanoniker
Johann Stepelke zu untersuchen. Lateran 1261 Januar 28 (v. kalendas
februarii, pontificatus nostri anno septimo).
Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preussischen
Staatsarchiven 21) S. 242 Nr. 1022.
17. Burchard der Ältere von Wolfenbüttel bekundet, dass Eber-
hard von Denkte und Konrad von Onekampe eine Hufe in Pungen-
stede, die sie von ihm zu Lehn haben, dem Kl. Heiningen verpfändet
haben. Gebhardshagen (apud Indaginem) 1261 Januar 31 (pridie
kalendas februarii).
1261. 9
Huius rei testes sunt dominus Iohannes tunc temporis prepo-
situs in Henigge, dominus Luthmarus sacerdos in Wimmelhusen
und Laien.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 21. Siegel verloren. Gedr.
Asseburger UB. I, S. 210 Nr. 306.
AS. Das Michaeliskloster überlässt dem Kreuzstift eine Litin, die
einen Liten desselben geheiratet hat. 1261 Februar 5.
Ernestus dei gratia abbas monasterii sancti Michaelis in Hil-
densem . . preposito, . . decano totique capitulo sancte Crucis in
Hildensem salutem. Notum esse cupimus, quod, cum Wicpertus
fllius Bernardi Biiz lito ecclesie vestre duceret uxorem Ghermodim
filiam Edheleri litonissam nostram, pro eadem Ger(modi) solutum
fuit nobis ius pudicicie, unde ipsa Germodis sequens maritum suum
translata est ad ius et dominium ecclesie vestre, et hoc litteris
presentibus protestamur. Datum anno domini m. cc. ]xi9., nonas
februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 115. Siegelrest an dem von
der Urk. geschnitienen Pergamentstreifen.
19. Propst, Dechant und das Domkapitel verkaufem dem Kloster
Loccum den Zehnten in Oedelum zur Bezahlung der vom verstorbenen
Bischof Johann gemachten Schulden und versprechen dafür Sorge zu
tragen, dass der Postulierte Otto nach seiner Konfirmation oder, falls
diese nicht erfolgen sollte, der andere zukünftige Bischof das Eigentum
des Zehnten dem Kloster überträgt. Hildesheim (1260) 1261? Februar 19
(xi?. kalendas marcii).
Nach Abschrift des 16. Jahrh. im Loccumer Copiar S. 16 Nr. 61 gedr.
t. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 144 Nr. 207. Die Jahreszahl kann nicht
richtig sein; die Urk. gehört frühestens in den Februar 1261.
20. Ritter Heinrich von Steinberg dotiert den von ihm in Lam-
springe gestifteten Katharinenaltar und bestimmt den darauf zu haltenden
Gottesdienst. Winzenburg 1261 Juni 7.
In nomine sancte et individue trinitatis. Henricus miles dictus
de Steinberch, Ascwinus et Conradus milites ipsius filii omnibus in
Christo fidelibus salutem in vero salutari. Quia memoria hominum
labilis est et caduca et quia propter naturalem faciliditatem omnes
proni sumus ad discenciendum, ex antiqua patrum invencione dicitur
introductum, ut scripta legaliter conficiantur, per que acta priorum
10 1261.
ad memoriam revocentur. Hinc est, quod ego Henricus miles dictus
de Steinberch, Ascwinus et Conradus milites mei filii tam posteris
quam presentibus notum esse volumus, quod pleno consensu heredum
unum altare, quod propriis expensis in honore beate Katerine in
Lammespringge construximus, tribus mansis, qui siti sunt in Her-
bernnessen dotamus ad usus sacerdotis ipso altari deservienti.
Preterea molandinum in eadem villa sex solidos solvens ad lumen
conferimus altaris, insuper mansum et dimidium in Wenedhen,
quorum medietas ad usus sacerdotis, pars reliqua ad lumen cedet
ipsius altaris, taliter statuentes, ut ibidem diebus singulis divina
procurentur ter in ebdomada missa pro defunctis, semel de domina
nostra, tres misse relique sub arbitrio sint sacerdotis. Ut autem
hec firma et inconvulsa permaneant, nos ex una parte, prepositus
et conventus ex altera sigillorum nostrorum munimine fecimus
roborari. Huius rei testes sunt Conradus plebanus in Wincenburg,
Bertoldus plebanus in maiori Vrethen, isti sunt milites Hermannus
de Gandersem, Woltherus frater suus, Egbertus et Wltherus frater
suus de minori Vrethen, Bertoldus de Godenstede, Rodolfus et
lohannes fratres de Dalhim. Datum in Wincenburg anno moec?lxi?.,
vii. idus iunii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 29. Gut erhaltenes Siegel
des Ausstellers, das des Konvents verloren. Es mag hier bemerkt werden, dass
Bischof Dietrich von Wierland am 5. Juni in Lamspringe eine Urk. für Kloster
Weende ausstellt, gedr. Mittheil. aus der livländ. Gesch., IX, S. 36.
21. Abt Ludold und der Konvent des Godehardiklosters tauschen
mit dem Laienbruder Johann von Oedelum in Loccum einen Morgen
Landes gegen eine Kuh und ein Kalb. 1261 Juni 21 (xi. kalendas iulii).
Abschrift des 16. Jahrh. im Loccumer Copiar S. 14 Nr. 50. Gedr. v. Hoden-
berg, Calenberger UB. III, S. 155 Nr. 223.
22. Heinrich von Schwiecheldt, Vogt in Hannover, bekundet über
einen Vergleich des Moritzstiftes mit den Wittwen des Konrad und
Rabodo von Reden wegen Güter in Linden und über den Rückkauf
von zwei Hufen ebenda. Bei Gleidingen 1261 Juni 22.
.Ego Henricus de Swechlete advocatus existens in Honovere in
presentibus hoc protestor, quod accedente compositione inter pre-
positum Montis Hildensemensis ac relictas fratrum de Rethen videlicet
Conradi et domini Rabodonis pro bonis in Lynden ecclesie Montis
pertinentibus est condictum. Domine prefate bona eadem cum
1261. 11
omnibus attinenciis tam in campo quam in villa duobus annis possi-
debunt, pro quibus relaxabunt x talenta de viginti talentis, que
solvere tenetur eisdem ecclesia memorata. His vero duobus annis
transactis dominus prepositus dabit decem talenta residua et sic a
dominis predictis eadem bona omnino erunt expedita, sed redimi
non possunt nisi lohannis baptiste in festo, et si redempta non
fuerint, extunc ea domine iam sepius dicte pro quinque talentis per
annum proximum possidebunt et ipsa per advocatiam non impedient
nisi dominus comes de Wunstorpe illam in gracia dominorum montis
sancti Mauricii obtineat vel in iure. Duos eciam mansos a quodam
litone ipsius ecclesie obligatos ad villicationem dictam pertinentes
dominus prepositus redimere potest cum vult pro ipsis denariis,
pro quibus sunt expositi, et obstaculum non habebit. Acta sunt hec
anno gracie m?. cc?. lxi*., in placitis apud Gledinge in crastino
Albani martiris testibus astantibus domino Lodewico de Edelinge-
borste, domino Wilbrando de Redhen, domino Heynrico de Horbere
ac domino Ludero de Hanense, domino Iohanne de Escherte, domino
Ludolfo de Borsem, domino Brunone de Gustede ac domino Thiderico
de Althen et fratribus de Harboldessen, et multi alii viri honesti
astiterunt. Ego Arnoldus miles de Heddessen ex rogatu partis
utriusque meum sigillum apposui ad sigillum advocati de Honovere,
ut hec littera hiis duobus sigillis sigillata et cum testibus eo firmior
habeatur.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 25v in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
28. Die Brüder Dietrich und Ernst von Stöckheim übertragen
dem Moritzstift den Westerberg, den Bischof Johann demselben Stifte
zur Rodung überlassen hat. Hildesheim 1261 September 9.
Nos Thidericus et Ernestus fratres dicti de Stockem tenore
presentium protestamur et recognoscimus manifeste, quod, si quid
iuris habere videbamur in monte illo, qui Westerberch vulgo dicitur,
quem dominus Iohannes Hildensemensis episcopus ad novandum
ecclesie sancti Mauricii contulit, ob amorem domini Volradi ecclesie
iam dicte prepositi ipsi ecclesie contulimus ratum et gratum habentes
collationem illam, quam dictus episcopus contulit ecclesie sancti
Mauricii sepius iam prefate. Nolumus etiam, quod capitulum et
prepositus & nostris heredibus in prafatis bonis impediantur in-
posterum aut aliquatenus molestentur. Ut autem hec nostra donatio
12 1261.
rata permaneat, ego Thidericus presentem litteram sigillo meo
sigillavi. Ego Ernestus, quia sigillum proprium non habeo, sigillo
fratris mei Thiderici sum contentus. Datum Hildensem anno domini
m9. cc9, 1xi*., in die sancti Gorgonii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 28. Schildförmiges Siegel
Dietrich an dem von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen wenig beschädigt,
zeigt Lindenast mit zwei Blättern: 1 SI(GGI)OLLVM . TIDERICI . DE. STO(CKE)M.
Regest Doebner, UB. I, S. 140 Nr. 288.
24. Propst Volrad und das Kapitel des Moritestiftes überweisen
dem Kl. Riddagshausen eine Hufe in Klauen (Klowen), von welcher
Ritter Heinrich von Schwiecheldt (Svechlite) ihnen einen jährlichen
Zins entrichtet. 1261.
Huius geste rei testes sunt Conradus de Elvede, Iohannes de
Sutherem, Reinhardus dictus Blome, Wikbrandus de Haleboldessen
milites, Lippoldus de Edessem, Giselerus de Gilthene laici.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 148. Beide
Siegel verloren. Gedr.Vogell, Geschlechtsgesch. des v. Schwicheldtschen Hauses II, S. 12.
25. Das Bartholomäistift eximiert eine Besitzung in Bründeln
von der Pfarrkirche in Lühnde. 1261.
Olricus dei gratia prepositus totusque conventus sancti Bar-
tholomei in Sulta in Hildensem omnibus hanc litteram inspecturis
in domino salutem. Notum esse volumus quibus hoc scriptum videre
contigerit vel audire, quod nos grangiam Brundelem,!) que suberat
parrochie nostre in Lulene, de communi consensu capituli nostri
exemimus ab eadem, ut habitatores predicte grangie, conversi scilicet
sive familia, in nullo sint vel capellano nostro sive civibus debitores
in sepulturis, in confessionibus, in communione, in sacramentis quibus-
cumque vel in sartatectis ecclesie scilicet in campanis, in prepara-
mentis, in libris, ia prebenda presbiteri vel custodis et omnino ab
omni iure, quibus parrochiani ad matricem ecelesiam obligantur,
exemptione perpetua sint liberi et soluti, acceptis a domino Con-
rado?) abbate et ecclesia de Redageshusen, qui predictam villam
Brundelen compararunt, iiii talentis et v solidis in restaurum, ab
omni impetitore libertatis huius ipsis perpetuam warandiam pro-
mittentes. Acta anno domini m?, cc?. 1x0. primo.®)
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 147. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers.
1) Or. Brudelem. — ?) Or. Conrade. — 5) Or. primus.
1261. 13
26. Jusarius von Harlingeberg und seine Söhne Jordan, Balduin,
Heinrich und Widekind übertragen dem Kl. Wöltingerode eine halbe
ihnen von Widekind von Lengde und dessen Bruder resignierte Hufe
irn Lengde (Lengede). Braunschweig 1261.
Huius rei testes sunt dominus Fridericus Friso miles, dominus
Crafto miles de Borchtorp et dominus Thidericus miles de Werre.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 36. Beschädigtes Siegel
des Iusarius an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
27. Graf Hoier von Wohldenberg übereignet dem Ulrich von
Bilstein, Bürger in Goslar, drei Hufen und einen Hof in Gross-Igochtum
(in Lochtene maiore), die er vom Kl. Wöltingerode gekauft hat. 1261.
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 157 Nr. 77.
28. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Woltinge-
rode drei Hufen in Klein-Heere zur Feier des Jahrgedächtnisses ihrer
Verwandten. 1261.
Hermannus, Hoierus dei gratia comites de Waldenberch universis
Christi fidelibus presentem paginam inspecturis salutem in vero
salutari. Que in tempore fiunt, ne sub tempore labantur, litteris
et testimonio commendantur. Notum ergo esse cupimus universitati
fidelium, quod nos pro reverentia dei et beate genitricis eius Marie
et ob salutem anime comitis Henrici fratris nostri contulimus ecclesie
in Waltingeroth tres mansos sitos in parvo Herre cum consensu
heredum nostrorum necnon et cognatorum nostrorum comitum videlicet
Burchardi et Henrici perpetuo possidendos, et agetur anniversarius
Henrici patris nostri et matris et predicti fratris nostri consolatione
dominarum exinde competenti. Huius rei testes sunt Iohannes Novi
operis prepositus, Hermannus prepositus montis beati Georgii, Iohannes
in Richenberch prepositus, Gerardus plebanus in Lengede, Hermannus
plebanus de Ymmenroth, Henricus de Borchdorp,!) Iohannes de
Sudborch, Rodericus de Lochtene et alii quam plures milites. Ne
igitur factum nostrum alicui vertatur in dubium, presens scriptum
sigillis cognatorum nostrorum et nostris fecimus roborari. Actum
anno domini m^. cc. 1xio,
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 37. Von den vier Siegeln
fehlt das dritte, die erhaltenen beschüdigt. Regest Bode, UB. II, S. 158 Nr. 79.
J) Ioh. de Sudb. und Henr. de Borch. durch darüber gesetztes & und b so
umgestellt.
14 1262.
29. Graf ‚Ludwig der Ältere von Eberstein übereignet dem Kl.
Escherde eine Mühle bei Emne. 1261.
Testes huius sunt Albertus Ireus et fratres sui Hermannus et
Bertrammus, Tidericus de Rethen, Eylardus de Dotesem.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Escherde Nr. 39. Beschädigtes Siegel an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Auf der Rückseite von Hand
des 15. Jahrhunderts der moneke molen.
80. Propst Konrad von Dorstadt löst den von seinem Vorgänger
Bertold dem Konrad (von Dorstadt) und dessen Frau auf Lebenszeit
verpfändeten Zehnten in Machtersen zur Hälfte wieder ein. 1262
Januar 6.
(Es folgt zuerst die Urk. des Propstes Bertold von 1251 Mai 26.)
Anno vero gratie m9. cc®. lOxii9. circa ephifaniam domini ego Con-
radus prepositus eiusdem loci redemi dimidietatem prefate decime
ab ipso domino Conrado pro triginta quatuor marcis, sic ut claustrum
nostrum hac dimidia parte ulterius solute necnon libere perfruatur.
Huius rei testes sunt dominus Bernardus de Indagine, dominus
Luthardus de Meinersem, dominus Hermannus de Ellesem.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Beschädigtes Siegel des Konventes. Die Urk.
Bertolds vgl. UB. II, S. 437 Nr. 867.
81. Konrad von Dorstadt und seine Frau Gertrud bekunden,
dass Propst Konrad von Dorstadt die Hälfte des Zehnten in Machtersen
(Machtersem) für 34 Mark von ihnen zurückgekauft hat. 1262
Februar 1 (in vigilia purificationis).
Huius rei testes sunt dominus Bernardus de Indagine, dominus
Luthardus de Meinersem, dominus Hermannus de Ellesem nobiles,
Hoierus filius domini Ber(nardi) de Indagine, Ecbertus filius domini
Wolteri Spiring, Iohannes de Halberstat servus noster.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers, beschädigtes
des Bernhard von Hagen und unverletiztes des Hermann von Ellessem wie UB. II,
Nr. 598 beschrieben.
82. Adelheid, Wittwe des Grafen Ludwig von Ravensberg, schenkt
ihre Güter in Rottorf und Medestorpe dem Kl. Marienthal. Hildes-
heim 1262 Februar 24 (vi. kalendas marcii).
Testes sunt Ernestus abbas ecclesie sancti Michaelis et dominus
Iohannes de Honborg, Iohannes prior et frater Bertoldus de Dasle
fratres Predicatores, Ludolfus prepositus, Hartmannus scolasticus,
1262. 15
magister Iohannes domini Volcmari, Hepricus prepositus in Alsberg,
Volewinus prepositus dictus de Svalenberg, Hermannus de Dasle
canonici Hildensemenses, Bertoldus Pil, Ekbertus camerarius, Henri-
cus pincerna, Henricus Acco, Iohannes Scat, Conradus Niger milites
ac burgenses.
Gedr. Lamey, Gesch. der Grafen von Ravensberg, Cod. dipl. S. 42 Nr. 40.
Pegest Westfal. UB. VI, S. 229 Nr. 769, wozu wegen des Volquin von Schwalenberg
die Richtigstellung Nr. 852 zu vergleichen ist. An demselben Tage verpflichten
sich der Dompropst Ludolf von Hildesheim, Heinrich von Eberstein, Propst in
Oelsburg, Volkmar, Propst von Enger, und Hermann von Dassel, Domherr in
Hildesheim, dass Adelheid bis Michaelis die Zustimmung ihrer Söhne Otto und
Ludscig beibringen wird. Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienthal,
33. Mag. Johann von Schildesche (de Scildece), Domdechant,
unter den Schiedsrichtern, welche den Streit des Bistums Paderborn
und des Stiftes Herford wegen dessen Subjektionsverhältnis unter Vor-
behalt der päpstlichen Genehmigung entscheiden. Paderborn 1262
Februar 28 (feria tercia post dominicam Invocavit).
Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Frst. Paderb. Nr. 218 in zwei Ausfertigungen.
Gedr. Westf. UB. IV, S. 460 Nr. 891.
84. Dompropst Ludolf, Domdechant Johann und das Domkapitel
übertragen dem Kreuzstift einen Garten bei der alten Steingrube (iuxta
veterem lipicidinam), den der Bürger Heinrich von Minden vom
Dompropste zu Lehn hatte. Hildesheim 1262 März 30 (iii9. kalendas
aprilis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 116. Die beiden Siegel ab-
gefallen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 140 Nr. 289.
35. Domherr Hoyer von Hohenbüchen besiegelt die Urk. seiner
Mutter Sophie, in welcher diese eine Schenkung an das Kl. Mehringen
macht und ihre Kinder entschädigt. 1262 April 13 (in vigilia sanc-
torum Tybureii et Valeriani).
Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Gedr. Beckmann, Hist. d. F.
Anhalt I, S. 405, v. Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 199 Nr. 269, wo das Siegel
Hoyers beschrieben wird: „dreieckiger Schild mit nach links aufsteigendem Löwen,
darüber ein aus dem Schilde wachsender Baum, zu beiden Seiten ein Stern, Um-
schrift S. HOGERI DE ALTA FAGO CAN. HILDESEM. (abgeb. Erath, Cod.
dipl. Quedl., Tafel XXV Nr. 10)“. Ders. wird auch erwähnt in der gleichen Urk.
der Sophie für das Kl. Mehringen, gedr. Beckmann a. a. O. S. 406, v. Heinemann
a. a. ©. S. 200 Nr. 270.
36. Johann, Domdechant in Hildesheim und Domherr in Pader-
born, unter den Zeugen der Urk., in welcher das Kl. Busdorf bekundet,
16 1262.
dass von einigen ihm vom Bischof Meinwerk von Paderborn geschenkten
Gütern der Abt von Bredelar ihm zu Fruchtlieferungen verpflichtet
sei. 1262 Juli 1 (in kalendis iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Bredelar Nr. 78. Gedr. Westf. UB. IV,
S. 472 Nr. 909.
87. Propst Volrad, Dechant Dietrich und das Kapitel des Moritz-
stiftes schenken dem Kl. Loccum die ihnen von Ritter Johann von
Adenstedt resignierie Hufe in Oedelum. 1262 September 22 (in die
beati Mauricii).
Huius rei testes sunt Volradus prepositus, Th(eodericus) de-
canus ecclesie predicte, dominus Iordanis de Blankenborg, magister
Leo(nius) maioris ecclesie canonici, Th. Galle.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Loccumer Copiar S. 14 Nr. 51. Gedr.
v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 159 Nr. 232.
88. Erwählter Kono von Minden verweist die Brüder von Dötzum
wegen der Güter in Achhem an den Propst von Escherde als neuen
Lehnsherrn. Minden 1262 September 28.
Cono dei gratia Mindensis ecclesie electus confirmatus dilectis
in Christo Walthero et Heilhardo fratribus dictis de Dodeshem
salutem in domino. Noveritis, quod nos de consilio capituli nostri
et consensu preposito et monasterio!) in Escherde contulimus pro-
prietatem bonorum, que ab ecclesia nostra tenuistis in Achhem,
cum omnibus attinenciis suis in honore beate virginis Marie et
sancti Iohannis baptiste ancillarum Christi ibidem deo famulancium
perpetuis usibus proventuram. Unde vobis tenore presencium inti-
mamus, quod ad prepositum eiusdem loci tamquam ad dominum
pheodi vestri respectum de cetero habeatis. Datum Minde iiii?.
kalendas octobris anno domini m?. cc. lIxii?.
Or. im Kol. St.-A. ew Hannover, Escherde Nr. 40. Siegel nebst Befestigung
verloren. Regest Westfäl. UB. VI, S. 231 Nr. 775.
89. Erwählter Kono von Minden übereignet dem Kl. Escherde ihm
resignierte Güter in Achhem. Minden 1262 Oktober 4.
Cono dei gratia Mindensis ecclesie electus confirmatus honora-
bilibus ac religiosis personis preposito, priorisse totique conventui
I) Or. monesterio.
1262. 17
sancte Marie in Escherde salutem in domino sempiternam. Iniuncte
servitutis officium nos arcius ammonet et inducit, ut piorum loco-
rum promocionibus omni qua possumus sollicitudine intendamus.
Ea propter vestris piis desideriis ac devotis precibus inclinati ob
honorem et reverenciam intemerate dei genitricis virginis Marie
neenon sanctorum Iohannis baptiste et Iohannis ewangeliste pa-
ironorum vestrorum proprietatem quorundam bonorum in Achhem,
que Waltherus et Eylhardus fratres de nostra ecclesia tenuerunt,
vobis et successoribus vestris donamus et conferimus perpetuo possi-
denda cum omnibus attinenciis suis, agris, pratis, silvis et aquis,
viis et deviis et cum iuris integritate, que nobis competebat vel
competere poterat in premissis. Et ut hec donacio nostra, que ex
capituli nostri pio ac benivolo processit assensu, robur obtineat
perpetue firmitatis, presentem cartulam super hoc confectam nostro
ac eiusdem capituli nostri sigillis fecimus communiri. Testes huius
rei sunt Gerhardus decanus, Ludoldus scolasticus, Ludolfus cantor,
Heinrieus custos, Conradus prepositus sancti Iohannis, Ludolfus de
Pedese, Widego, Reinhardus de Slon, magister Arnoldus archi-
dyaconus in Aleden, nobilis vir Heinricus de Scalkeberge et alii
quam plures ecclesie nostre canonici, milites vero Conradus et
Thidericus filius eius dicti de Uflen, Richardus Wlpes, Gerhardus
et Conradus fratres dicti de Lutteren; Wescelus de Rathbere, Gode-
scaleus de Burzere cives in Minda et alii quam plures milites et
burgenses. Datum Minde iiii?. nonas octobris anno domini m?. cc?. 1xiio.,
Hinrico eiusdem loci preposito procurante.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 41. Siegel des Erwählten und
beschüdigtes des Domkapitels. | Regest Westfäl. UB. VI, S. 232 Nr. 776.
40. Die Grafen Burchard, Hermann, Heinrich und Hoier von
Wohldenberg resignieren dem Propst L(udolf), dem Dechanten Jo( hann)
und dem Domkapitel während der Sedisvakanz (quoniam — — vos
adhuc et nos pastore caremus et domino) den Zehnten in Oedelum
zu Gunsten des Kl. Loccum. 1262.
Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem Siegel des Burchard und Hermann
und dem beschädigten des Heinrich an blauen Hanffüden, das des Hoyer verloren.
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 157 Nr. 228. Eine Sedisrakanz bestand
insofern, als der Postulierte Otto ein Kind war und dessen Konfirmation durch
den Papst erst drei Jahre später erfolgte, im fünften nach seiner Wahl, vgl.
Chron. Hildesh. in Mon. Germ. SS. VII, S. 863, auch unten Nr. 62 u. 66.
Hildesh. UB. III. 9
18 1263.
41. Propst Ludolf, Dechant Johann und das Domkapitel bekunden
den Verzicht des Domherrn Heinrich de Piscina auf drei Hufen in
Ahrbergen (Areberg), welche ihm durch Erbschaft zugefallen waren
und jetzt dem Bartholomäistift gehören. Hildesheim 1262.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 11. Siegel von dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
42. Graf Ludolf vom Werder überträgt dem Kl. Dorstadt zwei
Hufen in Dorstadt, die er vom Reiche zu Lehn hatte, und entschädigt
das Reich mit zwei anderen llufen. 1262.
Ludolfus dei gratia comes in Insula omnibus presentem cartulam
visuris salutem in eo, qui est omnium vera salus. Que geruntur
in tempore ne simul labantur cum lapsu temporis poni solent in
linguam testium vel scripture memoria perhennari. Notum igitur
sit omnibus tam presentibus quam futuris, quod nos ex unanimi
consensu fratrum nostrorum ad instanciam precum nobilis viri do-
mini Bernhardi!) de Indagine cognati nostri duos mansos sitos in
Dorstat, quos ab imperio iure feodali tenebamus, pro quibus duos
alios?) restituimus, propter dominum et pro remediis animarum
parentum nostrorum ecclesie jam dicte proprialiter conferimus cum
omni iure perpetuo possidendos. Et ne igitur inposterum oriatur
dubium de hoc facto, ipsum conscribi fecimus et sigilli nostri muni-
mine roborari. Huius facti testes sunt dominus Erembertus de
Bokenem, Boldewinus et Henricus Grubo fratres milites de Stenberh
ct Hermannus de Stenberh, Aschewinus de Olendorpe et alii quam-
plures. Datum anno domini m?ec?lxii.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers in gelbem
Wachs, Adlerflug, dazwischen Helm in dunkelgrünem Wachs.
48. Die Brüder Dietrich, Domkantor in Hildesheim, und Everwin,
Domherr in Halberstadt, genannt von Adensen, und ihr Neffe, Ritter
Johann, schenken dem Kl. Loccum eine Hufe in Mehrum und eine
in Gelinge. 1262.
Abschrift des 16. Jahrh. im Loccumer Copiar S. 24 Nr. 91. Gedr. Schetdt,
Vom Adel S. 84 zu 1272, v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 156 Nr. 227.
44. Propst Volrad, Dechant Dietrich und das Kapitel des Moritz-
stiftes entschädigen den Priester Dietrich. und Diakon Hermann als
Inhaber der vom Kanoniker Bertramm (von Prome) gegründeten Vikarie,
1) Or. Berhardi. 2) Or. allios.
1263. 19
denen die Bürger gewisse Äcker bei der Viehweide entfremdet haben,
mit vierzehn Morgen einer Hufe in Himmelsthür, welche zur Feier der
Memorie des früheren Propstes Konrad und dessen Brüder, der Grafen
Ludinger uud Dietrich (vom Werder), bestimmt ist. 1263 Februar
(mense februario).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 514 fol. 19v in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim und in Cop. VI, 93, fol. 1 des zweiten Abschnittes im
Kgl. St.-A. zu Hannocer. Gedr. Doebner, UB. I, S. 140 Nr. 290.
45. Gunzelin von Osterode resigniert alle seine Güter in Motes-
husen den Grafen Burchard, Hermann, Heinrich und Hoier von Wohlden-
berg, die sie dem Kl. Lamspringe übertragen. Osterode 1263 März 7
(nonas marcii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 30. Das beschädigte Siegel
des Ausstellers zeigt Wolf nach rechts im Sprunge, darüber drei (2:1) Sterne:
t 8. GVNCELINI M....SDE..... T
46. Bischof Simon von Paderborn und die Archidiakone, darunter
Johannes decanus Hildensemensis archidiaconus sedis in Stenhem
(Steinheim, Kr. Höxter) verkünden die althergebrachten Rechte der
Archidiakone. Paderborn 1263 vor März 15 (...idus marcii).
Gedr. Schaten, Annal. Paderb. ad ann., danach Westfäl. UB. IV, S. 484 Nr. 937.
4'7. Dechant und Domkapitel genehmigen, dass der Dompropst
zıcei Hufen in Vakenstide, die der Bürger Johann von Goslar von
ihm zu Lehn hatte, dem Kreuzstift überträgt. Hildesheim 1263 Juni 25.
Iohannes decanus et capitulum maioris ecclesie Hildensemensis
omnibus, quibus hoc scriptum fuerit exhibitum, salutem in domino.
Nosse volumus tam posteros quam presentes, quod dominus Ludolfus
prepositus noster de nostro beneplacito et consensu duos mansos
habentes lx iugera sitos Vakenstide, quos Iohannes de Goslaria
civis Hildensemensis et uxor sua. Margareta et Iohannes filius eorum
ab ipso nomine ecclesie nostre in feodo tenuerunt, post liberam
resignationem ab ipsis factam cum omni iure pertinente ad ipsos
in villa, campis et silvis transtulit ad ius et proprietatem ecclesie
sanete Crucis Hildensemensis ab ipsa iure perpetuo possidendos.
Et hoc litteris presentibus protestamur. Datum Hildensem anno
domini m. cc9. ]xiii€., vii?. kalendas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannoter, Kreuzstift Nr. 117. Beschädigtes Kapttela-
siegel. Erwähnt Doebner, UB. I, 8. 142. Nr. 292 Anm. Die Übertragung durch den
Dompropst erfolgte an demselben Tage, Or. a. a. O. Nr. 118, Siegel verloren, gedr.
Doebner a. a. O. Nr. 292.
9*
20 1263.
48. Propst Hildebrand von Wöltingerode und Priester Hermann,
Kaplan daselbst, unter den Zeugen der Urk., in welcher das Kl. Neu-
werk bei Goslar für die von dem Geistlichen Heinrich ihm vorgeschossenen
165 Pfund, die es zum Ankauf von Gütern in Sehlde, Elbe und Söderhof
verwendet hat, diesem eine jährliche Rente von 16!|g Pfund zugesteht.
Goslar 1263 Oktober 16 (xvii®. kalendas novembris, in festo sancti
Galli abbatis).
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 162 Nr. 86.
49. Propst A(lbert) des Kreuzstiftes bestimmt, dass von den Ein-
künften einer Hufe in Achtum (Agtem), welche die Brüder Heinrich
und Bertramm Sconekinc dem Kreuzstift verkauft haben, drei Viertel
eu Gunsten der Besitzer der beiden Altäre des h. Martin und des
h. Godehard und ein Viertel zur Opferung auf dem Hochaltar und
zur Beleuchtung des Johannisaltares in demselben Stifte verwendet
werden sollen. Hildesheim 1263 Dezember 5 (nonas decembris).
Presentes erant Otto decanus, Woltherus custos, Fridericus de
Thossin sacerdotes, magister Ludolfus de Helvede, Gerardus sco-
lasticus diaconi, subdiaconi dominus Hermannus de Woldenberg
canonicus maioris ecclesie, Hugo de Vimmilhusen, Ludolfus canonicus
sancti Ándree, Ludolfus scolaris prepositi, laici Henricus de Hiddes-
ackere, Iohannes filius domini Wolfhardi Monetarii, Bernardus de
Chovil, — — Marcwardus de Clowin.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 120. Siegel verloren. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 138 Nr. 286 zu 1260 Dezember 3.
50. Abt Jakob zu Cieaux gewährt dem Domkapitel Anteil «n
den guten Werken seines Ordens. Citeaux 1263.
Venerabilibus in Christo karissimis decano et canonicis beate
Marie maioris ecclesie Hildensemensis frater Iacobus dictus abbas
Asterciensis totusque conventus abbatum capituli generalis salutem
et oracionum suffragium. Exigente pie devocionis affectu, quem ad
ordinem nostrum accepimus vos habere, peticioni vestre nobis per!)
Pe.?) venerabilem coabbatem nostrum de Novali sancte Marie oblato
benigno concurrentes assensu concedimus vobis plenariam partici-
pacionem omnium bonorum, que fiunt ac de cetero dante domino
in ordine nostro fient in vita nostra pariter et in morte; omnium
1) per fehlt im Cop. 2) Abt von Marienrode war 1260- 64 Johann.
1263. 21
missarum et oracionum, quas in ipso generali capitulo singulis annis
pro fratribus nostris iniungimus faciendas, efficiemini participes et
consortes. Datum Cistereii anno domini m?. cc?. ]xiii., tempore
capituli generalis.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 436 Nr. 658 im Kgl. St.- A. zu
Hannover.
51. Propst Ludolf, Priorin M. und das Kapitel des Kl. Wülfing-
hausen bekunden, dass Abt Hermann des Godehardiklosters ihnen auf
ihre Bitten vierzehn Morgen Landes und eine Hausstelle in Wülfing-
hausen gegen einen jährlichen Zins von fünf Schilling und unter
Vorbehalt der Aenderung dieses Verhältnisses verpachtet hat. Wülfing-
hausen 1263.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 33. Das erste Siegel
cerloren, das zweite stark beschädigt. Danach gedr. v. Hodenberg, Calenberger
UB. VIII, S. 28 Nr. 32. Eine gleichlautende Ausstellung a. a. O. st. Godehard
Nr. 27, Siegel des Propstes und des Konventes gut erhalten.
52. Die von Escherde resignieren wiederholt die Güter in
Barienrode, Schwiecheldt und - Himmelsthür, die ihre Vorfahren dem
Godehardikloster verkauft haben. 1263.
Lippoldus, Iohannes milites,!) Iordanus, Thidericus servi dicti
de Eskerthe universis Christi fidelibus, ad quos presens scriptum?)
pervenerit, salutem in nomine Ihesu Christi. Notum esse volumus
presentibus et futuris, quod nos et heredes nostri tribus mansis in
Berningerodhe et uno in Sweglethe et uno in Heminisdore et omnibus
alis bonis, que conventus et .. venerabilis abbas sancti Godehardi
a progenitoribus nostris et ab aliis consanguineis nostris compara-
runt, secundo et iterum bona fide resignamus et omni iuri renunciamus,
quod nobis in eisdem bonis competere videbatur, tali vero pacto,
quod nos nec heredes nostri sub domino Her(manno) nunc vivente
nec sub aliis post ipsum venturis dictum monasterium pro bonis
prefatis inpediunt et offendant. Pro hac autem secunda resignatione
et renunciatione dominus Lippoldus et Thide(ricus) suus filius
receperunt vii talenta et dominus lohannes et sui filii scilicet
Iohannes et Thi(dericus) iiii talenta?) et Iordanus et ipsius fratres
Basilius videlicet et Ludoldus et Thi(dericus) iiii talenta similiter
receperunt. Ut autem hec resignatio et renunciatio maneat inconvulsa,
1) milites übergeschrieben. *) scriptum desgi. °) iiii talenta desgl.
22 1264.
dominus Lippoldus et 'Thi(dericus) suus filius in manus domini
Her(manni) abbatis et domini Thi(derici) de Thosem et domini
Bertoldi Pilonis et dominus Iohannes!) idem domino abbati?) et
domino Hinrico de Hornheber et Iordanis idem Hinrico et domino
Hinrico de Arbeke et dictus dominus Iohannes cum ipso pro ipsius
fratribus, qui ad annos discretionis nondum pervenerunt, firma fide
manualiter promiserunt. Preterea ne aliquis predictorum tempore
procedente monasterium antedictum in eisdem bonis possit molestare,
presens scriptum de hoc confectum nostris tribus sigillis fecimus
roborari. Notum sit etiam, quia T'hi(dericus) fllius domini Lippoldi
sigillum non habet, in®) sigillo contentus dicitur esse patris. In
resignatione domini Lippoldi et filii sui TThi(derici) presentes erant
cum hec fierent et erant pro testibus advocati dominus Hernestus
abbas sancti Michahelis et dominus Ludolfus maior prepositus et
Hinrieus sacerdos de Zterstede, milites Iordanis de Ilthene, Arnoldus
et Rennardus dieti Blomen, Stecike de Ihesem, servi Conradus de
Elphede, Iohannes de Heminisdore advocatus, Iohannes de Aden-
stede, Hernestus de Blickestede. In resignatione domini Iohannis
fuit dominus Árnoldus de Hedese, Ludolfus de Bolthesem et alii
quam plures. In resignatione Iordanis fuit Hinricus de Hornheber
et Hinricus de Arbeke milites et Fridericus de Wimminhehusen,
Hermannus de Sambenesem. Actum anno domini m^. cc?, Ixiii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 29. Es haben nur immer
zwei Siegel an der Urk. gehangen, von denen das erste, das des Lippold, allein
erhalten ist. In einer besonderen Urk. d. d. Hannover 1263 resigniert dieselben
Güter Johann von Escherde, Hildesheimer Ministerial, und seine Söhne Johann
und Dietrich, Zeugen: dominus Hinricus de Horheber et dominus Arnoldus de
Heddese, Or. a. a. O. Nr. 28 mit dem wenig beschädigten Siegel des Ausstellers.
58. Abtissin Mathilde von Gandersheim, Ritter Ulrich und
Domherr Hoier von Hochenbüchen (de Alta fago) verkaufen dem Kl.
Mehringen zwei Hufen daselbst. Winzenbury 1263.
Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Siegel der Äbtissin und des Dom-
herrn wie an Nr. 35. Gedr. von Heinemann, Codex dipl. Anhalt. LI, S. 211 Nr. 287.
54. Propst Volrad, Dechant Dietrich und das Kapitel des Moritz-
stiftes machen mit dem Kl. Steterburg eine Gebetsbrüderschaft. Hildes-
heim 1264 Januar 1 (in circumeisione domini).
l) Johannes desgl. ?) abbate im Or. 2) vorher ist quod zu ergänzen.
1204. 28
Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg. Die Siegel ver-
loren. Die Gegenurk. des Moritzstiftes von demselben Jahre, März 9 (vii?. idus
marcii) im Cop. des Stiftes, Ms. 514 fol. 34v in der Beverinischen Bibliothek zu
Hildesheim.
55. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass Propst Konrad
ron Dorstadt für 19 Mark von Bertold und Johann, Söhnen der Adelheid,
zwei Hufen in Dorstadt und zwei Hausstellen gekauft hat. 1264
Januar 15 (xviii?. kalendas februarii).
Testes huius facti sunt Ludolfus de Bortvelde, Balduwinus et
Henricus de Campe, Bertoldus de Godenstede, Ecbertus iunior
de Asseburch, Henricus de Zvethlethe,!) Henricus de Vrede et
Iordanis de Harlingheberge milites, Heidenricus de Luckenem, Io-
hannes Longus,?) Henricus senior Boneco, Henricus de Oldendorpe,
Conradus Holtniker et Ludolfus de Ovesvelde burgenses.
Or. im Archiv zu Dorstadt mit gut erhaltenem Siegel. Gedr. Asseburger
UB. I, S. 219 Nr. 321.
56. Heinrich von Dorstadt genehmigt, dass die Söhne seines
Bruders dem Kl. Dorstadt zwei Hufen und zwei Hausstellen daselbst
rerkaufen. Halberstadt 1264 Januar 25.
Ego Henricus de Dorstat notum esse cupio presentibus et
futuris, quod, cum Iohannes et Bertoldus filii fratris mei Bertrammi 5)
milis de Dorstat duos mansos et duas areas in campo Dorstat et
in villa a cenobio de Dorstat tenerent titulo pheodali, honorabilis
vir scilicet dominus Conradus prepositus et conventus predictos
Jo(hannem) et B(ertoldum) fratres precibus et munere induxerunt,
quod ipsi prefatos duos mansos et areas, quemadmodum possederant,
eidem cenobio vendiderunt. Cui venditioni propter dilectionem et
profectum sepe dicti cenobii de Dorstat ratihabitionem adhibui et
consensum. Huius rei testes sunt honorabiles domini Hermannus
de Hodenhagen, Conradus de Dorstat Halberstadensis ecclesie
canonici, Árnoldus Hildensemensis ecclesie canonicus et alii quam
plures. Et ad maiorem evidentiam premissorum presentem litteram
sigillo domini mei Borchardi Halberstadensis ecclesie vicedomini
roboravi. Acta sunt hec Halberstat anno domini m?. cc?. lxiiii?.,
viii. kalendas februarii.
Or. $m Archive zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Vitzthums an dem
ron der Urk. geschnittenen Pergamentetreifen. Regest Hänselmann, UB. der Stadt
Braunschweig IL S. 91 Nr. 204.
I) So das Or. statt Zwechlethe. — ?) Or. Logus. °) Bertrammi auf Rasur.
24 1264.
57. Propst Albert, Dechant Ludolf und das Kapitel des Kreuz-
stiftes übertragen dem Kl. Wienhausen vier Hufen in Berkum, welche
ihnen Heinrich von Berkum resigniert und dem Kloster verkauft hat.
Hildesheim 1264 März 25 (viii?. kalendas aprilis).
Testes — — sunt dominus Iohannes abbas monasterii de Novali
sancte Marie, comes Borgardus de Woldenberg, Tidericus de Rothigne,
Bertoldus Pil, Tidericus de Tossem, Berwardus de Kemme, Henricus
de Berkem, Henricus Marcolfi, Iohannes Thegenhardi, Bertoldus Krane.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen Nr. 65. Siegel des Propstes, des Kapitels
und des Dechanten des Kreuzstiftes wenig beschädigt. Regest Doebner, UP. I,
S. 142 Nr. 293.
58. Papst Urban IV. erteilt den Gläubigen der Mainzer, Hildes-
heimer und Paderborner Diözese, die das Kl. Osterode beim Kirchen-
bau unterstützen, einen vierzigtägigen Ablass. Orvieto 1264 April 7
(vii. idus aprilis, pontificatus nostri anno tercio).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Jakobikl. in Osterode Nr. 42 mit Bulle an
rotgelben Seidenfüden. Gedr. Westf. UB. V, S. 303 Nr. 647.
59. Graf Siegfried von Blankenburg bekundet, dass die Äbtissin
(Gertrud) von Quedlinburg vor dem Erzbischof (Rudbrecht) von Magde-
burg, den Bischöfen (Volrad) von Halberstadt und (Otto) von Hildesheim,
den Markgrafen Johann und Otto von Brandenburg, dem Herzog
(Albert) u. a. ihren Widersachern gebührende Genugthuung geleistet
habe. O. D. (1264 April).
Gedr. Erath, Cod. dipl. Quedlinburg. S. 221 Nr. 174, Riedel, Cod. dipl.
Brandenburg. II, 1, S. 84.
60. Papst Urban IV. beauftragt den Dompropst (Ludolf) und
den Domdechanten (Johann), die durch Graf Ludolf von Eberstein und
Bürger von Höxter dem verstorbenen Bischof Heinrich von Oesel schuldige
Summe einzuziehen und bei den Dominikanern in Hildesheim zu deponieren.
Orvieto 1264 Mai 22 (xi. kalendas iunii, anno tercio).
Gedr. zuletzt Westf. UB. V, S. 304 Nr. 650. Regest a. a. O. IV, S. 501
Nr. 987, Potthast, Reg. pont. 18921.
61. Propst Albert des Kreuzstiftes bekundet den Verzicht der
Brüder von Klauen auf jede Belästigung des Stiftes und verpachtet ihnen
eine Hufe in Klauen. Hildesheim 1254 Juni 18.
1264. 2b
A(lbertus) dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis in Hil-
densem omnibus presentes litteras inspecturis salutem. Constituti
coram nobis Bertoldus et Renbertus fratres de Clowen promiserunt
in manus nostras, quod nunquam ecclesiam nostram!) predictam in
bonis suis vel hominibus molestarent, sed si qua actio eis videtur
competere contra canonicos vel homines nostros, illam in iuditium
coram nobis vel coram nostro suecessore deducent, ut ibi per iustam
sententiam terminetur. Dedimus etiam eisdem mansum unum situm
in Clowen ad excolendum ad sex annos de consensu capituli nostri
sancte Crucis, ut inde solvant annuatim tres solidos et unum
denarium et unum modium tritici et tres solidos pauperibus scolaribus
servientibus in choro sancte Crucis, et hiis sex annis evolutis
mansus iste ad ecclesiam nostram libere revertetur. Et ut predicta
fideliter observentur, pro eisdem fideiusserunt Ernestus villicus,
Ludolphus Prekel et Iohannes de Bavensteden. Testes quoque
huius facti sunt Conradus canonicus ecclesie sancti Petri Goslarie,
Ludolphus canonicus ecclesie sancti Andree Hildensemensis, Bere-
woldus de Kemme miles, Iohannes villieus, Guntherus et Henricus
fratres de Kemme, Thidericus dictus Luderine, Iohannes de Clowen,
Henrieus dictus Hoycink, Hermannus Sapiens, Bertoldus dictus
Blese, Henricus villicus de Dinclere et Iohannes frater suus de
Hemethesdore. Acta autem sunt hec Hildensem in curia nostra
anno domini m?. cc9. 1x?iiii?., quartodecimo kalendas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 94. Rest des Siegels des
Propstes an von der Urk. geschnittenem Pergamentstreifen.
62. Das Domkapitel bekundet den freiwilligen Verzicht des Johann
ron Schlewecke auf Besitzungen in Elbe gegenüber dem Kreuzstift.
Hildesheim, vor der Domthür 1264 Juni 21.
Ludolfus dei gratia prepositus, decanus et capitulum maioris
ecclesie Hildensemensis omnibus hoc scriptum audituris salutem in
domino. Vacante sede ecclesie nostre constitutus coram nobis Io-
hannes filius Sophie de Slebeke inpetiit quatuor mansos et quartam
partem decime et unum molendinum in Elvedhe, que sancte Crucis
eeclesia detinebat, et, cum plures ministeriales nostre ecclesie coram
nobis astarent, postulavit ab eis predictus Iohannes, ut secum
secederent et ipsum informarent, qualiter ordinate super hiis suam
1) nostram übergeschrieben.
26 1964.
proponeret actionem. Tandem habito consilio cum predictis mini-
sterialibus in iudicio coram nobis proponi fecit per-dominum Hen-
ricum pincernam, quod, licet esset legitimus heres eorum, qui pre-
dicta bona quandoque habuerant, tamen nollet in eis ecclesiam
sancte Crucis aliquatenus molestare, et petens aliquam gratiam ex
liberalitate sibi fleri manu extenta et verbo expresso supradictis
bonis renunciavit coram nobis libera voluntate. Presentes erant
exceptis aliis canonicis nostris dominus Albertus prepositus sancte
Crucis, insuper Ludolfus decanus, Woltherus et Fredericus et Gerardus
scolasticus canonici sancte Crucis, comes Borchardus de Woldenberg,
Tidericus de Rothinge, Bertoldus Pil, Henricus pincerna, Ecbertus
camerarius, Bruno de Gustedhe, Tidericus de Tossem, Berwardus de
Kemme et alii quamplures. Actum Hildensem ante fores ecclesie
nostre maioris anno domini m?. cc®. ]xiiii€., xi€. kalendas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 113. Bruchetück des Kapitels-
siegels. Vgl. UB. 11, S. 294 Nr. 591.
68. Papst Urban IV. beauftragt den Abt (Ernst) des Michaelis-
klosters, dem Subdiakon Johannes, Stiftsherrn in Herford, für den sich
die Ratsherrn daselbst verwendet hätten, ein genügendes Benefizium zu
verschaffen. Orvieto 1264 Juni 27 (v. kalendas iulii, anno tertio).
Gedr. Westf. UB. V, S. 308 Nr. 655. . Regest a. a. O. IV, S. 503 Nr. 992.
64. Lippold, Johann und Jordan von Escherde resignieren den
Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg die durch das
Kl. Escherde von Walther von Dötzum (Dotessem) angekauften Güter
in Reden (Rethen), welche die Grafen dem Kloster übertragen. Escherde
1264 Juli 1.
Testes huius rei sunt dominus H(einricus) prepositus cum toto
capitulo ciusdem ecclesie, dominus Heinricus sacerdos de Escherte,
miles dominus Iohannes de Sutherem, Conradus de Elvethe, Ernestus
de Betenem, Tidericus iunior de Rethen, Bernhardus de Betenem
et alii quam plures. Acta sunt anno gratie domini!) millesimo c?c?.
sexagesimo iiii9., in octava Iohannis baptiste in monasterio ante
summum altare.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 43. Schlecht erhaltenes Siegel
des Lippold an weissen geflochtenen Hanffüden, das des Johann mit der Befestigung
verloren.
1) So das Or.
1264. 27
65. Konrad ron Dorstadt verkauft dem Kl. Dorstadt den Zehnten
in Machtersen, den er von demselben auf seine und seiner Frau Lebens-
zeil gekauft hatte. 1264 August 20.
In nomine domini nostri amen. Cum secundum philosovorum!)
memoria hominum sit fragilis humanarumque rerum status tamquam
aqua decurrens volubilis et instabilis, cautum est et utile, ut ea que
fiunt scriptis sive testibus confirmentur. Igitur ego Conradus dictus
de Dorstat recognosco litteris presentibus et protestor, quod decimam
sitam in Machtersem, quam ab ecclesia in Dorstat temporibus vite
mee et uxoris mee Ger(trudis) possidendam comparaveram, nunc
debitorum meorum honere sic gravatus ipsam decimam in Machtersem
ecelesie prehabite vendidi pro septuaginta quatuor marcis et omni
iure renunciavi filiis meis astantibus et consencientibus, quod ad me
in eadem decima pertinebat. Ut autem hec emptio rata permaneat
et stabilis, et ne factum vetustas temporis hoc obumbret vel a meis
heredibus in posterum possit aliqua calumpnia suboriri, presentem
litteram eeclesie in Dorstat contuli sigillo meo, sicut decuit, robo-
ratam. Preterea ut maior cautio sit ecclesie et ut contrarietas
obmutescat, inseri feci litteris, quod de prefata pecunia quadraginta
marcas ad redemptionem filii mei Fre(derici) aposui, qui fuit iu
reysa domini ducis captus. Acta sunt hec anno domini m". cc. Ix?. iiii?.,
tereio decimo kalendas septembris.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers an voten
und gelben Seidenfäden.
66. Papst Urban IV. befiehlt den Äbten (Dietrich) von Loccum und
(Johann) von Marienrode, die Postulation des Domherrn Otto, eines
Bruders des Herzogs (Albert) von Braunschweig, zum Bischof zu unter-
stützen und ihn, obwohl er noch nicht das nötige Alter habe, aber weil
die inmitten eines verworfenen Volkes gelegene Kirche eines starken
Schutzes bedürfe, zu ihrem Procurator zu bestellen, falls er sonst ye-
eignet sei. — Orvieto 1264 August 23.
Dilectis filiis . . de Lucka et de Novali sancte Marie ordinis
Cisterciensis monasteriorum abbatibus Mindensis et Hyldesemensis
diocesum. Ad regimen universalis ecclesie licet immeriti disponente
domino constituti levamus in circuitu oculos nostros, ut, cum omnium
ecclesiarum ex debito pastoralis officii sollicitudo nobis incumbat,
I) Or. philosovum.
28 1204.
quid singulis earum expediat intuentes illas preservare studeamus
à noxiis et earum, quantum nobis ex alto permittitur, comoda pro-
curemus. "Circa statum autem illarum, que deplorant viduitatis in-
comoda, vigilantius excitamur, ut tales personas earum regimini
preponamus, quarum industria in spiritualibus et temporalibus salu-
briter gubernentur et per earum potentiam oportunis temporibus
defendantur. Sane vacante Hyldesemensi ecclesia dilecti filii . .
decanus et capitulum eiusdem vocatis omnibus, qui voluerunt, de-
buerunt et potuerunt comode interesse, pro futuri substitutione
pastoris ut moris est convenientes in unum et considerantes, quod
eadem ecclesia in medio nationis perverse posita indigebat potentis
presidio defensoris quodque dilectus filius Otto subdiaconus, con-
canonicus eorum, germanus dilecti filii nobilis viri . . ducis de
Brunswic ad defensionem et gubernationem ipsius ecclesie pre ceteris
utilis habebatur, ipsum unanimiter et concorditer patientem in etate
defectum spiritus sancti gratia invocata in Hyldesemensem episcopum
postularunt nobis humiliter supplicantes, ut buiusmodi postulationem
admittere dignaremur. Nos igitur eiusdem ecclesie statu, qualitate
temporis et conditione persone digna meditatione pensatis nolentes,
quod ipsa ecclesia dispendia prolixioris vacationis incurrat, discretioni
vestre per apostolica scripta mandamus, quatinus, si huiusmodi
postulatio concors extitit et inveneritis eam alias fuisse canonice
celebratam ac predictam ecclesiam posse per eundem Ottonem, sicut
expedit, defensari eumque iam talis etatis existere, quod utiliter
regere ac dirigere valeat ecclesiam memoratam, ipsum predicto non
obstante defectu, maxime cum, sicut fertur, litterature competentis
existat, discretionis gratia preditus et providentia circumspectionis,
in procuratorem ibidem auctoritate nostra preficientes concedatis ei
generalem curam et administrationem spiritualium et temporalium
eiusdem ecclesie, sibi tamquam ipsius eeclesie procuratori ob omnibus
eius subditis, vasallis et ministerialibus faciatis plenarie obediri et
de ipsius ecclesie iuribus responderi, contradictores per censuram otc.
usque: compescendo. Quicquid autem super hiis feceritis, nobis
per vestras litteras harum seriem continentes studeatis fideliter
intimare. Datum apud Urbem veterem x. kalendas septembris,
anno tertio.
Gedr, Mon. Germ. epist. pont. III, S. 621 Nr. 630, Guiraud, Les Regíistres
d'Urbain IV, I, Sp. 110 zu 1263. Regest Böhmer -Winkelmann, Reg. imp. V, 3
Nr. 9475.
1264. 29
67. Domherr Hoier von Hohenbüchen unter den Zeugen der Urk.,
in welcher Hoier der Ältere und Hoier der Jüngere von Friedeburg
dem Kl. Wiederstedt mehrere Güter verkaufen. Eisleben 1264 August 21
(pridie kalendas septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. von Heinemann, Cod. dipl. Anhalt. II,
S. 214 Nr. 291a. Regest Krühne, UB. der Klöster der Grafschaft Mansfeld (Gesch.-
Quellen der Prov. Sachsen XX) S. 557 Nr. 10.
68. Domdechant Johann bekundet über die durch Wennemar,
den verstorbenen Dechanten des Johannisstiftes, gemachten Legate. Im
Dom zu Hildesheim 1264 Oktober 6.
Iohannes decanus Hildensemensis ecclesie omnibus hoc scriptum
audituris perpetuam in domino salutem. "Tenore presencium omnibus
innotescat, quod Wenemarus presbiter et decanus sancti Iohannis
Hildensemensis constituit testamentarios Heidenricum celerarium,
Iohannem plebanum canonicos maioris ecclesie et Olricum scolasticum
saneti Iohannis, qui post obitum suum pro remedio anime sue de
bonis suis ordinaverunt in hunc modum, quod trium mansorum, qui
siti sunt in Werstede, qui habent nonaginta iugera, dominium et
proprietas eeclesie conventuali sancti Iohannis in Hildensem iure
perpetuo pertinebit, quos tres mansos canonici sancti Iohannis pro
viginti et octo libris Hildensemensium denariorum cum prescripta
pecunia, que erat Wenemari eiusdem ecclesie canonici, compara-
runt. Preterea idem canonici mutuo dederunt duodecim libras super
decimam in Ochtershem, de quibus idem Wenemarus solvit sex libras.
Insuper assignata sunt post mortem suam de bonis Wenemari quatuor-
decim talenta ab eisdem testamentariis ecclesie sancti Iohannis, que
eum prioribus sex libris faciunt viginti libras. Ideoque idem con-
ventus se perpetuo obligavit, quod pro remedio anime eiusdem
Wenemari dicantur singulis ebdomadibus tres misse, prima pro de-
funetis, secunda de patrono, tercia pro salute vivorum in hunc modum,
quod quicumque sacerdos secundum ordinem ecclesie sit ebdomedarius
in proxima ebdomada sequente ad dictas missas dicendas obligatus
existat. Ordinatum est eciam, quod de bonis ecclesie in Betmere
i» restaurum viginti librarum solvantur perpetuo triginta quinque
solidi annuatim, quorum viginti solidi dividentur inter ebdomedarios
presbiteros in duobus temporibus, scilicet in pascha decem et in
festo beati Michaelis decem recipient equaliter, et de residuis quin-
decim solidis quinque dividentur equaliter inter canonicos in nativi-
30 1264.
e
tate domini, in die Iohannis ewangeliste et quinque solidi in nativi-
tate beati Iohannis baptiste et quinque in crastino anniversarii sui
ad missam domine nostre, que cum sequencia Ave preclara sollemp-
niter est dicenda. Ut autem prescripta perpetuis temporibus firma
et inconvulsa permaneant, apposicione sigilli nostri et ecelesie sancti
Iohannis et testamentariorum Wenemari quondam decani sancti
Iohannis scilicet Heidenrici celerarii et Iohannis plebani forensis
ecclesie canonicorum Hildensemensium presens scriptum duximus
roborandum. Actum et datum in maiori ecclesia Hildensemensi anno
domini m. cc?. 1x9. quarto, in octava beati Michaelis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 28. An weissen Zwirn-
füden Siegel des Dechanten zur Hälfte verloren, die anderen drei wenig beschädigt.
Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, S. 331. | Regest Doebner, UB. I, S. 142
Nr. 294. Dechant Wennemar ist nur 1254 nachweisbar.
69. Graf Hermann von Pyrmont überlässt dem Kl. Escherde
zwei diesem bereits von seinem Vater übertragene Hufen in Alecvorde.
Hallermund 1264 Oktober 24.
Hermannus comes de Perremunt universis Christi fidelibus
salutem in perpetuum. Quoniam secundum dicta viri sapientis more
aque defluentis tota generatio terre volvitur, ut res gesta memoria
teneatur, scriptis plerumque ac sigillis attitulatur. Innotescat igitur
presentibus ac futuris, quod nos de consensu filiorum et coheredum
nostrorum bona in Alecvorde mansos scilicet duos, quos ecclesia in
Escherte de antecessoribus nostris scilicet patre nostro susceperat
et per annos sexaginta possederat, libera et expedita eidem rcdona-
vimus ecclesie receptis pro eisdem bonis octo talentis et decem
solidis, ne in posterum aliquis filiorum, nepotum vel ullus attinentium,
ad quos causa spectare videtur, iniusta violentia eandem ecclesiam
molestare aut sibi vendicare presumat. Huius rei testes sunt Hein-
ricus sacerdos de Eyldagessem, Hildebrandus sacerdos capellanus
eius, Heinrici duo sacerdotes fllii fratrum prepositi, Heinricus de
Stroembereche, Iohannes de Adenoys, Heinricus de Seyne, Arnoldus
Grimpe, Lukemannus de Genusen, Adelbertus de Gotinge et alii
quam plures. Ut autem hec bona quiete perpetua possideat ecclesia,
sigilli nostri appensione roborari fecimus. Acta sunt hec in Halre-
munt anno gratie m. cc®. Ixiiii?., viiii. kalendas novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 44. Gemeinsames Siegel des
Gottschalk und Hermann von Pyrmont an weissen geflochtenen Hanfschnüren.
1264. 31
70. Edelherr Volrad von Depenowe verkauft dem Kl. Loccum
fünf Hufen in Mölme (Molnem), die ihm Dietrich von Prome resigniert
hat. Lichtenberg 1264 Oktober 28 (v. kalendas novembris).
Huius rei testes sunt Theodericus de Walmode, Lyppoldus de
Goslaria, Berenwardus de Kemme milites, Bodo de Saldere et
Burchardus frater eius, Albertus tunc temporis advocatus in Lechten-
berge, Iohannes de Bethemere, Heinricus de Gerboldessen, Burchardus
flius marschalci, Iohannes de Addenstede, Ludolphus de Heinin-
kessen famuli.
Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem Siegel des Grafen Heinrich von
Wohldenberg; das des Vaters des Ausstellers, dessen sich dieser bedient, verloren.
Gedr. Scheidt, Vom Adel S. 315, Grupen, Orig. Germ. II, S. 378, v. Hodenberg,
Calenberger UB. III, S. 162 Nr. 239. Vgl. auch die Urk. v. Hodenberg a. a. O.
Nr. 242.
71. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt sein Vogtei- und
sonstiges Recht an viertehalb Hufen in Hackenstedt (Havekenstede) dem
Kloster des heil. Andreas in Derneburg. 1264 November 5 (nonas
novembris).
Testes hnius rei sunt Lippoldus et Andreas de Luttere, Theode-
rieus de Levedhe, Hedenricus de Hedheiershusen et Elgherus milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 17. Stark beschüdigtes Siegel
des Ausstellers.
42. Johann von Escherde übereignet dem Kl. Escherde, in das
sine Tochter getreten, seine Güter ebenda. Hannover 1264 November 6.
Universis Christi fidelibus, quibus hec littera fuerit exhibita,
lohannes miles de Escherte!) omnibus in perpetuum salutem.?)
Quicquid litteris vel testibus committitur, trahit?) ab utroque im-
mobile firmamentum. Notum igitur esse volumus tam presentibus
quam futuris, quod nos ex maturo consilio et contractu4) pariter
et ex consensu nostrorum5) heredum Theoderici®) videlicet et
lohannis contulimus claustro Escherte cum proprietate que nostra
est et omni proventu bona nostra Escherte sita, que?) Albertus
magister civium dictus in Hildensem a nobis tenet in pheodo, pro-
inde quod) filia nostra Ermegardis?) in claustrum prefatum recepta
!) Eskerthe und immer B. *) salutem fehlt B. °) trahit fehlt C. 4) tractu B,
mil nachgetragenem con A. 5) heredum nostrorum C. °) Theoderici videlicet,
Jordanis, Johannis et Hugonis C. — 7?) que Bertrammus, Hermannus et Albertus
Ali Alberti dicti magistri civ. in H. C. °) qui& B. ?) Ermengardis B.
32 1264.
est!) domino in eo quamdiu vixerit servitura. Ne autem hanc
nostram aliquis heredum nostrorum post nos collationem audeat vel
valeat infringere, presentem paginam super eo confectam sigilli
nostri munimine duximus roborandam. Testes?) huius rei sunt
dominus Bertoldus prepositus in Insula, dominus Waremunt plebanus
de sancto Georgio in Hanovere, milites dominus Wilbrandus de
Rethen, Arnoldus de Hethessen, Conradus de Stockim, Tidericus de
Alten, Iordanis de Iltenem, servi Heinricus et Iohannes dicti Scorsten.
Acta sunt hec anno gratie m. c?c9. Ixiiii. Datum Honovere feria
quarta?) post omnium sanctorum, viii. idus novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in dreifacher Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Escherde Nr. 46 (A), wenig beschüdigtes Siegel des Ausstellers an weiss
und rot geflochtenen Hanfschnüren, Nr. 47 (B), mit kleinem Siegelrest an Pergament-
streifen, und Nr. 48 (CO) mit gut erhaltenem Siegel an Befestigung wie A.
73. Herzog Albrecht von Braunschweig bezeugt dem Michaeliskloster
die diesem von Bischof Bernward geschenkten Besitzungen. 1264
November 11. '
Van gottes gnaden wy Albert hertoge to Brunesswich *) bekennen
openbare in dusseme unseme openen breve vor uns, unse erven
unde alle den, de on seyn edder horen lesen, dat wy umme gottes
unde bede willen des geistliken vaders unde unses leven andechtigen
hern Ernste abte des closters to sunte Michaele bynnen Hildens-
heym van sunte Benedictus orden don eyn orkunde unde betuch-
nysse in unde myt krafft dusses breves van ychteswelken nabescreven
oren goydern, de one de hilge unse leve vater unde here sunte
Bernward hefft ghegeven unde in rauweliken besittinghe brnckende
were hebben, alse by namen to Swecghusen twe fuldessche hove
landes unde dat closter to Reynhusen ok eyne fuldessche hove
landes, der eyn yowelk hefft in morgental sesstich morgen, unde
dat vorwarck myt aller tobehoringe altomale alse dat up der velt-
marke, de darsulvest lycht, nycht uthbescheden, so dat alle to deme
sulven vorwarcke hort, alse alle wyssche myt deme broke unde an
holte des Swecghuser berch unde Fogelberch myt deme Hussdal,
tho Langwerdeshusen eyne hove landes, tho Evergotzen twe hove
landes, tho Crebecke dre hove landes myt allen oren tobehoringhen
unde rechticheyden, dat gantze dorp to Reynolveshusen, dat kerk-
lehn unde den tegeden myt der gantzen veltmerckede unde holtyngen,
1) est fehlt B. *) Die Zeugenreihe fehlt B, Zeugenreihe und Datum C.
5) A und B, muss aber heissen quinta. 4) Bis hier verldngerte Schrift.
1364. 93
wysschen unde weysen, water unde weyde myt aller tobehoringe
unde rechticheyden, nicht utbenamen, tho Dorst elven hove landes
myt dren meygerhoffen unde elven kothworde unde eyne molen myt
der visscherye van der Slaghemolen an wente an den beck to
Rykmerhusen, unde dat Dorster holt van den Rothyn an wente an
dat Rosendal myt deme gantzen Heygerdal, unde ok dat Tevekendal
myt der Tevekenbrede synt ok or halff myt allen oren rechticheyden
unde tobehoringhen, tho Osterrode "eer hove landes myt eyneme
meygerhoffe unde ok to Honstad anderhalve hove landes myt eyner
wort. Dusser vorscreven goydere myt allen oren tobehoringen
unde rechticheiden, wu se belegen syn in velden, in holten, in
wisschen, in weysen, in watere, in weyden, unde wu me se
benomen mach, ycht wy yenighe rechticheit dar anne hebben mochten
efite hedden an eghendome, an denste, an gerichte edder an ander
unplichte, wile wy noch en schullen unse erven effte yemandes
van unser wegen nummermer dar up saken, unde don des eyne
gantze ewyghe vorticht vor uns, unse erven unde alle denyennen,
de meynden edder dechten in tokomenden tiden van unser unde
unser erven wegen rechticheit daranne to beredende effte to hebbende,
unde nemen de upgenanten geystliken veders unde heren myt oren
undersaten unde ok ore goydere in unse beschermynge unde vor-
deghedingen, up dat se unsen leven heren god unde den hilghen
unsen leven heren sunte Bernward vor uns unde de unse truweliken
bidden in oreme ynnighen bede. Dyt alle is ghescheyn in bywesende
unde fulborde unser hersschup unde manschup alse des hochgeboren
greven Otthen van Eversteyn, Guntzel unde Asschwyn broder van
Wenthusen, Luther van Meynnersen, Cord van Dorstad, Hermen van
Olderdeshusen unde Ludelffe van Weynthen. Dusses allen to merer
bevestinghe, orkunde unde bekantnisse hebbe wy unse ingesegel
witliken an dussen breff laten henghet unde is gescheyn na Cristi
gebort unses heren do men screff dusent unde twehundert jar darna
in deme veer unde sestigesten jare, ame daghe sunte Martens des
hilghen bisschnppes.
Or. im Kogl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 57. Siegel des Herzogs
wenig beschädigt an rot-weiss geflochtener Seidenschnur. Das Siegel ist echt, die
Schrift aber gehört dem 14. Jahrh. an. Übersetzung dürfte es kaum sein, auch
nicht Fälschung, wohl aber spätere deutsche Bearbeitung einer echten Vorlage.
Die Zeugen und die Siegelbefestigung sind genau dieselben wie unten Nr. 165 bei
demselben Aussteller. Über die Wüstung Swecghusen (westl. von Landolfshausen)
sgl. Max, Gesch. v. Grubenhagen I, S. 525.
Hildesh. UB. III. 8
34 1264.
74. Eid Ludolfs bei seiner Wahl zum Propst des Kreuzstiftes.
Im Kapitel des Stiftes 1264 November 19.
Ludolfus dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis Hildense-
mensis omnibus has litteras audituris salutem in domino. Notum
esse volumus, quod nos propter electionem factam de nobis in pre-
positum ecclesie sancte Crucis multis astantibus in capitulo eiusdem
ecclesie tam clericis quam laycis huiusmodi prestitimus iuramentum.
Ego Ludolfus electus in prepositum ecclesie sancte Crucis residen-
ciam faciam apud ecclesiam sancte Crucis. Item bona prepositure
et alia ecclesie sancte Crucis non alienabo et bona alienata, si
vacabunt, nulli dabo in feodum. Item diligentem operam dabo
&d requirendum prebendam canonicorum ecclesie sancte Crucis et
ad defendendum iura ipsorum. Item privilegia ecclesie sancte Crucis
fideliter ego ipse servabo et adimplebo et ea constanter defendam.
Item in homines ecclesie sancte Crucis nullam exactionem faciam,
nisi quam consuetudo et privilegia ecelesie sancte Crucis fleri per-
mittunt. Sic deus me adiuvet et sancta crux et hec sancta dei
ewangelia. Ne igitur super predictis articulis in hoc iuramento
contentis possit dubitari imposterum, scriptum super eisdem con-
fectum sigillo nostro duximus roborandum. Actum in capitulo
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis anno domini mo. cc?. loxiiiio.,
xiii?. kalendas decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 122. Siegel abgefallen.
75. Erwählter Otto entscheidet einen Streit des Kreuzstiftes mit
dem Marschall Konrad und dessen Bruder wegen des Zehnten in Ingeln.
Hildesheim 1264 Dezember 7.
Otto dei gratia Hildensemensis electus et confirmatns omnibus
has litteras audituris salutem in domino. Ad terminandam contro-
versiam exortam inter capitulum sancte Crucis in Hildensem et
Conradum marscalcum et Ludolfum fratrem eiusdem super decima
in Ingenem ab utraque parte coram nobis fuit in arbitros conpro-
missum, qui de mandato nostro statuerunt, quod canonici sancte
Crucis fructus octo annorum tam in frugibus quam in aliis rebus
de predicta decima provenientes cum integritate percipient et sine
aliquo inpedimento, et fructibus octo annorum perceptis, sicut pre-
dictum est, ad predictos fratres prefata decima revertetur. Verum
quod iam dicti fratres statutum huiusmodi arbitrii fideliter observa-
bunt, data fide in manus nostras et domini Ludolfi maioris prepositi
et domini Thiderici cantoris ipsimet personaliter promiserunt. Insuper
1264. 9b
pro eodem arbitrio plene observando fideiussores dederunt Aschwinum
de Stenberg, Ecbertum camerarium, Iohannem de Goltorne et Con-
radum iuniorem de Elvede, qui data fide promiserunt in manus
domini Ludolfi maioris prepositi et Iohannis de Sudterem et Her-
manni Lepel et Iohannis et Arturi fratrum de Goltorne, quod ipsi
ecclesiam sancte Crucis indempnem reddent, si fratres predicti Con-
radus et Ludolfus formam prescripti arbitrii non servaverint ut
tenentur. Ne igitur super hoc facto ab aliquo possit dubitari in
posterum, presens scriptum super eo confectum sigillo nostro duxi-
mus roborandum. Actum Hildensem anno domini m?, cc^. Ix?iiiio.,
vii. idus decembris, scilicet octava beati Andree apostoli.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 133. Beschädigtes Siegel des
Erwählten.
76. Graf Hermann von Wohldenberg übereignet dem Kl. Lam-
springe drei Hufen in Ilde und einige Äcker in Mötheshusen. 1264.
Rerum gestarum series litteris testimonialibus et testium nomini-
bus roboratis debet confirmari, ut, si inposterum necesse sit, noticiam
racionabilem valeat propagare. Noverint universi tam presentes
quam posteri, qui presentem paginam perspexerint, quod comes
Hermannus de Woldenberch cum unanimi consensu flliorum suorum
Henrici videlicet canonici in Hildensem, Ludolfi, Burchardi maturo
consilio prehabito proprietatem trium mansorum in Illedhe et quos-
dam agros sitos in Mótheshusen contulit ecclesie beati Adriani in
Lammespringe pro salutari remedio anime sue et uxoris sue domine
Hedhewigis, tali tamen interposita forma, quod prepositus eiusdem
loci Godefridus nomine sex talenta ad tricesimum iam dicte domine
procuraret. Cum hec fierent, testes ydonei affuerunt. Hermannus
miles de Gandershem, Lippoldus miles de Luttere, Bertoldus de
Goderenstede, Henricus de Haringe, Burchardus de Beochede et
alii quam plures de familia ipsius comitis. Preterea filii iam nomi-
nati comitis pro aliis pueris fratribus suis, cum ad annos discrecionis
pervenerint, ut idem factum ratum teneant, firmiter promiserunt.
Insuper iam sepe dictus comes, ne quis hoc factum temeraria pre-
sumpcione audeat infringere, presentem litteram sigilli sui apensione
firmiter roboravit. Acta sunt hec anno domini millesimo cc?, 1x9. iiiio.,
riii9. kalendas.!)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 31. Beschädigtes Siegel
des Grafen Hermann.
—— 3) Der Monat fehlt.
8*
96 1264.
77. Kloster Neuwerk bei Goslar vertauscht mit dem Kl. Dorstadt
Grundstücke auf dem Felde Ysersla gegen eine Hausstelle und fünfzehn
Äcker in Flach-Stöckheim. 1264.
Huius commutationis nostre testes sunt dominus Olricus ple-
banus in Barem, Conradus in Vlotedhe, Walterus in Machtersem,
Albertus in Stockeym plebani, layci et milites Bernhardus de Inda-
gine, Theodericus de Mandere, Heinricus Meybom et alii, Olricus et
Bertoldus fratres de Levenstede, Iohannes et Conradus fratres de
Stokem.
Or. im Archie zu Dorstadt. Siegel des Konventes von Neuwerk und be-
schüdigtes des von Dorstadt. Auf der Rückseite von Hand des 15. Jahrhunderts
in parvo Vlote de campo Iserenslach. Gedr. Bode, UB. II, S. 167 Nr. 96. Die
entsprechende Urkunde des Propstes K(onrad), der Priorin M. und des Konventes
von Dorstadt mit gleichem Datum und denselben Zeugen im Museum zu Hildesheim,
Siegel des Kl. Dorstadt verloren, das des Kl. Neuwerk stark beschädigt. Gedr.
a. a. O. S. 168 Nr. 97.
78. Domherr Hoier von Hohenbüchen und Kaplan Konrad in
Winzenburg unter den Zeugen der Urk., in welcher Ulrich von Hohen-
büchen allen Ansprüchen an den halben Zehnten in Klein- Nauen (parve
ville Nowen) dem Kl. Frankenberg gegenüber entsagt. 1264.
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II. S. 170 Nr. 101.
79. Mathilde, Ábtissin von Gandersheim, ihre Schwester Oda von
Poppenburg und ihre Brüder Hoier, Domherr, und Ulrich von Hohen-
büchen heissen gut, was ihre Schwestern Sophie, Pröpstin, und Kunigunde,
Stiftsdame in Quedlinburg, über ihr Eigentum bestimmen werden. 1264.
Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 781, Erath, Cod. diplom. Quedlin. S. 233.
80. Entscheidung zwischen dem Propst und dem Kapitel des
Moritzstiftes wegen der Verwaltung der Villikationen. O. D. (um 1264).
Ad determinandas questiones exortas super diversis articulis
inter dominum Volradum prepositum ecclesie sancti Mauricii ex una
parte et capitulum eiusdem ecclesie ex altera de licencia expressa
auditorum, qui fuerant ad hoc auctoritate domini electi deputati,
videlicet domini Hedenrici cellerarii, magistri Iohannis, prepositi
Haltonis et Hogeri scolastici, exstitit in sex arbitros compromissum,
ex parte domini prepositi in dominum Ludegerum, dominum Bern-
hardum de Dorstat et magistrum Gerhardum scolasticum sancte
Crucis, ex p arte capituli in dominum Henricum prepositum de Stidere-
1264. 37
borch, Volemarum scolasticum et Helmbertum, et hii arbitri sex in
ommibus articulis subscriptis convenerunt, si dominus electus eos
duxerit admittendos et in omnibus habuerit arbitrium plenum effectum.
Dominus prepositus administrationem omnium villicationum ecclesie
sancti Mauricii capitulo relinquit sua antiqua pensione salva, ita
quod quicquid proveniet de eisdem villicacionibus tam institucionibus
quam destitucionibus et exuviis litonum et aliis obventionibus extra-
ordinarie venientibas dominus prepositus dimidiam partem, capitulum
aliam dimidiam partem percipiet. In villicacionibus iam vacantibus
capitulum statim administrabit. In villicacionibus non vacantibus
ad presens capitulum se intromittet pleno iure, cum vacare con-
tingerit. Si autem aliquam villicacionum absolvere voluerit capitulum,
prepositus erit fldelis cooperator. Durante vero obligacione!) villi-
cacionum prepositus prebendam cum supplementis fratribus admini-
strabit, sicut hactenus tenebatur, rebelles et solvere neglientes per
sentenciam excommunicationis cohercendo. Denarios advocatie debito
modo requiret equaliter ad singulas prebendas dividendos, pignora
litonum capiendo vel defensores eorum simili sentencia percellendo.
Ipse autem dominus prepositus institucionibus et destitucionibus
allodiorum sive mansorum litonum a capitulo faciendis se non ingeret,
nisi pro aliqua necessitate advocetur. Bona in Machtelsem et medie-
tatem decime in Hogersen salvo iure suo aut capitulo dispenenda
relinquet aut dominus Gerhardus medietatem decime additis sibi
annuatim xxx solidis a capitulo retinebit et prebendam consuetam
administrabit, bonis in Machtelsem omnino capitulo relictis. Advo-
caciam ville Montis cum expresso consensu capituli committet, de
qua advocacia capitulum recipiet duas partes et prepositus terciam.
In hiis, que extraordinarie stricto iure solvuntur, dominus quoque
prepositus tres mansos sibi in novali deputatos accipiet a parte
australi latitudinem inchoando et ab agris antiquis in longum pro-
tendendo usque in flnem novalis ecclesie deputati, et quartum
racione prebende ipsum contingentem, si voluerit, tribus supradictis
continuabit, vel si hoc maluerit, fructus mansorum canonicis depu-
tatorum cum ipsis participabit. Completa autem extirpatione tocius
novalis mansi domini prepositi tot agros habebunt, quot ipsum
contingunt secundum ratam facta computacione in agris et mansis
canonicorum. Ad liberacionem advocacie in Slichem de consilio et
I) Cop. abligacione.
38 1264.
auxilio canonicorum fideliter laborabit. Protestabitur eciam pre-
positus litteris suis, quod archidiaconatum Veteris monasterii con-
ferre debet. De summa autem retentorum in iudicio propositorum
capitulum prepositum absolvet. Bona in Essem si capitulum redimere
voluerit, prepositus capitulo relinquet. Super denariis a testamento
domini?) Henrici de Hidestorpe receptis capitulum prepositum ab-
solvet. Item prepositus protestabitur coram domino episcopo et
aliis viris honestis presentibus illis, qui detinent villicaciones ecclesie,
quod prepositura vacante vel ipsis offlciatis mortuis ipsa officia et
villicationes sunt in potestate capituli libere disponenda. In villi-
catione Vorsethe unum villicum presente domino Aschwino et Con-
rado de Stenberch nominabit. Questio eciam, que mota est domino
preposito de piscatura vicariorum, cessabit datis illis quinque talentis
ad alios redditus sibi comparandos. Nos autem Volradus prepositus,
Th(idericus) decanus ecclesie sancti Mauricii totumque capitulum
sigillis nostris presenti scedule appensis protestamur, quod ordinationi
ab arbitris nostris in invicem ordinate stabimus iuxta formam supe-
rius prenotatam.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Me. 514 fol. 41
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Auszüge gedr. Doebner, UB. III,
S. 650 Nachtr. Nr. 36.
81. Propst Heinrich II. von Escherde stellt die während seiner
Amtszeit vorgenommenen Besitzveränderungen des Klosters zusammen.
O. D. (um 1264).
Cum sint tempora mala et homines mutentur in peius, ego
Heinricus secundus prepositus sub onere ecclesie in Eschere consti-
tutus scire volo tam presentes quam posteros, qualiter egerim a die
prima introitus mei et insudaverim in bonis emendis et in pignorandis,
in constructione et expensa qualiumcumque utilitatum ecclesie, hec
ea de causa scriptis denotare et in audientia amicorum nostrorum
recitare cupiens, quia sunt prelati quidam, quorum infortuna talem
habet exitum, cum toto mentis annisu et omni instantia cottidiani
laboris insudent ac utilitati ecclesiarum insistant, non tamen pro
his gratiam et favorem ab hominibus, sed magis ex suspicione et
instigatione invidentium detractiones et obprobria recipiant, et e
contrario sint aliqui, qui non solum utilitatem ecclesie in aliquibus
promoveant, verum etiam bona habita ac diu possessa dilacerent
!) Cop. domino.
1264. 39
ac dissipent nec tamen pro his recompensationem negligentie sue
ab hominibus recipiant. Quorum nec fortunium aut infortunium
assequi desiderans hec ideo describo, sed magis amicos nostros
seilicet dominum Heinricum de Tossem, dominum Rodolfum et alios
quam plures actuum meorum testes adhibere cupiens, quia denarios,
quos recepi, et aliquos, quos non bene memorari possum, unde
recepi, in nullum usum meum reservavi nec aliquorum parentum
meorum inopiam per hec sustentavi, sed pocius in utilitatem ecclesie
reposui. Quorum hoc primum est, quod dedi domino Bodoni de
Homburch quatuor talenta pro liberis bonis in Bovingehusen, quod
nunc Escherte dicitur, Bertoldo filio eiusdem quatuor talenta, altero
fllio eius Heinrico de Homburch quatuordecim talenta, xxx duo pro
decima in eadem villa, triginta sex pro bonis Ecberti, quinquaginta
septem pro bonis Hermanni de Betenem, quinque talenta eidem
Hermanno pro bonis in Edingehusen, Hermanno Colingo et fratribus
eius de Betenem viginti talenta et decem solidos, Teoderico et
Adelloldo ii solidos, Heinrico x solidos, Gerdrudi et sorori eius
Engelburgi xx solidos, Conrado de Betenem x et novem solidos,
comiti Bernardo de Spechelber x et octo solidos, pro bonis in
Wennerde septuaginta talenta, pro decima in Wiringe xx talenta,
octo talenta pro quarta parte decime in Eschere ad tres annos
possidenda, sex talenta pro bonis in Herdigessen, quadraginta talenta
expendi in annis kalixtie. A primo tempore introitus mei infortunio
accidente et pestilentia oves nobis subtrahente pro eisdem denuo
acquirendis dedi xi talenta, pro molendino parvo tam pro lapidibus
quam pro aliis attinentibus xxx solidos, quod perdidi quodque iterum
recuperare cupiens aliud construxi, quod me constitit v talenta,
quod dicitur Hersenmolen. Quinque talenta primo tempore introitus
mei dedi pro carnibus, quia non erat consuetudo esus carnium apud
nos. Deinde annuatim pro utensilibus} in curia Eschere, in
euria Bovingehusen et iu precio servorum dedi talenta x et quod
supra est. Ad constructionem molendini in Bovingehusen duo talenta,
ad constructionem nove domus in claustro xii talenta, xxx talenta
tribus annis domino episcopo pro decima in Betenem. Hec non
in clavi apud me solum tractavi et conscripsi, sed in audientia
totius capituli nostri tam dominarum quam fratrum ac sororum
recitavi et scriptis tradidi, quos testes adhibeo tam presentibus
quam futuris hoc scriptum inspecturis. Hi sunt denarii, quos dedi
pro manso, quem comparavi in Ethingehusen a Ludolfo et Bernardo
40 1264.
Colingo. Primum expedivi ex ipsis denariis a Iohanne villico pre-
positi Montis et fratre eius quandam querimoniam, quam habebant
super aliquos agros et aream hic infra curiam sub nomine ipsorum,
octo solides de ipsis et unum solidum de denariis eeclesie. Deinde
dedi Bernhardo talentum unum, Ludolfo vi solidos. De curia Bo-
vingehusen scire cupiens, qualiter expedivi a Heinrico Rasehorn et
fratre eius, quam tenebant a domino Lippoldo et Teoderico, qui
dederunt proprietatem ecclesie, scilicet Heinrico dedi octo talenta,
domino Crachtoni de Himmethesdor dedi quindecim talenta. Item
de manso uno de Ethingehusen notum esse volumus, quem expedivimus
a Bernhardo Colingo novem talentis, quem et ipse in feodo tenebat
a Hartwigo de Bruchem et cognatis eius, qui et illum in feodo
tenebat a domino Lippoldo de Eschere et íratre eius, a quibus
nos expedicimus xxx solidos, quem et ipsi de peticione nostra
donaverunt ecclesie nostre. Hic est census qui datur de Herdingessen
quatuordecim solidi, et hic est, qui de Achim, xxx solidi, ex quibus
dantur x in festo Michahelis, in festo Martini x, Thome x. Item
dampnum quiddam accidit nobis in bonis in Wennerde, quod ex
necessitate compulsi sumus ad dampnum nostrum commutationem
facere cum domino Basilio de Eschere, in qua commutatione rece-
pimus medietatem decime in Bruchem, quam tenebat a domino epi-
Scopo, tres mansos in Giftenem, tres in Bervelte cum propriis ho-
minibus, et cum expleta esset commutatio, nondum expedierat nos
in estimatione xii talentorum, et ut hoc in integrum redigeremus,
viginti duo talenta superaddidimus, ut omnes sex mansi manerent
in usus ecclesie. De bonis namque, que olim habueramus in Wen-
nerde, recepimus annuatim xi talenta reditus videlicet de curia una,
quam dedit dominus Lippoldus in fundatione loci!) pro remedio
anime sue, et de curia una, quam comparavit dominus noster Hein-
ricus secundus prepositus a Volemaro et fratre eius pro septuaginta
talentis. Unde statuta est commutatio bonorum istorum sic, ut,
si questio aliqua aut turbatio orta fuerit inter ecclesiam et eos
qui nunc possident bona illa de commutatione horum bonorum, aut
restaurum nobis fatient aut bona restituent et nos econtra restituemus
eis bona ipsis. Notum esse volumus omnibus tam presentibus quam
futuris hoc scriptum inspecturis, quod Herbordus cum uxore et
tribus filiis suis obtulit se ecclesie nostre cum bonis, que possidet
I) Verbessert aus loco.
1264. 41
in Oddingehusen et in Betenem, que bona nos redemimus et exe-
mimus iuris condicione de libera comicia domini Bertoldi de Hom-
burch, que et ipse manutenet a nobis diebus vite sue. Similiter
et cum Heinrico Longo et iiii filiis suis commutationem fecimus
cum duobus mansis in Alicvorde, quos et ipsi manutenent a nobis,
similiter et Bertoldus de Hoiersem. Bona in Svelbedessen cum
aureo molendino comparavimus pro centum talentis et xx a fratribus
de Tossem Ecberto et Heinrico xii mansos, novem scilicet indeci-
males et liberos ab omni iure advocatie, tres vero obligatos, quos
manutenent a nobis quidam dicti Phisel. Que bona resignata sunt
ad manum domini Iohannis episcopi et ab ipso ecclesie proprie nostre
donata presentibus his abbate de sancto Michahele domino Ernesto,
abbate de sancto Godehardo domino Ludoldo, cantore maioris
ecclesie domino Teoderico dicto de Adenoyssem, preposito de Lam-
springe, preposito de Wlveghusen et aliis quam multis. Hec bona
iam dicta resignare noluit Ecbertus, donec talenta tria superaddidimus
ei pro resignatione. Quibus datis assumpsit secum consanguineos
suos dominum Teodericum de Tossem et Ecbertum camerarium, qui
omnes resignaverunt et super ymaginem beate virginis Marie ob-
tulerunt et iureiurando nobis promiserunt ac scriptis et litteris
eonfirmaverunt, se ad manum episcopi resignaturos, dum proxime
ipsum viderent, sed votum illud non solverunt, donec in diem
consecrationis nostre absente domino Ecberto camerario, qui partes
istas exierat, et altero Ecberto etiam absente dominus Teodericus
de Tossem rogatus ab Ecberto resignavit ipsa bona episcopo Iohanni
in choro dominarum in audientia omnium ibi tunc presentium, quorum
aliquos de pluribus supra prescripsimus, et ipse episcopus donavit
eeclesie nostre libera et expedita perpetuo possidenda. Item com-
paravimus a comite Ludolfo de Harlemund!) vii mansos in Áchem
cum attinenciis suis pro centum et xx talentis, tres mansos do
eodem comite in Odingehusen. Succedente tempore insurrexerunt
in nos comites de Pernemunt Godescalcus et Hermannus tantam
nobis inportunitatem facientes, quod oportuit nos dare vii talenta
pro proprietate trium mansorum ; sed et fratribus duobus de Rothinge,
qui nos pro eisdem bonis inpetierunt, dedimus octo talenta et x
solidos. Bona in Achem comparavimus ab Engelardo Suring pro
sexaginta marcis examinati argenti, quod sunt octoginta talenta,
I) So das Or.
42 1264.
scilicet medietatem decime et tres mansos, de quibus duos manu-
tenebat a comite Hermanno, cui et dedimus iiii talenta, et Engelardus
resignavit eidem comiti, qui et ipse donavit nobis; tercium mansum,
quem manutenebat Bertoldus de Novali a fratribus de Eschere,
ex promotione Engelardi facta resignatione!) donaverunt ipsi fratres
de Eschere ecclesie nostre. Medietatem autem decime manutenebat
idem Engelardus a Heinrico?) de Vornholte filio domini Reinhardi
et ipse Engelardus resignavit Heinrico et Heinricus resignavit domino
episcopo in die consecrationis monasterii nostri et ipse episcopus
donavit ecclesie nostre. Item bona comparavimus in villa Achem®)
scilicet ii mansos et dimidium et molendinum a fratribus de Dodessem
Wolthero et Eylardo pro quinquaginta talentis. Hec sunt bona,
que comparavimus a Colingo xx iugera *) et pratum et unum ethwart
in Edingehusen, de quibus agris sunt siti sedecim in curia Odinge-
husen, iiii versus desertam curiam, pro quibus bonis dedi primum
v solidorum minus quam xi talenta, deinde orta est querimonia
super hoc (?5) a Gerhardo, cui dedi duo talenta. Secundo iterum
querimoniam detulit ad nos et iterum talentum ei dedimus. Deinde
abbati de sancto Michahele vi talenta dedimus pro proprietate.
Item pro bono domini Ernesti in Betenem dedimus quinquaginta
talenta et domino Iohanni de Blankenburch tria talenta pro proprie-
tate eiusdem boni. Hic est quiddam, de quo sepius ecclesie in-
dampnantur, quod dicitur echtwart, unde notum sit omnibus, quod
ecclesia nostra in hac villa — 5) possidet duos à domino Hermanno
de Betenem, a Heinrico Longo duos, a Mergarde et sororibus eius
duos, in commutatione mansi unius in Eschere a dominis maioris
ecclesie unum, a domino Bertoldo de Hoiersem unum, a Colingis
unum, a domino Ecberto de Betenem in alia area eiusdem ville
duos, ab Adeloldo et heredibus eius duos, a domino Hermanno in
alta area unum, in Ethingehusen in area empta a Bernhardo Kolingo
extra villam unum, a curia hospitalis tres, a Dutinge unum, ab
I) Von Mer ab auf der Rückseite. Auf dem unteren Rande der ersten Seite:
fratribus de Betenem Hermanno et Ernesto dedimus xx et octo talenta. ?) Auf
diesen bezieht sich wohl die Bemerkung auf dem oberen Rande der Rückseite:
eidem Heinrico dedimus vi marcas pro proprietate decime. 5) Hierauf bezieht
sich wohl sicher die Bemerkung ganz unten auf dem Rande der Rückseite von der
ersten Hand: que manutenent ab episcopo Mindensi, et eidem episcopo dedimus
iiii talenta pro propietate bonorum, vgl. oben Nr. 39. *) Or. iura. 5) Ein Wort
nicht zu lesen. °) Die Lücke auch im Or.
1264. 48
area domine Eylice unum, in parva area in eadem villa iuxta aquam
unum, in Odingehusen in magna curia, que fuit Woltheri, duos, in
alia area unum, in alia curia, que fuit domini Hermanni, duos, in area
Friderici, que quondam fuit domini Gerungi de Gesen, unum, in Achem
in curia, que fuit domini Arnoldi de Blickenstede, unum, in Bervelte
septem, in Betenem duos, de curia solitaria et de curia Wichmanni
unum. Postea succedente tempore conquisivimus a comite Ludolfo
de Harlemunt septem, ab Engelardo duos, a fratribus de Dodessem
Walthero et Eylardo quinque, de molendino et de aliis bonis, que
habebant in villa, quinque. Universitati cunctorum notum esse
volumus, quod nos in feodo concessimus Iohanni de Lapidea domo
in Hanovere et fllio eius Iohanni bona in Gravestorpe receptis ab
ipso Iohanne patre huius quadraginta talentis. Item conquisivimus
& comite Ludolfo de Harlemunt quoddam ius spectans ad bona in
Achem scilicet novem echtwart in silva que vocatur Havechorst.
Decima de Holthusen constitit me nonaginta talenta. Pro decima
in Scellerte dedimus fratribus de Eschere Lippoldo et Basilio quadra-
ginta talenta ad iiii annos. Pro proprietate bonorum, que a nobis
tenent fratres de Hoiersem, dedimus Lippoldo de Hertesberge iiii
talenta. Comiti Widekindo de Poppenburch dedimus iiii talenta
pro proprietate quorumdam bonorum in Eddingusen. Domino Lippoldo
de Antiquo foro dedimus xxx solidos pro quadraginta iugeribus
ipsoque defuncto filio eius dedimus v talenta. Fratres de Gestorpe
dominus Willebrandus et Herbordus contulerunt ecclesie nostre
decimam in Gestorpe pro remedio animarum suarum, sed Iohannes
de Wivincge inpetivit nos!) et molestavit post mortem ipsorum
dicens, eandem decimam sibi attinere. Unde et ipse Iohannes optionem
nobis dedit, utrum ipsam decimam an denarios magis eligeremus.
Et propter timorem heredis, qui posset succedere ipsi Iohanni, qui
nos inpetivit, elegimus denarios et ipsos in aureum molendinum
Svelbedesse locavimus, unde annuatim ad vestituram nostram xxx
percipiemus solidos, in pascha xv et ad festum Michahelis xv.
Notum?) esse volumus omnibus, quod dominus?) Lippoldus de
Esherte*) una cum filio suo Tiderico pro remedio uxoris sue domine
Elysabet apud nos defuncte donavit ecclesie nostre proprietatem
super duos mansos sitos in Wennerde. Item et ipse et dominus
I) nos über der Zeile. — ?) Von hier ab andere Hand. °) dominus über
der Zeile. *) So das Or.
44 1264—69.
Iohannes et Iordanis dicti de Escherte donaverunt nobis proprie-
tatem super sedecim iugera et aream unam in Escherte pro remedio
anime sue et amicorum suorum in Christo defunctorum.!) Item notum
esse volumus, quod ego Bertoldus prepositus conquisivi a Iohanne
fllio Herbordi mansum unum situm in Odingehusen pro x talentis.
Duas areas cum duobus echtwart donaverat domina in Sothere.
Donaverat domina Remburgis de Hildensem filie sue apud nos locate
et post mortem ipsius ecclesie nostre, ex quibus consequemur annuatim
x solidos, iiii pullos et ova. Ego?) Bertoldus prepositus conquisivi
a Bertoldo mansum unum situm in Odingehusen pro x talentiis.
Ego Luderus prepositus conquisivi huic ecclesie quadraginta iii
mansos.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 95 ohne Besiegelung, grosses
Pergament, 38!|g cm breit und 64!|g cm lang. Propst Bertold ist 1268, Propst
Luder 1285 ff. nachweisbar, sodass die Nachträge aus dem Ende des Jahrhunderts
herrühren.
82. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes bekunden die Bürg-
schaft Genannter, dass das Stift im Besitz der Güter in Berel durch
Heinrich, Jordan und Bernhard nicht wieder werde belästigt werden.
O. D. (1264—68).
L(udolfus) dei gratia decanus ecclesie sancte Crucis Hildense-
mensis. Notum sit, quod, cum Henricus et Iordanis et Bernardus
renunciarent iuri, quod dicebant se habere in bonis Berle, licet in
rei veritate nullum ius haberent, presentes erant in castro Liehten-
berch dominus Fridericus et Hugo canonici sancte Crucis et dominus
Winandus advocatus et Ludolfus de magno Freden et Gerardus de
parvo Freden, Henricus Segebodinge, Iohannes de Burchtorp, Tide-
ricus de Asle, Henricus de Brandesle, Hildebrandus item de parvo
Freden, Bertrammus, Tidericus Cromeke, Gocewinus, Olricus famulus
scolastici, fideiusserunt autem Bernardus de Asle, Iohannes et frater
suus, Henricus de magno Freden pro eisdem et pro sorore, quod
ex parte eorum nuncquam imposterum questio movebitur ecclesie
sancte Crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 110. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
83. Propst Konrad, Priorin M. und der Konvent von Dorstadt
bekunden, von Bertrade, Wittwe des Ulrich vom Steinwege (de Lapidea
I) Von hier ab dritte Hand. *) Von hier ab vierte Hand.
1265. 45
via) vier Mark Silber unter der Bedingung erhalten zu haben, dass
sie deren Tochter Irmgard, ihrer Nonne, davon jährlich zehn Schilling
entrichtet, welche aus den Hausstellen des Ulrich, des Meinhard und
des Landgraf in Fiöthe bezahlt werden sollen. Nach dem Tode der
Irmgard sollen zwei Hausstellen mit sechs Schilling an die Kustodie
zur Beleuchtung, der Rest sonst zur Aufbesserung des Gottesdienstes
verwendet werden. | .O. D. (1264—69).
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Konventssiegel. Gedr. Hänsel-
mann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 90 Nr. 203.
84. Das Kl. Dorstadt löst vier Holenutzungen vom Kl. Heiningen,
dem sie von den Brüdern Johann und Bertold (von Dorstadt) ver-
pfändet waren. O. D. (1264— 69).
C(onradus) dei gratia prepositus in Dorstat et M. priorissa
totumque ancillarum dei conlegium eiusdem conventus omnibus pre-
sentem paginam inspecturis devotas orationes in Christo. Noverint
universi, quod nos quatnor usus lignorum pro iiii talentis ab ecclesia
in Henige, qui erant eis a duobus fratribus Io(hanne) et Ber(toldo)
impignorati, redemimus in hunc modum, quod nos predictis fratribus
Io(hanni) et Ber(toldo) annuatim duos modios, unum siliginis alium-
que tritici, persolvemus, sicque conceditur nobis usibus ipsis uti
libere tamquam nostris, quousque nobis ab ipsis vel ab eorum
heredibus predicta pecunia fuerit restituta. Omnibus eciam cupimus
esse notum, quod quadam vice, cum in presentia domini Conradi
militis dicti de Dorstat sepedicti fratres Io(hannes) et Ber(toldus)
essent constituti et nos cum ipsis de diversis negotiis tractaremus,
presens eciam causa constat fuisse taliter terminata: antedicti
fratres Io(hannes) et Ber(toldus) usus, quos habent in silva adiacenti
claustro, non alienis, sed ecclesie nostre poterunt obligare tali con-
ditione interiecta, quod ipsi pensionem constitutam in posterum
non aucmentent. Huius rei testes sunt dominus Conradus de Dor-
stat et Heinricus de Igeleve, Luderus et alii quam plures. Ut autem
hoc factum sit ratum, atestatione presentis sigilli fecimus roborari.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Propsteisiegel an dem von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig IL, S. 90 Nr. 202.
85. Ritter Wilbrand von Reden und Kinder einigen sich mit dem
Godehardikloster wegen dreier Hufen in Bledeln. Heisede 1265 Februar 28.
46 1265.
Universis ecclesie fidelibus, ad quos presens scriptum pervenerit,
Willebrandus dictus de Redhen miles salutem in domino. Omnibus
volumus fieri manifestum, quod, cum venerabili viro domino Hermanno
abbati monasterii sancti Godehardi in Hildensem super tribus mansis in
Bledennem sitis movimus questionem, tandem de prudentum consilio
inter eundem abbatem et nos est composicio amicabilis ordinata,
ita quod nos et heredes nostri Bertoldus, Willebrandus, Alhedis,
Berta,!) Petronella, quos nunc dumtaxat habemus filios et heredes,
renunciavimus libere et absolute tribus mansis predictis et recog-
noscimns eosdem tres mansos in Bledennem ad monasterium sancti
Godehardi iure perpetuo pertinere. Nos autem omne derivamen de
tribus mansis iam dictis duobus recepimus annis, quod dominus
abbas in compositione dicta nobis sua indulsit gratia et remisit.
Ut autem huic facto oblivio non subrepat, huic scripto super hoc
confecto sigillum domini Iohannis de Eskerthe et nostrum apposuimus
ad cautelam. "Testes sunt dominus Thidericus de Tossem, Wizel-
linus Westfale, Wlferus de Reden milites, Olricus de Hebelinerode,
Hermannus de Bochede, Hinricus Howardi et alii quam plures.
Actum in villa Hesede anno domini m?cc9. sexagesimo v., ii. kalendas
marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 30. Von den drei schild-
förmigen Siegeln lassen die beiden ersten noch die dreimalige Teilung des Schildes
und das zweite die Legende: + SIGIL’ WILBRANDI DE RE... N erkennen,
das dritte, des von Escherde, beschädigt, zeigt die beiden Schlüssel.
86. Die Brüder Hoier, Domscholaster, und Ulrich von Hohenbüchen
verkaufen dem Kl. Wülfinghausen die Vogtei der Güter in Holtensen
(Holthusen), die sie vom Kl. Corvey zu Lehn gehabt haben. Hildes-
heim 1265 März 23 (?secunda feria post Benedicti!).
Testes huius rei sunt decanus, cellerarius, magister Iohannes
Volmari, Bernardus de Dorstat, Arnoldus de Wereberghe Hilden-
semensis ecclesie canonici, Bertoldus Pil, Iohannes de Sutherem
et fllius suus, Hermannus Boc, Tidericus de Reden, Iohannes de
Berninggerode, Henricus pincerna et Ernestus fllius eius, Henricus
de Berenrode milites, Bertoldus et Gerardus de Ezeleze, Borgardus
et Henricus de Wifinghusen, Lambertus et Ekdehardus de Selethe.
1) Berta über der Zeile nachgetragen. — *) Das letzte i im Or. verändert
aus &, und Cop. III, 220 des 14. Jahrhunderts hat Benedicta, deshalb ist die Urk.
vielleicht zu Oktober 8 zu setzen.
1265. 47
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 34. Kleiner Rest
des Siegels des Domkapitels und grösserer des Siegels des Propstes des Moritz-
stiftes an rot-weisser Hanfschnur, die Siegel der v. Hohenbüchen sind abgefallen.
Gedr. Hannov. Gel. Anzeigen 1753 S. 120, Grupen, Observ. rer. Germ. S. 218,
v. Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 29 Nr. 33; Regest Westf. UB. IV, S. 517
Nr. 1027. Vgl. auch die Urk. des Kl. Corvey von 1248 v. Hodenberg a. a. O. S. 24
Nr. 26.
87. Herzog Albert von Braunschweig überträgt dem Maria-Magda-
lenenkloster drei ihm von den Brüdern Luthard und Luthard von Meinersen
resignierte zehntfreie Hufen in. Sorsum (Sutherem apud Emereke).
Meine (Meynum) 1265 April 10 (sexta feria infra ebdomadam pasce).
Huius rei testes sunt dominus Iohannes marscalcus de Saldere,
Iordanus pincerna, Fredericus milites de Neytorp, Willekinus de
Gustede, Herewicus camerarius de Nutzen, Iacobus advocatus de Zellis.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 75. Stark beschädigte
Siegel des Herzogs und der von Meinersen, letztere geschachtet.
$$. Ludolf, Propst des Domes und des Kreuzstiftes, bekundet den
Verzicht des Nantwich von Poppenburg auf eine Hufe in Achtum.
Hildesheim 1265 Mai 3.
L(udolfus) dei gratia maioris et sancte Crucis in Hildensem
ecclesiarum prepositus universis hoc scriptum audituris in vero
salutari salutem. Constitutus coram nobis Nantwicus de Poppen-
burch impetiit mansum quendam situm in Achtem pertinentem ad
ius et proprietatem ecclesie nostre sancte Crucis, et cum evidens
esset, quod nichil iuris haberet in eodem manso, quia in manus
bone memorie prepositi Alberti predecessoris nostri eundum mansum
resignaverat manifeste, iam dictus Nantwicus nostris precibus et
amicorum suorum acquiescens consilio renunciavit eodem!) manso
coram nobis protestans, quod super eo ecclesiam sancte Crucis
ammodo nullatenus molestaret. Presentes erant Ludolfus decanus,
Woltherus, Fridericus sacerdotes, Hugo, Almarus subdyaconi canonici
sancte Crucis, Iohannes de Sutherem et Henricus de Barenrode
milites, Bernhardus de Ponte et Iacobus servi nostri et alii quam
plures. Actum Hildensem in curia nostra apud sanctam Crucem
anno domini m9. cc9, Ixv?., v. nonas maii.
Or. im. Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 124. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen abgefallen.
ı) So das Or.
48 1265.
$9. Papst Clemens IV. beauftragt den Abt (Ernst) des Michaelis-
klosters, das Kloster st. Wiperti bei Quedlinburg gegen Räuber und
Schädiger zu schützen. Perugia 1265 Mai 11 (v. idus maii, ponti-
ficatus nostri anno primo).
Gedr. nach dem Or. Erath, Cod. diplom. Quedlinburg. S. 226 Nr. 189. Regest
Potthast, Reg. pont. 19141.
90. Johann von Himmelsthür bekundet, vier Hufen gegen jährlichen
Zins zu besitzen, die nach seinem und seiner Frau Tode an den
Obedientiar in Wennerde fallen sollen. 1265 Mai 25.
Ego Iohannes dictus de Hymmedesdore tenore presentium pro-
fiteor et protestor, quod ego et uxor mea de consensu et bene-
placito capituli Hyldensemensis' tres mansos litonum a Bertrammo
dicto Munsche absolvimus et unum scilicet quartum emimus ab
honorabili viro domino V(olrado) preposito Montis, quos una vite
nostre temporibus debemus tenere ac possidere libere sub hac forma.
Censum annuum ego et uxor mea annis singulis persolvemus, nobis
vero uxore mea et me mortuis sine aliqua difficultate et absque
omni heredum nostrorum impetitione ad ecclesiam Hyldensemensem
et ad obedientiarium obedientie in Wennerde predicti mansi quatuor
revertentur totaliter absoluti. Testes huius rei sunt Ernestus abbas
saneti Mychaelis, dominus S(igebodo) de Scartvelde, V(olemarus)
scolasticus Montis, Th(idericus) de Rothtinge, H(ermannus) Lepel
et alii quam plures. Quia vero sigillo careo, hec sub sigillo
domini Bertoldi Pil conscribi feci. Actum Hyldensem anno domini
m?. cc9. Ixv?., in die Urbani.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 213. Das gut
erhaltene Siegel zeigt doppelreihig gewürfeltes Andreaskreue: + S. BERTOLDI.
PIL. DE. HEMEDESDORE.
91. Erwählter Otto genehmigt, dass Heinrich von Burgdorf und
sein Bruder Alberich den halben Zehnten in Gross- Flöthe dem neuen
Hospital in Goslar verkaufen, nachdem sie ihn mit zehn Hufen in
Dörnten (Dhornete) entschädigt haben. 1265 (vor Juni 13).
Testes huius rei sunt prepositus Halto, prepositus Volcwinus
de Svalenberg, Lippoldus de Antiquo foro Hildensemensis ecclesie
canonici, Ludolfus de Borsem, Heynricus pincerna, Bertoldus Pil,
iuvenis pincerna Ernestus, Conradus marscalcus milites.
1265. 49
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Bischofs und des Domkapitels
von den roten Seifenfüden verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 176 Nr. 109. Am
16. Juni resigniert Graf Meiner von Schladen dem Domstifte den halben Zehnten
in Flöthe zu Gunsten des neuen Hospitals, Or. ebenda, gedr. a. a. O. Nr. 110.
92. Heinrich von Burgdorf überträgt als Entschädigung der
Hälfte des Zehnten in Flöthe, welche der Erwählte dem neuen Johannis-
Hospitale in Goslar überwiesen hat, dem Domstift zehn Hufen in Dörnten
und erhält sie vom Erwählten zu Lehn. Hildesheim 1265 Juni 13.
Universis presentem paginam inspecturis Henricus de Borchdorp
salutem in domino. Tenore presentium profiteor et protestor, quod
in reconpensam medietatis decime maioris Vlotedhe, quam dominus
electus Hildensemensis de consensu sui capituli novo hospitali sancti
Iohannis in Goslaria liberaliter contulit propter deum, decem mansos
in Dornethen proprietatis mee gloriose virgini de consensu fratris
mei liberorumque meorum contuli et de manu domini electi Hil-
densemensis una cum aliis bonis, que ab eadem ecclesia teneo,
recepi iure pheodali. Frater vero meus Alvericus nomine et Geve-
hardus et Ludolfus fratres de Borthvelde puerorum meorum avun-
eui una mecum promittent fide data, quod liberi mei factum meum
ratum habebunt, eum eos ad etatem legittimam contigerit pervenire.
Testes autem huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, V(olradus)
montis sancti Mauritii prepositus, H(eidenricus) celerarius, Hogerus
scolasticus, H(ermannus) de Dasle, B(ernardus) de Dorstat, A(rnol-
dus) de Wereberge Hildensemenses canonici, H(einricus) pincerna,
E(cbertus) camerarius milites et alii quam plures. Actum Hildensem
anno domini m?. cc?. lxv9., sabbato ante Viti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 212. Siegel des
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, wenig beschädigt,
zeigt Schrügrechtsbalken.
98. Lucia, frühere Frau des in das Minoritenkloster getretenen
Heinrich Acco, bekundet, dass das Recht der Benutzung eines Weges,
das ihr der Rat und die Bürger auf Bitten des Dompropstes Ludolf
vergönnt haben, mit ihrem Tode erlöscht. 1265 Juni 23 (in vigilia
beati Iohannis baptiste).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 891. Siegel des Dompropstes und
des Minoritenkonventes, das des Heinrich Acco verloren. Gedr. Doebner, UB. 1,
S. 143 Nr. 295.
Hildesh. UB. III. 4
50 1265.
94. Erwählter Otto vergleicht sich mit Aschwin von Lutter und
dessen Brüdern wegen gewisser bischöflicher Güter, welche sein Vor-
günger Johann deren Vater für das Schloss Lutter verpfändet hatte,
dahin, dass die Brüder einen Teil der Güter ihm überlassen und er
jenen den Zehnten in Harsum (Hardessem) und die Allode in Hohen-
hameln, Sossmar (Suttherem iuxta Honhamelen) und Bierbergen (Ber-
berge) für 280 Mark Silber bis zur Bezahlung dieser Summe ver-
pfändet und einen Hof in der Vorburg (suburbium) desselben Schlosses
zum Wohnsitz überlässt. Hierfür stellt er Bürgen mit Verpflichtung
zum eventuellen Einlager in Hildesheim. Hildesheim 1265 August 23
(in vigilia Bartolomei, confirmationis nostre anno primo).
Bürgen: Ludolfus maior prepositus, Iohannes decanus, Wlradus
Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, Thidericus cantor,
lohannes plebanus, Heynricus de Brema, Segebodo de Scartvelde,
Heynricus de Scalkenberg, magister Iohannes Volcmari, magister
Leonius Hildensemensis ecclesie canonici, Heynrieus pyncerna, Ec-
bertus camerarius, Ludolfus de Borssem, Ecbertus de Asseborch,
Conradus de Elvede, Hermannus de Ganderssem, Thidericus de
Barem, Thidericus de Rotthinge, Bertoldus Pil, Albertus Bok milites
in manus prefati A(schwini) et suorum fratrum, Guncelini de
Bodensten, Conradi marscalci et fratris sui .., Aschwini et Con-
radi fratrum de Stenberg, Heynrici Grubonis et .. fratris sui de
Stenberg, Thiderici de Adhelevessen et fratrum suorum et Basilii
de Woldershusen militum et famulorum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 214. Beschädigte
Siegel des Erwählten und des Domkapitels an gelben und roten Seidenfäden. Gedr.
Sudendorf, UB. I, S. 39 Nr. 59, im Auszug Asseburger UB. I, S. 222 Nr. 325,
Regest Doebner, UB. I, S. 143 Nr. 296. — Domherr Heinrich von Schalksberg,
Mer zum letzten Male erwähnt, stirbt am 14. Januar (1266 9) vgl. Westfäl. UB. VI,
S. 233 Nr. 780.
95. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Wienhausen mehrere von
diesem angekaufte und ihm resignierte Zehnten. Hildesheim 1265
September 9 (in die Gorgonii martiris).
Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wilradus
Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, Thidericus cantor,
Hogerus scolasticus Hildensemensis ecclesie canonici, Heynricus
pincerna, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ludolfus de
Borssem, Aschwinus de Stenberg, Albertus Bok, Bertoldus Pil milites.
1265. 51
Ego autem Bruno Montis canonicus domini . . electi Hildensemensis
notarius recognovi.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 71. Gut erhaltenes Siegel des
Ersählten und Bruchstück des Domkapitelssiegela an weissen Zwirnfüden. — Es
mag hier erwähnt werden, dass dom. Theodericus cantor Hildensemensis prepositus
(des Kreuzstiftes) auch unter den Zeugen der Urk. des Edeln Johann von Adensen
für das Kl. Bücken genannt wird, gedr. nach Cop. von Hodenberg, Hoyer UB. III,
S. 28 Nr. 28 zu 1261; es ist aber wohl 1265 zu lesen.
96. Die Grafen Hermann, Burchard, Heinrich und Hoier von
Wohldenberg übertragen dem Marian-Magdalenenkloster vierzig Morgen
mit einer Hausstelle in Kemme, die ihnen Ritter Bernward von Kemme
auf Veranlassung des Propstes Bruno resigniert hat. Wohldenberg 1265
September 12 (pridie idus septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 76. Siegel des Hermann
beschädigt, die des Burchard und Heinrich gut erhalten, alle drei an weissen und
blauen Hanffäden, das des Hoier mit der Befestigung verloren.
97. Erwählter Otto überträgt 21|g ihm resiegnierte Hufen in
Kemme dem Maria - Magdalenenkloster. Hildesheim 1265 Oktober 7.
Otto dei gratia Hildensemensis electus universis sancte matris
ecclesie flliis salutem in domino. "Tenore presentium notum esse
volumus omnibus presentium inspectoribus, quod, cum .. prepositus
monasterii sancte Marie Magdalene Hildensemensis duos mansos et
dimidium in Kemme sitos a Berewardo milite dicto de Kemme iustis
heredibus suis consentientibus comparasset, dictus miles, quia dictos
mansos a nobis tenuit et eos non nisi de nostra vendere poterat volun-
tate, ipsos nobis cum omnibus eorum iuribus continuo resignavit. Nos
vero tali resignatione recepta predictos mansos cum proprietatibus
eorundem de consensu capituli nostri pro remedio anime nostre con-
tulimus monasterio memorato cum omni iure et utilitate perpetuis tem-
poribus possidendos spem firmam habentes, quod sanctimoniales in ipso
monasterio die noctuque deo et beate Marie deservientes pro huius-
modi liberalitate nostra apud deum suis orationibus memores nostri
erunt. Testimonium huius collationis nostre perhibet presens pagina
sigillorum nostri videlicet et capituli munimine firmius roborata.
Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wiradus Montis
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Thidericus cantor, Hogerus
seolasticus Hildensemenses, Heynricus pincerna, Ecbertus camerarius,
Conradus marscalcus, Ludolfus de Borssem, Bertoldus Pil, Albertus
Bok milites, Heynricus de Rodhe, Heynricus de Rorssem, Iohannes
4"
52 1265.
de Negenborne famuli et alii conplures. Actum Hildensem anno
domini m?. cc9, 1x?v9., nonas octobris.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 77. Siegel des Erwählten
und des Domkapitels an weissen und blauen Hanffäden.
95. Propst und Konvent des Maria-Magdalenenklosters bekunden
die Uebertragung von Gütern in Kemme durch Bernward von Kemme
an das Kloster unter angegebenen Bedingungen. Hildesheim 1265
Oktober 10.
Omnibus Christi fidelibus presentes litteras audituris Bruno
prepositus, priorissa et conventus sororum penitencium sancte Marie
Magdalene Hildensemensis salutem in omnium salvatore. Notum
fieri volumus et constare, quod dominus Berwardus de Kemme miles
contulit et dimisit nobis et ecclesie nostre de consensu heredum
suorum cum omni integritate et iure omnia bona, que in Kemme
habuit in agris, pratis, areis, silvis sive rubis, pascuis, piscationibus
et ceteris inmobilibus interposito tali pacto, quod nos et succedentes
nobis, qui pro tempore fuerint, presentabimus eidem singulis annis
Hildensem ad usus suos tempore vite sue omnes fructus et pro-
ventus in annona et aliis, qui de predictis bonis per nos diligenter
et fideliter excultis et procuratis pervenient annuatim. Et si do-
minus Ludegerus filius dicti militis canonicus ecclesie Montis sancti
Mauricii post mortem patris superstes fuerit, medietatem dictorum
fructuum et proventuum sibi dabimus annuatim quoad vixerit nobis
ad usus nostros medietate reliqua reservata, ita tamen, quod eductis
expensis de triturando et annonam colligendo et aliis, que incidunt
de ipsis bonis, ecclesia totaliter indempnis expedietur, hoc dumtaxat
excepto, quod domina Gertrudis fllia militis memorati recipiet tem-
pore vite sue post mortem patris quicquid de pratis et areis dictorum
bonorum poterit provenire. Post patris vero, filii et filie predictorum
mortem cum omni integritate perpetuo gaudebimus fructibus, pro-
ventibus et ceteris omnibus, que de supradictis bonis omnibus pote-
rint provenire. In huius rei testimonium presentes litteras sigillis
prepositi et ecclesie nostre fecimus communiri et subscribi testes,
quorum hec sunt nomina Leonius canonicus maioris ecclesie, Lude-
gerus canonicus sancti Mauricii frater dicti militis, Theodericus de
Rothinge, Theodericus de Toshem milites, fratres Iohannes, Lutbertus
et Iohannes conversi ecclesie nostre. Datum Hildenshem anno
domini millesimo cc9. Ix?v9., vi®. idus octobris.
1265. 53
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 78. Spitsovales Siegel
des Propstes und des Ludeger, und schildfórmige Siegel des Dietrich von Tossem,
viermal geteilt, und des Bernward von Kemme, Kamm.
99. Erwählier Otto übereignet dem Kl. Riddagshausen eine Hufe
in Dinklar, die er von Ritter Ludolf von Dinklar (Dhinkelere), eine
in Farmsen (Vermerssen), die er von Lutgard, Wittwe des Ritters
Bruno von Farmsen, eine halbe Hufe in Klauen (Clowen), die er von
Ritter Hermann Lepel, und eine Hufe ebenda (Cloen), die er von
Ulrich von Klauen gekauft hat. 1265 Oktober 21 (xii®. kalendas
novembris, confirmationis nostre anno primo).
Testes huius collationis sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus
Montis prepositus, Hogerus scolasticus Hildensemenses, Ecbertus
camerarius, Ludolfus de Borssem, Aschwinus de Stenberg, Albertus
Bok, Bertoldus Pil milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 161.
Beschädigtes Siegel des Erwählten und Bruchstück des Siegels des Domkapitels
an roten und gelben Seidenfäden.
100. Erwählter Otto überträgt dem Kreuzkloster vor Braunschweig
die Hälfte des Zehnten in Immendorf und die Hälfte des kleinen Zehnten
daselbst, welche ihm nach der Resignation des Ritters Burchard von
Wolfenbüttel Johann von Münstedt, Bürger in Braunschweig, auf-
gelassen und dem Kloster verkauft hat. 1265 Oktober 31 (in vigilia
omnium sanctorum, confirmationis nostre anno primo).
Testes huius collationis sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus
Montis prepositus, Heythenricus cellerarius, prepositus Volcvinus
dictus de Svalenberg, prepositus Halto, Hogerus scolasticus Hil-
densemenses, Heynricus pincerna, Ecbertus camerarius, Ludolfus de
Borssem, Albertus Bok, Aschwinus de Stenberg, Bertoldus Pil milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kreuzkloster. An roten Seiden-
füden Siegel des Erwählten und Bruchstücke des Kapitelssiegel. Gedr. Asseburger
UB. I, S. 222 Nr. 326.
101. Erwählter Otto übereignet dem Maria- Magdalenenkloster
eier ihm resignierte Hufen in Sorsum. 1265.
Otto dei gratia Hildensemensis electus universis sancte matris
ecclesie filiis inperpetuum. Etsi ad benefaciendum sumus omnibus
debitores, pocius tamen illis tenemur benefacere, qui nobis magis
familiares existunt. Hinc est, quod notum esse cupimus omnibus
(
54 1265.
et constare, quod, cum .. prepositus et couventus claustri sancte
Marie Magdalene in Hildensem duos mansos a domino Lippoldo et
Wifardo fratribus dictis de Insula et domino Ecberto camerario
duos mansos insimul in villa Sutdherem apud Emmereke sitos cum
omnibus eorum utilitatibus in ipsa villa in areis et extra villam
in nemoribus et in pascuis et in campis de omnium heredum suorum
beneplacito et consensu emptionis tytulo comparassent, dicti, quia dictos
mansos de manu nostra in feodo tenuerunt et eos non nisi de nostra
vendere poterant voluntate, ipsos quatuor mansos accedente nostro
consensu nobis cum omnibus eorum iuribus continuo resignarunt.
Nos vero tali resignacione recepta pro remedio anime nostre pre-
dictos mansos cum proprietatibus eorundem de consensu tocius
capituli nostri contulimus ipsi claustro ad usum sanctimonialium,
que ibidem nocte ac die deo deserviunt, spem bonam de ipsis
habentes, quod pro huiusmodi liberalitate nostra apud deum oratio-
nibus suis memores nostri erunt. Ut igitur emptio ipsius claustri
et nostra donatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus per-
severet, nos super hoc scriptum nostrum sigillis nostro et capituli
roboratum claustro dedimus memorato. Testes huius rei sunt Lu-
dolfus maior prepositus, Wiradus Montis prepositus, Heydhenricus
cellerarius, prepositus Halto, prepositus Volewinus de Svalenberg
Hildensemensis ecclesie canonici, Heynricus pincerna, Ludolfus de
Borssem, Albertus Bok, Aschuuinus de Monte lapideo, Bertoldus
Pil, Ernestus de Monte maio, Conradus marscalcus milites et alii
conplures viri providi et honesti. Actum anno gracie m. cc?. 1x99,
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 79. Beschädigtes Siegel
des Erwählten und Bruchstück des Kapitelssiegels an blauen und weissen Zwirn-
füden.
102. Abt Ludolf von Riddagshausen übereignet dem Maria-
Magdalenenkloster eine Hufe in Farmsen (Vermersem), die Propst
Bruno von Konrad Erchmekere gekauft hat. Riddagshausen 1265.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 80. Siegel des Abtes in
rotem Wachs an weissen und blauen Zwirnfüden.
108. Erwählter Otto entscheidet einen Streit zwischen den Brüdern
von Stemmen und dem Propste des Maria- Magdalenenklosters wegen
des Zehnten von drei Hufen in Sorsum zu Gunsten des letzteren.
Hildesheim 1265.
1965. 5b
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus presens scriptum
visuris salutem in domino. Notum esse volumus et tenore pre-
sentium protestamur, quod, cum Ernestus et Lippoldus fratres dicti
de Stemne dominum Brunonem prepositum sororum in Hildensem
et suum conventum pro decima trium mansorum in Suttherem in
causam traherent, tandem eodem . . preposito et dictis fratribus
coram nobis et nostris ministerialibus constitutis pro dicto preposito
sentenciam exstitit in hunc modum. Videlicet idem prepositus duci
deberet in possessionem, quod factum est, et habita possessione sub
stola sacramento ius decime obtinere. Quod fecit coram nobis
Hildensem in capella sancte Marie Magdalene presentibus caro
fratre nostro preposito Conrado, Ludolfo maiore preposito, preposito
Wilrado, Heydhenrico cellerario, preposito Haltone Hildensemensibus,
Heynrico pincerna, Ecberto camerario, Ludolfo de Borssem militibus
et aliis conpluribus. In cuius rei testimonium presentem litteram
conscribi fecimus et sigillo nostro iussimus communiri. Actum Hil-
densem anno domini m?. cc9. 1x9. v9,
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 81. Siegel dee Erwählten
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
104. Abt Ernst des Michaelisklosters bestätigt den Kauf von
rierzig ihm vom Verkäufer resignierten Hufen in Ilde durch Hermann
von lide gegen dessen Verpflichtung zur Zahlung eines jährlichen
Zinses. 1265.
Ernestus dei gratia abbas ecclesie sancti Michahelis in Hil-
densem omnibus hoc scriptum cernentibus salutem in nomine salva-
toris. Tenore presentium recognoscimus et publice protestamur,
quod Hermannus de Yllethe sibi et suis heredibus a Theoderico de
Holthusen suis heredibus consencientibus quadraginta iugera sita in
Yilethe comparavit, que quadraginta iugera nobis resignata a pre-
dicto T'hiderico prefato Hermanno consideratione sui servicii por-
reximus tali iure, quod iam dictus Hermannus nos de dictis bonis
procurabit in expensis et nostre ecclesie persolvet duodecim annuatim
solidos. Acta sunt hec anno domini m?cc?lxv?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 58. Zerbrochenes Siegel
des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
105. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Marienberg bei Helm-
stedt vier Hufen in Wackersleben, welche das Kloster von Ritter Ludolf
son Esbeck gekauft und dieser ihm resigniert hat. 1265.
56 1265.
- — — presentibus Ludolfo maiore preposito, Wlrado preposito
Montis sancti Mauritii, Heydhenrico cellerario, preposito Haltone
Hildensemensis ecclesie canonicis, Heynrico pincerna, Ecberto came-
cario, Ludolfo de Borssem, Aschwino de Monte lapideo, Alberto Bok,
Bertoldo Pil militibus.
Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 57. Beide
Siegel verloren.
106. Konrad, Kanoniker des Stiftes st. Simonis et Jude in Goslar,
bestimmt testamentarisch dem neuen Hospital daselbst eine Summe Geldes
zum Erwerb des Zehnten in Flöthe unter der Bedingung, dass es an
bestimmte Kirchen, darunter Kl. Wöltingerode, bestimmte jährliche
Leistungen entrichtet. 1265.
— — dominabus Cysterciensis ordinis in Woltingeroth fertonem
puri argenti et de eodem fertone dandi sunt preposito et suis sacer-
dotibus pro vigiliis et missis dicendis animarum novem denarii — —.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, das u. a. auch das Kl. Wöltinge-
rode besiegelte. Die acht Siegel verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 173 Nr. 108.
107. Erwählter Otto schlichtet einen Streit zwischen dem Kl.
Frankenberg bei Goslar und dem Stiftsmarschall Konrad und dessen
Brüdern wegen neun Hufen in Gross-Nauen (in maiori Nowen) dahin,
dass letztere nach Empfang von elf Pfund allen Ansprüchen an die
Güter entsagen. Hildesheim 1265.
— — presentibus Ludolfo preposito maiore, cellerario Heydhenrico,
preposito Haltone, preposito Volcwino Hildensemensis ecclesie cano-
nicis, Heinrico pyncerna, Ecberto camerario, Alberto Bok, Aschwino
et Conrado fratribus de Monte lapideo, Bertoldo Pil militibus.
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 177 Nr. 112.
108. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Marienrode neun Hufen
in Söhre (Sodherre) mit einer Mühle, welche der Abt des Klosters
vom Kämmerer Ekbert gekauft und dieser seinem früheren Lehnsherrn,
dem Grafen von Wölpe, und dem Erwählten resigniert hat. 1265.
Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis
prepositus, Heydhenricus cellerarius, prepositus Halto, prepositus
Volewinus de Svalenberg, Hoygerus scolasticus de Alta fago Hil-
densemensis ecclesie canonici, Heynricus pincerna, Ludolfus de
Borssem, Albertus Bok, Bertoldus Pil, Aschwinus de Monte lapideo,
1265. 67
Thidericus de Tossem, Ernestus de Monte maio, Conradus mar-
scalcus, Ludolfus frater suus, Aschwinus de Lutthere milites et
famuli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 25. Beschädigtes Siegel
des Erwählten und Bruchstück des Domkapitelssiegels an weissen Zwirnfäden.
Gedr. Marienroder UB. S. 48 Nr. 32.
109. Die Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg
resignieren dem Bischof Otto zu Gunsten des Kl. Loccum den Zehnten
in Oedelum. Braunschweig 1265.
Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Volquinus
prepositus dictus de Swalenberche, Volradus prepositus de Monte,
Halt prepositus, Volradus nobilis miles de Depennowe, Heinricus de
Homborch, Lippoldus de Luttere, Andre!) fllius eiusdem, ministeri-
ales de Waldenberch, Ludolfus de Borsem, Ekbertus kemerarius, !)
Hinricus pincerna, Bertoldus Pil ministeriales.
Or. im Archiv des Kl. Loccum mit den beschädigten Siegeln der Aussteller
an sceissen Hanffüden. Gedr. Orig. Guelf. IV, S. 491, Grupen, Orig. Germ. II,
S. 378, e. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 178 Nr. 261.
110. Die Ritter Lippold und Johann und die Knappen Jordan
und Dietrich von Escherde übertragen dem Kl. Wienhausen ihren der
Hildesheimer Kirche resignierten Hof in Wackerwinkel. Hannover 1265.
Testes eciam aderant Otto prepositus de Berthingehusen, War-
mannus Mindensis canonicus et in Honovere plebanus, Wescelus
Westphalus, Heynricus de Arbeke, Arnoldus de Hedessem milites.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 59. Siegel des Lippold und des
Johann an den von der Urk, geschnittenen Pergamentstreifen.
A33. Bernhard von Hagen verpfändet dem Kl. Dorstadt drei
Hufen in Wedem mit einer Hausstelle und einer Wiese. O. D. (um 1265).
Ber(nardus) de Indagine, uxor sua et filii sui omnibus hoc
scriptum videntibus. Nosse volumus proborum virorum honestatem,
quod nos ex communi consilio ecclesie in Dorstadt tres mansos
sitos in Wedem non decimales cum area, unde coluntur, et prato
attinente cum omni utilitate pro quadraginta marcis examinati
argenti commisimus observandos, quos ante festum Iohannis baptiste
possumus per predictam pecuniam solvere, si nobis placuerit, et
I) So das Or.
58 1266.
villicum procurare medio tempore, si necesse fuerit, salvo iure ec-
elesie. Huius facti testes sunt dominus Conradus de Dorstat,!)
euius sigillum appositum est, Achilles de Knistide, Henricus de
Odingerod, Henricus de Gesen, Tidericus de Mandere, Bertoldus
Pil, Olricus de Levenstide, Godefridus advocatus.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Die beiden Siegel am Rande beschädigt.
112. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Marienthal zwei Hufen
in Wackersleben, die es vom Grafen Heinrich von Regenstein gekauft
und dieser ihm resigniert hat. Sarstedt (Thzerstede) 1266 Januar 13
(in octava epyphanie).
Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus Hildense-
menses, Ecbertus camerarius, Heynricus pyncerna, Bertoldus Pil,
Conradus de Elvedhe, Hermannus de Ganderssem, Albertus Bok,
Aschwinus de Stenberg, Conradus marscaleus, Ludolfus de Borssem,
Ernestus iuvenis pyncerna milites.
Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Marienthal Nr. 132. Siegel
des Erwählten beschädigt, von dem des Domkapitels nur ein Bruchstück erhalten.
118. Bischof Volrad von Halberstadt übereignet dem Kl. Wöltinge-
rode eine halbe Hufe in Lengde unter Entschädigung der Kirche in
Berwinkele, welcher die halbe Hufe zinspflichtig ist. Osterwiek 1266
Januar 14.
Volradus dei gratia Halberstadensis episcopus omnibus presentes
litteras inspecturis eternam in domino karitatem. Quorum fides
certa et memoria firma requiritur, expedit, ut scriptis et testibus
roborentur. Ideoque notum facimus universis, ad quos hoc scriptum
pervenerit, quod dominus Borchardus de Berwinkele dimidium man-
sum situm in campo Lenghede, quem cum advocatia a nobis in pheodo
tenebat, de quo et annis singulis duo solidi ad lumen ecclesie in
Berwinkele solvebantur, ad manus nostras libere resignavit, quem
nos ab onere advocatie liberum et solutum habentes de consensu
Alberti plebani in Berwinkele contulimus monasterio in Waltinghe-
rod iure proprietatis perpetuo possidendum. In restaurum autem
pensionis predicte dictus Bor(chardus) contulit unam aream ec-
clesie prefate scilicet Berwinkele dimidium fertonem et quatuor
I) Or. Dostat.
1266. 59
pullos annis singulis exsolventem. Huius rei testes sunt Sifridus
de Blanchenburg, Conradus de Wernincherod comites, Guuzelinus
de Berwinkele, Sifridus de Minsleve milites et alii quam plures. In
huius rei testimonium hec littera nostro et dicti B(orchardi) sigillis
extitit sigillata. Datum Osterwik anno domini m?. cc®. Ixvi., xviiii.
kalendas februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 38. Von den beiden
Sé$egeln nur Bruchstücke erhalten.
114. Domdechant und Domkapitel übertragen auf Bitten des
Dompropstes Ludolf dem Kreuzstift die Hausstütte der Frau Oda.
Hildesheim 1266 Februar 27.
Decanus totumque Hildensemensis ecclesie capitulum universis
presentem cartulam inspecturis salutem in domino. Notum esse
volumus presentibus et futuris, quod ad petitionem venerabilis viri
L(udolfl) ecclesie nostre prepositi aream, que fuerat domine Ode,
ecclesie sancte Crucis contulimus iure proprietario possidendam. Ne
vero cuiquam super premisso dubium oriatur, presentem paginam
sigillo capituli nostri duximus roborandam. Datum Hildensem anno
domini m?. cc?. Ixvi®., sabbato ante dominicam, qua cantatur Oculi
mei semper.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 125. Bruchstück des Kapitels-
siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentetreifen. — Regest. Doebner,
UB. L S. 143 Nr. 297. Frau Oda ist wohl eine Person mit der unten Nr. 145
genannten Oda von Hohenbüchen, Gemahlin des Grafen Widekind von Poppenburg.
115. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Heinrich,
Vogt des Godehardiklosters, das Eigentum einer Hausstelle im Brühl,
welche er bisher von den Söhnen des Volkmar Dives zu Lehn hatte,
durch Kauf an sich gebracht hat. 1266 Februar 27 (sabbato ante
Oculi mei semper).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 31. Stark beschädigtes
älteres Stadtsiegel. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 144 Nr. 298.
116. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Loceum den Zehnten in Oedelum, den ihm die Grafen Her-
mann, Burchard, Hoier und Heinrich von Wohldenberg resigniert
haben. Hildesheim 1266 März 18 (xv. kalendas aprilis).
Testes eciam huius rei sunt Ludolphus prepositus, Iohannes
decanus totumque nostrum capitulum, Ber(toldus) dictus Pil, Asch-
60 1266.
winus de Stenberge, Ecbertus camerarius, Hermannus de Gandersem
Or. im Archiv des Kl. Loccum nicht mehr vorhanden. Gedr. v. Hodenberg,
Calenberger UB. lII, S. 181 Nr. 267. Die Resignation des Grafen Hoier von
Wohldenberg d. d. Harzburg 1266 Februar 24 (in die Matthie) a. a. O. Nr. 266.
Den Grafen von Wohldenberg hatten den Zehnten die Brüder Johann und Friedrich
von Stedere in dems. Jahre resigniert, a. a. O. Nr. 264.
117. Erwühlter Otto genehmigt, dass der Ministerial Johann von
Gladenbeck dem Kl. Mariengarten eine halbe Hufe in Schneen über-
trägt, nachdem dieser ihn und das Domstift mit einer halben Hufe in
Evensen entschädigt hat. Hildesheim 1266 März 24.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus hoc scriptum
intuentibus in vero salutari salutem. Supplicavit nobis Iohannes
dictus de Gladenbeke fidelis noster, quatenus, cum ipse dimidium
mansum in Sneyn situm pro remedio anime sue contulit monasterio
in Garden, proprietatem dicti dimidii mansi dare ipsi monasterio
curaremus, quod libenter facere disposuimus, dummodo non cederet
in nostre ecclesie detrimentum. ^ Unde ipse dedit nobis et ecclesie
nostre proprietatem unius mansi siti in Evessen. Quo facto nos
dedimus proprietatem dimidii mansi iam dicti monasterio memorato.
In euius rei testimonium presentem litteram conscribi fecimus et
sigillo nostro iussimus roborari. Testes huius rei sunt Heynricus
pyncerna, Ludolfus de Borssem, Hermannus de Ganderssem, Conradus
de Elvede, Aschwinus de Stenberg milites et alii conplures. Actum
Hildensem in domo nostra anno domini m?. cc9. lx?vi9., in vigilia
annuntiacionis beate virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mariengarten Nr. 15. Gut erhaltenes Siegel
des Erwählten.
118. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Loccum zwei Hufen in
Mölme (Mulnem), sobald er die Zustimmung des Domkapitels dazu
erhalten haben wird. Hildesheim 1266 März 25 (in die annunciationis
beate virginis).
Or. im Archiv des Kl. Loccum mit gut erhaltenem Siegel des Ausstellers.
Gedr. Scheidt, Vom Adel S. 303, v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 182 Nr. 269.
119. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Loccum zwei Hufen in Mehrum (Meren), die ihm Hermann
Grelle resigniert hat. 1266 März 25 (in die annunciationis beate
virginis).
1266. 61
Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wiradus
Montis prepositus, Heidhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus
Hildesheimenses, Heinricus pyncerna, Ecbertus camerarius, Ludolfus
de Borssem, Hermannus de Ganderssem, Conradus de Elvede, Asch-
winus de Stenberg, Bertoldus Pil milites.
Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel des Erwählten und des Domkapitels
aus rotem Wachs. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 183 Nr. 270.
120. Edelherr Konrad von Dorstadt tauscht mit dem Kl. Derne-
burg die Hälfte seines Zehnten in Sottrum gegen den kleineren in Burg-
dorf zum Jahrgedächtnis für Eltern, Kinder und Geschwister. Braun-
schweig 1266 April 14.
C(onradus) nobilis de Dorstat universis tam laicis quam elericis
presentem litteram inspecturis salutem et omne bonum. Noscant
universi, me concambium iniisse cum preposito dominarum in Derne-
burg necnon cum suo conventu sub hac forma, quod dimidiam partem
mee decime in Sutherem predicto preposito et suo conventui contu-
limus pro sua decima, quam habet in Borchtorp, licet sit deterior,
tamen hoc fecimus propter deum, ut memoria patris nostri domini
Bernardi necnon metris nostre domine Alheidis!) necnon fratris
nostri domini Arnoldi necnon sororis nostre domine Byen et post
obitum nostrum necnon uxoris nostre, filiorum ac filiarum nostrarum
vigilias et unam missam in qualibet ebdomada celebretur, et quan-
documque anniversarius omnium predictorum evenerit, quod tunc
universitas dominarum vestrarum missam cum vigiliis sicut unius
sororis vestre solempniter celebretur. Et ut istud firmum et sempi-
ternum permaneat, presentem litteram munimine nostri sigilli de-
crevimus roborari. Datum Bruneswich anno domini m. cc. Ix. vi.,
in die Tiburcii?) et Valeriani.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 18. Siegel des Ausstellers
wenig beschädigt.
121. Domdechant mag. Johann unter den Zeugen der Urk. des
Bischofs Simon von Paderborn, in welcher dieser dem Kl. Hardehausen
das Eigentum über die von ihm gekauften Güter gegen eine Wachs-
abgabe überträgt. Paderborn 1266 April 28 (iii. kalendas maii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Fürstent. Paderborn Nr. 232. Gedr. Westf.
UB. 1V, S. 536 Nr. 1070, erwähnt Schaten, Annal. Paderb. ad. ann.
1) Or. Alheidi. *) Or. Tiburei.
62 1266.
122. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Escherde
einen Hof in Reden, den dieses gekauft und der Verkäufer ihnen
resigniert hat. Wohldenberg 1266 Mai 1.
Borchardus et Henricus dei gratia fratres comites dicti de
Waldenberge universis presentem paginam visuris salutem in omnium
salvatore. Quoniam ea que fiunt cicius a memoria hominum rece-
dunt et vigor humane mentis senio suceedente ebetatur et oblivionem
accipit, necesse est facta presentia future posteritati per scripta et
testimonia reservari. Notum esse volumus tam posteris quam pre-
sentibus, quod, cum prepositus, priorissa et conventus monasterii
sancte Marie in Escherte curiam in Rethen cum tribus mansis a
Walthero dicto de Dotessem, quam a nobis in feodo tenebat, com-
parassent, nos dilectorum nobis in Christo prepositi, priorisse et
conventus precibus inclinati ipsam curiam cum tribus mansis per
nos expeditam à domino Lippoldo et Iordane de Escherte ac Hilde-
brando dicto Monacho, qui eadem bona quondam a nobis in feodo
tenuerant, cum consensu heredum nostrorum iam dicto monasterio
in Escherte cum omni iure et proprietate contulimus, ipso Walthero
de Dotessem nobis libere resignante. Testes huius rei sunt Arnoldus
de Emne, Hermannus de Nienstede, Bodo de Betenem, Henricus
de Escherte plebani et sacerdotes, Theodericus de Rethen et Theo-
dericus filius suus, Iohannes de Sutherem, Ernestus de Betenem,
Eilardus de Dotessem, Lippoldus de Luttere et Andreas filius suus,
Heithenricus de Hetheiereshusen milites, Lippoldus et Theodericus
fratres filii H(eithenrici) de Hetheiereshusen, Iohannes de Rethen,
Iohannes filius Io(hannis) de Sutherem servi, Bodo et Iohannes
conversi eiusdem monasterii et alii quam plures. Ne igitur ulla
temporis prolixitas aut malorum hominum perversitas hoc factum
nostrum valeat inpedire, presens scriptum super hoc confectum
sigillorum nostrorum munimine fecimus roborari. Actum et datum
in castro nostro Waldenberge anno domini m?. ce?. lx. vi, in die
beatorum apostolorum Philippi et Iacobi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 49. Die beiden Siegel be-
schädigt an weissen geflochtenen Hanfschnüren.
123. Ritter Konrad von Boldensel übereiynet dem Kl. Heiningen
eine halbe Hufe und den Teil eines Waldes in. Altenrode. Braun-
schweig 1266 Mai 5.
1266. 68
Omnibus presentem litteram inspecturis Conradus miles dictus
de Boldensel obsequium. Per hanc meam litteram recognosco, quod
proprietatem unius dimidii mansi in Old(enro)de et quandam dimidiam
silvam sitam ibidem, que quidem bona Lippol(dus de) Uttese
resignavit michi, contuli et in proprium dedi con(ventui) sancti-
monialium in Hennige propter deum ab ipso conventu p(erpetno)
possidenda. In cuius rei testimonium dedi presens scriptum sigilli
mei (munimin)e roboratum. Presentes erant dominus Luthardus de
Meinershe(m, Iohannes) de Wetelemestede, Willekinus de Gustede
et alii quam plures. Actum Bruneswie anno domini m9. cc®, 1x9vio.,
in die Godehard(i con)fessoris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannorer, Heiningen Nr. 22. Siegel und Befestigung
eerloren, die Schrift stellenweise verschwunden.
194. Abtissin Gertrud von Quedlinburg bekundet, dass Zacharias,
fllius ecelesie sancti Wiperti, nunc vero prepositus in Waltingerode,
einen Hof dem Stift unter der Bedingung übertragen hat, dass daraus
am Anniversar seiner Mutter am 15. Juni (circa festum sancti Viti)
dem Konrente jährlich fünf Schilling zu einer Consolatio gespendet
werden. 1266 Mai 13 (in die sancti Servatii).
Gedr. nach dem Or. Erath, Cod. diplom. Quedlinburg. S. 228 Nr. 193.
125. Graf Ludolf von Hallermund resigniert dem Erwählten
(Otto) fünf Hufen in Heinde, die ihm Johann, Sohn des Heinrich
Volemari, beim Dom aufgelassen hat. Im Godehardikloster 1266
(tor Juni 8). )J '
Testes huius rei sunt Iohannes decanus, Hedenricus cellerarius,
Halto prepositus in Olsburch, magister Leonius maioris ecclesie
canonici, Volemarus scolasticus Montis, Hugo, Iohannes Parvus,
lohannes Egelhardi canonici sancte Crucis, laici vero dominus
Olrieus de Alta fago, Conradus marscalcus et Ludolfus frater suus,
Asgninus de Luttere, und Bürger.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. XXI, 1257 S. 186 in der Kgl, Bibliothek
zu Hannover. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 147 Nr. 304, Regest nach dem Cop.
des 15. Jahrhunderts, Ms. 320 fol. 18 in der Beverinischen Bibliothek a. a. O. IIT,
8. 645 Nachtr. Nr. 27 und hier.
126. Erwählter Otto übereignet dem Andreasstifte fünf Hufen
mit einem Hofe und einer Hausstelle in Heinde (Henedhe), welche
dieses für 70 Pfund von dem Bürger Johann, Sohn des Heinrich
64 1266.
Dives, gekauft, nachdem letzterer die Güter dem Grafen Ludolf von
Hallermund und dieser wieder dem Erwählten resigniert hat. Im
Godehardikloster 1266 Juni 8 (vi. idus iuuii).
Testes huius rei sunt Wlradus prepositus Montis, Heydhenricus
cellerarius, magister Leonius, prepositus Halto, Arnoldus de Were-
berg maioris ecelesie canonici, Volemarus scolasticus Montis, Hugo
de Vimmelhusen, Iohannes Parvus et Iohannes Egellardi canonici
sancte Crucis, Henricus plebanus in Escherhusen, Olricus nobilis
de Alta fago, Hermannus de Gandersem, Aschwinus de Stenberg,
Conradus marscalcus, Iohannes de Goltthorne milites, Ludolfus
marscalcus, Aschwinus de Lutthere et frater suus famuli, und Bürger.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 13. An roten und weissen
Seidenschnüren wenig beschädigtes Siegel des Erwählten und stark beschädigtes des
Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 144 Nr. 299.
127. Das Domkapitel in Halberstadt tauscht mit dem Michaelis-
kloster Hórige. 1266 Jwli 4.
Hermannus dei gratia maior prepositus, Wicgerus decanus,
Borchardus vicedominus totumque Halberstadensis ecclesie capitulum
universis hanc litteram audituris salutem in domino. Cum Henricus
de Senstide laicus ad nostram ecclesiam et Henricus filius ipsius
monasterio saneti Michaelis in Hildensem iure litonico pertinerent,
supplicavit nobis dietus Henricus, ut ipsum daremus monasterio
sancti Michaelis predicto et reciperemus Henricum suum filium pro
eodem. Nos igitur ipsius precibus annuentes, maxime cum equalis
sit condicio inter ipsum et fllium suum, permutacionem huiusmodi
duximus admittendam, ut ipse monasterio sancti Michaelis in Hil-
densem prenotato cum sua posteritate ac H(enricus) suus filius cum
suis posteris ecclesie nostre procedente tempore debeant pertinere.
Super quo presentem litteram conscribi fecimus et sigillo nostre
ecclesie communiri volentes, ut per hoc huius facti noticia cercior
habeatur. Acta sunt hec anno gracie m?. cc?. Ixvi?., iiii. nonas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 59. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen fast zur Hälfte fort.
128. Abt Dietrich und der Konvent des Godehardiklosters be-
kunden, dass der Mönch Johann von Bierbergen ihnen zwei Pfund
zur Ausbesserung der Badestube mit der Bedingung übertragen hat,
dass er zu seinen Lebzeiten jährlich fünf Schilling für Kleiduny
1266. 65
erhalte, welche nach seinem Tode zu einer Messe im Engelchore ver-
wendet werden sollen. 1266 Juli 8 (in die sancti Kiliani, eleccionis
nostre anno primo).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 78v in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. I, S. 145 Nr. 300.
129. Erwählter Otto bekundet, dass der Streit zwischen Halto,
Propst von Oelsburg und Archidiakon in Denstorf, einer- und dem
Propste Bertold und dem Konvente des Kreuzklosters auf dem Rennel-
berge bei Braunschweig andererseits wegen achtzehn Morgen Land dahin
geschlichtet worden ist, dass das Kloster dem Propste und seinen
Nachfolgern jährlich vier Schilling zahlt. 1266 Juli 10 (in die septem
fratrum).
Nach Koch, Hist. ducis Alberti, Beil. Nr. 197b, Ms. im Landeshauptarchiv
zu Wolfenbüttel.
180. Erwählter Otto bekundet, dass Dietrich und Johann de
Piscina dem Kl. Walkenried sieben Hufen in Eblingerode verkauft
haben. Lutter 1266 Juli 25 (die sancti Iacobi).
Nur im RBegest erhalten, vgl. UB. des Stiftes Walkenried (UB. des histor.
Vereins für Niedersachsen II) S. 391 Nachträge Nr. 33, Bode, UB. II, S. 179 Nr. 115.
381. Konrad von Dorstadt überträgt dem Kl. Marienrode eine
Mühe und vier Hufen in Bevelte, die ihm der Bürger Eilard von
Brüggen (Brücgem) resigniert hat, zugleich unter Besiegelung des
Bernhard von Hagen. 1260 August 1 (kalendas augusti).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 144 in der Kgl.
Bibliothek zu Hannorer. Gedr. Marienroder UB. S. 50 Nr. 34. Regest Doebner,
UB. 1, S. 146 Nr. 301; vgl. auch Anm. 1. A. a. O. fol. 143 die undatierte Resig-
nationsurk. Eilards von Brüggen, der die Güter dem Abt Johann und dem Konvente
von Marienrode verkauft hat, gedr. a. a. O. S. 49 Nr. 33.
132. Kl. Steterburg tauscht mit dem Erwühlten Otto Ministeria-
Innen. Steterburg 1266 August 9.
H(enricus) dei gracia prepositus et E(lisabeth) priorissa totum-
que capitulum sanctimonialium in Stederborch omnibus presens
scriptum visuris salutem in omnium salutari. Noverint universi
presentes ac futuri, quod nos Mechthildym filiam Frederici militis
dieti Templarii ecclesie nostre iure ministeriali pertinentem dedimus
domino nostro Ot/toni) Hildensemensi electo, et idem electus redo
Hildesh. UB. III. b
66 1266.
navit ecelesie nostro in concambium Iuditam filiam Hildebrandi
dicti de Bokesrodhe accedente consensu eorum utrobique, quorum
consensus super talibus fuerat requirendus. In cuius rei testimonium
presentem litteram conscribi fecimus, quam sigilli nostri munimine
duximus confirmandam. Datum in Stedereborch anno domini m?.
cc’. lxvi, in vigilia beati Laurencii martiris.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 655 Nr. 1261 im Kgl. St.- A. zu
Hannover.
188. Papst Clemens IV. beschränkt den Missbrauch der Exemption
von Bann und Interdikt gegenüber dem rechtmässigen Richter. — Viterbo
1266 August 13.
Clemens episcopus servus servorum dei. Ad perpetuam rei
memoriam. Sedes apostolica interdum que benigne concesserat
utilitate suadente consultius revocat per hoc non tam in suis actibus
varia quam providentie sue remedia subditorum varietati et necessi-
tati coaptans. Probat hoc presentis necessitas sanctionis, que
illorum compescit audatiam, qui ad sui iuris defensionem contra in-
iuriosos immunitate per ipsius sedis indulta muniti quod ad tuitio-
nem eis concessum fuerat in aliorum molestias et iniurias conver-
tentes suis indulgentiis ac privilegiis multipliciter abutuntur. Sicut
enim ad nos frequenti querela pervenit pro eo, quod sedes eadem
personis diversis tam ecelesiasticis, religiosis et aliis quam etiam
laicis quibusdam sine prefinitione temporis, aliis vero ad tempus
sub formis variis indulxisse dicitur, quod interdici à quoquam vel
excommunicari non possint nec terre ipsorum ecclesiastico interdicto
supponi, persone ipse de indultis huiusmodi confidentes alios fidentius
in suo iure molestant et asserentes, quod nec locorum ordinarii possunt
in ipsos excommunicationis vel interdicti ferre sententiam, etiam
ipsorum ordinariorum iurisdictionem contempnunt pariter et eludunt,
Sicque personarum ipsarum excessus remanent incorrecti et nervus
disrumpitur ecclesiastice discipline. ^ Nos itaque intendentes in hoc
salubre remedium adhibere omnes indulgentias et privilegia huius-
modi quibuscumque singularibus personis ecclesiasticis vel secularibus,
cuiuscumque sint preminentie, dignitatis, conditionis aut status, sub
quacumque verborum forma concessa, illis, per que regibus et re-
ginis eorumve filiis necnon et religiosis quibusdam non personarum
tantum, sed ordinum vel locorum privilegiatorum in hoc ratione
immunitas huiusmodi conceditur, dumtaxat exceptis, de fratrum nostro-
1266. 67
rum consilio ad ordinariorum sententias et processus edicto perpetuo
prohibemus extendi. Et si forsan quo ad sententias et processus huius-
modi aliqua concessa inveniantur, expresse ad instar felicis recor-
dationis Alexandri pape predecessoris nostri ea in quantum per
ipsa ordinariorum iudicum iurisdictio tangitur penitus revocamus,
nichilominus locorum diocesanis et quibuscumque aliis ordinariis
iudicibus, ut in suos subditos prout ad eos pertinet indulgentiis et
privilegiis ipsis nequaquam obstantibus iurisdictionem suam et cen-
suram ecclesiasticam exercere libere valeant, concedentes. Nulli
ergo w. 5. c. Datum Viterbii idus augusti, pontificatus nostri anno
secundo.
Nur erhalten als Transsumt der Bulle Honorius IV. d. d. 1986 Juni 9, Or.
im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 291. Bleibulle an Hanf-
schwüren. Begest Potthast, Reg. imp. 19797, wo ältere Drucke angegeben sind.
184. Die von Boldensel übereignen dem Kl. Heiningen eine Hufe
mit drei Hausstellen und der Holenutzung. Ülzen 1266 August 15.
Ego Conradus dictus de Baldelsel filiique mei Wal(terus) et
Her(mannus) filiique fratris mei Con(radi) et Ghisla et heredes
nostri omnibus presentem litteram inspecturis obsequium. In hac
nostra littera recognoscimus, quod nos mansum unum in Oldenrodhe
cum tribus areis et sex utilitatibus lignorum ad eundam mansum
pertinentibus et quandam silvam sitam ibidem, que quidem bona
Lippoldus de Uttessem resignavit nobis, contulimus et in proprium
dedimus conventui sanctimonialium in Heninge propter deum ab
ipso conventu perpetuo possidenda. In cuius rei testimonium pre-
Sens scriptum dedimus sigilli nostri munimine roboratum. Presentes
erant dominus Heinricus abbas in Ullessen, dominus Henningus de
Bodendike, dominus Luthardus iunior de Meynersiem, Iohannes de
Wetelemestede, dominus Willekinus de Gustede, dominus Albertus
sacerdos de Holdenstede, Iohannes sacerdos de Sienstede, Petrus
advocatus eiusdem domini Conradi, Teodericus Bocmaste castellanus
in Holdenstede et alii quam plures. Datum Ullessen idus iulii
anno domini m?, cc®. Ixvi?., in divisione apostolorum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 28. Siegel verloren.
185. Propst Gerlach von Heiningen und Ritter Heinrich von
Burgdorf bekunden die Beilegung eines Streites des Kl. Dorstadt und
des Pfarrers Johannn in Seinstedt wegen einer Hufe in Seinstedt.
1266 August 29.
b*
68 1266.
G(erlacus) dei gratia prepositus in Henigghe, H(enricus) miles
dietus de Borchtorpe omnibus hanc litteram inspecturis salutem.
Litterarum presencium tenore protestamur, quod discordia, que inter
dominum Conradum prepositum de Dorstat ex una parte et Iohan-
nem plebanum de Senstede ex altera pro manso uno in eadem villa
sito versabatur, coram domino Halberstadensis ecclesie episcopo
est composita sub hac forma, quod dictus prepositus prefato ple-
bano vi marcas nigri argenti daret in festo sancti Martini et censum
unius anni, quem in die sancti Michahelis de manso percipere debuit,
relaxaret; duobus vero annis sequentibus predictus prepositus in
festo beati Michahelis talentum de manso perciperet, in tercio autem
anno ecelesia in Dorstat mansum ad usum proprium reciperet ab
omni inpedimento liberum et solutum. Edificia eciam, que sepe
dictus plebanus in bonis se construxisse assereret, ecclesie predicte
prepositus ei secundum transactionem!) civium solvere non negaret.
Testes huius facti sunt Iohannes de Hesnem, Iohannes de Getlethe,
Geroldus, Bernardus Caldune et Iohannes filius suus, Conradus
maior de Biwende, Conradus albus de Biwende, Hugoldus de Nova-
libus et alii quam plures. Acta sunt hec anno dominice incarnacionis
m, cc’, Ixvi€., iiii?. kalendas septembris.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltene Siegel des Propstes Gerlach und
des Heinrich von Burgdorf.
186. Erwählter Otto übereignet dem Blasiusstift in Braunschweig
den Teil des kleinen Zehnten in Gadenstedt (Godenstede), den die
Braunschweiger Bürger Heinrich Lange und Johann von Münstedt
ihm aufgelassen haben. 1266 September 17 (xv9. kalendas octobris).
Testes huius nostre collationis sunt Ludolfus maior prepositus,
Wlradus Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, prepositus
Halto, Hogerus scolasticus Hildensemenses, Heynricus pyncerna,
Ecbertus camerarius, Conradus marscaleus, Ludolfus de Borssem,
Hermannus de Ganderssem, Conradus de Elvede, Aschwinus de
Stenberg milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 66. Siegel des
Erwählten und des Domkapitels. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II,
S. 95 Nr. 213.
137. Abt Th(ietmar) des Klosters Walkenried macht mit dem
Michaeliskloster eine Gebetsbrüderschaft und giebt ihm Anteil aller guten
1) Or. tranacionem.
1266. 69
Werke seines Klosters. 1266 Oktober 13 (proxima feria quarta ante
festum beati Luce).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 60. Beschädigtes Siegel
des Abtes.
188. Erwählter Otto bekundet, dass die Brüder Bodo und Burchard
von Salder gegen acht Mark allen Ansprüchen an die Güter des Kl.
Riddagshausen in Lebenstedt (Levensted) entsagt haben. Peine 1266
Oktober 25 (in die beatorum martirum Crispini et Crispiniani).
Testes huius renunciationis sunt Hermannus de Ganderssem,
Conradus marscalcus, Wlverus de Redhen, Heynricus de Svechlethe,
Thidericus de Hiddesthorp milites, Bertoldus de Wackerwinkele,
Heynricus de Wemige, Bodo de Aulika famuli.
Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 173. Siegel
des Erwählten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten.
189. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass Propst Konrad
von Dorstadt eine Hufe und eine Hausstelle mit Holznutzung ebenda
von den Brüdern Johann und Bertold (von Dorstadt) gekauft hat.
1266 November 15.
Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hanc litteram in-
specturis quicquit potest obsequii et honoris. Quoniam veritas
multociens calumpniam patitur, expedit, ut processus negociorum
scripture testimonio commendetur. Noverint universi hanc litteram
inspecturi, quod dominus Conradus prepositus in Dorstat emit pro
ix marcis et dimidia puri argenti mansum unum situm in villa iam
dicta et unam aream cum uno usu lignorum a duobus fratribus
Iohanne et Bertoldo et ab eorum matre Alheide necnon eorundem
iustis heredibus ab ecclesia supradicta perpetuo possidenda. Hanc
emcionem coram me factam testor presenti littera cum sigillo.
Huius facti testes sunt Fredericus filius meus, Iordanus apud sanctum
Paulum, Conradus Holtniker, Conradus de Helmenstat, Ekbertus de
Clivo, Hedenricus de Luckenem ct Iohannes frater suus, Iohannes
Longus, Heinricus Boneko, Heinricus de Oldendorpe et Heinricus
gener suus, Ludolfus de Ofesvelde et consules antique civitatis et
ali quam plures. Acta sunt hec anno gratie domini m^. cc?. Ixvi?.,
Xvii?. kalendas decembris.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Ausstellers wenig verletzt. — Regest
mit Zeugen Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 95 Nr. 214.
10 | 1966.
140. Hermann von Oldershausen (Olderdeshusen) und Bertold
und Engelbert von der Soese bekunden, dass Ulrich von Uderdhe auf
die Güter des Andreasstiftes in Wehrstedt (Wersthedhe) verzichtet hat.
Staufenburg 1266 November 26 (in crastino beate Katherine virginis
et martiris).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1258c. Zwei stark beschädigte Siegel.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 146 Nr. 802.
141. Erwählter Otto übereignet dem Maria-Magdalenenkloster den
von diesem gekauften Zehnten in Stockem bei Emmerke. 1266.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum.
Quoniam omnium habere memoriam pocius est divinitatis quam
humanitatis, conscribi facimus ea que coram nobis aguntur, ne
oblivioni tradantur. Notum igitur sit omnibus tam presentibus quam
futuris, quod, cum Bertoldus Pyl miles cum denariis monasterii
sancte Marie Magdalene Hildensemensis decimam in Stockem prope
Embereke a Conrado de Thincelstede, qui eam a nobis in feodo
tenuit, eidem monasterio conparasset, de omnium heredum suorum
beneplacito et consensu nos recepta resignatione ipsius Conradi
ipsam decimam et proprietatem eius de consensu capituli nostri pro
remedio anime nostre monasterio contulimus memorato. In huius
autem nostre collationis evidens testimonium presens scriptum con-
scribi fecimus et sigillis nostro et capituli iussimus roborari. "Testes
huius rei sunt Thidericus de Rotthinge, Ludolfus de Borssem, Al-
bertus et Hermannus fratres dicti Bok, Hermannus de Stemne,
Hermannus Lepel milites et alii conplures. Actum anno domini
m?. cc9, Ix?vi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 82. Siegel des Erwählten
und beschädigtes Kapitelssiegel.
14%. Das Maria-Magdalenenkloster bekundet, dass Heinrich von
Osterode und Frau von ihm zwei Hufen in Schellerten gekauft haben,
deren Einkünfte nach ihrem Tode der Bekleidung der Nonnen zugute
kommen sollen. Hildesheim 1266.
Omnibus Christi fidelibus presentes litteras audituris Bruno
dei gratia prepositus, priorissa et conventus sororum penitencium
sancte Marie Magdalene Hildensemensis salutem in omnium salva-
tore. Notum fleri volumus et constare, quod Henricus dictus de
Osterrodhe et uxor sua Margareta de consensu unanimi emerunt a
1266. 71
nobis duos mansos pro xx tribus talentis Hildensemensibus cum
omnibus suis proventibus sitos in Scelerthe sub hac videlicet forma,
ut quamdiu unus ex ipsis supervixerit, iam dictum censum tollet
immediate, cum autem dominus ipsos de medio evocaverit, iam dicti
proventus ad ecclesiam prenotatam redibunt absolute et cedent ad
pellicia dominarum. Ut autem hoc scriptum ratum permaneat et
inconvulsum, sygillo eeclesie nostre puplice protestamur. Datum
Hildenshem anno domini millesimo cc?. 1x9, vi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 88. Siegel des Konventes.
148. Erwählter Otto überträgt zwei ihm resignierte Hausstellen
in Schellerten dem Ludinger von Kemme, Kanonikern des Moritzstiftes.
Hildesheim 1266.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum.
Notum esse volumus presentibus et futuris, quod, cum Berenwardus
miles dictus de Kemme duas areas in Scelerte sitas, quas a nobis
in feodo tenuit, nobis de consensu omnium heredum suorum resig-
nasset, nos recepta resignatione ipsius et Gertrudis filie sue ipsas
areas cum proprietate contulimus Ludingero de Kemme canonico
Montis dicti militis fllio, accedente capituli nostri beneplacito et
consensu. In cuius rei testimonium presentem litteram conscribi
fecimus et sigilis nostro et capituli iussimus roborari. Testes
huius nostre collationis sunt Hermannus de Ganderssem, Aschwinus
de Stenberg, Ludolfus de Borssem, Ernestus de Meyenberg milites
et alii conplures. Actum Hildensem in domo nostre anno domini
m9. cc®. Ix?vio.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 29. Siegel des Erwählten
und beschädigies des Domkapitels. "
144. Abt Ludolf von Riddagshausen macht mit Abt Ernst des
Michaelisklosters eine Gebetsbrüderschaft und gibt ihm Anteil aller guten
Werke seines Klosters. 1266.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 61. Siegel des Abtes an
dem com der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
145. Domscholaster Hoier (von Hohenbüchen) bekundet, dass
seine Mutter Sophie bei ihren Lebzeiten den Dominikanern (fratribus
ordinis Predicatorum de sancto Paulo in Hildensem) einen Hof gegen-
über dem Kloster übertragen hat, was er mit seinem Bruder Ulrich
und seinen Schwestern Mathilde, Äbtissin in Gandersheim, Sophie,
72 1266.
Pröpstin in Thale (Wenthusen), Kunigunde, Kanonissin in Quedlinburg,
und Oda, Frau des Grafen Widekind von Poppenburg, bestätigt und
genehmigt. 1266.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1234d. Siegel der Ábtissin, der Gräfin,
des Ulrich und des Hoier erhalten, die beiden anderen verloren. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 146 Nr. 303.
146. Graf Ludolf von Wunstorf schenkt dem Kl. Escherde eine
ihm resignierte Hausstelle mit elf Morgen in Betheln. Hildesheim 1266.
Ludolfus comes de Wnstorpe omnibus, quibus hoc scriptum
exhibitum fuerit, salutem. Ut res gesta memoria teneatur, scriptis
plerumque ac sigillis attitulatur. ^ Universitati igitur cunctorum
notum esse volo, quod bona sita in Betenem aream scilicet unam
et iugera undecim, que Ernestus de Betenem de manu mea tenuit,
ecclesia in Escherte ab eodem Ernesto comparavit et illo ad manum
meam resignante ipsorum )9norum proprietatem ad peticionem domini
Arnoldi de Hethessen cum om husu fructuario eidem ecclesie donavi
libera et expedita PoEpett Mie sjidenda. 'Testes huius rei sunt do-
minus Heinricus sacerd 08 i bminus Arnoldus de Hethessen,
Conradus de Sta "7e Lad ft eo ‚athusem et alii quam plures.
Ne inposter m de 106 faet« x dubitatio, ad cautelam preca-
vendam sci ipt um hoec si zill s mei nunimine roborari feci. Acta sunt
hec in Hildensem anno xi 069 J?x?, vi?, gratie domini.
q , Escherde Nr, 50. Stark beschädigtes Siegel
Iren.
.
M. Ine T chard, Ekbert und Hermann von Wolfen-
nden dem br Umwählten Otto den halben Zehnten in Klein- Nauen auf
i ler Uel e des Zehnten an das Domstift in Goslar. 1266.
er. aci ' Co) ode, UB. II, 8. 185 Nr. 123, vgl. auch Nr. 122.
148 E A Otto übereignet dem Domstifte in Goslar den
Ze hnten in Klein-Nauen, den diesem Ulrich von Bilstein, Bürger
ir, übertragen hat. Poppenburg 1266.
Destes huius rei sunt Lud(olfus) maior prepositus, Volradus
prepositus, Heidenrieus cellerarius, Hermannus de Dassel,
io de Everstein, Bern(ardus) de Dorstad, Lippoldus de Antiquo
ro Hildensemenses, Aschwinus de Steinberg, Cunradus de Elvede,
Jbertus Bock, Iohannes de Goltehorne, Cunradus marscalcus.
Gedr, nach Copie Bode, UB, II, S. 186 Nr. 124.
1266. 13
149. Unter Abt Dietrich des Godehardiklosters machen Profess die
Klosterbrüder Hermann, Gerhard, Johann, Herwich, Eilard, Arnold,
Sigebodo. O. D. (1266—89).
Die Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 481—487 ohne Be-
siegelung. Im Wesentlichen unter einander und mit UB. II, S. 207 Nr. 443 über-
einstimmend.
150. Abt Dietrich und der Konvent des Godehardiklosters ver-
heissen allen, welche zur Herstellung der baufälligen Gebäude des
Klosters beisteuern, vierzig Tage Indulgenz und Aufnahme in die
Gebetsbrüderschaft ihres und mehrerer genannter Klöster. O.D.
(1266—89).
Thidericus!) dei gratia abbas universitasque conventus mo-
nasterii sancti Godehardi Hildensemensis ordinis sancti Benedicti
cunctis fidelibus hanc litteram inspecturis salutem in eo, in quo
salus omnium continetur. Quoniam inter opera misericordie, que
voce veritatis approbantur, virtus elemosine supereminentissime com-
mendatur, unicuique fidelium summopere laborandum est, ut flammas
infernalium cruciatuum, quos diversorum succendit congerie pecca-
torum, salubri elemosinarum largitate refrigeret et extinguat. Hinc
est, quod significare compellimur singulis ac universis, quoniam
monasterium nostrum opere sumptuoso fidelium elemosinis construc-
tum stillicidiis adeo pervium est, ut etiam propter imminentes ruinas,
quas ex nostra paupercula facultate reficere non valemus, aliorum
subsidia cogamur implorare sperantes, ut fiducialiter temporalia
nobiscum parciantur, dum eisdem spiritualium bonorum gratiam im-
pertimus. Eapropter nos confisi de omnipotentis dei misericordia et
beatorum apostolorum Petri et Pauli necnon beati Godehardi omnes
eos, qui ad edificia nostra restauranda nobis manum porrexerint
adiutricem, in fraternitatem nostram plenam recipimus, quam habemus
inter nos et in aliis ecclesiis et claustris octoginta. Insuper largi-
mur eisdem quadraginta dierum indulgentias de iniuncta sibi peni-
tencia, quas dominus Hugo cardinalis sedis apostolice misericorditer
indulsit omnibus eis, qui nobis ad prefata edificia subvenirent.
Preterea nostris largimur benefactoribus communionem singularum
orationum, missarum et vigiliarum, quas ter in anno pro fratribus
et parentibus et benefactoribus nostris facere consuevimus, has
1) Verlängerte Schrift.
he ———————————
14 1267.
videlicet a secunda feria Benedicta!) per quatuor ebdomadas, a
festo omnium sanctorum per iiii ebdomadas, post epiphaniam per
iiii ebdomadas pro omnibus supradictis cum sollempni compulsatione
missam animarum et vigilias dicimus; pro vivis vero nobis fra-
ternitate vel familiaritate coniunctis qualibet ebdomada Salus populi
cantatur, ut viventes ab omnibus liberentur offensis et defuncti
suorum mereantur accipere veniam peccatorum. Ne autem aliquis
hane gratiam hic conscriptam falsam estimet aut frivolam, eandem
esse veram et ex antiquo in nostro monasterio consuetam in presentium
tenore cum sigillorum nostrorum appensione in nomine domini protesta-
mur ecclesiarum. Hec sunt ecclesiarum nomina, que in plene fraterni-
tatis debito nostre sunt coniuncte: in Hildensem ecclesia maior, ecclesia
sancti Michaelis, sancti Mauricii, sancte Crucis, sancti Iohannis
ewangeliste, sancti Bartholomei, sancti Andree, sororum ecclesie
regularium in Richenberge, in Monte sancti Georgii,?) in Monte
sancti Petri in Hallis, in Scheninge, ecclesie canonicorum sancti
Petri in Minda, sancte Marie virginis in Halberstat, ecclesia maior
in Osenbrugke, ecclesie monachorum in Palborne, in Lesbern, in
Helmwardeshusen, in Reinhusen, in Bredinge, in Leodio, in Magde-
burg, in Brunswich, in Luttere, Huiesburg, Ilseneburg, in Colonia
sancti Pantaleonis, sancti Martini, in Tuicio, in Radstede, in Corbeia,
Fuldensis, Altaha, Nienburg, Ringelem, Svalemberge, ecclesie mo-
nialium sancte Gertrudis in Osenbrugke, Stederburg, Drubeke, He-
ninge, Dorstat, Hustorp, Lippoldesberge, Gerdenem, Wilbodesen.
Hec sunt numero xliii. Insuper sunt adhuc quinquaginta iiii ec-
clesie, que nobis eadem fraternitatis gratia sunt coniuncte, quarum
nomina singillatim exprimere tediosum respuvimus®). Harum omnium
ecclesiarum fraternitatem nobiscum participabit, qui nobis ad edi-
fieiorum nostrorum restaurationem manum porrexerit adiutricem.
Amen.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 41. Konventssiegel an
gelben Seidenfäden stark beschädigt, Siegel des Abtes abgefallen. Regest Doebner
UB. 1, S. 220 Nr. 444.
151. Erwählter Otto bekundet, dass Johann von Nauen dem Kl.
Frankenberg bei Goslar vier Hufen in Gross-Nauen (in maiori Nowen),
die er von den Grafen Hoier und Hermann von Wohldenberg zu Lehn
hatte, verkauft und vor ihm und den Brüdern Aschwin und Konrad
1) benedicta übergeschrieben. ?) Or. Gegrgii. ®) Or. repuvimus.
1267. 15
von Steinberg, Rittern, auf die Hufen verzichtet hat. Lutter 1267
Januar 7 (in crastino epyphanie domini).
Testes huius resignationis sunt Heydhenricus cellerarius, Halto
prepositus Hildensemenses,!) Thidericus de Tossem, Iohannes de
Adenoys, Iohannes de Suehterem, Albertus Bok, Eylardus de Do-
tessem, Ernestus pyncerna.
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 188 Nr. 127.
152. Die Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg,
Brüder, übertragen mit Zustimmung ihrer Söhne Burchard, Hermann,
Walther, Heinrich, bez. Hermann, Heinrich und. Otto dem Godehardi-
kloster ihr Eigentumsrecht an einer Rodung bei Detfurt (Dhetfordia).
1267 März 2 (viv. nonas marcii).
Testes sunt Iohannes de Adenoys, Iohannes de Goltdorne,
Lippoldus de Luttere et Andreas fllius suus, Ecbertus niger de
Tossem, Elgerus milites, Heinricus sacerdos plebanus in Dhornede,
Hermannus de Lapideo monte.
Or. im Kgl. St.-A. zw Hannover, st. Godehard Nr. 32. Die beiden Siegel gut
erhalten. |
158. Genannte bekunden, dass Gisela, Wittwe des Otto von
Schwanebeck, dem Altare der h. Katharina und dem Chore Güter in
Borsum unter angegebenen Bedingungen verkauft hat. In der Kurie
des Domkellners 1267 März 6.
H(eidenricus) dei gratia Hildensemensis ecclesie cellerarius,
H(einricus) de Brema et magister Iohannes Hildensemenses canonici
omnibus hoc scriptum visuris salutem in domino. Presentibus pro-
testamur et notum esse volumus, quod domina Gisla relicta domini
Ottonis de Swanebeke et eius due filie Iutta et Hadvigis vendide-
runt bona in Borsem cum curia et universo iure ad usus altaris
beate Katerine et chori nostri perpetue vicarie. Conditio vero
bonorum talis est, quod primo anno nec a domino nec a villico
debent decimari, sed tantum quartam par tem omnium frugum per-
cipiet dominus. Secundo vero anno similiter eadem bona non
debent decimari, sed tunc tertiam partem percipiet dominus.
Tertio vero anno eadem bona debent decimari et medietatem
decime tunc recipiet dominus et medietatem recipiet villicus, et
dominus recipiet medietatem omnium frugum et ..... sabit?) con-
1) Cop. Hildensemensis. ?) Loch im Pergament.
16 1266.
ventio!) sive pactum habitum cum villico et redibunt bona ad
pristinum ius, ita videlicet, quod in quarto anno dominus primo
recipiet decimam omnium frugum integraliter et postea medietatem
omnium frugum, sicut antiquitus hec dabantur. Expedivit etiam
eadem domin& nobis presentibus edificia eiusdem curie a Zacharia
et fllio eius eisdem renunciantibus quod in edificiis eiusdem curie
habuerunt et sic eadem edificia libera et absoluta cesserunt domino
altaris in presenti et porcos et pullos et alia minuta recipiet do-
minus. Dicta vero domina Gisla et dominus L(ippoldus) dietus de
Antiquo foro noster concanonicus et Iohannes de Hamelen et Kegel
gener predicte domine, quod predicta bona sine aliquo essent in-
pedimento, fide data nobis manualiter promiserunt. Actum anno
domini m?. cc?. Ixvii?., pridie nonas martii, in curia domini cellerarii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 216. Beschädigtes
Siegel des Heidenreich, die beiden anderen verloren. — Regest Doebner, UB. I,
S. 148 Nr. 306.
154. Dompropst Ludolf überweist einige ihm resignierte Güter
in Borsum dem Altar der h. Katharina und dem Chor im Dom.
Goslar 1267 März 6.
Honorabilibus dominis decano et capitulo Hildensemensibus
L(udolfus) dei gratia eiusdem ecelesie prepositus cum sincere dilec-
tionis affectu paratam ad quevis eorum beneplacita voluntatem.
Etsi omnibus ad ampliandum divini nominis cultum opem et operam
impendere debeamus, maxime tamen matri nostre Hildensemensi
ecclesie pro specialis prerogative dilectionis affectu ad similia pro-
curanda libentissime intendemus. Hinc est, quod, cum domina Gisla
relicta domini Ottonis de Swanebike et eius due fllie Iutta et Hadhe-
wigis coram nobis Goslarie constitute bona sita in villa Borssiem
cum curia et suis attinentiis, eo quod feodali iure a nobis tenebant,
in manus nostras resignassent, nos pensata devotione magistri Io-
hannis capellani et concanonici nostri, qui eadem bona a prenomi-
natis personis tytulo emptionis absolvit, de vestro consensu con-
ferimus ad obsequium chori et altaris beate Katherine, prout dictus
magister duxerit ordinandum. Presentes erant R(einhardus) decanus,
A(lexander) scolasticus, Hermannus Honestus, Iohannes de Bilsten
canonici Goslarienses, Olricus de Bilsten, Hermannus Honestus,
lohannes Mercator, Iohannes de Advocati?) platea, Iohannes de
I) conventio über der Zeile nachgetragen. ?) Or. Advocato.
1261. 77
Ruthen burgenses civitatis eiusdem. Ut autem hec donatio nostra
firma permaneat et perhennis, presentem paginam conscribi fecimus
et sigilli nostri munimine duximus roborandam. Actum et datum
Goslarie anno domini m. cc. ]xvii,, in die dominica Invocavit.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 215. Wenig be-
schädigtes Siegel des Dompropstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen.
155. Das Domkapitel bestätigt die Uebertragung von Gütern in
Borsum durch den Dompropst an die Vikarie der h. Katharina und
regelt die Besetzung der Vikarie. 1267 März 18.
Io(hannes)!) dei gracia decanus et capitulum Hildensemense ?)
universis?) salutem in domino. Litteras domini nostri L(udolfl) pre-
positi recepimus in hee verba (folgt die vorherg. Urk.)J. Ad maiorem
itaque huius donationis evidentiam presentem cartulam*) cum ea
eliam protestatione sigillo nostro communimus, quod videlicet pre-
nominatus magister habebit ius conferendi dictam vicariam quamdiu
dixerit, postmodum vero qui pro tempore nostre fuerit ecclesie de-
canus, cum vacaverit, choro et altari in persona ydonea providebit.
Vicarius iste singulis diebus tenetur ad missam predicti altaris so-
nante prima et cavebit, ne vocem nimis extollendo chorum inpediat
in divinis: Datum in capitulo nostro anno domini m?. cc. Ixvii?.,
Sexta feria ante Oculi mei.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Domstift Hildesheim Nr. 217 und 218 (4. An beiden das Siegel des
Domkapitels zur Hälfte verloren. Erwähnt Doebner, UB. I, S. 148 Anm.
156. Bischof Volrad von Halberstadt bekundet, dass der Dom-
scholaster Hoier (von Hohenbüchen) mit den Brüdern Ulrich und Heinrich
tm Westorf wegen eines Hofes und anderthalb Hufen in Mehringen
sich verglichen und letztere auf die Güter verzichtet haben. Langenstein
1267 April 10 (in die palmarum).
Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Gedr. v. Heinemann, Codex
dipl. Anhalt. I1, S. 239 Nr. 328, Regest Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II
(Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) S. 318 Nr. 1156.
15%. Propst Volrad des Moritzstiftes bekundet, dass Heinrich,
Otto und Volrad, Söhne des Otto von Dreileben, ihre Zustimmung zu
Abweichungen in A.: !) Johannes ausgeschrieben. ?) Hildensemensis ecclesie.
' wiversis presens scriptum visuris. 4) kartulam.
78 1261.
dem Verkaufe von vier Hufen in Siersleben durch den Klosterbruder
Rudolf an das Kl. Althaldensleben erteilt haben. 1267 Mai 10 (vi.
idus maii).
Huius rei testes sunt maioris ecclesie in Hildensheim canonici
Borchardus de Dorstad, Arnoldus de Wereberge, Bernardus de
Meinersem, Iohannes plebanus de Hunoldesborg.
Regest nach Cop. XXXVIII, fol. 11 im Kgl. St.-A. zu Magdeburg v. Mülver-
stedt, Reg. archiep. Magdeb. II, S. 736 Nr. 1701.
158. Graf Heinrich von Wohldenberg und sein Sohn Heinrich
schenken dem Andreasstifte fünf Hufen in Heinde und erhalten dafür
Anteil an allen guten Werken dieses. Wohldenberg 1267 Juni 15
(in die beati Viti martiris).
Testes huius rei sunt Lippoldus de Luttere et Andreas filius
eius, Bertramus de Langhele, Bertoldus Pil milites, dominus Hen-
ricus sacerdos in Dornede, und Bürger.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. XXI, 1257 S. 182 in der Kgl. Bibliothek
zu Hannover. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 148 Nr. 306. Hier nach der
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes Ms. 320 fol. 19 in der
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
159. Herzog Albert von Braunschweig überträgt dem Kl.
Wöltingerode vier ihm resignierte Hufe in Lengde. Königslutter 1267
Juni 21.
Dei gratia Albertus dux de Brunesvik omnibus inperpetuum.
Humane actiones a memoria facilime laberentur, nisi scriptis
et testimoniorum approbationibus firmarentur. Noverit igitur pre--
sens etas et futura plenius intelligat et cognoscat, quod Hein-
ricus de Lenghede ministerialis noster cum suis heredibus in nostra
presentia constitutus quatuor mansos sitos in ipsa villa Lenghede,
quos a nobis iure tenuerunt pheodali, in manus nostras nobis libere
resignarunt. Nos vero predictorum mansorum proprietatem, quam
nobis prefatus Heinricus et sui heredes dederant ad honorem dei
et sue pie genitricis et ob nostre et nostrorum predecessorum
remedium!) animarum contulimus cenobio sanctimonialium Christi
in Waltingherode tam in agris quam pratis et pascuis et silvis et
aquis et areis ac attinentiis universis sine iugo advocatie libere
perpetuo possidendam. Sane ut hec nostra donatio nemini in
posterum dubia habeatur et a nullo heredum nostrorum infringi
!) Or. remedio.
1261. 19
valeat vel mutari, presentem paginam inde conscriptam sigilli nostri
appensione roborari fecimus ad cautelam et in evidentiam veritatis.
Huius rei testes sunt Burchardus et Heinricus comites de Wolden-
berghe,2) Conradus de Dorstat, Luthardus de Meinersim iunior
nobiles, ministeriales vero Ludolphus de Weneden, Ludolphus de
Weverlighe, Bertrammus de Veltim, Heinricus Linthlo et alii quam
plures. Datum Luttere per Heinricum prepositum anno domini
millesimo cc®. 1x0. septimo, in die Albani martiris.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 39. Stark beschädigtes
Siegel des Herzogs.
160. Die Brüder von Burgdorf verkaufen dem Kl. Heiningen
eine Mühle an der Ocker. 1267 Juli 14.
In nomine sancte et individue trinitatis. Hinricus et Alvericus
fratres dicti de Borchdorpe tam posteris quam presentibus hanc
paginam inspecturis salutem omnibus in perpetuum. Que geruntur:
in tempore ne simul labantur cum tempore vel cum lapsu temporis,
poni solent in lingua testium vel scripture memoria perhennari.
Notum sit igitur universis, quod nos cum consensu heredum nostro-
run unanimi molendinum nostrum situm super Ovacram, quod Ov-
mole vulgariter appellatur, ecclesie beatorum apostolorum Petri et
Pauli in Heninge tali conditione interposita vendidimus pro xx marcis
examinati argenti, ut proventus totales in pratis, in aquis, in silvis
et redditibus perpetuo sortiatur. Nichilominus si ecclesia predicta
decreverit, quod!) infra iactum baliste citra vel supra vel abside
supra terminos illorum de Werle predictum molendinum struere,
poterit absque culpa. Testes huius rei sunt Bartoldus de Gowische,
Hogerus de Mandere, Ludegerus Friso, Gevehardus de Bortvelde,
Crafto de Borchdorpe milites, Ludolphus plebanus de Borchdorp,
lohannes de Senstede, Hermannus de Goslaria sacerdotes et alii
quam plures. Ne vero huiusmodi contractus a nobis mediante dis-
eretorum virorum consilio rationabiliter celebratus a quoquam irri-
tari valeat vel mutari, presentem paginam iude conscriptam sigilli
nostri testimonio fecimus communiri. Sed quia ego Alvericus
sigillum proprium non habeo, fratris mei sigilli testimonio hoc pro-
testor. Acta sunt hec anno incarnationis domini m. cc0, Ixviio.,
sequenti die Margarete.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 24. Siegel verloren.
1) Or. Wodenberghe. ?*) quod ist zu tilgen oder struit zu lesen.
80 1267.
161. Erwühlter Otto bestätigt den durch den Domkellner Heiden-
reich und den Propst Volrad des Moritzstiftes zwischen dem Kl. Marienrode
und dem Pfarrer in Diekholzen (Dicholthusen) geschlossenen Vergleich
wegen des Zehnten von neun Hufen in Söhre (Sodheren). 1267
Juli 25 (in die Iacobi).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 27. Stark beschädigtes Siegel
des Erwählten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Marien-
roder UB. S. 52 Nr. 36. Das Or. des undatierten Vergleiches a. a. O. Nr. 26 mit
stark beschädigtem Siegel des Propstes und kleinem Rest des Siegels des Domkellners
an den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, gedr. a. a. O. S. 50 Nr. 35,
Regest Doebner, UB. I, S. 149 Nr. 307.
162. Erwüáhlter Otto übereignet dem Kl. Wienhausen den Zehnten
in Ohrum (Orem), den ihm Graf Heinrich von Wohldenberg resigniert
hat. Hildesheim 1267 Juli 26 (in crastino Iacobi).
Testes huius rei sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis
prepositus, Heydenricus cellerarius, Hogerus scolasticus, magister
Iohannes Volcmari, prepositus Halto, magister Leo(nius), Lippoldus
de Antiquo foro Hildensemenses, dominus Iohannes de Adenoys,
Henricus pincerna, Aschwinus de Stenberghe, Conradus de Elvede,
Ernestus iuvenis pincerna milites.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. IX, 265 S. 33 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
168. Ludolf, Propst des Domes und des Kreuzstiftes, bekundet,
dass Dietrich, der Schwiegersohn (gener) des Heinrich Marcolfi, und
seine Frau Lucia ihm zwei Hufen in Hüddessum (Hudessem) und eine
in Edessem resigniert und dem Scholaster Gerhard und dem Kanoniker
Ludolf von Braunschweig namens des Kreuzstiftes verkauft haben.
Hildesheim, im Kreuzstift 1267 August 5 (nonas augusti, que est dies
beati Oswaldi).
Testes huius rei sunt Ludolfus decanus, Waltherus custos, Ger-
hardus scolasticus sacerdotes, Godefridus, Ludolfus, Bertoldus, Lip-
poldus dyaconi, Hugo, Gerhardus subdyaconi canonici sancte Crucis,
insuper Reynerus sacerdos, Henricus de Minda, Thidericus de Piscina,
Siffridus de Dinkelere, Henricus de Nette, Thidericus Marcolfi,
Bernardus de Ponte und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 126. Siegel des Propstes in
weissem Wachs, von dem die rote Füllung bis auf kleinen Rest abgefallen, an
blauen und weissen Hanffüden. Gedr. Doebner, UB. I, S. 150 Nr. 308.
1261. 81
164. Die Brüder von Wendhausen verkaufen dem Michaeliskloster
Güter in Benshausen, Haldachessen und Volbechteshusen. O0. D.
(1267 zu August 11).
Nos Guncelinus, Aschvinus fratres de Veinthusen notula pre-
sentis kartule protestamur et notum esse volumus, quod domino
Ernesto abbati et conventui ecclesie sancti Michahelis in Hildensem
bona nostra et quicquid iuris habuimus in campis, silvis, pascuis
in villa Reynolveshusen et omne ius, quod habuimus in tribus mansis
in villa Haldachessen, in uno manso Volbechteshusen, qui pertinet
ecelesie in Reynolveshusen, vendidimus renuntiando omni iuri, quod
dinoscebamur habere in predictis bonis, assignantes omne ius nostrum
eum eisdem bonis utilitati ecclesie memorate. Ne vero de vendicione
necnon renuntiatione nostra apud posteros dubium oriatur, prefato
domino Ernesto abbati et sue ecclesie presentem kartulam nostro
sigillo duximus muniendam.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 63. Es hat nur immer ein
Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gehangen und das ist
abgefallen.
165. Herzog Albrecht von Braunschweig übereignet dem Michaelis-
kloster den ihm von den Brüdern Gunzelin und Aschwin von Wend-
hausen resignierten Zehnten in Henshausen (Reynnolveshusen). 1267
August 11 (in castrino Laurencii).
— — presentibus consiliariis nostris Conrado de Dorstat, Luthardo
de Meynersem, Hermanno de Olderdeshusen nobilibus, Ludolfo de
Weynthen.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 62. Stark beschädigtes
Siegel an rot-gelb geflochtener Seidenschnur. Gedr. Wolf, Eichsfeld. Gesch. 2,
cd. dipl. S. 6.
166. Papst Clemens IV. ernennt den Dominikaner Otto an Stelle
des gewählten Hildesheimer Domherrn Volquin von Schwalenberg zum
Bischof von Minden. Viterbo 1267 August 18 (xv. kalendas sep-
tembris, anno tercio).
Gedr. Westf. UB. V, S. 317 Nr. 678, wo Volquin unrichtig Dompropst ge-
nennt wird. In der Urk. steht als Titel Volquins prepositus ecclesie Angariensis
lMesemensis canonicus; es ist Goslariensis für Angariensis zu lesen; vgl. Westf.
UB. VI, Nr. 879 und 852. Volquin wurde nach Ottos Tode 1276 Bischof von
Minden,
Hildesh. UB. III. 6
82 1261.
167. Bischof Hermann von Schwerin erteilt der Petrikirche in
Braunschweig einen Ablass mit Vorbehalt der Zustimmung des Er-
wählten Otto. Braunschweig 1267 September 8 (in die nativitatis
sancte Marie virginis).
Nach dem Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig gedr. Meklenburg. | UB. II,
S. 338 Nr. 1132.
168. Dompropst Ludolf übernimmt persönlich die Verwaltung
der Meierei in Himmelsthür. 1267 September 30.
L(udolfus) dei gratia prepositus maioris ecclesie in Hildensem
universis presens scriptum inspecturis salutem in domino. Vacante
per mortem domini B(ertoldi) Pilonis villicatione nostra in Hymdesdor
de consensu nostri capituli eandem nobis optinere decrevimus, eo
videlicet modo ut nec intra capitulum committamus nec extra in
feodo alicui demus, cum nec nostri antecessores nec nos umquam
hoc fecerimus nec aliquo tempore faciemus et per decretum capituli
fieri minime sit permissum. Personaliter itaque eiusdem villicationis
amministrationem habebimus amministratoribus capituli de nostra et
fratrum prebenda tamquam villicus fideliter responsuri. Ut autem
quod verbo diximus inviolabiliter teneamus, ad hoc nos promittendo
presentibus litteratorie obligamus nostri et capituli appensione sigil-
lorum ad huius rei evidentiam presentem paginam roborantes.
Actum in capitulo nostro anno domini m?. cc?. Ixviiv., pridie kalendas
octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 220. Beschädigtes
Siegel des Dompropstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, das
des Domkapitels verloren.
169. Graf Heinrich von Wohldenberg bekundet, von dem Kloster
Heiningen für den halben Zehnten in Dorstadt dreissig Mark erhalten
zu haben, und verspricht, den Zehnten von allen Ansprüchen seiner
Brüder und Verwandten und derer von Wolfenbüttel zu befreien und
dem Bischofe zu resignieren, sobald das Kloster das Eigentumsrecht
von diesem erworben hat. Braunschweig 1267 (vor Oktober 11).
Testes autem huius facti sunt dominus Conradus de Dorstat,
Gevehardus de Borchtvelde, Ludolphus de Weverlinge, Hinricus de
Kyssenbrucke milites, Conradus Holtnycker, Iordanus prope sanctum
Paulum, Hermannus de Gustede, Rolandus, Ludeko Elye, Iohannes
Elye, Wedigo de Astvelde, David Monetarius. — — Acta sunt hec
in Bruneswich in presentia dominorum Alberti et Iohannis ducum.
1261. 83
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 26. Beschädigtes Siegel des
Grafen. Gedr. Asseburger UB. I, S. 225 Nr. 330. Regest Hünselmann, UB. der
Stadt Braunschweig II, S. 96 Nr. 217.
170. Graf Burchard von Wohldenberg resigniert dem Bischof
die Hälfte des Zehnten in Dorstadt zu Gunsten des Kl. Heiningen.
Woltingerode 1267 Oktober 11.
In nomine sancte et individue trinitatis. Burchardus comes
de Woldenberg hanc paginam inspecturis salutem omnibus in per-
petuum. Quicumque amicorum nostrorum in agrum bonum triticum
seminasset, absurdum videretur, ut nos super illum zizania sereremus.
Innotescat igitur universis tam presentibus quam futuris, quod nos
personaliter et nostri heredes ad instanciam fratris nostri comitis
Henrici de Woldenberg ab omni angaria et inpeticione dimidie
decime in Dorstad funditus abrenunciamus et domino Hildensemensi
episcopo liberam dimittimus a iure feodali tali condicione, ut ecclesia
beati Petri in Heninge proprietatis dominium perpetuo sorciatur.
Huius rei testes sunt Tidericus de Lenedhe, Bertrammus de Langele,
Ludegerus Friso, Iohannes de Sudhburg, Crachto de Borchdorp,
Heidenricus de Hedershusen et alii quamplures. Actum in Wal-
tingerod anno domini m9. c?c9, Ixvii?., in die sanctorum Iusti et
Arthemii. Et ne cuiquam super premissis dubium oriatur, dictam
litteram inde scriptam nostro sigillo volumus roborari.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 26. Beschädigtes Siegel an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
171. Erwählter Otto übereignet dem Kl. Wienhausen den Zehnten
in Ohrum (Orem), den ihm Heinrich und Burchard, Brüder, und
Hermann und Hoier, Grafen von Wohldenberg, resigniert haben. 1267
November 11 (in festivitate beati Martini episcopi).
Huius rei testes sunt dominus Ludolfus prepositus maior, Vol-
radus prepositus Montis, Heydenricus cellerarius, Hoyerus scolasticus,
magister Iohannes Volcmari, prepositus Halto, magister Leo(nius),
Lippoldus de Antiquo foro Hildensemenses, dominus Conradus de
Dorstat, dominus Luthardus de Meynersem, dominus Io(hannes) de
Adenoys, Fridericus de Nendorpe, Io(hannes) de Brunswic, Henricus
pincerna, Aschwinus de Stenberge, Ecbertus camerarius, Ludolfus
de Borsum, Hermannus Lepel, Conradus marscalcus, Ernestus iuvenis
pineerna milites, Conradus Sophie, Henricus Engellardi, Hermannus
6*
84 1967.
Wulverammi, Ludolfus Mathie, Io(hannes) Elye, Conradus Holt-
nicker, Hen(ricus) de Domo burgenses.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265 S. 30 im Kol. St-A. zu
Hannover. Eine sonst wörtliche Ausstellung derselben Urk. d. d. Braunschweig
1267 November 10 (in die sancti Martini pape) a. a. O. S. 31 hat in der Zeugenreihe
die Abweichungen: Hogerus scolasticus, Iohannes de Brunesrode statt Brunswic,
hinter Lepel folgt noch Conradus de Elvede, die beiden letzten Bürger fehlen.
172. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass Propst Konrad
des Kl. Dorstadt von den Brüdern Johann und Bertold von Dorstadt
vier Hufen ebenda mit vier Hausstellen und vier Holznutzungen gekauft
hat. 1267 November 12.
Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hanc litteram in-
speeturis quicquid potest obsequii et honoris. Quoniam veritas sepe
calumpniam patitur, expedit, ut processus negociorum litterarum
testimonio commendetur. Notum esse volumus omnibus hoc scriptum
inspecturis, quod dominus Conradus prepositus ecclesie in Dorstat
coram nobis emit pro xl marcis puri argenti quatuor mansos sitos
iuxta villam predictam cum iiii areis et totiden usibus lignorum a
duobus fratribus Iohanne et Bertoldo dictis de ipsa villa et ab eorum
matre Adhelheydhe et ab eorundem iustis heredibus, quos ipsi iure
pheodali possederant ab ecclesia supradicta. Hanc emcionem rite
factam testamur presenti littera et sigillo. Huius facti testes sunt
Fredericus et Woltherus filii nostri, Iohannes Longus, Heinricus de
Iggeleve, Luderus, Hildebrandus Monachus, Wernerus, Teodericus
de Senedhe et alii quam plures. Acta sunt hec anno gratie
m9. cc9, lx?vii9., sequenti die post festum sancti Martini episcopi.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers an dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Regest Hänselmann, UB. der Stadt
Braunschweig II, S. 97 Nr. 221.
178. Pfarrer Heinrich in Eldagsen unter den Zeugen der Urk.,
in welcher Graf Wilbrand von Hallermund dem Kloster Loccum Güter
in Om überträgt. Eldagsen 1267 Dezember 18 (dominica Memento).
Or. im Archiv des Kl. Loccum. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III,
S. 191 Nr. 286.
174. Die Brüder von Cramme bekunden, dass die von Lamspringe
auf zwei Hufen des Kl. Lamspringe in Wöllersheim verzichtet haben. 1267.
Nos Ludolfus et Borchardus fratres dieti de Cramme milites
recognoscimus publice per presentes, quod Henricus, Thydericus,
1267. 8b
Ludolfus et Allexius dicti de Lamspringe et Conradus de Cantelsem
et alii eorundem patrui Hermannus, Alexius et Olricus in nostra
presentia renunctiaverunt proprietati et omni eorum iuri, quod
habebant vel habere videbantur in duobus mansis et eorum attinentiis
in Woldersum sitis, quos monasterium in Lamspringe habet, ita
quod nec ipsi nec ipsorum heredes nec aliquis alius ex parte eorum
directe vel indirecte debet aut potest dicta bona inpetere nec possi-
dentes aliquo modo molestare. In cuius rei testimonium presentem
litteram inde conscriptam sigillis nostris ad eorundem rogatum fecimus
sigillari. Datum anno domini millesimo cc?. sexagesimo septimo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 32. Beschädigte Siegel der
Aussteller.
175. Domscholaster Hoier (von Hohenbüchen) Mitbesiegler der
Urkunde, in welcher (seine Schwester) die Gräfin Oda von Poppenburg
dem Kl. Mehringen eine Hufe daselbst verkauft. 1267.
Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst, u.a. auch mit dem Siegel Hoiers
wie Abbildung bei Erath, Cod. dipl. Quedl. Tafel XXVII Nr. 8. Gedr. v. Heine-
mann, Codex Anhalt. IL, S. 247 Nr. 340.
176. Die Grafen Gebhard und Konrad von Wernigerode geben
der Domkirche das Eigentumsrecht von sechs Hufen in Gross- Lopke
gegen das von vier in Wackersleben in Tausch. 1267.
Nos dei gratia Gevehardus et Conradus comites in Werninge-
rothe omnibus inperpetuum. Notum esse volumus tam presentibus
quam futuris, quod de consensu omnium heredum nostrorum dedimus
proprietatem sex mansorum in magno Lobeke ecclesie Hildensemensi
perpetuo possidendam, quorum quatuor ill de Escherte et duos
Henricus miles de Bledenem et filii fratris sui de manu nostra
tenent iure feodali. Et dominus noster Otto Hildensemensis ecclesie
electus dedit nobis et nostris iustis heredibus in restaurum proprie-
tatem quatuor mansorum in Wackersleve, quos ab eo in feodo
tenuimus, accedente tocius capituli sui beneplacito et consensu.
In euius rei testimonium presentem litteram conscribi fecimus et
sigillorum nostrorum munimine roborari. Actum anno domini
m, eco, 1xvii?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 221. Die beiden
gut erhaltenen runden Siegel zeigen zwei gegen einander gekehrte, senkrechte, etwas
nach aussen gekrümmte Fische. Die Gegenurk. des Erwählten Otto im Landes-
hauptarchivo zu Wolfenbüttel, Kl. Marienthal, ebenfalls ohne Tagesangabe.
86 1267.
177. Erwählter Otto übereignet dem Domkapitel eine Kurie beim
Bischofshofe (apud aulam nostram), die es von Dietrich von Stockem
gekauft hat. Im Alten Dorfe bei Alfeld 1267.
Testes huius rei sunt Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus,
Hermannus de Ganderssem, Aschwinus de Stenberg, Conradus de
Elvede, Albertus Bok, Ernestus de Meyenberg, Ernestus de Betenem,
Iohannes de Wlvinge, Conradus de Rodhe, Iohannes de Suttherem,
Eylardus de Dotesse, Conradus et Heynricus fratres dicti de Baren-
rodhe milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 222. Beschüdigtes
Siegel des Erwählien. Gedr. Doebner, UB. I, S. 150 Nr. 310.
178. Erwählter Otto überträgt dem Maria-Magdalenenkloster eine
Hufe in Barnten (Berenthe), welche das Kloster vom Ritter Bertold
von Westvelde und dessen Söhnen Hartmann, Bertold, Aschwin und
Ekbert gekauft und diese dem Aussteller resigniert haben. Winzen-
burg 1267.
Testes hii sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus, prepositus
Halto Hildensemenses, Heynricus pincerna, Ludolfus de Borssem,
Hermannus de Ganderssem, Aschwinus de Stenberg, Ernestus de
Meyenberg milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 84. Siegel des Erwählten
und Bruchstück des Kapitelssiegels.
179. Erwählter Otto bekundet den Verzicht der Margarete von
Sehnde auf Güter in Sorsum und (Ding-?) Elbe gegenüber dem Maria-
Magdalenenkloster. Sarstedt 1267.
Nos Otto dei gratia Hildensemensis electus presentibus reco-
gnoscimus et firmiter protestamur, quod Greta dicta de Senedhe et
Ophenia!) filia eius et Gyseko Dhinkelere maritus Ofenie renun-
ciaverunt coram nobis omni iuri et actioni, quam habebant contra
prepositum et monasterium sancte Marie Magdalene in Hildensem
ratione bonorum in Suttherem et Elvede sitorum, presentibus pre-
posito Haltone, Heynrico plebano sancti Iacobi in Goslaria, Conrado
de Elvede, Arnoldo et Heynero fratribus dictis Blomen, Hermanno
Lepel, Iohanne de Ummenem, Iohanne de Goltthorn militibus, Egel-
maro, Wilhelmo et Heynrico fratribus dictis de Kemme famulis et
I) So das Or.
1267. 87
alis conpluribus. In cuius rei testimonium presentem litteram dicto
monasterio dedimus cum sigillo. Actum Thzerstede anno domini
mo. cc®. 1x?viio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. 85. Siegel von dem von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
ASQ. Erwählter Otto überträgt dem Moritzstift mehrere ihm
resignierte Güter in Betheln. 1267.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum.
Etsi ad benefaciendum simus omnibus debitores, pocius tamen illis
benefacere debemus, qui nobis magis familiares existunt. Hinc est,
quod notum esse volumus universis, quod, cum dilecti in Christo...
prepositus, . . decanus et capitulum ecclesie montis sancti Mauricii
Hildensemensis ab Eckehardo de Levenstede quatuor mansos in
Betenem sitos cum duabus curiis et quatuor areis in eadem villa
et unam aream feodalem cum quatuor iugeribus, que bona idem
Eckehardus a nobis iure tenuit feodali, et a Heynrico milite dicto
de Domo similiter in Betenem curiam unam cum tribus mansis,
quam idem H(eynricus) a manu nostra tenuit, et duas areas et
pratum infra villam, aream cum manso feodali et aream cum sex
iugeribus feodalibus, insuper unam aream, que bona nominatus miles
tenuit a domino Iohanne dicto de Blankenborch et ipse a nobis,
multis denariis conparassent, nos recepta resignatione ipsius Ecke-
hardi, facta eciam resignatione Heynrici militis in manus domini
Io(hannis) de Blankenborch et ipsius in nostras, predicta bona cum
omni iure, quo ipsi tenuerunt, videlicet in silvis, pratis, pascuis et in
campis cultis et incultis pro retributione felicitatis eterne contulimus
ecclesie memorate. Ut autem hoc factum nostrum inviolabile per-
petuis temporibus perseveret, presentem litteram conscribi fecimus
et sigillis nostro scilicet et capituli, de cuius consensu predicta
collatio facta est, iussimus roborari. 'Testes huius rei sunt Ludolfus
maior prepositus, Wlradus Montis prepositus, Hogerus scolasticus,
Heydhenricus cellerarius, prepositus Halto Hildensemenses, Hermannus
de Ganderssem, Aschwinus et Conradus fratres dicti de Stenberg,
Iohannes de Gotthorn, Albertus Bok, Iohannes de Wlvinge, Ernestus
pyucerna, lohannes de Suttherem, Eylardus de Dotessem milites et
alii conplures. Actum anno domini m?. cc?. Ix?vii?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 30. Siegel des Erwählten
und stark beschädigtes des Domkapitels. In einer undatierten Urk. resigniert
88 1267.
Eckhard von Lebenstedt (der sich aber selbst nicht nennt) die Güter dem Bischof
Otto, Abschrift des 14. Jahrh. im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 19 in der
Beverin. Bibliothek zu Hildesheim.
181. Das Moritzstift einigt sich mit dem Kleriker Richard von
Barkhausen wegen dessen Ansprüche an das Beneficium der Katharinen-
kapelle. Moritzberg 1267.
Wolradus dei gratia prepositus, Theodericus decanus et capi-
tulum montis sancti Mauricii Hildensemense omnibus, qui nomine
Christi scencentur ad quos hec cedula pervenerit, cum devotis
orationibus devotam in domino karitatem. Scire volumus universos,
quod, cum inter nos et Richardum clericum quondam filium Richardi
militis dicti de Barchusen bone memorie lis exorta fuisset super
beneficio capelle sancte Katherine, quod ex collatione domini Hein-
rici dicti de Hiddestorpe quondam confratris nostri constanter asse-
ruit se fuisse canonice assecutum, nobili viro domino Iohanne milite
dicto de Adenoys et discreto viro domino Henrico canonico maioris
ecclesie dicto de Brema et aliis viris honestis mediantibus inter
nos et dictum Richardum talis amicabilis compositio intercessit.
Prefatus Richardus iuri, quod sibi ex predicta collatione competere
videbatur, renunciavit publice coram nobis, et nos, quia volumus et
debemus, eidem Richardo quamdiu vixerit de rebus ecclesie in vii
talentis legalium denariorum omni occasione semota providebimus
annuatim, Quod si predictus Richardus fratribus vel heredibus suis
sibi suam negantibus hereditatem habitum assumeret laycalem, donec
recuperet hereditatem paternam huiuscemodi habitum debebimus in
eo equanimiter tollerare. Si vero idem Richardus pro defensione
sui corporis homicidium fortasse inciderit, propter hoc in predictis
reditibus nullum dispendium sustinere debebit. Si autem mutato
habito religionem assumpserit, ad predictorum vii talentorum solu-
tionem nostra non erit ecclesia in reliquum obligata. Idem quoque
Richardus et amici sui nostro capitulo reliquerunt ordinationem de
reditibus predicte capelle proviso, quod in illa capella due misse
singulis ebdomadibus celebrentur. Decanus autem et cellerarius
ecclesie nostre, qui pro tempore fuerint, summam vii talentorum me-
morato Richardo in festo sancti Andree singulis annis fideliter
ministrabunt. Quod si Richardus in domino fuerit defunctus, fratres
eius sive amici sui de rebus eiusdem capelle ecclesie nostre sive
de summa predicta aliquam questionem de cetero non movebunt.
1267. 89
Testes videlicet huius compositionis sunt canonici eiusdem ecclesie
Wolradus prepositus, Theodericus decanus, Ludegerus, Henricus
prepositus de Stederburg, Ludolfus, Gerhardus, Wolcmarus, Iohannes,
Helenbertus et Ludegerus, milites Iohannes de Adenoys, Conradus
de Helvede et filius suus Conradus, Iohannes de Golturen, Wescelus
Westfalus, Theodericus de Hiddestorpe, Albertus de Lathusen, Cono
de Hiddestorpe, Henricus de Pattenhusea, Iohannes de Barchusen
et frater suus Henricus et alii quam plures. Ut autem hec ordinatio
maneat inconvulsa, presens scriptum de hoc confessum sigille do-
mini!) Ottonis venerabilis episcopi Hildensemensis, sigillo ecclesie,
sigillo prepositi Montis et sigillo decani, scolastici et domini H(en-
rici) de Brema et Iohannis de Adenoys fecimus roborari. Acta
sunt hec in Monte anno domini m?. cc, 1x°. vii?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 31. Von den sieben Siegeln,
von denen das des Kapitels stärker beschädigt ist, ist das des Scholasters abgefallen.
Regest Doebner, UB. I, 8.150 Nr. 309.
192. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass Propst Konrad
von Dorstadt mit den Brüdern Johann und Bertold von Dorstadt einen
Kaufvertrag über vier Hufen, vier Hausstellen und vier Holznutzungen
abgeschlossen hat. 1267.
Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hanc litteram in-
specturis salutem in domino. Presencium tenore cum appensione
sigilli nostri protestamur, quod dominus Conradus prepositus ecclesie
in Dorstat cum Iohanne et Bertoldo fratribus dictis de villa eadem
in presencia nostra emcionem de quatuor mansis et quatuor areis
et totidem utilitatibus lignorum, quorum proprietas ecclesie prefate
fuit, cum predictis fratribus Io(hanne) et B(ertoldo) sic finivit, quod
iam dictus prepositus prenominatis fratribus et matri eorum dedit
triginta marcas puri argenti tali condicione, quod ecclesia prefata
sex annis bonis illis ut propriis uteretur. Post sextum vero annum
antedicti fratres eadem bona pro tanta summa, quantam acceperunt,
a festo sancti Michahelis usque ad festum sancti Martini episcopi
si velint redimendi habeant liberam facultatem. Sin autem, ecclesia
sepedicta iterum ipsa bona sex annis sequentibus ut propria possi-
debit, duodecim annis sic completis rursus prememorati fratres infra
festa sancti Michahelis et sancti Martini episcopi mansos prenomi-
natos et areas cum utilitatibus lignorum pro summa, quam accepe-
J) Or. domino.
90 1267.
runt, possunt redimere sicut prius. Si vero tunc redimere nolunt
aut nequeunt, ecclesia prefata x marcas examinati argenti pro omni
solucione bonorum illorum superaddet fratribus sepe dictis. Con-
dictum fuit eciam, quod a prima die vendicionis usque ad ultimum
terminum statutum, dum eis placeret hec bona relinquere, acciperent
ab ecclesia, sicut diximus, decem marcas. Testes huius facti sunt
Fredericus filius meus, Elias sacerdos, Iohannes de Halberstat,
Iohannes Longus et alii quam plures. Acta sunt hec anno dominice
incarnationis m. cc9. Ix9. vii, quo natus est dux Heinricus de
Bruneswich.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers an dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. — Regest. Hänselmann, UB. der Stadt
Braunschweig II, S. 96 Nr. 218. Wegen der Datierung vgl. Strombeck in Zeitschrift
des Harzvereines III (1870) S. 512. An der Echtheit der Urk. ist garnicht zu
zweifeln, vgl. auch Nr. 172.
188. Ritier Konrad von Dorstadt bekundet, dass die Brüder
Johann und Bertold von Dorstadt von dem Propste Konrad von Dor-
stadt dreissig Mark unter angegebenen Bedingungen erhalten haben. 1267.
Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hoc scriptum in-
specturis salutem. Litterarum presencium tenore protestamur, quod
dominus Conradus prepositus in Dorstat Iohanni et Bertoldo fratri-
bus dictis de ipsa villa ad circulum unius anni xxx marcas exami-
nati argenti dedit sub hac forma, quod ipsi nobis data fide pro-
miserunt, ut!) xv modios siliginis et v tritici Bruneswicensis mensure
in eadem civitate ante diem sanctorum Simonis et Iude vectura
propria presentent in loco, quem prefatus prepositus eis voluerit
demonstrare. Promiserunt eciam fide data tam nobis quam filiis
meis Frederico et Wolthero necnon et Burchardo de Meinersem, ut,
si anno illo transacto in dominica qua cantatur Invocavit pecuniam
supradictam a monetariis ita examinatam sicut acceperunt non
reddiderint, ecclesie prefate lx iugera demonstrent cum iiii usibus
lignorum et iiii areis, que ab ecclesia iure possident feodali. Huius
facti testes sunt prenominati Fre(dericus), Wolterus, Burh(ardus),
Iohannes de Wedelinstedhe, Fredericus Rosenstruc, Heinricus de
Kissenbruge, Theodericus sacerdos, Iohannes conversus et alii quam
plures. Acta sunt hec anno domini m?. cc0. lxvii?.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Beschädigtes Siegel des Ausstellers an dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1) ut fehlt im Or.
1208. 91
184. Ritter Johann von Blankenburg genehmigt einen Tausch
des Moritzstiftes mit Ernst von Betheln. O. D. (1267?)
Viris discretis decano totique capitulo montis sancti Mauricii
Io(hannes) miles de Blankenburg, qui nunc residet in Wegelege,
sue possibilitatis obsequium. Vestre discrecioni notum esse volo,
concambium tale, sicut Ernestus de Bethenem vobiscum fecit, diligo
et affecto.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 19 in der
Beserinischen Bibliothek zu Hildesheim.
185. Ludolf, Dompropst in Hildesheim und Goslar, übereignet
dem Jacobikloster in Osterode drei Hufen in Osterode und erhält von
Ritter Gunzelin von Bodenstein als Ersatz drei Hufen in Förste, die
von dem jedesmaligen Dompropste in Goslar zu Lehn gehen sollen.
Goslar 1268 Januar 2 (iiii. nonas ianuarii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Jakobikl. in Osterode Nr. 45. Gut erhaltenes
Siegel des Dompropstes. Gedr. Bode, UB. I, S. 198 Nr. 138.
186. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes bekunden den Wieder-
kauf einer Hufe in Stöckheim. Auf dem Cyriaxberg 1268 Januar 8.
Ludolfus dei gratia decanus et capitulum ecclesie sancte Crucis
universis hanc litteram inspecturis salutem in domino. Cum haberet
ecclesia sancto Crucis ab antiquo mansum unum situm Stockem
prope Vimelhusen solventem singulis annis septem solidos et quinque
denarios advocatie, nos redemimus eundem mansum a Mechtildi et
filiis eius, qui eundem mansum detinebant, datis eisdem octo libris
Brunwicensibus per manus Bertoldi, Hugonis et Iohannis canoni-
corum ecclesie nostre in domo domini Rotgheri canonici sancti
Cyriaci Brunwicensis. Resignavit itaque predicta mulier et iam
dicti filii eius eundem mansum ad utilitatem ecclesie sancte Crucis
in manus Ludolfi Helye et Herbordi dicti Clerici laycorum et civium
Brunwicensium cum omni iure, quod videbantur habere, promittentes
in manus eorumdem, quod numquam in iam dicto manso nostram
ecelesiam aliquatenus molestarent. Presentes erant et testes huius
rei sunt preter iam dictas personas dominus Henricus prepositus in
Stederborch, dominus Rotgherus et magister Luderus canonici sancti
Cyriaci Brunwicensis, Lutmarus sacerdos in Vimelhusen, Henricus
rector scolarum sancti Cyriaci. Ne igitur super hiis possit dubitari
in posterum, presens scriptum super hoc confectum sigillo ecclesie
92 1208.
nostre et domini Henrici prepositi in Stederborch fecimus communiri.
Actum in monte sancti Cyriaci Brunwicensis anno domini m?. cc?.
Ixviii*., vi®. ydus ianuarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 127. Best des Konventssiegels
und wenig beschädigtes des Propstes an weissen und blauen Hanffäden.
187. Ludolf, Propst des Domes und des Kreuzstiftes, überträgt
dem Kreuzstift eine ihm resignierte Hufe in Kemme. Hildesheim 1268
Februar 5.
Ludolfus dei gratia maioris ecclesie prepositus et ecclesie sancte
Crucis Hildensemensis omnibus litteras has audituris salutem in
domino. Constituti in presentia nostra Henricus dictus Blese et
uxor eius Dethburgis, Bertoldus et Godefridus fratres eiusdem
mansum unum situm Kemme habentem xxxiii iugera et aream cum
prato, que a nobis in feodo habebant nomine ecclesie sancte Crucis,
in manus nostras libere renunctiarunt datis iam dicto Henrico a
Ludolfo dicto de Brunswich canonico ecclesie sancte Crucis viginti
septem libris Hildensemensibus petentes, ut eundem mansum cum
omni iure pertinente ad eum ecclesie sancte Crucis in ius pro-
prietatis conferre curaremus. Nos igitur ob reverentiam sancte
Crucis predictum mansum cum omni iure pertinente ad ipsum trans-
ferimus in ius et proprietatem ecclesie sancte Crucis titulo dona-
tionis nostre iure perpetuo possidendum. Ut igitur predictarum
personarum renunctiatio et nostra donatio rata permaneant et nulli
in posterum venire possint in dubium, presens scriptum super hiis
confectum sigillo nostro duximus roborandum. Testes huius rei
sunt Ludolfus decanus, Walterus custos, Gerardus scolasticus sacer-
dotes, Godefridus, Ludolfus, Bertoldus dyaconi, Hugo, Iohannes,
lohannes subdiaconi canonici sancte Crucis, Conradus de Scherve
et Conradus Spirink sacerdotes, Berenwardus miles de Kemme,
lohannes Pepersac, Hermannus Evecen, Hermannus de Vorden,
Bernardus de Ponte, Henricus Honwardi, Hermannus et Reynbertus
de Lafforde, Ernestus de Asenstede, Tidericus de Kemme villici
sancte Crucis, Hermannus Sapiens et Henricus fllius Dethburgis.
Actum Hildensem in curia nostra aput sanctam Crucem anno domini
m. cc9, Ixviii?., nonas februarii, que est dies beate Agathe virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 128, Siegel des Propstes
an blauen und weissen Hanfschnüren. — Regest Doebner, UB. I, S. 151 Nr. 311.
1268. 93
188. Graf Widekind von Poppenburg bekundet, dass Ritter Bern-
hard von Betheln dem Kl. Escherde die Hälfte des Zehnten in Achem
gegen 40 Pfund resigniert hat. 1268 Februar 6.
Wedekindus dei gratia comes dictus de Popenborch!) omnibus,
ad quos presens scriptum pervenerit, salutem in eo, qui est vera
salus. Noverint universi per presentes tam moderni quam futuri
Christi fideles, quod dominus Bernardus miles dictus de Betenem
et filii sui Henricus et Lippoldus receperunt quadraginta talenta a
preposito Bertholdo in Escherte?) pro medietate decime in Achem,
quam tenebat idem dominus Bernardus in feodo ab ecclesia Escherte,
resignavitque idem dominus Bernardus una cum filiis suis®) H(enrico)
et L(ippoldo) predicte ecclesie perpetuo eandem medietatem decime
possidendam. "Testes huius facti sunt dominus Bertrammus et
dominus Hermannus et dominus Albertus fratres et milites dicti
Bocke, dominus Thidericus*) de Rethen,5) dominus Iohannes de
Sotherum,9) dominus Eylardus de Dothesem milites et alii quam
plures fide digni. In huius rei evidentiam presens scriptum sigillo
nostro duximus roborandum. Datum anno domini m?, cc?. 1x.7) viii?.,
viii?. idus februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Escherde Nr. 51 und Nr. 52 (B). Gut erhaltenes Siegel des Grafen an
beiden Urkunden.
189. Die von Rautenberg genehmigen mit ihrer Verwandtschaft,
dass Siegfried der Altere von Rautenberg, um sich aus der Gefangen-
schaft des Grafen Heinrich von Wohldenberg zu lösen, dem Michaelis-
kloster acht Hufen in Rautenberg verkauft. 1268 Februar 26.
Nos Siffridus iunior et Basilius fratres de Rutenberghe et
Iuditha mater ipsorum et Bertradis et Machtildis et Athelheydis
sorores8) eorumdem cum consanguineis proximis scilicet Siffrido
et Baldewino fratribus de Rothen et Athelheydi matre ipsorum,
Siffrido et Ludolpho fratribus de Wedem et Rikece matre eorum,
Siffrido et Conrado et Ghyselberto fratribus de Dinkelere, Iohanne
et Fritherico fratribus de Stedere recognoscimus et protestamur
publice per presentes, quod, cum dilectus nobis Siffridus de Ruten-
berghe pro sua dura et metuenda captivitate nobili viro domino
Henrico comiti de Waldenberghe solvere deberet magnam pecuniam,
Abweichungen in B: !) Poppenborch. ?) Escherthe. ^ ) suis predictis.
*) Thydericus. 6) Redhen. — $) Sodherum. T) Ix. 8) Or. et sorores.
94 1268.
quam promiserat fide data, octo proprios mansos Ruthenberge sitos
cum omnibus attinentiis in silvis, pratis,!) pascuis et in campis de
scitu, consensu et beneplacito nostro vendidit abbati et conventui
sancti Michahelis pro centum et viginti marcis examinati argenti
iure proprietatis perpetuo possidendos, et nobis, quorum intererat,
expresse renunciantibus iuri, quod ex legitima successione alicui seu
aliquibus ex nobis inposterum competere potuisset, et liberaliter
assignantibus illud ius ecclesie sancti Michahelis iam predicte idem
Siffridus omnibus nobis collaudantibus abbati et conventui predictis
dictorum mansorum possessionem tradidit corporalem. Super quibus
ne post hec dubitari contingat, predictam litteram inde conscribi et
ipsius Siffridi, qui in hac venditione principalis extitit, sigillo, quo
unico omnes voluimus esse contenti, iussimus sigillari. Et ego Siffridus
senior de Rutenberghe predictus iussus a fratribus, sororibus et
consanguineis meis predictis presentem litteram meo sigillo signavi
et eam memorato conventui ad cautelam dedi per ipsam de evictione
cavendo et warandiam prestando. Actum anno domini m?. cc. 1x9. viii9.,
quinto kalendas marcii.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 84. Beschädigtes Siegel
des Siegfried von Rautenberg. |
190. Erwählier Otto genehmigt den Verkauf von acht Hufen in
Rautenberg durch die von Rautenberg an das Michaeliskloster. Poppen-
burg 1268 Februar 26 (in castro Poppenborch quinto kalendas marcii).
Testes etiam huius rei sunt Heyndenricus celerarius, Halto
prepositus canonici maioris ecclesie, Bruno notarius, Iohannes de
Adenoys nobilis, Heinricus?) pincerna et Ernestus filius suus, Ernestus
dapifer, Hermannus, Bertrammus et Albertus fratres de Wlvigne,9)
Hildemarus advocatus, Iohannes de Escherte, Tidericus de Alten,
Heynrieus de Arebeke, Heynricus et Baldawinus*) fratres de Sten-
berhe5) Arnoldus et Reynnerus fratres de Genhusen, Iohannes de
Wlvigne*) milites, Bodo de Mulligne,®6) Hermannus de Stemne,
Ekkehardus de Levenstede, Hermannus de Germerdessen, Albertus
de Hupedhe, Iohannes Trobe servi.
Or. im. Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Michaeliskl. Nr. 65a, Siegel des Erwählten und des Domkapitels an roten
und gelben Seidenfäden, und Nr. 65b (B), dieselben Siegel, beschädigt, an
Pergamentstreifen.
1) pratis im Or. doppelt. Abweichungen in B: ?) Heynricus. °) Wlvige.
*) Baldewinus. 5) Stenberch. 9) Mullige.
1268. 95
191. Erwählter Otto übereignet dem Maria-Magdalenenkloster eine
Hufe in Farmsen und drei Hufen in Schellerte. Poppenburg 1268
(Ende Februar).
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum.
Ne ea que aguntur in tempore labantur cum lapsu temporis, poni
solent in lingua testium vel scripture memoria perhennari. Sciant
igitur presentes et futuri, quod, cum .. prepositus et conventus mo-
nasterii sancte Marie Magdalene Hildensemensis mansum unum in
Vernerssem situm a Lutgarde vidua, que eum de manu nostra
tenuit, de consensu Adhelbeydis et Iutte filiarum eius, et tres mansos
in Scelerthe a Thiderico et Heynrico fratribus dictis Bundezen, quos
a Berenwardo milite dicto de Kemme et idem miles a nobis in feodo
tenuerunt, cum omni iure et utilitate in ipsis villis in agris et in
paseuis et in campis conparassent, nos facta resignatione ipsorum
fratrum in manus Berenwardi militis et ipsius militis et vidue
predicte in manus nostras dicta bona cum proprietate de consensu
capituli nostri pro remedio anime nostre contulimus monasterio
memorato. Ut autem hec nostra donatio firma et inconvulsa per-
petuis temporibus perseveret, presens scriptum super hoc conscribi
feeimus et sigillo nostro et capituli iussimus roborari. Testes huius rei
sunt prepositus Halto, comes Widekinus de Poppenborch, Hermannus
de Ganderssem, Albertus et Hermannus fratres dicti Bok, Ernestus
de Betenem milites et alii conplures. Actum in Poppenborch anno
domini m?. cc. Ix9viii?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 88. Siegel des Erwählten
und beschädigtes des Domkapitels. Die Tagesbestimmung nach dem Ausstellungsort,
vgl. die vor. Nr.
192. Ritter Konrad von Dorstadt gründet und dotiert einen Altar
in der Kirche des Klosters Dorstadt. 1268 Februar 28.
In nomine sancte trinitatis. Conradus miles dictus de Dorstat.
omnibus hanc litteram inspecturis quicquid potest obsequii et honoris.
Quoniam labilis est hominum memoria, solet ea, que agit proborum
virorum discrecio, scripturarum testimonio perhennare. Notum
esse völo universis Christi fidelibns hoc scriptum visuris, quod feci
edificari altare unum in medio ecclesie claustri in Dorstat et dotari
duabus areis et duobus mansis, qui siti sunt in Machtersem, quorum
proprietas mea fuit, uxore mea domina Gertrudhe et omnibus pueris
meis necnon iustis heredibus meis consencientibus, sub bac forma,
96 1268.
quod prepositus ecclesie prefate specialiter ad altare supradictum
singulis septimanis unam missam de sancta Maria et unam pro
salute vivorum, aliis vero diebus pro fidelibus defunctis a sacerdote,
quem ad hoc destinare decreverit, celebrari faciat, nisi festum ali-
quod interveniat, quod ordinacionem predictam valeat impedire.
Hec ut rata permaneant, presenti littera protestor sigilli mei muni-
mine roborata. Acta sunt hec anno!) domini m?, cc9. 1x9. viii?., iii?
kalendas marcii.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Ausstellers gut erhalten.
193. Erwählter Otto überlässt den Bürgern der Dammstadt drei
Hufen in dem Walde hinter dem Steinberge mit Zustimmung des
Kapitels des Moritzstiftes, des Abtes und Konventes des Michaelis- und
des Godehardiklosters und der Kanoniker des Johannisstiftes, welche
die achtwerde in dem Walde haben. Hildesheim 1268 Februar 29
(pridie kalendas marcii).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Nr. 29. Siegel des Bischofs und be-
schädigte des Moritzstiftes, des Michaelisklosters und des Johannisstiftes, das des
Godehardiklosters verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 151 Nr. 312.
194. Ekbert der Ältere von der Asseburg schenkt mit Zustimmung
seiner Frau Sophie dem Kl. Heiningen das Eigentum einer Hufe in
Klein-Biewende (in orientali Biwenden) zu seiner und seiner Frau
Memorie. 1268 März 3 (v9. nonas marcii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 27. Siegel von dem von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Asseburger UB. I, S. 226
Nr. 333.
195. Erwählter Otto bekundet, dass der Schenk, der Kämmerer
und der Marschall auf das Recht an dem Hausgerät des verstorbenen
Bischofs verzichtet haben. 1268 März 20.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus, quibus hoc
scriptum videre et audire contigerit, salutem in domino. Notum
esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum Heynricus
pyncerna, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus milites, officiati
nostri, sibi pro quodam iure addicerent, quod, quando episcopum
Hildensemensem viam universe carnis ingredi contingeret, suppel-
lectilem defuncti episcopi prout cuiusque officio conpeterct tollere
deberent, nos videntes, nostram et ecclesie nostre deformitatem in
I) anno unter der Zeile nachgetragen.
1268. 97
hoc consistere, tale ius seu consvetudinem de consilio nostri capituli
disposuimus abolere. Unde officiati predicti rogatu nostro et capituli
iuri, quod se in hac parte habere dicebant, coram nobis et capitulo
de consensu heredum suorum publice renunciarunt, ita quod nec
ipsi nec heredes eorum huiusmodi ius seu consuetudinem de cetero
debeant aliquatinus attemptari, et hanc renunciationem eorundem
coram nobis et capitulo factam coram vassallis et ministerialibus
nostris sunt denuo protestati. Ad cuius rei evidentiam presentem
litteram conscribi fecimus et sigillis nostro videlicet et officiatorum
sepedictorum iussimus roborari. Actum in capitulo nostro anno
domini m?. cc9. Ix?viiio., xiii?. kalendas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 233. Die vier
Siegel gut erhalten. Gedr. Mader, Antiq. Brunswic. S. 262. Vergi. das gleiche
Verbot Kaiser Friedrichs II. vom Jahre 1226 Bd. II, Nr. 183.
196. Erwählter Otto bestätigt, dass der Propst des Kreuzklosters
bei Braunschweig drei Hufen in Burgdorf gegen drittehalb Hufen in
Gevensleben (Gevensleve) mit dem Pfarrer in Burgdorf vertauscht.
Braunschweig 1268 März 26 (in crastino annunciationis beate virginis).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Crucis Nr. 16. Gut erhaltenes
Siegel Ottos an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
197. Erwählter Otto überträgt der Kapelle in Diekholzen (Dic-
holthusen) eine Hufe mit Hausstelle in Düngen (Dungem), die der
Abt des Kl. Marienrode von Aschwin von Düngen gekauft und letzterer
im resigniert hat. Hildesheim 1268 März 30 (iii. kalendas aprilis).
Testes — — sunt Ludolfus maior prepositus, Wlradus Montis
prepositus, prepositus Halto Hildensemenses, Ecbertus camerarius,
Aschwinus de Stenberg, Ernestus de Betenem milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 30. Beide Siegel nebst
Befestigung verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 63 Nr. 89, UB. des hist. Vereins
für Niedersachsen S. 39 Nr. 35.
198. Dompropst Ludolf bekundet den Verzicht des Siegfried von
Rautenberg mit Söhnen und des Dietrich von Alten auf Güter in
Borsum. Bei Essem 1268 April 1.
L(udolfus) dei gratia prepositus maior Hildensemensis ecclesie
universis presens scriptum inspecturis salutem in domino. Et tem-
porum qualitas et hominum fragilitas requirit, ut quod agitur
Scripture testimonio commendetur. Hinc est, quod, cum S(ifridus)
Hildesh. UB. III. 7
98 1268.
de Rutenberge et duo fratres sui bona sita in .villa Borsem, que
magister Iohannes ecclesie canonicus a domina Gisla ét duabus eius
filiabus iusto emptionis titulo comparaverat, pro sue voluntatis lybito
contra iusticiam perturbarent, tandem spiritu melioris. consilii errorem
suum revocantes apud villam Essem, si quid iuris ipsis in eisdem
bonis competeret, renuntiantes promiserunt et una cum ipsis dominus
Th(idericus) de Alten, quod eadem bona de cetero minime per-
turbarent. _Presentes erant dominus H(eidenricus) ecclesie nostre
cellerarius, magister lohannes, magister Eeynerus, Hermannus
clerici, dominus Albertus de Damone,. Bertrammus et Volcmarus
fratres dicti de Domo, Hillebrandus de Brukkem, Helmoldus filius
domini Ludolfi Ekkehardi et alii quam plures. Actum anno domini
m?. ec9, loxvjii. apud villam Essem, in die palmarum.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 224. Siegel des
Dompropstes. Regest Doebner, UB. I, S. 151 Nr. 318.
. 199. Ritter Ekbert der Ältere von der Asseburg schenkt mit Zu-
stimmung seiner Frau Sophie dem Kl. Dorstadt eine Hufe in Klein-
Biewende (Osterbivende). Im grevendig‘) zu Kissenbrück 1268 April 2
(quarto nonas aprilis).
Huius rei testes sunt Iohannes de Senstede filii!) Hilleberti,
Anno de Rokele, Gereke de. Winnigestede, Heinricus de Kissen-
brugge, Burchardus de Biwende, Woltherus gogravius de orientali
Biwende, Ludolfus Vos de Borsne, Lambertus sacerdos de Borsne,
Fredericus Grifo, Teodericus Tympo, Luderus iuxta Vadum.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers. Gedr.
Asseburger UB. I, S. 227 Nr. 334. In der Jahreszahl m?. cc?. 1x9. viii?. ist das
letzte i von anderer Hand nd mit anderer Tinte nachgetragen.
200. Graf Heinrich von Wohldenberg verkauft mit Zustimmung
seiner Söhne Hermann und Heinrich und seines Bruders Burchard
dem Propst Gottfried und dem Konvente des Kl. Lamspringe fünf
Hufen in Wöllersheim (Woldersem) für 50 Hildesheimer Pfund.
Wohldenberg 1268 Juli 19 (xiiii. kalendas augusti). |
Huius rei testes sunt dominus Conradus cappellanus in Winzen-
burg dictus de Rothinghe, dominus Hugo de Holthusen, Hermannus
de Gandersem, Lippoldus de Lutthere, Aschwinus de Stenberg,
Andreas de Lutthere, Bertoldus de Novali milites.
1) So das Or.
1268. 99
| Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 33. Die Siegel der Grafen
Heinrich und Burchard stark beschädigt.
201. Das Domkapitel bestimmt über die Wahl der Obedienzien.
1268 Juli 24.
Magister Iohannes dei gratia decanus et capitulum Hildense-
mensis ecclesie universis presens scriptum inspecturis salutent in
domino. Rex pacificus pia miseratione disposuit sibi subditos pudicos
fore, pacificos et modestos. Sed effrenata cupiditas sui prodiga
mater licium materia iurgiorum tot inter nos nova litigia generare
volebat, quot ecclesia nostra obedientias vacare contingebat. Ideoque
huic morbo salubri volentes subvenire remedio materiam discordie
amputantes, fraternam concordiam ampliantes presenti scripto sta-
tuendo decernimus et decernendo statuimus, ut, quandocumque aliqua
in nostra ecclesia per mortem vacaverit alicuius obedientia, illam
habeat maior sacerdos, aliam que tunc proximo vacaverit maior
dyaconus, terciam tunc proximo vacantem recipiat maior subdyaconus,
quod, si primo tres aut due simul aut plures vacaverint, electio
erit illius, qui primam debet habere obedientiam, videlicet ut maior
sacerdos eligat, deinde maior dyaconus et residuam habeat maior
subdyaconus. Si autem maior dyaconus consecutus fuit in proximo
obedientiam, electio erit subdyaconi et sacerdos proximus maiori
sacerdoti in ordine post electionem subdyaconi recipiet vacantem,
sive bona sive mala fuerit, et deinde proximam vacantem habebit
dyaconus, quem ordo tetigerit post maiorem dyaconum, et idem erit
de subdiacono secundum suum ordinem. "Verum postquam omnibus
sacerdotibus provisum fuerit, si aliquis dyaconus superest, cui pro-
visum non sit, ille proximam vacantem habebit, et si una vel plures
postea vacaverint, omnes ad subdyaconos transferentur, ut unus-
quisque secundum suum ordinem accipiat illam, quam ipsum contingit,
et eum omnibus illis subdyaconis provisum fuerit, redibunt ad
Sacerdotes et ad dyaconos et ad subdyaconos, ita quod maior
sacerdos incipiat ordinem supradictum. Si vero per mortem alicuius,
ut premissum est, aliqua vacaverit aut per electionem alicuius
nostrum in episcopum, prepositum aut decanum et in isto et priori
casu iam promisso si aliqua adeo tenuis vacaverit, quod eam reci-
pere nolit quem ordo recipiendi tangit, perinde est acsi eam
receperit quantum ad hoc, quod proximam non habebit. Si vero
per liberam resignationem aut per sententiam capituli aliqua vaca-
1*
100 1268.
verit aut si de novo aliqua ordinata fuerit, illa exhiberi debet ei,
quem ordo recipiendi tangit, et si eam propter tenuitatem recipere
noluerit, sibi preiudicium non facit, quin proximam vacantem recipere
possit. Si vero aliquis non hic sed alias racione alterius beneflcii
per maiorem partem anni steterit sive ad hoc licentiam habeat sive
non habeat, illum absentem reputamus quantum ad hoc, quod
dechnus obedientiam eundem ex ordine contingentem in sua custodia
habebit et sicut obedientiarius ministrabit, et quod superest suum
erit. Obedientias etiam vacantes aut per sententiam capituli aut
per liberam alicuius resignationem aut si etiam aliqua de novo
. ordinata fuerit, quas recipere noluerint quos ordo recipiendi tangit,
similiter in custodia decani erunt et nec istas nec illas alicui
canonicorum committet, sed per capitulum de illis una aut plures
de novo ordinentur, et quem ordo recipiendi tetigerit unam illarum
recipere poterit, si voluerit, aut aliam exspectare ipsum casualiter
contingentem. Illos vero, qui causa studiorum aut peregrinationis
desunt aut qui in servitio ecclesie fuerint, aut etiam illos, qui ob-
tenta licentia capituli ad tempus pro neccessitate presentes esse
non possunt, dummodo in aliis ecclesiis suis eo tempore non morentur
quantum ad ea, que premisimus, absentes non intelligimus, nec eos,
qui per maiorem partem anni nobiscum continue steterint, pro ab-
sentibus reputamus: Item si ille, qui absens dicitur et cuius
obedientiam decanus tenet, residere voluerit, sicut prediximus,
obedientiam suam recipiet et habebit. Item si aliquis absentium
moritur, cuius obedientiam tenuit decanus, quem ordo recipiendi
tangit illam habebit, sicut in aliis obedientiis per mortem vacantibus
superius est premissum. Hane igitur ordinationem pro fraterna
concordia confovenda prudentum virorum consilio bene et "utiliter
adinventam in perpetuum servare decrevimus sigillo nostri capituli
roboratam. Datum et actum in capitulo nostro anno domini
m9, cc?, 1x?viii9., in vigilia beati Iacobi apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 225. Beschädigtes
Kapitelssiegel.
202. Herzog Johann von Braunschweig überträgt dem Kl. Marien-
rode das Eigentum aller Güter in Wendhausen, welche Graf Ludolf
von Wunstorf ihm und diesem Siegfried von Rautenberg und seine
Brüder resigniert haben. Celle 1268 August 10 (in die beati Laurentii
martiris).
1268. 101
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 158v in der Kgl.
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 55 Nr. 41.
208. Erwählter Otto schlichtet einen Streit des Konrad gen.
Dinklar mit dem Kreuzstift wegen des Zehnten von einigen Hufen in
Dinklar. Hildesheim 1268 August 15.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus, quibus hoc
scriptum videre contigerit vel audire, salutem in domino sempiternam.
Cum Conradus dictus Dhinkelere decimam de quibusdam mansis,
quos ipse excolebat, solvere canonicis ecelesie sancte Crucis contra-
diceret, iidem canonici de eodem Conrado super huiusmodi decima
denegata moverunt querimoniam coram nobis. Cum igitur canonici
proponerent, decimam in Dhinkelere eis esse solvendam de omnibus
mansis, qui excoluntur de villa Dhinkelere, preter quosdam mansos
pertinentes ad ecclesiam ibidem, Conradus vero protestatus esset
coram nobis, quod, et si omnes mansi sui quos habet Dhinkelere
essent decimales ecelesie sancte Crucis, quatuor tantum mansi quos
ipse excolebat non essent decimales, unde de illis ipse decimam
solvere non deberet, nos igitur habito consilio misimus fideles
nostros Heynricum pyncernam, Thidericum de Tossem, Berenwardum
de Kemme milites ad inquirendam veritatem super huiusmodi decima
ab hiis, quibus ius huiusmodi decime notum esset. Tandem vero
dictus Conradus habito consilio amicorum suorum et ammonitus ab
eisdem assumpto predicto H(eynrico) pyncerna et aliis honestis viris
presente . . decano et aliis canonicis sancte Crucis coram nobis
protestatus est, quod ipse huiusmodi decimam solvere contra iusticiam
denegarat et quod in huiusmodi decima ammodo nollet canonicos
sancte Crucis inpedire et quod ipse et fratres sui de mansis suis
ad solutionem decime tenerentur. lidem vero canonici ipsum Con-
radum de curia sua pertinente ad predictos quatuor mansos a pre-
statione minute decime, que vulgo dicitur ochteme, ex amicicia
absolverunt, ita tamen, quod, si eandem curiam vendi seu alio modo
alienari contingat extraneis personis, ius huiusmodi decime iterum
persolvende revertatur ad ius ecclesie sancte Crucis. Ne igitur
super hiis contingat dubitari in posterum, presens scriptum super
hiis confectum sigillo nostro duximus roborandum. Huius rei testes
sunt Ludolfus decanus, Gerhardus scolasticus, Bertoldus, Hugo
canonici sancte Crucis, Heynricus pyncerna, Ernestus filius suus,
Heynricus Grubo, Ernestus de Betenem, Thidericus de Hiddesthorp,
102 1268.
Iohannes de Stedhere milites, Hartmannus Scaccesberg, Heynricus
de Maldem famuli et alii multi. Actum Hildensem in domo nostra
anno domini m?. ec9. Ix?viii?., in die assumptionis beate Marie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 129. Siegel des Erwählten.
204. Erzbischof Konrad und das Domstift von Magdeburg über-
tragen dem Kl. Wöltingerode acht und eine halbe Hufe in Lengde.
Magdeburg 1268 August 16.
Conradus dei gratia sancte Mogdeburgensis ecclesie archiepi-
scopus, Albertus prepositus, Th(eodericus) decanus totumque capi-
tulum eiusdem ecclesie omnibus presentes litteras inspecturis
salutem in eo qui est omnium vera salus. Quia ea que aguntur in
tempore lapsu temporis plerumque tollat oblivio, placuit nobis ipsa
scripture testimonio perennari. Recognoscimus igitur et tenore
presencium protestamur, quod nos de consensu unanimi ad preces
nobilis viri comitis Hogeri de Waldenberc monasterio in Woltinge-
rode Cisterciensis ordinis Hildensemensis diocesis octo mansos et
dimidium mansum sitos in villa Lengede damus iure proprietario
a dicto monasterio perpetuo possidendos. Et ne cuiquam super hoc
in posterum dubium aliquod oriatur, presentes litteras conscribi et
nostro et capituli nostri sigillis communiri fecimus in testimonium
premissorum. Datum Magdeburg anno domini m. cc?. Ixviii., xv(ii9.)!)
kalendas septembris, pontificatus nostri anno secundo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 40. Beschädigtes Siegel
des Erzbischofs und des Domkapitels an roten und gelben Seidenfüden. Regest
v. Mülverstedt, Reg. archiep. Magdeb. II, S. 759 Nr. 1761 nach dem Cop.
205. Das Domkapitel bevollmächtigt sechs Domherrn mit dem
Loskauf der Meierei in Müllingen und des Zehnten in Algermissen
vom Grafen von Wölpe. Hildesheim 1268 September 5.
Dei gratia L(udolfus) prepositus, Io(hannes) decanus totumque
Hildensemensis ecclesie capitulum universis presens scriptum in-
specturis salutem in domino. Presentibus protestamur et notum
esse cupimus, quod pro redemptione villicationis nostre in Muldinge
et decime in Allegremissen a comite de Welpia facienda ordinavimus
sex de nostro collegio cellerarium videlicet et dominum H(einricum)
de Brema sacerdotes, Vol(radum) prepositum Montis et magistrum
1) Hinter xv ein Stockfleck. Die Ergänzung ergiebt sich aus Cop. VI, 115
des 16. Jahrhunderts.
1268. 108
Iohannem dyaconos, dominum H(ermannum) de Dasle et dominum
B(ernardam) de Dorstat subdyaconos, ut provideant et disponant,
de quibus rebus mobilibus aut inmobilibus et per quemcumque. con-
tractum ecc marcarum Bremensium argenti pecuniam invenire valeant
dicto comiti pro medietate in festo. beati Martini et in festo puri-
ficationis pro medietate altera persolvendam. Ad quod faciendum
omnem auctoritatem nostram pari voto et consensu unanimi con-
tulimus in eosdem. Nos vero, qui in primis placitis presentes non
eramus, prémissa domini nostri L(udolfl) prepositi, decani et aliorum
rata et firma habemus et per ipsos nos obligatos ad .omnem rei
eventum et exitum reputamus. Actum et datum Hildensem in
capitulo nostro anno domini m. cc®. Ioviii., » quería feria post festum
beati Egidii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 226. Siegel nebst
Befestigung verloren.
206. Schöffen und: Bürger von Bielefeld bekunden den Verkauf
eines Hofes in Düngen durch Graf Otto von Ravensberg an das Maria-
Magdalenenkloster. | Bavensberg 1268 September 6.
Scabini et universi concives in Bilevelde omnibus presens
scriptum cernentibus rei geste noticiam. Tenore presencium pro-
testamur, quod nos vidimus et audivimus, quod dominus noster
comes Ot(to) de Ravensberg mediante consilio amicorum suorum
conventui beate Marie Magdalene in Hildenshem curiam suam Dunhem
vendidit et eidem liberaliter resignavit et hoc factum suum nostris
patentibus litteris nos protestari rogavit. Unde si propter aliquem
defectum in premissis requisiti fuerimus, protestationem debitam
faciemus. In cuius rei evidentiam presens scriptum sigilli nostri
munimine fecimus roborari. Datum Ravensberg anno domini m^, eco.
Ix?viii?., viii. idus septembris.
| Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 86. Beschädigtes Stadt-
siegel wie Abbildung Westf. Siegel Heft II, 2, Tafel 67 Nr. 1. Regest Westf. UB.
VI, S. 278 Nr. 909.
207. Herzog Johann von Braunschweig dübereignet dem Kl.
Marienrode sieben Hufen in Wendhausen und drei Hufen in der
Rodung, welche Ritter Konrad, Marschall von Hildesheim, von ihm zu
Lehn hat. Celle 1268 September 8 (in die nativitatis beate virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 31. Kleines Bruchstück des
Siegels. Gedr. Marienroder UB. S. 56 Nr. 42.
104 1268.
208. Hoir von Hohenbüchen, Domscholaster, bürgt mit dem
Grafen Widekind (von Poppenburg) dafür, dass sein Bruder Ulrich
das Kl. Steterburg wegen der Güter in Beddingen, die es von Bodo
von Salder gekauft hat, nicht belüstigen werde. Hildesheim 1268
Oktober 2 (in crastino Remigii).
Nach dem Steterburger Copiar fol, 337 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
209. Das Godehardikloster vertauscht mit dem Michaeliskloster
gegen drei Hufen in der Rodung (bei Detfurth) drei und eine halbe
in Mahlum. 1268 November 15.
In nomine patris et fllii et spiritus sancti amen. Thidericus
dei gracia abbas totusque conventus monasterii sancti Godehardi
in Hildensem omnibus in perpetuum. Quoniam temporis prolixitas
aut malignantium perversitas aliquando solet res laudabiliter actas
variis calumpniis infirmare, necessitas exigit, ut res geste scriptis
autenticis memorie commendentur. Hinc liquide constare volumus
tam posteris quam presentibus, quod dominus Conradus miles dictus
de Novali tres mansos sitos in novali, quos & monasterio sancti
Michaelis in Hildensem iure tenuit feodali, venerabili viro domino
Ernesto abbati eiusdem monasterii quantum ad ius dictum voluntarie
resignavit. Nos vero cupientes, eosdem tres mansos in nostram
cedere proprietatem, permutationem fecimus talem, ut tres mansi
et dimidius siti in Maldem, quos dominus L(udolfus) dictus de
Luttere et sui heredes a nobis tenebant, quantum ad ius feodi
cederent monasterio sancti Michahelis et illi tres mansi siti in
novali iam prefati in nostram cederent libertatem. In cuius rei
testimonium presens scriptum sigillorum nostrorum appensionibus
duximus roborare. Testes huius rei sunt Iohannes, Bertoldus, Con-
radus sacerdotes et monachi sancti Godehardi et reliqui fratres
eiusdem conventus, Widekindus prior, Hermannus, Iohannes sacer-
dotes et monachi sancti Michahelis et reliqui fratres eiusdem con-
ventus. Acta sunt hec anno domini m?. cc°. 1x9. viii. xvii. kalendas
decembris.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, st. Michael Nr. 14. Beide
Siegel nebst Befestigung verloren.
210. Abt Ernst und der Konvent des Michaelisklosters tauschen
mit dem Godehardikloster drei Hufen in der Eodung bei Detfurth
(Thetvorde), die ihnen Ritter Konrad de Novali aufgelassen hat, gegen
1268. 105
drei und eine halbe Hufe in Mahlum (Maldem) ein. 1268 November 15
(vii. kalendas decembris).
Testes huius rei sunt Wedekindus prior, Hermannus de Alegre-
missen, Iohannes de Homburg, Theodericus Kraz et alii quam plures
monachi sancti Michahelis, Burchardus prior, Bertoldus, Iohannes,
Florencius, Conradus et alii quam plures monachi sancti Godehardi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 33. Siegel des Abtes und
des Konventes gut erhalten.
SEL. Äbtissin Adelheid und der Konvent in Wöltingerode verkaufen
dem Kl. Walkenried für 150 Mark acht und einen halben Morgen in
Schauen (Scowen) mit der Kirche und dem Patronatsrecht. 1268
November 29 (in vigilia beati Andree apostoli).
Testes hoius rei sunt dominus Volradus Halberstadensis et
dominus Otto Hildensemensis episcopi, conventus uterque de Walken-
ride et de Waltingerode, clerici Ludolfus prepositus Hyldensemensis,
Gerhardus plebanus in Osterwich, Bernardus de Scowen plebanus,
comes Sifridus et H(einricus) filius suus de Blankenburch, Burchardus,
Hermannus, Henricus de Waldenberch, Conradus de Wernigerode,
milites Guncelinus de Berewinkele, Bertoldus et Albertus fratres
de Gowische, Wernerus de Dolgen, burgenses in Goslaria Ber-
trammus, Olricus, Burchardus de Bilstein; item Ludeko de Selede,
Eccebertus et Heinricus Lascorph procuratores claustri nostri,
Albertus et Iohannes conversi claustri nostri, Gerhardus de Goslaria,
Guntherus provisor nove curie, Conradus provisor curie in Scowen.
Nach dem Walkenrieder Cop. von 1473 im Landeshauptarchiv zw Wolfen-
büttel fol. 111o gedr. Walkenrieder UB. (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II)
9.263 Nr. 398. Hegest Bode, UB. 1I, S. 200 Nr. 143. Obigea bekunden die Grafen
Burchard, Hermann und Heinrich von Wohldenberg, a. a. O. S. 5.
212. Gräfin Sophie von Wohldenberg und deren Söhne übertragen
dem Maria-Magdalenenkloster Güter in Ottbergen und den Patronat
der Kirche daselbst. Hildesheim 1268 Dezember 2.
In nomine domini amen. Nos Sophya dei gratia comitissa et
fllii nostri Burchardus et Heynricus comites de Woldenberg universis
presentem paginam inspecturis cupimus esse notum, quod de communi
consensu filiorum nostrorum Hermanni et Heinrici comitum de
Woldenberg, Burchardi et Hermanni, Waltheri, Ottonis et omnium
heredum nostrorum presencium et futurorum allodium nostrum et
106 | 1208.
omnia libera bona nostra in Otberghe et aream quandam, que de
manu nostra tenebatur in pheodo, cuius census est modius papaveris
annuatim, et patronatum ecclesie ipsius ville et proprietatem omnium
istorum bonorum vendidimus domino Brunoni preposito sororum et
ecclesie beate Marie Magdalene in Hildensem et donavimus ipsi
ecclesie iure perpetuo possidendam ita videlicet, quod pro omni
impugnatione, que in istis bonis poterit racionabiliter et secundum
iusticiam suboriri, stare volumus et warandiam plenam prestabimus.
Volumus nichilominus et ratum tenebimus, ut dictus prepositus et
conventus dicte ecclesie in hiis bonis fruatur omnibus attinenciis in
villa. et extra villam et omni iure tam in pascuis quam in silvis,
quo nos hactenus usi sumus. Ipse vero prepositus et conventus
ecclesie prelibate nobis cupientes mutua vicissitudine respondere
plenam confraternitatem contulerunt, ita ut participes simus et esse
debeamus omnium orationum et bonorum operum, que in eadem
ecclesia iugiter prócurantur. Ut igitur hoc factum nostrum ratio-
nabile nulli cedat in dubium, sed perpetuo stet et maneat inconvulsum,
presentem cartulam inde conscriptam sigillorum nostrorum appositione
fecimus roborari et sepe dicte ecclesie dedimus ad cautelam. Huius
rei testes sunt dominus Thetmarus abbas de Wolkenreth, dominus
Lippoldus et Andreas fllius suus dicti de Lutthere, Heinricus et
Andreas fratres dicti de Barkevelt, Bertoldus de Novali milites,
Iohannes theolenarius, Eylardus de Bruckem, Albertus de Dammone,
Theodericus de Derneburg burgenses Hildensemenses et alii quam
plures tam clerici quam layci. Acta sunt hec Hildensem anno gratie
m?. cc9. Ix?viii9. iiii. nonas decembris.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 87. Die Siegel der
Grafen Heinrich und Burchard an weissen und blauen Zwirnfäden wenig be-
schädigt. Regest Doebner, UB. I, S.:153 Nr. 316. Obige Übertragung bestätigt und
genehmigt der Erwählte in einer Urk. von 1269 Januar 8 (vi?. idus ianuarii, con-
firmationis nostre anno quinto), Or. a. a. O. Nr. 89 mit gut erhaltenem Siegel des
Erwählten.
2183. Dompropst Ludolf, Domdechant Johann und das Domkapitel
überlassen dem Domherrn mag. Johann Volcmari, der ihnen zum Loskauf
der Meierei in Müllingen (Muldinge) und des Zehnten in Algermissen
(Alegremissen) vom Grafen von Wölpe 50 Bremer Mark vorgeschossen hat,
die von jenem bewohnte Kurie, sowie der Vikarie der h. Katharina den
Grund und Boden des alten Fischteiches bei derselben Kurie und 22 Morgen
1268. 107
in der Feldmark Losbeke, die zur Obedienz Garbolzum gehörten.
Hildesheim 1268 Dezember 8 (viP. idus decembris).
Adhibifi fuerunt isti ordinationi per nos specialiter venerabiles
domini H(eidhenricus) cellerarius, H(einricus) de Brema nobiles viri,
Vol(radus) prepositus montis sancti Mauricii, H(ermannus) de Dasle,
B(ernardus) de Dorstad!) nostri concanonici.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover ín doppelter abweichender Ausfertigung von
verschiedenen Händen, Domstift Hildesheim Nr. 227 und 228 (A), beide mit be-
schädigtem Kapitelesiegel. Gedr. nach beiden Or. Doebner UB. 1, S. 153 Nr. 317.
214. Die Grafen von Wohldenberg verkaufen dem Michaeliskloster
die Vogteien der Dörfer Seinstedt, Remlingen, Semmenstedt und Ingeleben.
Hildesheim 1268 Dezember 15.
Nos Heynricus dei gratia et filii nostri Hermannus et Heinricus
comites de Woldenberch in hac littera protestamur et tam presentibus
quam futuris volumus esse notum, quod receptis centum et octo
marcis puri argenti et duobus mansis in Sutherem apud Woldenberg,
quorum census sunt sedecim solidi annuatim, advocatiam de hiis
villis Senstede, Remnighe, Tsemmenstede, Iggheleve, quam tenuimus
in feodo de manu venerabilis domini Ottonis Hyldensemensis electi,
vendidimus domino Ernesto abbati et ecclesie sancti Mychahelis in
Hildensem communi consensu nostrorum heredum omnium accedente,
ita videlicet quod dictus abbas et conventus beati Michahelis in
Hyldensem post obitum generi nostri domini Ekberti de Asseburg
senioris libere fruetur advocatia prenotata et ipsam perhenniter
possidebit. Et nos eandem ad manus dicti domini Ottonis Hilden-
semensis electi liberaliter resignavimus et nichil iuris nobis attri-
buimus in eadem. Pro inviolabili autem firmitate huiusmodi emp-
cionis et venditionis hinc et inde frater noster comes Burchardus
de Woldenberg et filii sui Burchardus et Hermannus et gener
noster dominus Heinricus de Homburch obligant se ad terminum
unius anni, qui jar unde tach vulgariter in "TTheutonico dici solet.
Postquam vero dominus Ecbertus de Asseburg senior sublatus de
vite medio viam universe carnis fuerit ingressus et dominus abbas
et ecclesia prelibata de advocatia se intromiserint memorata et in
quieta possessione fuerint pro tempore, quod jar unde tach, ut supra
tetigimus, appellatur, frater noster comes Burchardus et filii sui
I) Dorstath A.
108 1268.
Burchardus et Hermannus et gener noster dominus Heinricus de
Homburg erunt ab ipsa promissione omnimodis absoluti. Nos autem
Heinricus et filii nostri Hermannus et Heinricus comitesele Wolden-
berg extunc et in antea de advocatia pluries dicta perpetuam pre-
stabimus warandyam. Ut igitur presens factum nostrum ratio-
nabile nulli cedat in dubium, sed perpetuam capiat firmitatem,
nos super hoc scriptum nostrum dedimus ecclesie sepe dicte et
sigillorum nostro videlicet et fratris nostri comitis Burchardi de
Woldenberg et prenominati generi nostri domini Henrici de Hom-
burg munivimus munimento. Cum ergo filii nostri Hermannus et
Heinricus sepius recitati adhuc sigillis propriis non utantur, uno
et eodem sigillo simul utimur in hac parte. "Testes huius rei sunt
dominus Heinricus pincerna Hildensemensis et filius suus Ernestus,
Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Heinricus de Gruben-
haghen, Ekbertus de Tossem, Albertus de Wlvinghe, Hermannus
de Osen, Heinricus et Baldewinus fratres dicti de Stenberch, Iohannes
de Wlvinghe, Andreas de Barkevelt, Iohannes de Stedere, Bertoldus
de Novali milites et alii quam plures fide digni. Acta sunt hec
Hyldensem &nno dominice incarnationis m9. cc9. 1x9. viii9., xviii.
kalendas ianuarii.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 66. Siegel der beiden
Grafen von Wohldenberg an roten und gelben Seidenschnüren, das des von Hom-
burg von den blauen und weissen Hanffäden abgefallen. Gedr. Asseburger UB. I,
S. 230 Nr. 339.
215. Graf Heinrich von Wohldenberg verzichtet mit Zustimmung
seiner Söhne Hermann und Heinrich, seines Bruders Burchard und
dessen Söhne Burchard und Hermann auf den Zehnten in Alt-Escherde
(Alden Escherte), den Bischof Otto mit Genehmigung des Domkapitels
dem Propst Bertold und den Nonnen des Kl. Escherde überträgt.
Hildesheim 1268 Dezember 16 (xvii®. kalendas ianuarii).
Huius rei testes sunt dominus Lippoldus et dominus Iohannes
dicti de Escherte, Aschwinus et Conradus fratres dicti de Stenberg,
Conradus de Elvedhe, Enghelhardus de Nanekessen, Bertoldus de
Novali, Eckehardus de Rothinghe milites, Iohannes thelonearius,
Eylhardus de Brukem, Bernardus Kempe burgenses Hildensemenses.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 54. An weissen und braunen
Zwirnfäden Siegel des Heinrich gut erhalten, das des Burchard und des Hermann
beschädigt.
1268. 109
216. Erwählter Otto übereignet dem Domkapitel drei Hufen in
Achtum (Achtem), welche dieses vom Domherrn Johann Volcmari gekauft
und dieser ihm resigniert hat. Hildesheim 1268.
Testes huius rei sunt Heydhenricus cellerarius, Heynricus de
Brema, magister Iohannes, prepositus Volcwinus, Hermannus de
Woldenberg, Lippoldus de Antiquo foro canonici Hildensemenses,
Heynricus pincerna, Ludolfus de Borssem, Ecbertus camerarius milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 229. Siegel des
Erwählten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 154 Nr. 319.
217. Erwählter Otto übereignet dem Domkapitel zwei Hufen in
Ohlum (Olem), die es vom Kämmerer Ekbert gekauft und dieser ihm
resigniert hat. Hildesheim 1268.
Testes huius rei sunt Heydhenricus cellerarius, Heynricus de
Brema, magister Iohannes, prepositus Volcwinus, Hermannus de
Woldenberg, Lippoldus de Antiquo foro canonici Hildensemenses,
Heynrieus pincerna, Ludolfus de Borssem milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 230. Siegel des
Erwählten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
218. Ritter Konrad von Dorstadt bekundet, dass vor ihm die
Brüder Friedrich und Bertold von Dorstadt dem Propste Konrad von
Dorstadt 701/35 Morgen in Dorstadt mit Vorbehalt des Rückkaufes
innerhalb fünfzehn Jahre verkauft haben. 1268.
Conradus miles dictus de Dorstat omnibus hanc litteram in-
speeturis salutem. Quoniam veritas sepe calumpniam patitur, expedit,
ut processus negociorum scripture testimonio confirmetur. Notum
esse volumus omnibus scriptum hoc inspecturis, quod dominus Con-
radus prepositus in Dorstat et Iohannes et Bertoldus fratres dicti
de ipsa villa in presencia!) nostra constituti sic placitaverunt, quod
lam dicti fratres Io(hannes) et Ber(toldus) habentes septuaginta
iugera et dimidium ibidem, que tenent iure feodali ab ecclesia pre-
dicta, ex quibus omnibus exciperent sex meliora et quintum dimidium
peiora, cetera omnia cum iiii usibus lignorum et quatuor?) areis,
que bonis illis appropriata sunt ex antiquo, ecclesie in Dorstat pro
XXX marcis examinati argenti exposuerunt sub haec forma, quod
!) presentia B — *)iiii BC.
al EEG GMGLNLALAL I ÉLWNLLCTE . TCáameouP 0 EEE — Lt En o € P EUEReGEm C-AqQUM o Aue 05 cEEEEEEREmEi. MR m n a
110 1268.
ecclesia prefata bonis predictis libere sex annis fruatur; quibus
evolutis prenominati fratres post festum sancti Michahelis usque. ad
diem sancti Martini ea redimere possunt, si eorum placuerit voluntati.
Si vero redimere nolunt, sepe dicta bona iterum sex annis sicut
prius ecclesie predicte libera permanebunt et rursum a festo sancti
Michahelis usque ad diem sancti Martini eadem redimendi habeant
libertatem. Hiis xii annis transactis sepe dicti fratres I(ohannes)
et Ber(toldus) bona prefata infra tres annos sequentes quocumque
die!) semper ante festum pentecostes possunt redimere, quando
volunt. Si autem tunc redimere neglexerint, ecclesia supradicta
ipsis x marcas argenti examinati superaddet et ipsis bonis perpetuo
libere perfruetur. Solutionem?) vero x marcarum ecclesia prescire
debet?) sex ebdomadibus. Sciant eciam*) omnes, quod sepe dicti
fratres Io(hannes) et Ber(toldus) coram nobis bonis supradictis
renunciaverunt et fide data promiserunt nobis et Frederico et Wol-
thero filis meis et Burchardo de Meinersem, quod, cum in x5)
marcis expediti fuerint, nec ipsi nec heredes eorum ecclesiam in
Dorstat pro bonis illis ulterius non infestent. Si autem dicti fratres
Io(hannes) et Ber(toldus) morte preventi fuerint, supradicta pecunia
dabitur pueris eorum, et si pueros non habuerint, mater eorum
ipsam recipiet, si ei supervivere concedetur. Insuper statutum est.
ut, si Io(hannes) et Ber(toldus) bona prefata redemerint, ipsa fructu
eodem, quo ecclesia ea susceperit, sive in seminatis agris sive dando
censum de ipsis prememoratis fratribus sic reddantur. Huius facti
testes sunt Bernardus de Indagine miles, Fredericus, Woltherus
filii mei, Burchardus de Meinersem, Iohannes de Wedelemestedhe, ®)
Elias, Reinerus sacerdotes, Iohannes conversus et alii quam plures.
Acta sunt hec anno domini m?. cc. Ixviii?. 7)
Or. im Archiv zu Dorstadt in dreifacher Ausfertigung von drei verschiedenen
Händen, A und B mit dem Siegel des Ausstellers, C mit den beschädigten Siegeln
des Ausstellers und des Propstes.
219. Lippold, Johann und Jordan von Escherde schenken dem
Kl. Escherde zu ihrem Seelenheil das Eigentum einer Hofstelle und
16 Morgen ebenda. 1268.
1) die über der Zeile C. *) solucionem C. ®°) presciret C. 4) etiam B,
5) decem B. °) Wedelemestede BC. *) viii mit später nachgetragenem letzten i
B, viii C.
1269. 111
' Testes huius rei sunt dominus Conradus de Elvethen, Hermannus
Lepel, Reinherus et Arnoldus Flores, Ernestus de Blickinstede.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 55. An weissen Zwirnfüden
Siegel des Léppold und des Johann, das des Jordan verloren.
220. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Marienrode. eine Hufe
und einen Hof in Bekum (Bekem), die Ludolf Rufus vom Kämmerer
Ekbert gekauft und dieser dem Aussteller resigniert hat. Hildes-
heim 1268.
Testes huius nostre collationis sunt Wlradus prepositus Montis,
Heydhenricus cellerarius, prepositus Halto Hildensemenses, dominus
Iohannes de Adenoyz, Heinricus pincerna, Ecbertus camerarius,
Conradus marscaleus, Hermannus de Ganderssem, Conradus de
Elvede, Albertus Bok, Aschwinus de Stenberg, Ernestus de Betenem
milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 28. Beschädigtes Siegel
des Erwählien und Bruchstück des Domkapitelssiegels. Gedr. Marienroder UB.
8.52 Nr. 37 nach Or. und S. 81 Nr. 70 zu 1288 nach Cop. III, 148 fol. 87.
221. Erwáhlter Otto überlässt dem Kl. Marienrode den Johann
tn Rautenberg. Hildesheim 1268.
— — presentibus Heydhenrico cellerario, magistro Iohanne Volc-
mari, Hogero scolastico, preposito Haltone Hildensemensibus, Her-
manno de Ganderssem, Ernesto de Betenem militibus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 29. Siegel des Ausstellers
eon dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Marien-
roder UB. S. 53 Nr. 38.
222. Erwählter Otto bekundet die Aussage des Propstes Volrad
des Moritzstiftes, dass er die Meiereien des Stiftes nie verlehnt, sondern
nur verpachtet habe. Hildesheim 1269 Januar 9.
Nos Otto dei gratia Hildensemensis electus presentibus. reco-
gRoseimus et firmiter protestamur, quod prepositus Volradus coram
Dobis est publice protestatus et confessus, quod nullam de villica-
onibus ecclesie montis sancti Mauricii Hildensemensis inpheodavit
Rec inpheodare potuit nec debuit, sed secundum ecclesie consue-
üdinem eas vite sue temporibus locavit pariter et commisit, pre-
&entibus Ernesto et Thiderico sancti Michaelis sanctique Godehardi
abbatibus, magistro Alberto de Wildeshusen, Henrico de Brema,
112 1269.
magistro Iohanne Volcmari, magistro Leonio, preposito Haltone,
Henrico de Dhriborch, Henrico Mortificatoris canonicis maioris
ecclesie, Ludolfo decano sancte Crucis, magistro Gerhardo scolastico,
Wolthero custode, magistro Lippoldo eiusdem ecclesie canonicis et
alis conpluribus. In cuius rei testimonium presentem litteram
conscribi fecimus et sigillo nostro iussimus roborari. Actum Hil-
densem in caminata nostra apud turrim monasteri anno domini
m. cc?. ]x?. ix9., quinto idus ianuarii, confirmacionis nostre anno
quinto.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 17 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 646 Nachtr.
Nr. 28.
2283. Erwählter Otto überträgt dem Michaeliskloster die Vogtei in
Seinstedt (Senstede), Remlingen (Remnige), Semmenstedt (Thzemmen-
stede) und Ingeleben (Igeleve), die Abt Ernst und das Kloster von
den Grafen Heinrich und dessen Söhnen Hermann und Heinrich von
Wohldenberg gekauft und die Grafen sowie der Edele Volrad von
Depenowe dem Aussteller resigniert haben. 1269 Januar 9 (v9. idus
ianuarii, confirmationis nostre anno quinto).
Testes huius nostre collacionis sunt Heydhenricus cellerarius,
magister Iohannes Volcmari, Hogerus scolasticus, prepositus Halto
Hildensemenses, Iohannes nobilis de Adenoys, Conradus de Elvede,
Ludolfus de Cramme, Iohannes de Goltthorne, Albertus Bok, Ernestus
de Betenem, Aschwinus de Stenberg, Conradus marscalcus, Ernestus
de Meyenberg, Boldewinus de Stenberg, Heynricus Grubo milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 67. Siegel des Erwählten
und Bruchstück des Kapitelssiegels an roten und gelben Seidenfäden. Gedr.
Zeitschr. 1868 S. 127.
224. Erwählter Otto bestätigt das Statut des Domkapitels über
die Obedienzien vom 24. Juli. 1269 Januar 10.
Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo . .
preposito, . . decano et capitulo ecclesie maioris Hildensemensis
perpetuam in domino salutem. Ordinationem de obedientiis locandis
salubri consilio prudentum virorum factam et in vigilia beati Iacobi
preterita in capitulo pronunciatam, quia utilitati, concordie et quieti
ecclesie providet, auctoritate dyocesana in nomine domini presentibus
confirmamus mandantes in virtute obedientie districte precipientes,
1269. 113
quatinus hec ordinatio ab omnibus inviolabiliter observetur. Datum
Hildensem anno domini m?. cc®. 1x9. ix?9., quarto idus ianuarii, con-
firmationis nostre anno quinto.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 231. Beschädigtes
Siegel des Erwählten.
225. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Heiningen die Hälfte
des Zehnten in Dorsiadt, die Propst Gerlach von den Grafen Burchard,
Heinrich und Hermann von Wohldenberg für 50 Mark gekauft und
diese im resigniert haben. Hildesheim 1269 Januar 11 (iii. idus
ianuarii, confirmationis nostre anno v9.).
Testes huius rei sunt prepositus Wolradus, Heydhenricus celle-
rarius, magister Iohannes Volcmari, prepositus Halto, Hogerus
scolasticus Hildensemenses, Heynricus pincerna, Ecbertus camerarius,
Conradus marscalcus, Aschwinus de Stenberg, Ludolfus de Kramme,
lohannes de Goltthorn, Albertus Bok milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 28. Stark beschädigtes Siegel
des Erwählten und des Domkapitels.
226. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Escherde den ihm resig-
nierten Zehnten in Escherde. Hildesheim 1269 Februar 14.
In nomine sancte et individue trinitatis.!) Otto dei gratia
Hildensemensis electus. Que aguntur in tempore de facili evane-
scant cum tempore et de gestis hominum etiam?) laudabilibus de
facili emergit dura calumpnia, nisi causa memorie oblivio rerum
per scripti memoriam auferatur. Notum igitur sit omnibus tam
presentibus quam futuris, quod, cum prepositus et conventus cenobii
in Escherte decimam in Escherte cum omni utilitate a Heinrico?)
Westfalo cive Hildensemensi, qui eam a comitibus de Woldenberg
et ipsi a nobis in feodo tenuerunt, multis denariis de consensu
omnium heredum ipsius Heinrici*) conparassent, nos facta resigna-
tione dicti Heinrici in manus comitum et ipsorum comitum videlicet
Hermanni, Borchardi et Heinrici necnon et^) filiorum eorundem
Hermanni et Heinrici comitum, Borchardi, Hermanni, Woltheri,
Heinrici et Ottonis in manus nostras dictam decimam cum pro-
prietate de consensu tocius capituli nostri pro remedio anime nostre
ad usus sanctimonialium ibidem deo ac beate virgini die ac nocte
I) Verlüngerte Schrift A B. — *) eciam B. °) Heynrico und immer B.
f$) H. übergeschrieben B. — ") et fehlt B.
Hildesh. UB. III. 8
114 1269.
deservientium!) contulimus cenobio memorato. Ut autem hoc factum
nostrum firmum et inconvulsum perpetuis temporibus perseveret,
presens scriptum inde confectum sigillis nostro?) et capituli iussimus
roborari. "Testes huius nostre collationis sunt Heydhenricus celle-
rarius, magister Iohannes Volcmari, Hogerus scolasticus, prepositus
Halto Hildensemensis, Iohannes nobilis de Adenoys, Conradus de
Elvede, Albertus Bok, Ludolfus de Cramme, Iohannes de Goltthorm,
Aschwinus de Stenberche,9) Conradus marscalcus, Ernestus de
Meyemberche,*) Iohannes de Wlvinge, Andreas de Luttheren milites
et alii conplures. Actum et datum Hildensem anno domini m?. cc?.
Ix9. ix®,, xviv. kalendas marcii, confirmationis nostre anno v.®)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Escherde Nr. 56 (A) und Nr.57 (B). An beiden Siegel des Erwählten
und beschädigtes des Domkapitels an weiseen und roten Baumwollfäden. Der
zuerst genannte Graf Hermann kann nur der spätere Domherr sein, von den auf-
geführten Söhnen sind Burchard, Hermann und Walther die Söhne Burchards,
Otto der Sohn Heinrichs; es müsste also im T'exte gelesen werden necnon et
filiorum eorundem Burchardi et Heinrici comitum.
227. Propst Volrad des Kreuzstiftes bekundet über mehrere Er-
werbungen in Delnem, Düngen (Dughem), Bierbergen (Bereberche)
und in Moritzberg (in Villa montana) durch das Moritestift. 1269
März 4 (iiij. nonas marcii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 32. Siegel des Propetes.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 155 Nr. 321, Zeitschrift 1868 S. 128.
228. Propst Konrad, die Priorin und der Konvent von Dorstadt
verkaufen dem Kreuzkloster bei Braunschweig Güter bei Lehndorf,
welche Hermann Vulverammi und Heidenreich und Johann von Lucklum
von ihnen zu Lehn hatten. 1269 März 11 (v9. idus marcii).
Huius rei testes sunt Albertus, Willehelmus, Reinerus fratres
nostri, und Bürger von Braunschweig.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Crucis. Gedr. Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 107 Nr. 237.
229. Dechant Heinrich des Johannisstiftes unter den Zeugen
der Urk. des Bischofs Otto von Minden für das Kl. Wennigsen.
Wennigsen 1269 April 6 (viii?. idus aprilis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wennigsen Nr. 53. Gedr. v. Hodenberg,
Calenberger UB. VII, S. 34 Nr. 50. | Regest Westf. UB. VI, S. 284, Nr. 929.
J) deserviencium B. ?) nostris A. 3) Stenberg B. *) Meyemberg B. 5) quinto B.
1269. 115
230. Bischof Volrad und das Domkapitel von Halberstadt über-
tragen dem Kl. Wöltingerode einen ihnen resignierten Hof in Abbenrode.
Halberstadt 1269 April 12.
Volradus dei gratia Halberstadensis ecclesie episcopus, Her-
mannus prepositus, Wickerus decanus totumque eiusdem ecclesie
capitulum omnibus in perpetuum.!) Propter continuam hominum
mutationem ac debilem memoriam eorundem expedit, ut ea, quorum
fides certa et stabilitas perpetua requiritur, scriptis autenticis et
inseriptione testium roborentur. Noverint igitur universi presentis
temporis et futuri, quod Iohannes nobilis de Hesnem et fratres sui
omnes curiam sive allodium Abbenrod cum universis bonis ad ipsum
allodium spectantibus, que omnia preter decimam a nostra ecclesia
in pheodo tenebant, prece ac pretio domine abbatisse et conventus
de Waltingherod Cistersciensis ordinis Hildensemensis diocesis in-
ducti nobis libere resignarunt, que bona nos soluta et vacantia
habentes omnia cum pratis, pascuis, ortis, areis, nemoribus sive
silvis, agris cultis et incultis sive in quibuscumque rebus et servi-
tutibus consistat cum universo iure et utilitate, quibus predicti
fratres et progenitores eorum huiusmodi bona ab ecclesia nostra
tenuerant, domine abbatisse totique congregationi dominarum con-
ventus prefati contulimus iure proprietatis perpetuo possidenda.
De hiis bonis secundum dispositionem dicti monasterii debent celle-
rarie sex marce examinati argenti, magistre infirmarum tres marce
examinati argenti, custodi una marca examinati argenti, camerarie
similiter una examinata annis singulis ministrari. Huius rei testes
sumus nos . . prepositus et . . decanus predicti, Borchardus vice-
dominus, Rodolfus portenarius, Hermannus scolasticus, Volradus de
Kerchberg, Bertoldus de Clettenberg, Heinricus de Drondorp, Geve-
hardus de Querenvorde canonici Halberstadensis ecclesie et alii
quam plures. In validum testimonium predictorum hec littera nostri
Volradi episcopi et ecclesie nostre necnon prefati monasterii sigil-
lorum est munimine roborata. Datum Halberstat anno domini
m. cc. lx. nono, ii. idus aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 41. Siegel des Bischofs ein-
genäht und zerbrückelt, das des Domkapitels stark beschädigt, das des Klosters verloren.
281. Heinrich, Pfarrer von st. Nicolaus in Göttingen, als Pro-
curator des Herzogs Albert von Braunschweig, appelliert auf Anraten
I) omn. in perp. verlängerte Schrift.
8*
116 1269.
des Königs Richard, des Propstes von Hilwardshausen und des Dom-
scholasters (Hoier) in der Streitsache des Herzogs mit dem Erzbischof
Werner von Mainz an den apostolischen Stuhl. 1269 Mai S (viii.
idus maii, hoc est quarta feria ante festum pentecostes).
Gedr. Or. Guelf. VI, praef. S. 14.
282. Graf Burchard von Wohldenberg übereignet mit Zustimmung
seiner Söhne Burchard, Hermann, Walther und Heinrich dem Propste
Johann und der Kirche des Kl. Derneburg dreizehn Hufen in Heersum
(Hederekessen), die ihm die Ritter Detlev und Dietrich von Leinde
(Lenedhe) aufgelassen haben. Wohldenberg 1269 Mai 13 (iii). idus
may, in die beati Servacii confessoris).
Huius rei testes sunt frater noster comes Hinricus et filii sui
Hermannus et Hinricus comites de Woldenberge, dominus Lippoldus
et filius suus Andreas dicti de Lutthere, Hinricus de Berckevelt,
Hinricus de Here, Conradus de Elvede, Bertoldus de Novali milites.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106 S. 24 im Kgl. St.- A. zu
Hannover.
288. Dechant Johann und das Kapitel in Hameln machen mit
dem Maria- Magdalenenkloster eine Gebetsbrüderschaft. Hameln 1269
Mai 21 (zii. kalendas iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 90. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Giedr. Meinardus, Hameler UB.
I, S. 49 Nr. 66.
2984. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Neuwerk bei Goslar den
Zehnten in Burgdorf, welchen ihm die Grafen Burchard, Hermann und
Heinrich von Wohldenberg und diesen die Brüder Heinrich und Alberich
von Burgdorf, Ritter, aufgelassen haben. Hildesheim 1269 Juli 17
(xviv. kalendas augusti, confirmationis nostre anno quinto).
Testes huius nostre collationis sunt Heydhenricus cellerarius,
Hogerus scolasticus, magister Iohannes Volcmari, prepositus Halto
Hildensemenses, Iohannes nobilis de Adenoys, Heynricus pincerna,
Conradus marscalcus, Aschwinus de Stenberg, Ecbertus camerarius,
Conradus de Elvede, Albertus Bok, Ludolfus de Cramme, Iohannes
de Golthorn, Lippoldus de Lutthere, Andreas filius suus, Bertoldus
de Novali, Boldewinus de Stenberg milites.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Siegel des Erwühiten
und beschädigtes des Domkapitels an roten und gelben Seidenfäden. Gedr. Bode,
UB. II, 204, Nr. 150. Regest Doebner, UB. III, S. 646 Nachtr. Nr. 29. Die HResig-
nation der Grafen und der von Burgdorf ebenda, gedr. a. a. O. Nr. 149 bez. 148.
1269. 117
235. Erwählter Otto bestätigt die von seinem Vorgänger Johann
dem Moritzstifte gemachte Überlassung eines Waldes am Westerberg.
Hildesheim 1269 August 5.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum.
Ecclesiarum indemnitatibus utiliter consulitur, dum ea, que nocere
possunt, saniori consilio amputantur. Notum igitur esse cupimus
universis, quibus hoc scriptum videre contigerit vel audire, quod,
cam venerabilis pater episcopus Iohannes bone memorie predecessor
noster silvam de monte, qui vulgariter Westerberch nuncupatur, ab
hiis, quorum intererat, ei in subsidium dato viginti et unum mansos
continentem, & silva monachorum de Backenrod incipientem et
usque ad terminos agrorum villarum Hymmedhesdore in longitudinem,
in latitudinem vero a monte, qui vocatur Gyrisberg, et ab antiquis
pascuis civium in Hymmedhesdore versus montem sancti Mauricii
tendentem, tres mansos .. preposito, unum . . decano et decem et
septem inter canonicos iuxta personarum et prebendarum numerum
universaliter et equaliter dividendos ecclesie sancti Mauricii Hil-
densemensis pro centum libris sibi creditis contulisset, nos colla-
tionem ipsius gratam et ratam habentes et, si quis fuit in dicta
collatione defectus, nostro consensu et collatione supplentes dictam
silvam iam in novale redactam seu adhuc redigendam in quantitate
mansorum predictorum cum decima et proprietate necnon cum omni
iure de consensu capituli nostri pro retributione felicitatis eterne
ecclesie contulimus memorate, obligantes nichilominus nos eidem
ecclesie ad conservandum, defendendum et ad warandiam prestandum
contra quoslibet eam ratione dicte silve impetere seu infestare
volentes. "Testes huius rei sunt totum capitulum nostrum, comes
Heynricus de Woldenberg, comes Hermannus filius suus, Iohannes
nobilis de Adenoys, Aschwinus de Stenberg, Albertus Bok, Iohannes
de Goltthorn, Ludolfus de Cramme, Conradus de Elvede, Heynricus
pincerna, Conradus marscalcus milites et alii conplures. Ut autem
ea, que premissa sunt, firma et inconvulsa perpetuis temporibus
perseverent, presentem litteram sigillis nostro et capituli roboratam
sepe dicte ecclesie dedimus ad cautelam. Actum Hildensem anno
domini m. cc. 1x9. ix®., in die beati Oswaldi regis.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Moritzstift Nr. 4. Gut
erhaltenes Siegel des Erwählten und beschädigtes des Domkapitels an roten und
gelben Seidenfäden.
118 1269.
236. Friedrich und Walther von Dorstadt bekunden, dass die
Brüder Johann und Bertold von Dorstadt neun Holznutzungen im
Oderwalde dem Propste in Dorstadt gegen 18 Mark überlassen haben.
1269 August 19.
Nos Fredericus et Woltherus de Dorstat litterarum presencium
tenore cum sigilli nostri munimine protestamur, quod Iohannes et
Bertoldus fratres dicti de Dorstat coram nobis renunciaverunt novem
utilitatibus lignorum, quas habuerunt in silva que Oder dicitur,
receptis decem et octo marcis examinati argenti a domino Conrado
preposito ecclesie ville dicte. Huius facti testes sunt comes Her-
mannus de Harthesburg et Ludolfus filius suus, dominus Bernardus
et dominus Conradus fratres nostri, Otto de Solvelde, Willekinus
de Vorendorpe, Olricus de Barum milites, Luderus, Bernardus de
Domesleve, Iohannes de Peina, Conradus iunior de Piscina et alii
quam plures. Acta sunt hec anno domini m?. cc9. ]x9. ix?., xiii.
kalendas septembris.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes gemeinsames Siegel der Aus-
steller an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
287. Graf Hermann von Wohldenberg überträgt mit Zustimmung
seines Bruders Ludolf, Dompropstes, und seiner Söhne Heinrich, Dom-
herrn, Ludolf, Hoier und Johann dem Kl. Walkenried drei Teile eines
Hauses und der Cücilienkapelle in Goslar zum Anniversar für Ver-
wandte. 1269 Oktober 15 (idus octobris).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Walkenried. Gedr. Bode,
UB. II, 205 Nr. 151. Regest Walkenrieder UB. I, S. 267, Nr. 402.
288. Graf Otto von Ravensberg verkauft dem Maria- Magdalenen-
kloster Land in Gross- und Klein-Düngen. Ravensberg 1269 November 8.
Otto comes in Ravensberg omnibus inperpetuum. Acta sollemp-
niter delet oblivio, nisi scripturarum fulciantur testimonio. Noverint
itaque tam posteri quam presentes, quod nos amicorum nostrorum
consilio accedente et uxoris nostre Hathewigis et prepositi Lude-
wici fratris nostri et filiorum nostrorum Hermanni et Ludewici et
omnium heredum nostrorum consensu annuente bona nostra sita in
maiori Dunghem et in minori, quatuor mansos videlicet et quinque
iugera conventui beate Marie Magdalene in Hildenshem eum omni
integritate fructuum tam silvis quam pratis et paschuis liberaliter
vendidimus et liberaliter eidem resignavimus in perpetuum possi-
1269. . 119
denda bonis Hermanni de Dungen que de nobis tenet dumtaxat
exceptis. Huius facti nostri testes et fideiussores sunt Iohannes et
Reinbertus fratres dicti de Busche, Regenbode Top, Rotgerus
Hathewich, Rodolfus Nagel, Rodolfus de Blasne, Hinricus de Aspel-
campe, Hinricus Vinke, Hugo de Wede milites, item scriptores
Giselbertus et Fridericus necnon Friderieus de Busche et Hinricus
Top et officiales nostri Hinricus, Thidericus et Ecbertus et alii quam
plures, nt, si in premissis aliquis defectus accideret, prenominati
milites oppidum Bilevelde intrabunt inde non exituri, donec talis
defectus emendetur. Item ut in facto tam legitimo et legaliter
ordinato nulla inposterum possit intervenire calumpnia, presentem
paginam super premissis fecimus conscribi et sigilli nostri necnon
fratris nostri prepositi Ludewici fecimus munimine roborari. Datum
Ravensberg anno domini m?. cc?. 1x9. viiii®,, vi. idus novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 91. Beide Siegel wenig
beschädigt mit Rücksiegel. — Regest Westf. UB. VI, S. 288 Nr. 940, Osnabrücker
UB. UT, S. 281 Nr. 410. Ludwig ist Propst von st. Johann in Osnabrück.
289. Graf Hermann von Wohldenberg übereignet mit Zustimmung
seiner. Söhne Heinrich, Ludolf, Johann und Hoier dem Godehardi-
kloster eine Bodung bei Detfurth (in novali apud Dhetfordiam). 1269.
Testes huius rei sunt dominus Iohannes de Ádenoys, dominus
lohannes de Goltorne, dominus Thidericus de Hiddestorpe, dominus
Conradus de Elvedhe, dominus Arthus de Goltorne milites, Ludolfus,
Thidericus de Goltorne servi.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Godehardikl. Nr. 2.
Beschädigtes Siegel des Ausstellers.
240. Erwühlter Otto überträgt dem Maria-Magdalenenkloster vier
ron diesem gekaufte und ihm resignierte Hufen in Sossmar. Poppen-
burg 1269.
Otto dei gratia Hildensemensis clectus omnibus, quibus hoc
Scriptum videre contigerit, salutem in domino. Quoniam omnium
habere memoriam pocius est divinitatis quam humanitatis, conscribi
facimus ea, que coram nobis aguntur, ne oblivioni tradantur. Notum
igitur esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum...
prepositus et conventus monasterii sancte Marie Magdalene Hilden-
semensis quatuor mansos in Suttherem apud Honhamelen sitos cum
omni utilitate infra et extra villam in agris et in pascuis et in
120 . 1269.
silvis a Iohanne Wilden et Bernardo et Iohanne dictis de Valeberge,
qui eos de manu nostra tenuerunt, de consensu omnium heredum
suorum conparassent, nos accepta resignatione predictorum dicta
bona cum omni iure et proprietate de consensu tocius capituli nostri
pro remedio anime nostre monasterio contulimus memorato. Ad
huius autem venditionis validius firmamentum Iohannes Wilde et
sui consanguinei predicti et pro eis Albertus Bok, Iohannes de
Wivige, Grubo de Stenberg, Ernestus de Meyemberg milites, Ecke-
hardus de Levenstede et Hermannus de Stemne famuli in manus
comitis Widekinni de Poppenborch, Wlveri de Redhen, Eylardi de
Dotessem, Ernesti de Meyemberg, Heynrici de Rowerdessen militum
et Hermanni de Stemne fide data promiserunt, quod prepositum et
conventum predictos ab inpetitione seu inpedimento quolibet eximere
debeant, quod eis ratione bonorum predictorum contigerit suboriri.
Ut autem hoc factum nostrum firmum et inconvulsum perpetuis
temporibus perseveret, ipsum conscribi fecimus et sigillis nostro
et capituli iussimus communiri. Testes huius rei sunt Heydhenricus
cellerarius, Hogerus scolasticus, magister Iohannes Volcmari, pre-
positus Halto Hildensemenses, Iohannes nobilis de Adenoys, Asch-
winus de Stenberg, Conradus de Elvedhe, Conradus marscalcus,
Ludolfus de Kramme milites et alii complures. Actum Poppemborch
anno domini m?. ec?. 1x9. ix?., confirmationis nostre anno quinto.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 92. Siegel des Erwählten
und beschüdigtes Kapitelssiegel an blauen und weissen Hanffäden.
241. Das Kl. Wöltingerode bekundet, dass die Töchter des
Goslarer Bürgers Johann Trost ihm ein Kapital von fünfzehn Mark
übergeben haben, von dem sie aus drei Hufen in Hildewardiggerode
eine jährliche Rente von 36 Schilling erhalten sollen, welche nach ihrem
Tode an die Küsterei des Klosters fallen soll. 1269.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 42. Beschädigtes Siegel
des Klosters. Gedr. Bode, UB. II, S. 206 Nr. 152.
242. Postulierter Konrad von Verden resigniert dem Domkapitel
mit Dank sein Kanonikat mit der Prübende. 0. D. (1269).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 249. Gut er-
haltenes Siegel mit Rücksiegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Gedr. Sudendorf, UB. I, 8.44. Herzog Konrad von Braunschweig-Lilneburg wurde
1269 zum Bischof von Verden gewählt und wird damals die Präbende resigniert haben.
1270. 121
248. Graf Otto von Ravensberg verkauft dem Maria-Magdalenen-
kloster seine Güter in Gross- und Klein-Düngen mit Zustimmung seiner
Frau Hedwig, seines Bruders, des Propstes Ludwig, und seiner Söhne
Hermann und Ludwig. Ravensberg 1270 Januar 16 (xvii. kalendas
februarii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 94. Siegel des Grafen
und des Propstes, beide mit Rücksiegel. Die Urk. stimmt im Wesentlichen wörtlich
mit Or. Nr. 91 (oben Nr. 238) überein. Begest Westf. UB. VI, S. 301, Nr. 969.
244. Ritter Dietrich von Tossem, Ministerial, überträgt drei Hufen
in Klein-Förste (in parvo Vorsete), welche der Bürger Arnold vom
Hause (de Domo) vor dem Propste Dietrich von Adensen, dem Dechanten
Ludolf, dem Scholaster Gerhard und den anderen Kanonikern des Kreuz-
stiftes ihm resigniert und er selbst von Hoier de Piscina, seinem
Schwiegersohn (gener), mit Zustimmung der Söhne dieses, Dietrich und
Heinrich, Scholars des Domes, gekauft hat, dem Altare Johanns des
Täufers in der Kreuzkirche für eine von mag. Gottfried zu gründende
Vikarie und verspricht mit seinem Sohne Dietrich in die Hände des
Känmerers Ekbert und des Ritters Ekbert von Tossem Bürgschaft zu
leisten. Hildesheim, ante kaminatam prepositi ecclesie sancte Crucis
in lobio, 1270 Februar 23 (vii. kalendas marcii).
Presentes erant et pro testibus advocati, cum hec flerent,
dominus Thidericus de Adenoys prepositus, Ludolfus decanus, Wal-
therus custos, Gerhardus scolasticus, Ludolfus de Brunswich, Ber-
toldus Wifgrove, magister Lippoldus, Hugo, Iohannes Parvus,
Almarus, Iohannes Engelhardi canonici sancte Crucis, Conradus
sacerdos, magister Bruno, Willehelmus clericus cognatus prepositi,
Iohannes et Iohannes et Heinricus servientes prepositi, Lippoldus
de Stemne, fllius Martini de Brunswich.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 131. Siegel des Propstes ver-
loren, das des Ausstellers und des Kümmerers stark beschädigt. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 156 Nr. 322, im Auszug Bode, UB. IL S. 209 Nr. 157.
245. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Katharinenhospitale vor der Stadt einen Zins von dreizehn Schilling
und vier Denaren in dem Zoll zu Hildesheim, den Heinrich von Addenem,
der Provisor des Hospitales, von den Brüdern Johann und Gyseco von
Goslar, Bürgern, gekauft hat. Hildesheim 1270 März 24 (in vigilia
annunciacione beate virginis).
122 1270.
Testes huius nostre donationis sunt Heydhenricus cellerarius,
Volradus prepositus, Hogerus scolasticus, prepositus Halco Hilden-
semenses, Aschwinus de Stenberg, Conradus de Elvede, Albertus
Bok milites, Iohannes advocatus de Dammone, Bertoldus advocatus.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 902. Siegel des Bischofs und neueres
Stadtsiegel, das später an Stelle des Domkapitelssiegel befestigt wurde. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 157 Nr. 323, im Auszug Beitr. zur Hild. Gesch. II, S. 356.
246. Dompropst Halto, Domdechant Johann und das Domkapitel
bekunden, dass der Erwählte Otto auf ihre Bitten bestimmt habe, dass
die Testamente aller Kleriker der Stadt und Diözese zu beachten seien
und dass jeder Kleriker oder Laie, der Sachen verstorbener Kleriker
an sich reisst, mit dem Banne zu belegen sei. Hildesheim 1270 April 10
(in cena domini).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 232. Bruchstück
des Kapitelssiegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 157 Nr. 324.
247. Das Stift st. Petersberg bei Goslar spricht dem Erwählten
Otto das Recht zu, die Propstei des Stiftes aus den Mitgliedern des
Domkapitels zu besetzen, und gelobt, dem von jenem zum Propst prä-
sentierten Domherrn Volrad die Rechte eines Propstes einzuräumen.
Hildesheim 1270 April 21 (xi. kalendas maii).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 233. Wenig
beschädigtes Kapitelssiegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Gedr. nach Cop. Bode, UB. I, S. 210 Nr. 159.
248. Erwählter Otto einigt sich mit dem Kreuzstift wegen einiger
Liten und gesteht ihm das Gefolgschaftsrecht über Liten zu. Hildes-
heim 1270 April 24.
In nomine sancte et individue trinitatis. Otto dei gratia Hil-
densemensis ecclesie electus. Ecclesiarum indempnitatibus utiliter
consulitur, dum quod nocere potest imposterum!) saniori consilio
amputatur. "Tenore igitur presentium notum esse volumus et con-
stare, quod, cum dilectis in Christo preposito, decano et canonicis
ecclesie sancte Crucis in Hildensem pro quibusdam hominibus, quos
ea occasione,?) quod dicta ecclesia ius sequele in litonibus non
haberet nec recognosceretur eidem, tanquam veros litones nostros
nobis addiximus, moveremus questionem, tandem de consilio pro-
1) in posterum B. ?) ocasione A.
1270. 123
borum et discretorum inter nos et prepositum et decanum et
canonicos predictos per viam amicabilem in tantum exstitit processum,
quod ob honorem dei et reverentiam sancte Crucis iuri, quod in
eisdem hominibus habere videbamur, plane renuntiamus, nihilominus
memorate ecclesie sancte Crucis, ut in ea memoria nostri perpetuo
habeatur, ius sequele in litonibus cum omni iure, quod ab eadem
sequela dependet et quod in ea consuetum est hactenus observare.
de consensu capituli nostri et omnium, quorum interest, liberaliter
concedentes. Testes huius rei sunt Iohannes decanus, Heidhen-
ricus!) cellerarius, Henricus de Brema, magister Albertus de Wildes-
husen, Thidericus de Adenoys prepositus sancte Crucis, Wolradus?)
prepositus Montis, Lippoldus cantor, Volckwinus®) de Schwalenberg,
magister Leo, prepositus Halto, Henricus*) de Iborg, Hermannus
de Woldenberg, Otto de Ewerstein, Bernardus de Dorstadt, Arnoldus
de Wereberg, Heinricus de Piscina, Henricus Mortificatoris5) con-
canonici Hildesimenses et alii quam) plures. Ne autem de hoc
facto contingat imposterum?) dubitari, presentem litteram inde
confectam et sigillis nostro et capituli nostri roboratam) ecclesie
sepedicte dedimus ad cautelam. Actum Hildensem anno domini
m?cc?lxx9), viii. kalendas maii, confirmationis nostre anno sexto.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 185 S. 51 im Museum zu Hildesheim
(A), des 17. Jahrh. in Cop. VI, 68a (B) im Kgl. St.-A. zu Hannover.
219. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes befriedigen die An-
sprüche der Brüder von Holle an Güter in Luttrum aus der Hinter-
lassenschaft des mag. Johann von der Eiche. Hildesheim 1270 Mai 30.
Ludolfus dei gratia decanus et capitulum ecclesie sancte Crucis
Hildensemensis omnibus has litteras audituris salutem in domino.
Cum Bertoldus et Aswinus et Heinricus fratres dicti de Holle
peterent tria iugera et quoddam dominium curie benorum nostrorum
in Luthenem, que pater eorum cum consensu filiorum suorum Thi-
derici et Ludegeri olim vendiderat nobis, nos de consilio et auxilio
honestorum virorum iam dictis fratribus dedimus v libras, quod
ab huiusmodi inpetitione cessarent. Gerhardus vero scolasticus et
Ludolfus de Brunswich de rebus magistri Io(hannis) de Quercu
1) Heydhenricus B. 3) Volradus B. 5) Wolcbinus de Sualenberg P.
4) Heinricus B. °) Montificatoris A., Mortificatoris, Cono concan. B. €) com-
plures B. 7) in posterum B. 8) roboramus A, roborantes geändert aus
roboramus B. — ?) 1270 A.
124 1270.
illas v libras persolverunt, ita quod obedienciarius bonorum in
Luthenem qui pro tempore fuerit det v solidos de eisdem bonis
singulis annis in translatione beati Bernvardi inter canonicos nostros,
qui presentes fuerint, dividendos. Si vero procedente tempore pre-
dictus obedienciarius se a prestatione huiusmodi v solidorum ex-
honerare voluerit, idem obedienciarius duas libras restituet et
capitulum tres, ut ex hiis predicti magistri Io(hannis) de Quercu
testamentum utiliter conpleatur. Datum Hildensem anno domini
m". cc®. Ixx9., tercio kalendas iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 132. Siegel des Dechanten
verloren, des Kapitels beschädigt. Gedr. Zeitschrift 1864 S. 133. In einer Urk.
desselben Jahres ohne Tagesangabe bekundet der Erwählte Otto, dass dieselben
Brüder von Holle nach Empfang von fünf Pfund den Ansprüchen an obige Güter
entsagt haben. Or. a. a. O. Nr. 133, Siegel des Ausstellers an dem von der Urk.
geschnittenen Pergamentstreifen, gedr. a. a. O. S. 134.
250. Erwählter Otto überträgt das Eigentum von fünf Hufen
in Astenbeck und sechs in Grasdorf dem Kl. Derneburg. Hildesheim
1270 Juli 20.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus in perpetuum.
Et si ex officio nostro utilitatibus ecclesiarum invigilare teneamur,
earum tamen pocius, quarum evidens est necessitas, indempnitatibus
tenemur consulere et tollere que eis occasio dampni esse poterunt
in futuro. Cum igitur.. prepositus et conventus cenobii in Derne-
borch quinque mansos in Astenbeke et sex in Gravesthorp, qui
titulo donacionis ad nos pertinebant, temporibus . . predecessoris
nostri de consensu eorum quorum intererat comparassent et con-
sensum nostrum et capituli super collatione proprietatis requirere
hactenus neglexissent, nos nolentes, ne per huiusmodi neglienciam
dictum cenobium dampnum incurrat, de consensu capituli nostri pro
retributione felicitatis eterne proprietatem predictorum mansorum
et quicquid iuris habuimus in eisdem cenobio contulimus memorato
sperantes, quod ín eo deo dicate virgines pro hac nostra liberalitate
apud deum memores nostri erunt. Ut autem hec nostra collatio
firma et inconvulsa perpetuis temporibus perseveret, presens scriptum
inde confectum sigillis nostro et capituli iussimus roborari. "Testes
huius rei sunt Halto maior prepositus, Iohannes decanus, Wlradus
Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus
Hildensemenses, nobilis vir Heynricus comes de Woldenberg, Con-
radus de Elvede, Aschwinus et Conradus fratres de Stenberg,
1270. 125
Ludolfus de Cramme, Albertus Bok, Iohannes de Goltthorne, Ecbertus
camerarius, Conradus marscalcus milites et alii conplures. Datum
Hildensem anno domini m. cc?. Ixx?., xiii. kalendas augusti, confir-
mationis nostre anno sexto.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 20. Beschädigte Siegel des
Erwählten und des Domkapitels.
251. Erwählter Otto erteilt allen, welche dem verarmten Kl.
Wülfinghausen Almosen und Hülfe spenden, vierzig Tage Ablass.
Hildesheim 1270 Juli 22 (in die sancte Marie Magdalene).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 35. Siegel verloren.
252. Erwählter Otto befreit einen Hof des Maria - Magdalenen-
klosters in Farmsen (Mermerssem!) auf zehn Jahre von dem Recht
der Freidinge. Hildesheim 1270 Juli 23 (in crastino Marie Magdalene,
confirmationis nostre anno sexto).
Huius rei testes sunt Aschwinus de Stenberg, Ecbertus came-
rarius, Conradus marscalcus milites, Wernerus plebanus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 93. Siegel des Erwählten
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Sudendorf, UB. IX,
S. 103. In der Urk. wird der Ort Mermerssem genannt, wie auch Sudendorf druckt.
Auf der Rückseite aber steht von Hand des 17. Jahrh.: liberatio bonorum in
Vermessen a placitis ad x annos, wir können also wohl einen Schreibfehler im
Ortsnamen annehmen.
2583. Erwählter Otto schenkt dem Stift auf dem Petersberg bei
Goslar den Novalzehnten von dem Walde Snede, den dieses urbar
machen will. Hildesheim 1270 August 30 (iii. kalendas septembris,
confirmationis nostre anno sexto).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus, Arnoldus
de Wereberg Hildensemenses, nobilis vir comes M(einerus) de
Sladem, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pin-
cerna, Aschwinus de Stenberg, Conradus de Elvede, Albertus Bok,
Ludolfus de Cramme milites.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. (Möschell) Kurze diplom. Geschichte 31,
Bode UB. Il, S. 211 Nr. 161.
254. Edelherr Walther von Dorstadt bekundet, dass Bertold von
Dorstadt allen Ansprüchen an 12!|g Morgen, zwei Hausstellen und
126 1210.
zwei Holznutzungen in und bei Dorstadt zu Gunsten des Klosters
daselbst entsayt hat. 1270 September 26.
W(altherus) nobilis dictus de Dorstat omnibus hanc litteram
inspecturis salutem in domino. Noverint universi presentem litteram
visuri, quod Bertoldus dictus de Dorstat acceptis xii marcis exami-
nati argenti ab ecclesia in Dorstat pro xii iugeribus et dimidio et
duabus areis et totidem utilitatibus lignorum, que omnia sita sunt
in villa et campis Dorstat, coram nobis renunciavit omni iuri, quod
in ipsis iure possederat pheodali. Quod factum ad tutelam ecclesie
prefate presenti littera cum sigilli nostri munimine protestamur.
Testes huius facti sunt Reinoldus de Velstede, Willekinus de Voren-
dorpe milites, Iohannes sacerdos de Immendorpe, Heinricus de
Iggheleve, Iohannes Longus, Bertoldus de Peina, Albertus de Immen-
dorpe, Iohannes Stake, Wernerus socer Heinrici, Hugoldus de
Wathekissen et alii quam plures. Acta sunt hec anno domini
m?. cc9, 1xx9., vi?. kalendas octobris.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes gemeinsames Siegel der Edeln
Friedrich und Walther von Dorstadt an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig IL, S. 111 Nr. 246.
255. Erwählter Otto bestätigt dem Andreasstifte ein Privileg des
Bischofs Konrad wegen des Gnadenjahres. Hildesheim 1270 November 14.
Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo decano
et capitulo sancti Andree in Hildensem salutem perpetuam in domino.
Cum episcopus Conradus felicis recordacionis predecessor noster
auctoritate dyocesana vobis et capitulo!) privilegio indulserit, ut,
quandocumque prebendam in ecclesia vestra vacare contigerit sive
per commutacionem beneficii?) pro beneficio vel quocumque casu
contingente, fructus iam dicte prebende vacantis per unius anni
cireulum in usus necessarios capituli colligantur, nos cupientes vos
tamquam clericos nostros gratia prosequi et favore, eandem gratiam
approbantes ipsam vobis et capitulo pro iure et honesta consuetudine
simili auctoritate in nomine domini duximus confirmandam. In cuius
rei testimonium presentem vobis damus litteram sigilli nostri muni-
mine roboratam. Datum Hildensem anno domini m. cc9, Ixx9., xviiio.
kalendas decembris, confirmacionis nostre anno sexto.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 40
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Das Privileg Konrads UB. II, Nr. 231.
I) capitulo fehlt im Cop. *) Cop. beneficium.
1270. 121
256. Mathilde (von Hohenbüchen), Äbtissin in Gandersheim, und
ihre Geschwister Hoier, Domscholaster, Oda Gräfin von Poppenburg
und Ulrich von Hohenbüchen übertragen dem Kl. st. Wiperti in
Quedlinburg eine Hufe in Mehringen. 1270 November 27 (quinto
kalendas decembris).
Or. im Staatsarchiv zu Magdeburg. Gedr. Erath, Codex dipl. Quedl. 247,
vc. Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 276 Nr. 382.
257. Dompropst (Halto) genehmigt, dass das Kl. Katlenburg die
Kirche in Wetlemstedt zu seinem Gebrauche verwende, doch unbeschadet
der Rechte des Archidiakons. Hildesheim 1270 (1271) Dezember 29
(in die beati Thome martiris).
Nur erhalten als Transsumt des Abtes Hermann von st. Blasi in Northeim
aus dem 14. Jahrhundert. Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Crucis.
Siegel des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr.
Braunschweig. Anz. 1745 S. 1722. Wetlemstedt gehörte zum Archidiakonat Denstorf.
258. Der Rat der Stadt Braunschweig bekundet, dass die Brüder
Johann und Heinrich für 15 Pfund alles Recht an der Mühle in
Honesen bei Hildesheim dem Domherrn Heinrich von Bremen für das
Domkapitel aufgelassen haben. 1270.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 234. Beschädigtes
Siegel der Stadt Braunschweig in grünem Wachs an weissen Zuirnfäden. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 158 Nr. 325. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II,
S. 109 Nr. 243.
259. Erwählter Otto bekundet, dass Ritter Dietrich von Cramme,
seine Frau Bya und seine Kinder Ludolf, Dietrich, Heinrich, Konrad,
Hildeburg und Irmengard auf die Güter des Andreasstiftes in Hohen-
hameln (Honhamelen) gegen Entschädigung verzichtet haben. Hildes-
heim 1270 (confirmacionis nostre anno septimo).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis
prepositus, prepositus Cono, Wernerus plebanus Hildensemenses,
comes Heynricus de Woldenberg, Ludolfus de Cramme, Albertus
de Wlvinge, Ernestus pincerna milites, und Bürger.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 10a.
Siegel verloren. Gedr. nach Copie Doebner, UB. I, S. 159 Nr. 327 und III, S. 646
Nachtr. Nr. 30. Cono ist Propst in Oelsburg.
260. Der Rat der Stadt bekundet, dess der Bürger Volkmar
vom Hause (de Domo) dem (Andreas-) Hospital in und dem (Katharinen-)
128 1370.
Hospital vor der Stadt fünfzehn Morgen in der Steingrube vor Achtum
geschenkt hat. 1270.
Gedr. fehlerhaft Beitr. zur Hild. Gesch. II, S. 358, danach mit Verbesserungen
Doebner, UB. I, S. 158 Nr. 326.
261. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Johannisstift das Eigentum des ihm von Dietrich von Stockem
resignierten Zehnten von acht Hufen in Drispenstedt (Drismenstede).
Poppenburg 1270 (confirmacionis nostre anno sexto).
Testes huius rei sunt Wilradus prepositus Montis, Thidericus
de Adenoys prepositus sancte Crucis, Heydhenricus cellerarius,
Hogerus scolasticus, prepositus Halto Hildensemenses, lohannes
nobilis de Adenoys, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus,
Aschwinus de Stenberg milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 24. Beschädigtes Siegel
des Erwählten und des Domkapitels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, S. 333.
262. Das Maria-Magdalenenkloster bekundet, dass Dietrich von
Tossem seiner Tochter einen Zins in Otibergen ausgesetzt hat, der nach
ihrem Tode an das Kloster fallen soll. Hildesheim 1270.
In nomine sancte et individue trinitatis. Bruno dei gratia
prepositus domus beate Marie Magdalene in Hildensem, W(olquigis)
priorissa una cum conventu suo omnibus Christi fidelibus hoc scriptum
intuentibus in vero salutari salutem. Ad noticiam omnium volumus
devenire, quod dominus Thidericus dictus de Thossem divinitus in-
spiratus ecclesie nostre aream quandam sitam in Otberche solventem
annuatim sex solidos et totidem pullos assignavit sub hac videlicet
forma, ut fllie sue nobiscum commoranti quoad vitam suam predicti
denarii et pulli presententur ad usum suum. Post mortem vero
ipsius census ille cedet ecclesie nostre superius memorate. Ne
autem aliqua dubietas de predictis denariis oriatur, presentem
litteram inde conscriptam sigilli nostri munimine roboramus. "Testes
huius rei sunt milites Ecbertus camerarius et Ernestus pincerna et
Ecbertus de Thossem et filius eius Thidericus et burgenses Helmoldus
et Sifridus et alii quam plures. Acta sunt hec in Hildensem anno
incarnacionis domini m?. cc®. Ixx9., indictione xviii*.!)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 95. Siegel des Propstes.
Regest Doebner, UB. I, S. 160 Nr. 328.
1) Falsch statt xiii.
1270. 129
268. Äbtissin Mathilde von Gandersheim überträgt dem Kl.
Marienrode sieben Hufen in Eddingehusen, die ihr Ritter Hermann
von Gandersheim resigniert hat. O0. D. (1270).
Nach dem Diplom. des Kl. Amelunzborn I, fol. 300 im Landeshauptarchiv
zu Wolfenbüttel.
264. Abt Johann von Marienrode verkauft dem Kl. Amelunzborn
sieben Hufen in Edingehusen, deren Eigentum er von der Äbtissin in
Gandersheim erlangt hat. 1270.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomatar des Kl. Amelunzborn I, fol. 30a
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
265. Ritter Lippold von Elvershausen verkauft dem Kl. Katlen-
burg drei Hufen in Rodereshusen bei Berka (Barke), weiche er von
dem Dompropst Ludolf von Wohldenberg zu Lehn hatte, und entschädigt
diesen mit drei Hufen seines Eigentums in Elvershausen (Elverdes-
husen). 1270.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Katlenburg Nr. 22. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
266. Der püpstliche Schreiber beauftragt den Dompropst und das
Domkapitel, die wegen eines ihm gestohlenen Pferdes über den Abt
und Konvent des Godehardiklosters verhängte Suspension öffentlich zu
verkündigen, indem er sich eventuell schärfere Strafen vorbehält.
Hildesheim o. J. (um 1270) März 1.
Venerabilibus viris .. preposito et capitulo Hildeshemensi Phi-
lippus domini pape scriptor et nuntius in vero salutari salutem.
Cum ex quadam perversa consuetudine prescribatur, ut in advocatia
et iurisditione monasterii et . . abbatis sancti Gotardi Hildeshem
furentur equi plurium et alia facinora ibidem sine pena plurima
perpetrentur, ne talis perversitas transeat si diu duraverit in ab-
usum, presertim cum ad presens in vituperium et derisionem sedis
apostolice de consensu sicut dicitur abbatis et monachorum eiusdem
monasterii ac scientia et fraude . . advocati et aliorum de iuris-
ditione ipsius abbatis rapina equorum meorum fuerit perpetrata,
discretioni vestre ex parte domini pape qua fungor auctoritate in-
lungo, quatenus sententiam suspensionis ab offitio, quam in ipsum
abbatem, et suspensionem divinorum, quam in monasterio et in tota
imrisditione sive advocatia ipsius auctoritate michi tradita exigente
instiia promulgavi, per civitatem et diocesim Hildeshemensem,
Hildesh. UB. III. 9
130 1270.
quamdiu de illata iniuria et de equo michi ablato plenarie satis-
fiat, denuntietis et fatiatis publice nunciari, et nisi commoniti a
vobis infra xiiii dies satisfacturi coram me curaverint comparere,
extunc tamquam excommunicatos per totam provintiam fatiam eos
publice evitari, ad alias penas, si contumacia eorum hoc exigerit,
nichilominus processurus. Ne autem super hiis dubium oriatur,
presens scriptum sigilo proprio communivi. Datum Hildeshem
kalendas marcii. :
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 361. Beschädigtes
Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Nur nach der Schrift
zeitlich zu bestimmen.
267. Ritter Johann von Salder und Ritter Johann in Lichten-
berg genannt Marschalk versprechen, das Kl. Heiningen für die ihnen
von Burchard von der Asseburg auf ein halbes Jahr eingerdumte
Holznutzung (licentiam et communitatem silve quod dicitur actwart)
von drei Hufen in Elbe (Elvedhe) schadlos zu halten. O. D. (um 1270).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 49. Bruchstück des Siegels
des Johann von Saldern an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Gedr. Asseburger UB. I, S. 234 Nr. 348, woselbst zu verbessern Zeile 1 Lictenberghe,
Zeile 4 quod.
268. Propst Bruno des Maria- Magdalenenklosters kauft Güter
in Kemme. .O. D. (um 1270).
Bruno dei grati& prepositus sororum penitencium beate Marie
Magdalene in Hildensem omnibus hoc scriptum intuentibus in vero
salutari salutem. Notum esse volumus tam presentibus quam futuris,
quod nos & domina Gerthrude filia domini Berwardi militis dicti
de Kemme bona illa hereditaria in Kemme, que pater suus dedit
ei in areis et in pratis, pro viii et dimidio talento comparavimus,
cum filius suus nichil iuris teneret in eis nec filia in agris, et ea
ecelesia nostra libere possidebit sine alicuius contradictione. "Testes
huius rei sunt fratres nostri et conventus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 46. Siegel des Propstes.
269. Propst und Konvent des Maria-Magdalenenklosters bekunden
den Ankauf von drei Hufen in Barnten. | .O. D. (um 1270).
Bruno dei gratia prepositus totusque conventus sororum sancte
Marie Magdalene in Hildensem omnibus fidelibus salutem in domino.
Per presens scriptum notum esse volumus, quod: a domino Ludolfo
-——— —— ——— —
1270. 131
milite dicto de Drubere emimus tres mansos Berenthen sitos iure
perpetuo possidendos, et quidam probi et honesti milites videlicet
Olricus de Oldendorp et Ludolfus de Embeke et Henricus de Holt-
husen et Lambertus de Hucenhusen promiserunt cum ipso iam dicto
Ludolfo et pro ipso, quod nec ipse nec heredes sui nec aliquis ex
parte ipsorum movebunt nobis et ecclesie nostre umquam de hiis
mansis aliquam questionem. De quo facto ne in posterum aliqua
dubitatio oriatur, conscribi fecimus et sigillo nostre ecclesie sigillari.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 48. Gut erhaltenes
Konventssiegel.
270. Dietrich de Piscina bekundet, dass Güter in Ahrbergen
dem Bartholomäistifte die schuldigen Zehnten zu seiner und seines Vaters
Zeit bezahlt haben. O. D. (um 1270).
Ego 'Thidericus filius domini Hogeri militis bone memorie dicti
de Piscina in hiis litteris recognosco, quod bona sita in Arberghe
tam in areis in villa quam in iugeribus in campo a me iure here-
ditario possessa, que vendidi domino Ludolpho de Cramme et domino
Iohanni de Steder militibus et que plebano ibidem contuli pro re-
medio animarum parentum meorum, et campus, qui dicitur Copule,
meis temporibus et patris mei ecclesie beati Bartholomei iu Sulta
debitam decimam integraliter persolvebant, cum omnes veritatem
celantes et mendacium proferentes rei omnium peccaminum sive
iniuriarım exinde proveniencium approbantur, sieut iuris generale
approbat documentum. Hac!) de causa et non alia recognicionem
in hiis scriptis fecimus veritatis, quam ore proprio, si necesse fuerit,
faciemus.
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Ms. 324 fol. 680 in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim. Fehlerhafte Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. 20
fol. 930 des Oberlandesgerichts in Celle.
271. Heinrich Grubo gestattet dem Erwählten Otto den Rückkauf
der ihm verpfändeten Güter in Hevenhusen. 0. D. (um 1270).
Henricus Grubo de Grubenhagen universis presens scriptum
inspecturis salutem in domino. Presentibus protestamur, quod bona
in Hevenhusen, que nobis obligavit dominus O(tto) Hildensemensis
electus, ipsi aut suis successoribus aut etiam capitulo Hildensemensi
ad redimendum dabimus sine aliqua difficultate nos et nostri heredes
1) Cop. hinc.
9*
132 1271.
solutis nobis centum et xxx marcis puri argenti, quibus nobis sunt
eadem obligata. Predicta bona cum hominibus attinentibus in iure
suo servabimus, ut de nobis non sit iusta materia querulandi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 528. Siegel nebst
Befestigung verloren.
272. Jordan von Oberg lässt namens seiner Brüder die Elisabeth
von Stederdorf frei. Oberg o. D. (1260-80).
Iordanis de Oberche fratrum suorum omnium vicem gerens
omnibus presens scriptum intuentibus salutem. Tenore presentium
lucide protestor, quod Elizabeth filiam Gevehardi de Stederdorppe
ab omni iure et impetitione, in qua nobis exstitit obligata, vice
omnium fratrum meorum et de consensu domini Wolteri plebani
in Stederdorppe reddo penitus absolutam. Ne igitur super hoc
alicui in posterum aliquod dubium oriatur, presens scriptum inde
confectum sigillis meo videlicet et domini W(olteri) plebani predicti
duxi firmiter roborandum. Datum Obergen.
Or. im Kgl, St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 225. Wenig beschädigtes
Siegel des Ausstellers, schildförmig, zeigt zwei Wecken nebeneinander, und des
Pfarrers Walther, spitzoval, zeigt Adam und Eva unter dem von der Schlange um-
wundenen Baume. '
273. Ritter Lippold von Lutter bekundet die Übertragung eines
Morgens in Holle an die Kirche daselbst durch einen Einwohner von
Holle. Wohldenberg 1271 Januar 4.
Ego Lippoldus miles dietus de Lutthere omnibus presentem
paginam inspecturis esse cupio manifestum, quod de bono consensu
meo et fllii mei et omnium heredum meorum Ecbertus dictus de
Curia civis in Holle iuger quoddam Holle situm, quod de manu
mea iure tenuit pheodali, pro remedio anime sue et uxoris sue de-
functe ecclesie sancti Martini in Holle contulit perpetuo possidendum.
Et hoc ego Lippoldus et filius meus Andreas una cum heredibus
nostris profitemur nos inviolabiliter in perpetuum servaturos. In
cuius rei testimonium presens factum inde conscriptum sigilli mei
munimine roboravi. Datum Woldenberg anno gracie m?. cc’. ]xxi9.,
in octava Innocentum.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 105 S. 7 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1271. 133
274. Erwählter Otto macht mit der Stadt Goslar einen
Freundschaftsvertrag auf zwei Jahre von Ostern ab. Hildesheim 1271
März 10 (vi®. idus marcii, confirmationis nostre anno septimo).
Or. im Stadtarchiv su Goslar. Siegel des Erwählten. Gedr. Bode, UP. II,
S. 215 Nr. 166.
375. Ritter Volrad von Depenowe überträgt dem Kl. Derneburg
eine Hufe in Grasdorf, indem er die Fürsten von Anhalt mit einer
Hufe ın Gross-Lobke entschädigt. Wohldenberg 1271 März 22.
Ego Wiradus miles dietus de Depenowe omnibus inperpetuum.
Rerum gestarum series idcirco litteris inscribitur, ne vetustas
temporis ea, que racionabiliter acta sunt, presumat vel valeat im-
mutare. Ea propter notum esse cupio tam presentibus quam futuris,
quod de bono consensu nobilium principum ducum Saxonie dictorum
de Anahalt mansum quendam Gravestorpe situm cum omnibus atti-
nenciis suis, que de dictis principibus iure tenueram feodali, ecclesie
sancti Andree in Derneborch contuli proprialiter et libere perpetuo
possidendum, alium mansum quendam proprietatis mee in magno
Lofbeke situm prenominatis principibus restituens in restaurum.
Huius rei testes sunt nobiles viri comes Heinricus de Woldenberg,
dominus Hermannus et Henricus comites, dominus Lippoldus et
fllius suus Andreas dicti de Lutthere, Henricus de Herre, Conradus
de Elvedhe milites et alii quam plures tam clerici quam laici fide
digni. Ut igitur factum presens racionabile ab omnibus inviolabiliter
observetur, presentem paginam inde conscriptam et sigilli mei mu-
nimine roboratam iam dicte ecclesie in Derneburg in testimonium
validum erogavi. Actum et datum Woldenberg anno gratie m. cc.
Ixxi?9., in crastino Benedicti abbatis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 21. Beschädigtes Siegel des
Ausstellers, schildfórmig, an dem von der Urk. geschnitienen Pergamentstreifen,
zeigt mit Wolken belegten Balken. Gedr. Zeitschrift 1868 S. 129, v. Heinemann,
Codex Anhalt. II, S. 279 Nr. 387.
276. Erwählter Otto übereignet dem Johannishospital in Goslar
den halben Zehnten in Dörnten (Dhornethe), den Heinrich von Dörnten,
Bürger in Goslar, den Brüdern Burchard, Ekbert und Hermann von
Wolfenbüttel, diese dem Grafen Hermann von Wohldenberg und dieser
dem Erwählten resigniert haben. Poppenburg 1271 März 27 (vi.
kalendas aprilis).
184 1271.
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, magister Iohannes
decanus, Volradus Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius,
Hogerus scolasticus, Arnoldus de Wereberg, Cono prepositus in
Alsborch Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus,
Ernestus pincerna, Albertus Bok, Aschwinus de Stenberg, Conradus
de Elvede, Ludolfus de Cramme milites.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Beide Siegel verloren. Gedr. Bode, UB. II,
S. 216 Nr. 167, Asseburger UB. I, S. 235 Nr. 850.
277. Erwählter Otto bestätigt dem Maria-Magdalenenkloster die
Kirche in Ottbergen. Hildesheim 1271 April 6.
Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo . .
preposito et conventui monasterii sancte Marie Magdalene in Hil-
densem salutem in domino Ihesu Christo. Volentes vos gratia
prosequi et favore, vestris precibus inclinati auctoritate vobis dyo-
cesana presentibus duximus concedendum, quatinus ecclesiam in
Otberge, in qua ex provida concessione nobilium virorum comitum
de Woldenberge, prout ad eos spectabat ius patronatus, vos asseritis
obtinere, in usus proprios salvo!) iure archidyaconi loci libere retinere
possitis, assignata tamen de ipsius ecclesie proventibus vicario vestri
ordinis vel alterius professionis, qui eidem ecclesie pro tempore de-
serviat, congrua portione. Nulli ergo omnino w. s. w. Si quis
autem «. s. w. Datum Hildensem viiiv. idus aprilis anno domini
m?, cc, 1xxi?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 96. Siegel des Erwählten.
Ottbergen gehörte zum Archidiakonat Nettlingen.
278. Herzog Albert von Braunschweig überträgt den Edeln
Friedrich und Walther von Dorstadt zwei Hufen in Ohlendorf. Braun-
schweig 1271 April 11.
Dei gratia Albertus dux de Brunswic omnibus hoc scriptum
visuris salutem. Ne ea que geruntur in tempore simul labantur
cum tempore, stabiliri solent testimonio litterarum. Notum igitur
esse volumus universis, quod nos dimisimus ac contulimus nobilibus
viris Friderico et Waltero fratribus de Dorstat duos mansos in
villa Oldenthorpe apud Vlotedhe in proprium conferentes ipsis po-
testatem et plenam libertatem faciendi quicquid decreverint cum
eisdem. Ut ergo huiusmodi nostra donatio rata et inconvulsa per-
Ü) Unter salvo iure archid. Punkte von anderer Tinte.
1271. 135
maneat, presentem cedulam inde confectam eis dedimus sigilli nostri
appensione roboratam. Datum Bruneswic anno domini m^. cc?. 1xxi?.,
sabato ante dominicam Quasi modo geniti.
Or. im Archie zu Dorstadt. Beschädigtes Siegel des Ausstellers. Regest
Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 112 Nr. 249.
279. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Riddagshausen vier Hufen
in Hohenhameln (Hamelen), die es von Johann von Wedtlenstedt gekauft
und dieser dem Aussteller resigniert hat, sowie den Zehnten daselbst,
den ihm Graf (Burchard) von Wölpe aufgelassen hat. Hildesheim 1271
April 30 (pridie kalendas maii).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis
prepositus, Heydhenricus cellerarius, Arnoldus de Wereberg, Wer-
nerus plebanus Hildensemenses, Ernestus pyncerna, Aschwinus et
Conradus de Stenberg, Conradus de Elvede, Ludolfus de Cramme
Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 181.
Siegel des Erwählten und des Domkapitels an roten und gelben Seidenfäden
stark beschädigt.
280. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
den Edeln Friedrich und Walther von Dorstadt, Brüdern, das Eigen-
tum von drei Hufen in Timmerlah und erhält dafür von jenen drei
andere ebenda gelegene Hufen. Hildesheim 1271 Mai 8 (viii?. idus maii).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, magister Iohannes
decanus, Heydhensicus cellerarius, Volradus prepositus Montis,
Hogerus scolasticus, Arnoldus de Wereberg, Bernardus de Dorstat
canonici Hildensemenses, Aschwinus de Stenberg, Conradus mar-
scalcus, Ernestus pincerna, Ecbertus camerarius, Conradus de El-
vede, Albertus Bok, Ludolfus de Cr&mme milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Varia Brunsvic. Nr. 4. Siegel
des Erwählten zur Hälfte verloren, das des Domkapitels ganz ab.
281. Graf Burchard von Wohldenberg überträgt mit Zustimmung
seiner Söhne Burchard, Hermann, Walther und Heinrich dem Kl.
Derneburg das Eigentum von drei Hufen in Sottrum (Sutherem).
Wohldenberg 1271 Mai 23 (in vigilia pentecostes).
Huius rei testes sunt frater noster comes Henricus et fllii sui
Hermannus et Heinricus comites de Woldenberg, dominus Lippoldus
136 1271.
et fllius suus Andreas dicti de Luttere, Henricus de Herre, Con-
radus de Elvedhe milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 22. Kleiner Rest des Siegels
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. In einer undatierten Urk.
entsagen Graf H(ermann) und sein Sohn L(udolf) von Wohldenberg allem Hecht
an den Gütern des Klosters nach Empfang von zwei Pfund, Abschrift des 15. Jahr-
hunderts in Cop. VI, 106 S. 11 ebenda.
282. ERititer Dietrich von Stockem resigniert dem Bischof Otto
den Zehnten in Wolperode und erhält von Herzog Albert von Braun-
schweig zwei Hufen in Dinklar, mit denen nach seiner Resignation der
Herzog den Grafen Hermann von Wohldenberg belehnt. Bei Alt-
Gandersheim 1271 Juni 1. |
Thidericus miles dictus de Stokem. Notum esse cupimus omnibus
presens scriptum cernentibus, quod nos ad instanciam et petitionem
domini Gerardi dicti Cegenbart militis decimam in Wolborcheroden
prope!) Gandersem sitam domino?) Ottoni Hildensemensi episcopo
resignavimus et ipse eandem eidem domino Gerardo porrexit in
feodo possidendam. Quo facto predictus dominus?) G(erardus) duos
mansos in Dinkele sitos, quos Iohannes Telleonarius*) civis, qui^)
eandem ab eodem?) in feodo detinebat, illustri principi duci Alberto
de Brunswih") omnimodis resignavit, qui nobis9) porrexit eosdem
in feodo possidendos,?) quos videlicet mansos tempore procedente
eidem principi duci Alberto resignavimus iterato, et ipse eosdem
nobili viro comiti Hermanno de Waldenberch iuniori iure contulit
feodali. "Testes huius rei sunt Ludolfus de Weneden, Ludolfus de
Weverlinge, Lippoldus et Henricus fratres dicti Hoygen. Ne igitur
super hoc contingat imposterum dubitari, presens scriptum inde con-
fectum sigillo nostro sigillavimus ad cautelam. Actum apud antiquum
Gandersem in campo anno!?) domini m. cc?. Ixxi?., kalendas iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 135 (A). Siegel verloren.
Regest Doebner, UB. I, S. 161 Nr. 330. Eine zweite abweichende Ausfertigung
a. 0. O. Nr. 155 (D), Siegel beschädigt, zeigt einen Ast: * SIGIL..... DER...
DE STOKM.
1) sit. pr. Gand. B. ?) venerabili domino B. °) dom. fehlt B. *) Theo-
lenarius civis Hildensemensis. 5) qui fehlt B. 9) ab eodem G. B. 7) Brunswich
in campo prope antiquum Gandersem P. ?) nobis ibidem eosd. porr. B. 9) Hier
folgt in B: presentibus Ludolfo de Weneden, Ludolfo de Weverlinge, Henrico et
Lippoldo fratribus dicti (!) Hoygen, quos videlicet mansos tempore procedente
Henrico, Whilhelmo et Alberto illustribus princibus (!) resignavimus et ipse eosd.
nob. vir. com. Herm. de Wald. iun. iure cont. feod. 10) Datum fehlt.
1271. 137
2383. Propst Dietrich, Dechant Ludolf und das Kapitel des
Kreuzstiftes verkaufen dem Kl. Loccum eine Hufe in Oedelum. Im
Kapitel der Kreuzkirche 1271 Juni 2 (iiii. nonas iunii).
Testes huius venditionis sunt Wernerus plebanus Hildensemensis,
Iohannes theolenarius, frater Theodericus rector curie in Odelem et
frater Gerardus predicti monasterii conversi.
Or. im Archiv des Kl. Loccum mit Siegelrest an roten und gelben Seiden-
Süden. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. IIl, S. 209 Nr. 319. Regest Doebner,
UB. I, S. 161 Nr. 331.
284. Erwählter Otto bestätigt dem Kreusstift ein. zweites Jahr
der erledigten Präbenden, in welchem deren Einkünfte zur Instandhaltung
des Schmuckes und der Gebäude verwendet werden sollen. Hildesheim
1271 Juni 21.
Otto dei gratia Hildensemensis electus omnibus has litteras
inspecturis salutem in domino. Officii nostri debito urgente com-
pellinur, ut, que ad honorem dei et decorem domus eius & nostris
- decessoribus sunt consona iuris autoritate ordinata, in suo vigore
conservemus immo pocius ampliemus et, ne cuiuspiam temeritate
turbentur, quantum in nobis est prohibere curemus. Hinc est, quod
notum esse volumus, quod, cum bone memorie episcopus Hermannus
predecessor episcopi Adoloi statuerit et idem episcopus Adolous
approbando confirmaverit, quod fructus prebendarum vacantium in
ecclesia sancte Crucis in Hildensem per unum annum colligi debent
ad ornatum ipsius ecclesie ampliandum et ad ediflcia ecclesie restau-
randum, nos attendentes, quod fructus unius anni propter diversas
necessitates, que emergunt circa statum ecclesie sancte Crucis minime
sufficiunt, de consilio discretorum &dicimus eidem ecclesie et alium
unum annum, ut ex fructibus per illum secundum annum collectis
ipsa eadem ecclesia eciam utilius et melius sufficere valeat ad pre-
dicta, salvo tamen iure anni gratie, qui est ex antiqua consuetudine
deputatus ad decedentis memoriam peragendam vel ad debita sol-
venda, prout in litteris episcopi Adoloi super hoc confectis plenius
est expressum. Hanc itaque nostre concessionis paginam inviolabi-
liter observari mandamus sub anathematis interminatione districtius
inhibentes, ne quis ei contravenire presumat. Ad perpetuam autem
huius nostre concessionis memoriam presens scriptum sigillo nostro
duximus roborandum. Datum Hildensem anno domini m?. cc?. Ixxi.,
xi€. kalendas iulii, confirmationis nostre anno septimo.
188 1271.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in zwei Ausfertigungen, Kreuzstift Nr. 136,
beschädigtes Siegel des Erwählten, und Nr. 136a, zerbrochenes Siegel an roten und
gelben Seidenfüden. Die Urk. Bischof Hermanns vgl. UB. I, Nr. 334.
285. Die Brüder Friedrich und Walther von Dorstadt über-
eignen auf Bitten des Braunschweiger Bürgers Johann von Halberstadt
dem Kl. Dorstadt eine Hufe in Ohlendorf (Oldendorpe), für welche
sie den Herzögen Albert und Johann von Braunschweig vier Hufen in
Freden als Ersatz geben. 1271 Juni 25 (in crastino beati Iohannis
baptiste).
Huius rei testes sunt dominus Conradus prepositus in Alsborch,
dominus Widekindus de Garsnebutle miles, dominus Ludolfus Mathie,
Ludolfus de Ovesvelde, Henricus de Oldendorpe, Iohannes de
Stedeiem burgenses.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gemeinschaftliches Siegel der Aussteller an
roten Seidenfüden. Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 112
Nr. 249.
286. Erwählter Otto überträgt der Marienkirche in Gandersheim -
den Zehnten in Sieboldshausen (Sibbeldeshusen), den sie von Ritter
Robert von Dahlum gekauft und dieser ihm aufgelassen hat. Hildesheim
1271 (vor August) (confirmationis nostre anno septimo).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, magister Iohannes
maior decanus, Heydhenricus cellerarius, Hogerus scolasticus,
Arnoldus de Wereberg Hildensemenses, Aschwinus de Stenberg,
Conradus frater suus, Hermannus de Ganderssem, Conradus de
Elvede, Albertus Bok, Iohannes de Dalem, Thidericus de Stockem,
Thidericus de Piscina milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Maria in Gandersheim Nr. 16.
Bruchstücke der Siegel des Bischofs und des Domkapitels. Wegen des Konfir-
mationsjahres vor August anzusetzen.
287. Erwählter Otto übereignet dem Kl. Wienhausen drei Hufen
und den halben Zehnten in Berkum (Berckem), welche das Kloster von
Gebhard von Bortfeld und dessen Sohne Gebhard gekauft, diese den
Grafen Burchard, Heinrich und Ludolf von Wohldenberg und diese
ihm, dem Aussteller, resigniert haben. Hildesheim 1271 September 5
(nonas septembris, confirmationis nostre anno septimo).
Testes huius rei sunt Volradus Montis prepositus, Arnoldus de
Wereberg, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Wernerus
1271. 189
plebanus, Ernestus pincerna, Conradus marscalcus, Ecbertus came-
rarius, Albertus Bock, Conradus de Elvede, Conradus de Stenberg,
Ludolfus de Cramme milites.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 79. Wenig beschädigtes Siegel des
Erwählten und Bruchstücke des Kapitelssiegels.
288. AÄbtissin Margarete von Gandersheim bekundet, von ihrem
Kaplan Johann von Wunstorf 24 Pfund erhalten zu haben, wofür sie
ihm ein Pfund aus den Einkünften in Wanzleben mit der Bestimmung
überweist, dass von dem einen Pfund in der Kirche zu Gandersheim
die Memorie des Domherrn und Pfarrers von st. Andreas, Johann,
jährlich am 22. Oktober (in die beati Severi) gefeiert werde. Ganders-
heim 1271 September 8 (vi. idus septembris).
Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 783.
2389. Das Kl. Derneburg bekundet, dass Konrad von Rössing,
Kaplan in Winzenburg, und Ludeger, Pfarrer in Grasdorf, ihm acht
Hufen in Grasdorf mit Vorbehalt des Niessnutzes auf Lebenszeit geschenkt
haben, welche nach ihrem Tode zu ihrem Anniversar verwendet werden
sollen. 1271 Oktober 2.
Iohannes dei gratia prepositus in Derneborch, Bya priorissa
totusque conventus ibidem omnibus presentem litteram inspecturis
salutem in domino. Que aguntur in tempore de facili evanescunt
cum tempore et de gestis eciam laudabilibus de facili emergit dura
ealumpnia, nisi causa memorie oblivio per scripti noticiam auferatur.
Hinc est, quod notum esse cupimus universis, quod dominus Con-
radus dictus de Rottinge capellanus in Wincenborch et dominus
Ludegherus plebanus de Grawestorp octo mansos in Gravestorp
sitos cum omni iure ac utilitate in agris, silvis et in pascuis et in
campis cum quadam piseatura et quibusdam areis attinentibus pro
remedio animarum suarum nostre ecclesie compararunt circa nos et
ecclesiam nostram tam karitative se habentes, quod eis concessimus
dicta bona cum omni integritate fructuum quamdiu vixerint obtinere
quodque, si in redditibus ex aliqua violentia eis deperierit, pro
eis tenebimur respondere, Mortuo vero uno predictorum alter
nichilominus datis viginti tribus talentis ecclesie nostre dicta bona
integraliter obtinebit. Quam pecuniam si persolvere nequierit, dabit
ecclesie nostre annis singulis quatuor talenta quoadusque possit
persolvere pecuniam pretaxatam, excepto quod redditus mortui
140 1271.
dabuntur ei post mortem uno anno, sive prius sive posterius
moriatur. Post mortem vero amborum anno revoluto predicta bona
ad ecclesiam nostram libere revertentur et anniversarii eorum sicut
agi solent anniversarii fratrum et sororum nostrarum in ecclesia
nostra sollempniter peragentur et in anniversaris eorum dabitur
conventui nostro ad consolationem talentum de eisdem bonis, in
anniversario cuiuslibet decem solidi annuatim. Ut autem factum
nostrum circa personas predictorum firmum et inconvulsum suo
tempore perseveret, presens scriptum inde confectum sigillis nostris
fecimus communiri. Testes huius rei sunt dominus Iohannes decanus
maioris ecclesie in Hildensem, Bertoldus scolasticus sancte Crucis,
Heynricus plebanus in Kantelsem, Burchardus plebanus in Haveken-
stede, comes Heynricus senior de Woldenberch, dominus Lyppoldus
de Lutthere et Andreas fllius suus milites, dominus Conradus miles
de Elvedhe et alii complures. Actum et datum anno domini m. cc”.
lxxi?., vi. nonas octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 23. Siegel des Propstes und
beschädigtes des Konventes an weissen Zwirnfäden.
290. Domscholaster Hoier (von Hohenbüchen) bekundet, dass die
Herrin von Drondorf eine Hufe in Mehringen von ihm gekauft und
dem Kloster daselbst übertragen habe. Mehringen 1271 Oktober 21
(in die undecim milium virginum).
Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Siegel des Ausstellers. Gedr.
v. Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 285 Nr. 396.
291. Herzog Johann von Braunschweig gibt den Edeln Friedrich
und Walther von Dorstadt zwei Hufen in Ohlendorf gegen zwei Hufen
in Freden. 1271 November 22.
Dei gratia nos Iohannes dux de Bruneswich recognoscimus per
presentes, quod nobilibus viris domino Friderico et domino Wolthero
dictis de Dorstat proprietatem duorum mansorum, qui siti sunt in
villa Oldenthorpe, quos iidem a nobis tenuerunt in feodo, dedimus
recipientes ab ipsis ex causa commutationis proprietatem duorum
mansorum, qui siti sunt in villa Vreden, quos & nobis tenebunt in
feodo ut prefatos mansos in Oldenthorpe antea tenuerunt. Datum
anno domini m?. cc?. Ixxi., in die beate Cecilie.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Stark beschädigtes Siegel an dem von der Urk.
geschnittenen Pergamentstreifen.
1271. 141
292. Erwählter Otto beauftragt das Kl. Derneburg, eine jähr-
liche Pension an den Archidiakon in Holle als Ersatz für den Zins
von dem abgebrannten Hofe daselbst zu zahlen. 1271 November 29.
Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo pre-
posito, . . priorisse et conventui in Derneborch salutem in domino
sempiternam. Cum, sicut intelleximus, curia pertinens ad bannum
sive ad archidiaconatum in Holle incendio adeo sit destructa, quod,
si de vestro reedificari debeat, archidiacono consuetam pensionem
de eadem curia et suis attinenciis solvere non possitis, nos ecclesie
vestre et archidiacono loci qui pro tempore fuerit ex debito officii
nostri consulere cupientes volumus et placet nobis, ut magistro Io-
hanni decano nune archidiacono et suis successoribus pensionem
quatuor librarum Hildensemensium in festo beati Michaelis de cetero
sine qualibet difficultate annis singulis persolvatis, et ut idem archi-
diaconus vel sui successores hanc pensionem ad ampliorem seu maiorem
summam aliquatenus non extendant, salva procuracione, quam archi-
diaconus ab ecclesia vestra tempore synodi tenetur recipere, et
salvo iure synodalium et obediencia prepositi et aliorum, que nos-
cuntur ad iurisdictionem!) archidiaconi pertinere. In cuius facti
testimonium presens scriptum ecelesie vestre concedimus sigilli
nostri munimine roboratum. Testes huius rei sunt Halto maior
prepositus, Wiradus Montis prepositus, Heydhenricus cellerarius et
alii conplures. Actum et datum Hildensem in vigilia Andree apostoli
anno domini m?. cc9. Ixxi?., confirmacionis nostre anno octavo.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 105 S. 7 im Kgl. St.A. zu Hannover.
Gedr. Lüntzel, Ältere Diücese S. 404.
298. Das Kl. Frankenberg bei Goslar verkauft dem Rudolf,
Sohn des Reinhard, drei Hufen in Ohlendorf (Aldendorp), welche
dieser dem Kl. Dorstadt unter der Bedingung überträgt, dass davon
zur Feier der Memorie seiner verstorbenen Mutter Mathilde den Nonnen
jährlich auf Katharinentag eine Mark gezahlt und der Rest zur Aus-
steuer seiner in das Kloster aufgenommenen Tochter Mathilde ver-
wendet werde. 1271.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Priorates und des Konventes wenig
beschädigt an roten und weissen Hanffüden. Gedr. Bode, UP. II, S. 220 Nr. 170.
1) Cop. iuridictionem.
142 1272.
294. Erwählter Otto bekundet, dass, da das Kl. Riddagshausen
von seinem Vorgänger Heinrich den halben Zehnten in Farmsen (Ver-
merssem) gekauft habe, aber noch nicht die Resignation desselben
erfolgt sei, nunmehr Hermann Lepel namens des aussätzigen Ritters
Heinrich von Wöhle (Wolede) den halben Zehnten aufgelassen habe.
Poppenburg 1272 Januar 6 (in epyphania domini).
— — presentibus Ernesto pincerna nostro, Conrado de Elvede,
Iordano de Escherte, Alberto Bok, Iohanne de Wlvinge militibus,
Conrado de Dhinkelere, Wernero plebano.
Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 184. Stark
beschüdigtes Siegel des Erwählten.
295. Ritter Ekbert der Jüngere von der Asseburg überlässt dem
Bernhard von Hagen (de Indagine) eine Hufe in Dorstadt, die vor ihm
Bertold von Dorstadt besessen hat. 1272 März 1 (kalendas martii).
Huius rei testes aderant comes Bor(chardus) de Woldenberghe, !)
dominus Fre(dericus) de Dorstat, dominus Lu(dolfus) de Weverlinghe,
dominus Ber(trammus) de Velthem, dominus Ber(trammus) de
Tsampeleve.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers. Gedr.
Asseburger UB. I, S. 238 Nr. 355.
296. Die Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg,
Brüder, verweisen die Brüder Ekbert und Burchard von der Asseburg
wegen Belehnung mit einer Hufe in Dorstadt an Bernhard von Hagen
(de Indagine). Braunschweig 1272 (zu März 1).
Or. im Archiv zu Dorstadt. Beide Siegel beschädigt. Gedr. Asseburger
UB. I, S. 241 Nr. 359.
297. Die Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfen-
büttel resignieren den Grafen Burchard und Heinrich von Wohldenberg
zwei Hufen in Dorstadt. Wohldenberg 1272 (zu März 1).
Huius rei testes sunt nobiles viri Hermannus et Henricus
iuniores comites de Woldenberge, dominus Volradus de Depenow,
milites dominus Irembertus de Boltenem, dominus Conradus de
Vimmelsen, dominus Arnoldus de Herre et dominus Elegerus.
Abschrift des 17. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadi in Dorstadt. Gedr.
Asseburger UB. I, S. 241 Nr. 360.
1) Or. Wodenberghe.
1212. 143
298. Erwählter Otto beauftragt den Propst von Lamspringe,
diejenigen, welche das Kloster an den vom Grafen Hermann von
Wohldenberg gekauften Gütern (in Leremunde) schädigen, zu exkom-
munizieren. Hildesheim 1272 März 14.
Otto dei gratia Hildensemensis electus dilecto in Christo . .
preposito in Lamspringe salutem in domino. Cum, sicut conqueri-
mini, quidam emerint bona in preiudicium ecclesie vestre et ingerant
se de eis, que a comite Hermanno de Waldenberg bone memorie
rite et rationabiliter conparastis et in quieta possessione tenuistis,
nolentes vobis in iure ecclesie vestre aliquatenus deesse, autoritate
presentium vobis iniungimus dantes firmiter in mandatis, ut deten-
tores bonorum huiusmodi et ementores monitione premissa excom-
municatos nuncietis publice vel autoritate nostra denunciari faciatis
in locis, in quibus videritis expedire, et precipiatis ab omnibus arcius
evitari. Datum Hildensem anno domini m?. cc. 1xxii?., ii. idus marcii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 34. Siegel des Erwählten
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten. Der Ort ergiebt
sich aus der Notiz auf der Rückseite: de Lermende. Vgl. unten Nr. 374.
$99. Erwühlter Otto, Dompropst H(alto), Domdechant Jo(hann)
und das Domkapitel fordern die Geistlichen der Diözese auf, das not-
leidende Kl. Wülfinghausen zu unterstützen und die Boten desselben
beim Sammeln von Almosen gut aufzunehmen. 1272 März 17 (die
Gertrudis virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 36. Siegel verloren.
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 29 Nr. 34.
800. Erwählter Otto bestätigt eine Bestimmung des Kreuzstiftes
über die Verwendung des Getreides der Obedienz Freden. Hildesheim
1272 April 16. |
Otto dei gratia Hildensemensis electus dilectis in Christo . .
preposito, .. decano .. et!) capitulo ecclesie sancte Crucis in Hil-
densem salutem in domino sempiternam. Cum & nobis petitur quod
iustum est, tam vigor equitatis quam ordo expostulat racionis, ut
id ad debitum perducamus effectum. Igitur cum tamquam boni
prospectores commodi et utilitatis ecclesie vestre inter vos concor-
diter ordinaveritis, ut annona obediencie in Vredhen in locum pri-
1) Die Punkte fehlen vor prepos. A, vor capit. B.
144 1272.
vatum ecclesie vestre annis singulis simul debeat!) comportari?) et
ad solvenda debita ecclesie et communia ecclesie negocia promo-
venda fideliter conservari salvo eo, quod de ipsa obedientia ad
communem prebendam fratrum solet cedere annuatim, supplicastis
nobis, quatinus hanc ordinationem vestram curaremus paterne et
provide confirmare. Nos itaque vestris supplicationibus inclinati
huiusmodi ordinationem vestram, maxime cum commodo et utilitati
ecclesie prospiciat, gratam et ratam habentes eam presentibus auc-
toritate ordinaria vobis et ecclesie vestre in perpetuum confirmamus
et presentis scripti patrocinio communimus mandantes et sub pena
cxcommunicationis iam late sententie districtius inhibentes, ne quis
unquam?) ullo tempore hanc nostre confirmationis paginam infringat
vel ei ausu temerario contravenire presumat. Datum Hildensem
xvi. kalendas maii anno domini m?. ec?, Ixxii?,, confirmationis nostre
anno octavo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift
Nr. 138 (A), Siegel von den roten und gelben Seidenfäden abgefallen, und Nr. 137
(B), beschädigtes Siegel an roten Seidenfäden.
801. Domdechant Johann und das Domkapitel bekunden die
Gründung der Vikarie der h. Katharina im Dome durch den Dom-
herrn Johannes Volcmari, der von Gisela, Wittwe des Otto von Schwane-
beck, zwei und eine halbe llufe in Borsum gekauft hat, welche der
verstorbene Dompropst Ludolf nach der Resignation jener der Domkirche
zu obigem Zwecke übertragen hatte. Hildesheim 1272 Mai 7 (nonas may).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 219. Siegel von
dem con der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Doebner, UB. I,
S. 161 Nr. 332.
302. Bischof Otto entzieht die Schuhmacherinnung der Gewalt
des Rates und bestätigt ihre Rechte. Poppenburg 1272 Juni 18 ([Marci]
et Marcelliani).
Gedr. Tripartita demonstr. (Hildesheim 1691) S. 139. „Die Urk. erweist sich
in dieser Form als Fälschung aus neuerer Zeit", Doebner, UB. I, S. 161 Anm. 1.
303. Dompropst Halto, Domdechant Johann und das Domkapitel
beschwören, dass die bischöflichen Tafel- und die Präbendalgüter nicht
an die Cistercienser, die Pönitenten vom Orden der Maria Magdalena,
1) Verbessert aus debeant B. — ?) conportari B. °) umquam B.
1272. 145
die Hospitaliter, die Templer und andere Exemte veräussert werden
sollen. Hildesheim 1272 Juni 30 (pridie kalendas iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 235. Siegel nebst
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. verloren. Gedr. Doebner, UB. I,
S. 162 Nr. 333.
304. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Amelunzborn den Zehnten
in Eddinghausen (Edingehusen) und alle Güter, welche Dietrich von
Stockhem daselbst besass und ihm resigniert hat. Poppenburg 1272
Juli 12 (iii. idus iulii).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis
prepositus, Hoyerus scolasticus, Lyppoldus cantor, Arnoldus de
Wereberch Hildensemenses, Ludolfus de Cramme, Conradus de
Elvede, Albertus Bok, Ernestus pincerna, Conradus de Stenberge,
Thidericus de Hardenberg, Henricus de Hansten, Iohannes de Wul-
vingen milites.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Amelunzborn I, fol. 31v
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
805. Ritter Dietrich von Stockheim gibt der Domkirche als Ersatz
für den Zehnten in Eddinghausen Güter in Stockheim und in der
Rodung bei Hattorf. Hildesheim 1272 (zu Juli 12).
Theodericus miles de Stockem omnibus inperpetuum. Ut rebus
per nos gestis per alicuius calumpniam minime derogetur inposterum,
notum esse cupimus, quod nos in restaurum decime in Edingehusen
cum suis attinenciis quoddam allodium in Stockem et duos mansos
cum aliis omnibus, que attinent, et in novali prope Haddorpe
allodium et tres mansos cum attinenciis omnibus, que bona in pro-
prietate possedimus, omnium heredum nostrorum accedente consensu
Hildensemensi damus ecelesie iure perpetuo possidenda. Quod ut
ratum et incommutabile perseveret, presenti pagina sigilli nostri
roborata munimine confirmamus. Actum et datum Hildensem anno
domini m. cc?. Ixxii?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 236. Das wenig
beschädigte Siegel des Ausstellers zeigt Baumstumpf mit Ästen.
8096. Erwählter Otto verbietet dem Dechanten und Kapitel des
Kreuzstiftes, fernerhin Laien, welchen bekanntlich in der Stadt die
Kleriker verhasst sind und die durch ihren Lärm die Ruhe der Geist-
lichen und oft selbst den Gottesdienst stören, in den Kurien des Stiftes
Hiläesh. UB. III, 10
146 1272.
zu beherbergen, wenn ihnen daraus nicht ein besonderer Vorteil erwächst.
1272 Juli 13 (iii. idus iulii).
Or. im Kgl. St.-.A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 139. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen abgefallen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 162
Nr. 384.
307. Die Grafen Gerhard und Johann von Holstein verkaufen
mit Zustimmung genannter Erben dem Kl. Marienrode (Novalis sancte
Marie) sechszehn dem Ritter Bertramm von Harboldissen verpfändete
Hufen in Jeinsen (Genhusen) mit allem Zubehör und die Fischerei in
der Leine für 250 Mark. U. d. Z. Heinricus decanus sancti Iohannis
in Hildensem. Itzehoe 1272 August 17 (in quarta feria infra octavam
beate virginis Marie videlicet assumpcionis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 32. Gedr. Meibom, Script.
rer. Germ. I, S. 539, Pfeffinger, Braunschw.- Lüneb. Hist. II, S. 761, v. Aspern,
Cod. dipl. Schauenburg. II, S. 229, Meibom, SS. rer. Germ. I, S. 539, Marienroder
UB. S. 57 Nr. 48, woselbst auch das Nühere über die Besiegelung, wozu zu be-
merken, dass von dem dritten Siegel, dem des Grafen Gerhard, nur die Hälfte
noch erhalten ist und diese lose beiliegt, und Mecklenburger UB. IL, S. 434 Nr. 1256,
im Auszuge Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. I, 21, S. 448 und IL, 1 S. 117. Regest
Wippermann, Reg. Schaumb. S. 92 Nr. 183.
308. Graf Johann von Holstein verbürgt sich dafür, dass sein
Bruder Adolf den Verkauf von sechszehn Hufen in Jeinsen (Genhusen)
genehmigen wird. Kiel 1272 August 29 (in die decollationis sancti
Iohannis baptiste).
Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 33. Siegel am Rande be-
schädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 59 Nr. 44.
809. Erwählter Otto genehmigt, dass es jedem frei stehen solle,
sich in der Dammstadt niederzulassen und dass ein solcher nach Jahr
und Tag von Niemandem mehr beansprucht werden dürfe. Sarstedt
(Therstede) 1272 September 15 (in octava nativitatis sancte Marie).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 806. Beschädigtes Siegel des Ausstellers.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 168 Nr. 335.
810. Erwählier Otto schenkt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Wülfinghausen die Mühle an der Saale (Sale), welche ihm
Ritter Bodo von Elze (Aulica) und Ernst und Gerhard, Söhne des
Ritters Thethard Pape, aufgelassen haben. Hildesheim 1272 (1273)
Dezember 31 (pridie kalendas ianuarii).
1272. 147
Testes huius rei sunt Albertus, Hermannus, Bertrammus fratres
dicti Bok, Eylardus do Dotessem, Bertoldus de Aulica, Hermannus
de Dudinge,!) Godefridus de Aulica, Conradus de Berenrodhe milites.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 37. Siegel des
Erwählten am Rande beschädigt, das des Domkapitels verloren. Gedr. v. Hoden-
berg, Calenberger UB. VIII, S.30 Nr. 35. Die Saale fliesst bei Elze von links in
die Leine, die Mühle unweit Elze noch vorhanden,
811. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt dem Andreasaltare
im Dome 96 Morgen Land in Heinde, welche der Domherr Bernhard
von Dorstadt zu diesem Zwecke von ihm gekauft hat. 1272.
Heynricus dei gratia comes de Woldenberch universis presens
scriptum inspecturis salutem in domino. Recognoscimus et pre-
sentibus protestamur, quod nobilis vir dominus Bernardus de Dorstat
Hildensemensis ecclesie canonicus tytulo emptionis comparavit a
nobis nonaginta sex iugera sita in villa Henedhe cum pascuis,
pratis, silvis et aliis quibuslibet annexis cum omni utilitate ad
altare beati Andree in ecclesia maiori per sacerdotem dicti altaris
et vicarium eiusdem ecclesie perpetue possidenda. Ideoque secundum
formam placitorum procedere cupientes proprietatem et dominium
prenotatorum bonorum ecclesie Hildensemensi de consensu filiorum
nostrorum Hermanni, Heinrici, Ottonis et eciam Sophie omniumque
heredum nostrorum ad predictos usus eiusdem ecclesie liberaliter
conferimus et damus, ut eadem bona absque omni honere advocacie
seu cuiuslibet exactionis gravamine permaneant in ecclesia supra-
dicta. Testes huius donationis sunt prepositus Otto de Eversterne,
dominus Arnoldus de Werberch canonici Hildensemenses, dominus
Volradus de Depennovwe, dominus Andreas de Barkenvelde et alii
quam plures. Ut autem hoc inviolabiliter observetur, liberos nostros
prefatos dictorum bonorum et nostre donationis facte warandos esse
volumus, et quia sigilla non habent, sigillo nostro contenti sunt,
et nos illo solo tam pium et favorabile factum per omnia roboramus.
Aetum anno domini m’. cc. 1xx9iio.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 287. Siegel des
Ausstellers am Bande beschädigt. | Regest. Doebner, UB. I, S. 163 Nr. 336.
812. Propst Dietrich des Kreuzstiftes überträgt mit Zustimmung
des Kapitels dem Kl. Riddagshausen den Zehnten in Bettingerode
I) Davor ist Dungem getilgt.
10*
148. 1272.
(Betekenrode), den ihm Rasso von Ütze (Uttensem) aufgelassen hat,
und Güter in Genlethe (Gielde?), die ihm Lippold von Ütze resigniert
hat. 1272.
Huius rei testes sunt Ludolfus decanus, Bertoldus scolasticus
cognomento Wifgreve, Iohannes ...... canonici nostre ecclesie,
Fridericus de Wenethusen, Albertus, (Bruno), Conradus fratres dicti
de Dammone, Tidericus de Minda.
Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 188, stark
stockfleckig. Die beiden Siegel stark beschädigt. RBegest Doebner, UD. I, S. 164
Nr. 338.
818. Graf Ludolf von Wohldenberg überträgt dem Kl. Derneburg
zwei Hufen in Astenbeck. 1272.
Nos Ludolfus comes de Woldenberg favore benigno puplice
protestamur per paynam presentem, quod nos ex unanimi consensu
fratrum et heredum nostrorum duos mansos sitos in Astenbeke
claustro sanctimonialium in Derneborhc proprialiter conferimus cum
omni iure et utilitate perpetuo possidendos, ita quod nos et nostri
coheredes nichil iuris amplius vendicabimus in eisdem. Et ne igitur
in posterum dubium videatur de hoc facto, memorato claustro sancti-
monialium firmam warandiam in bonis predictis damus per paginam
presentem, quam sigilli nostri appensione fecimus roborari. Testes
enim sunt dominus Ermbertus de Bokenum, Her(mannus) de Sten-
berghe et Ascwinus de Oldendhorppe et ceteri plures. Anno gracie
m?. cc. Ixxii.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 8.
Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers in gelbem Wachs, Helm in dunkelgrünem
Wachs zwischen Flügeln.
814. Ritter Dietrich de Piscina entsagt auf Anraten seiner Ver-
wandten, des Kämmerers Ekbert und des E(kbert) von Tossem allen
Ansprüchen an drei Hufen in Klein- Förste, mit welchen der Altar
Johanns des Täufers in der Kreuzkirche dotiert ist. In capitolio
ecclesie sanete Crucis. 1272.
Testes huius rei sunt Theodericus prepositus, Ludolfus decanus,
Wolderus custos sacerdotes, Ludolfus de Bruneswich, Bartoldus
scolasticus, Gerardus de Thekeneborch dyaconi, Hugo, Almarus,
Iohannes et Iohannes subdyaconi, Theodericus miles de Stockem,
1272. 149
Or. im Kgl. St.-A. su Hannover, Kreusstift Nr. 140. Drei beschädigte Siegel,
die beidem ersten zeigen je swei Querbalken, das dritte Schwert schräg links von
Kleeblättern begleitet: + SIGILLVM ..... CI.DE.P...... A. Gedr. Bode,
UB. II, S. 229 Nr. 184, Regest Doebner, UB. I, S. 163 Nr. 337.
815. Ritter und Knappen des Hochstiftes verbinden sich mit den
Städten Goslar, Hildesheim und Braunschweig auf fünf Jahre zum
Schutze ihrer Rechte. 1272.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim. Gedr. Zeitschrift des Harzvereins 1870
S. 907 mit Erläuterungen von J. Grote, Höhlbaum, Hansisches UB. I, S. 250 Nr. 711,
Doebner, UB. I, S. 164 Nr. 539, der die Zweifel Höhlbaums an der Echtheit der
Urk. beseitigt, Bode, UB. II, S. 228 Nr. 183, Hänselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig II, S. 213 Nr. 251, Regest Böhmer- Ficker -Winkelmann, Reg. imp. V, 4,
Nr. 12130.
816. Erwählter Otto überträgt drei Hufen in Klauen, welche ihm
Lippold von Escherde und diesem die Brüder Hermann und Albert
Lepel resigniert haben, dem Kl. Riddagshausen und erhält von Lippold
von Escherde als Ersatz drei Hufen in Lengersla. 1272.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 186. Siegel
des Erwählten und des Domkapitels an roten und grünen Seidenfäden wenig be-
schädigt.
817. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Dorstadt
zwei Hufen in Dorstadt, die sie vom Reiche zu Lehn hatten, und ent-
schädigen letzteres. Wohldenberg 1272.
Nos Burchardus et Henricus dei gratia fratres comites de
Woldenberg presentibus recognoscimus et firmiter protestamur, quod
nos de bono consensu filiorum nostrorum Hermanni et Heinrici
comitum et Burchardi et Hermanni proprietatem duorum mansorum
Dorstat sitorum, quos de manu imperii tenuimus, propter dominum
et ad instantiam nobilis viri domini Bernardi de Indagine dedimus
ecclesie beate virginis in Dorstat iure perpetuo possidendam, pro-
prietatem quoque omnium attinencium et in villa et extra villam
tam in pascuis quam in silvis ecclesie contulimus supradicte. Nos
eciam imperio de ipsis mansis sufficientem fecimus recompensam.
Huius rei testes sunt nobiles viri comes Meynardus de Sladem et
dominus Wlradus de Depenowe, Heidenricus de Hedheiershusen,
Engelhardus de Nanekessen, Conradus de Vimmelse, Elgherus de
Valersleve, Hogerus de Mandere et alii complures fide digni. In
cuius rei testimonium presentem paginam sigilli nostri munimine
150 1278.
duximus muniendam. Actum et datum Woldenberch anno gratie
m?. cc®, 1xxii.
Or. im Archiv zu Dorstadt. An den von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen sehr gut erhaltenes Siegel des Burchard und beschädigtes des Heinrich.
8158. Friedrich von Dorstadt resigniert dem Kl. Ringelheim drei
Hufen in Flöthe mit Ausnahme der Vogtei. 1272.
Notum sit universis hoc scriptum inspecturis, quod dominus
Fredericus de Dorstad cum consensu fratris sui domini Woltheri
ob salutem patris et matris necnon ipsius tres mansos litonum aitos
in villa Vlotede, de quibus domino abbati et conventui de Ringlem
annuum censum hactenus procuravit, cum bona voluntate libere re-
signavit advocatiam super eadem bona solummodo retinendo. Ne
igitur hoc factum alicui imposterum veniat in dubium, hoc scriptum
est sui sigilli munimine roboratum. Acta sunt hec anno domini
millesimo ducentesimo septuagesimo secundo.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im
Archiv au Bingelheim S. 121.
819. Graf Widekind von Poppenburg einigt sich mit dem KI.
Escherde wegen vierzehn Acker und einer Hofstätte in Achem. Poppen-
burg o. D. (1272).
Widikindus dei gratia comes de Poppenborch omnibus, quibus
hoc scriptum fuerit exhibitum, salutem. Universitati cunctorum tam
presentium quam futurorum notum esse volumus de contractu, qui
factus est inter ecclesiam in Escherte et nos de emptione quatuor-
decim agrorum et aree in Achem, quos manutenebant Tidericus et
Herbordus de Drismenstede et ab eisdem manutenebat Tidericus de
Emne, quod ista bona expedivit prepositus a tribus manibus scilicet
a nobis et a Tiderico de Drismenstede et a Tiderico de Emne.
Hec donatio facta est in Poppomborch coram domino episcopo.
Testes huius rei sunt Mauricius comes, Heinricus Grube, Bertoldus
Pil, tres fratres Hirci, Hermannus de Stemne, Hermannus de Stemne,
Iohannes de Wlvinge, Bernhardus de Coven et alii quam plures.
Ut igitur hoc factum firmum maneat et stabile, sigilli nostri appen-
sione roboravimus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 53. Beschädigtes Siegel des
Grafen an weissen Zwirnfäden. Die Urk. dürfte in das Jahr 1272 gehören, in
in welchem Bischof Otto wiederholt in Poppenburg gewesen ist.
1278. 151
320. Graf Meiner von Schladen und Ritter Volkmar von Goslar
bekunden, dass auf dem Goding vor den Gografen Hartwig von Lengde
und Ludolf von Lewe Ludolf Pluder mit seinen Söhnen anerkannt
hat, dass er während eines Decenniums zwei Hufen in Wedelingerodhe
der Kirche in Dorstadt verpachtet und diese gewisse Abgaben an das
Domstift zu Goslar und an Hermann Bodeker zu leisten hat. 1273
Januar 27 (feria vi. post festum conversionis sancti Pauli).
Or. im Archiv zu Dorstadt. Stark beschädigtes Siegel der Aussteller an
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Bode, UB. 1I, S. 230 N. 186.
321. Erwählter Otto bekundet, dass die Inhaber der Saline Gitter
mit Propst Johann und Laienbrüdern des Kl. Steterburg wegen der
Herstellung einer versiechten Quelle sich geeinigt haben. Braunschweig
1273 Februar 18 (xii?. kalendas marcii).
Huius facti et ordinacionis testes sunt dominus Baldewinus et
Henricus fratres dicti de Campo, dominus Iohannes marscalcus
dictus de Saldere cognomine Lenkenir, dominus Iohannes de Saldere
dictus Niger, dominus Sifridus Scadewolde, dominus Iohannes de
Stockem, Fridericus de Stidere, Ludolfus Mathie, Iohannes Helye,
Gereko Stapel, Conradus de Helmenstede et quam plures alii fide
dign. Datum Brunswich per manum notarii nostri Brunonis in
sollempni placito, quod habuimus cum fratre nostro duce Iohanne
— — presentibus dilectis fratribus nostris Alberto duce Brunswicense
et Conrado Verdensis ecclesie postulato.
Aus dem Chron. Stederburg. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel S. 152.
Regest. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 116 Nr. 258.
822. Graf Ludolf von Roden überträgt dem Kl. Marienrode
(Betzingerodhe) seine Gerechtsame an Gütern in Wendhausen (Wenet-
husen) 1273 Februar 26 (dominica Invocavit).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 34. Siegel des Grafen wie
beschrieben zu dem Drucke Marienroder UB. S. 60 Nr. 45.
823. Graf Adolf von Holstein genehmigt den Verkauf von sechs-
zchn Hufen in Jeinsen (Gegenhusen) durch seinen Oheim Grafen
Gerhard und seinen Bruder Johann an das Kl. Marienrode. 1273
März 4 (sabbato ante Reminiscere).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 35. Siegel verloren. Gedr.
Meibom, SS. rer. Germ. I, S. 540, Marienroder UB. S. 61 Nr. 46.
152 1218.
324. Abt und Konvent des Godehardiklosters erlassen dem
Meier in Himmelsthür und dessen Frau gegen einmalige Zahlung von
11!|, Pfund den jährlichen Zins von einem Pfund auf Lebenszeit. 1273
April 2.
Thidericus dei gratia abbas universitasque conventus monasterii
sancti Godehardi Hildensemensis cunctis Christi fidelibus hanc litteram
inspecturis salutem in omnium salutari. Per presens scriptum ad
noticiam fldelium volumus devenire, quod Conradus villicus noster
in Himdesdore una cum uxore sua Gertrude consentientibus filiis
suis Iohanne, Burchardo, Alexandro, Conrado talentum, quod singulis
annis dare tenebantur nobis de uno manso, quem ex locatione nostra
villicaliter habuerunt, redemerunt a nobis undecim talentis et dimidio
tali condicione, ut videlicet dictus Conradus et uxor sua Gertrudis
mansum nostrum supradictum temporibus vite sue possideant absque
solutione talenti hactenus inde dati, itidemque ipsis duobus divina
dispositione ex hoc seculo evocatis absque ulla interpellatione filiorum
et heredum suorum idem mansus cum pensione solita ad nostram
dispositionem libere revertetur. De edificiis etiam ipsius curie
dictum est, ut fllii eorum sicut voluerint valeant ordinare, sed de
manso et area necnon eorum appendiciis nichil omnimodis ordina-
bunt. In cuius facti firmamentum presens scriptum sigillorum
nostrorum appensionibus fecimus communiri. Testes huius rei sunt
Bertoldus, Iohannes, Burchardus, Florentius, Conradus sacerdotes,
Olricus, Thetmarus, Hillebrandus diaconi, Thidericus, Albertus sub-
diaconi nostre congregationis fratres, Heinricus Dyabolus, Conradus,
Reinoldus de Wakenste, Alexander de!) Dammone laici et alii quam
plures. Actum anno domini m?. cc9, lxx9, iii, iiij. nonas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 34. Siegel des Abtes an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt, das des Konventes
verloren. Regest Doebner, UB. S. 165 Nr. 340.
825. Erwählter Otto überträgt vier Hufen in Ochtersum, welche
der Bürger Helmold, Sohn des verstorbenen Ludolf, ihm resigniert hat,
zum Gebrauch des Chores und der armen Scholaren dem Domstifte. Im
Hause des Dompropstes (1263) 1273 April 6 (viii. ydus aprilis).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Iobannes maior
decanus, Volradus Montis prepositus, Thidericus prepositus sancte
Crucis, Heyndhenricus cellerarius, Lippoldus cantor, Arnoldus de
!) de zweimal, Ende und Anfang der Zeile.
1273. 153
Wereberg canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus, Ecbertus
camerarius, Ludolfus de Cramme, Albertus Bok, Conradus de Elvede,
Grubo de Grubenhagen, Thidericus de Piscina, Bodo de Saldere
milites, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 208. Siegel des
Erwühlten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 141 Nr. 291 zu 1263, wie das Or. Doch ist
Halto erst seit 1270 Dompropst und Lippold (vom Alten Markt) ist nicht vor 1270
als Domkellner nachweisbar, sein Vorgänger Dietrich von Adensen bis 1265. Dem-
nach kann die Urk. nicht in das Jahr 1263 gehören, sondern zu 1273, wozu auch
die Laienzeugen besser passen.
326. Erwählter Otto überträgt dem Moritzstift für die von ihm
neu gegründete Kantorei vier Rodehufen ın Sorsum. 1273 April 8.
Otto dei gratia Hildensemensis electus. Et si ad benefaciendum
sumus omnibus debitores, pocius illis tenemur benefacere, qui nobis
magis familiares existunt. Hinc est, quod notum esse volumus tam
presentibus quam futuris, quod de consensu capituli nostri quatuor
mansos novalium in Suttherum apud Hymdesdore sitos cum decima
et proprietate necnon eum omni iure, quo eos tenuimus, ecclesie
montis sancti Mauricii Hildensemensi &d cantoriam, quam in ea
instituimus, pro remedio anime nostre iure perpetuo contulimus
volentes, ut pro hac liberalitate nostra nostri nominis memoria in
eadem ecclesia in perpetuum perseveret et post obitum nostrum
anniversarius noster in ea peragatur, prout in instrumento institu-
tionis et confirmationis cantorie ipsius ecclesie plenius est expressum.
Ut autem hec nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis tem-
poribus permaneat, presens scriptum inde confectum sigillis nostro
videlicet et capituli nostri fecimus communiri. Huius rei testes
sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis prepositus, prepositus
Volquinus dictus de Svalenberge, Lippoldus cantor dictus de Antiquo
foro, Arnoldus de Wereberg, Cono dictus de Weye prepositus in
Alsborch canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus Hildense-
mensis, Ecbertus camerarius miles et alii conplures. Actum anno
domini m?, cc?. Ixx. iii&., viv. idus aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstft Nr. 33. Siegel des Erwählten
und des Domkapitels.
827. Erwählter Otto errichtet im Moritzstifte mit Zustimmung
des Propstes Volrad, des Dechanten Heinrich von Alfeld, des Scholasters
Volkmar, des Küsters Johann Marcolfi und des ganzen Kapitels eine
= A kk
154 1278.
Kantorei mit der Kapelle der h. Katharina und deren Besitzungen
und aus vier Rodehufen in Sorsum. 1273 April 8 (vi. idus aprilis,
confirmationis nostre anno ixP.).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 34. Siegel des Erwählten,
des Domkapitels, des Propstes und des Kapitels des Moritestiftes. Die Kapitels-
siegel beschädigt. Gedr. Doebner, UB. I, S.165 Nr. 341. Es mag der Grund des
Erwählten besonders hervorgehoben werden: quod ecclesia montis sancti Mauricii
Hildensemensis semper honorabilis extitit ab antiquo, ita quod ecelesia Hildense-
mensis prioratus dignitatem inmediate post eam inter alias coclesias civitatis
Hildensemensis recognovit eidem.
828. Ritter Ludolf von Kramme tauscht mit dem Godehardi-
kloster Ländereien bei Gronstede. 1273 April 12.
Ludolfus miles dictus de Kramme universis hanc litteram in-
specturis salutem in domino. Universitati fidelium notum esse
volumus, quod, cum nos in villa Gronstede quosdam agros haberemus,
inter quos quatuor iugera et dimidium essent sita monasterio beati
Godehardi pertinentia itemque dictum monasterium in eadem villa
aliquantos agros possideret, inter quos totidem iugera posita erant
nobis pertinencia, nos ex utraque parte utilitate pensata tale fecimus
concambium, ut videlicet nos supradicta iugera monasterii inter agros
nostros iacencia, monasterium vero nostra iugera inter agros suos
posita possideremus perpetua firmitate. Ut autem hec ordinatio
partibus hinc inde maneret rata, nos scriptum monasterii sigillo
abbatis et conventus communitum pro cautela recepimus futurorum,
monasterium econverso presentem litteram recepit a nobis sigilli
nostri testimonio roboratam. Actum anno domini m. cc®. Ixxiii.,
pridie idus aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 35. Schildförmiges Siegel
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten,
zeigt drei Lilien (2:1): 1 8. LUDOLFI . DE. (K)RAME.
829. Die Grafen Burchard und Hermann von Wohldenberg
übertragen dem Kl. Dorstadt die Vogtei über drei Hufen in Wedelinge-
rodhe, die sie vom Reiche zu Lehn haben, und entschädigen das Reich
mit anderthalb Hufen in Tsenighe. Braunschweig 1273 Mai 13.
Burchardus et Hermannus dei gratia comites fllii quondam
cömitis Burchardi de Woldenberch omnibus inperpetuum. Ne apud
posteros que rationabiliter gesta sunt vergant in dubium, scripta
conficiuntur auctentica, que perhibeant testimonium veritati. Ea-
1218. 155
propter notum esse cupimus universis, quod, cum dilecti nobis in
Christo prepositus Hildericus et conventus ecclesie beate Marie
virginis in Dorstad advocatiam trium mansorum in villa Wedelinge-
rodhe sitorum a Ludolfo dicto Pludher et heredibus suis legitimis
pro quadam summa pecunie comparassent, nos recepta resignatione
dicte advocatie ab ipso Ludolfo Pludher et ab omnibus heredibus
suis, eo quod ipsi sepe dictam advocatiam a nobis in feodo tenuis-
sent, ipsam prenominatis preposito Hilderico et conventui in Dorstat
de voluntario et communi consensu heredum nostrorum omnium
liberaliter contulimus propter deum et nichil iuris in advocatia nobis
asscribimus supradicta. Quia vero nos ipsam advocatiam de manu
imperii feodaliter tenebamus, in manso et dimidio proprietatis nostre
in villa dicta Tsenighe fecimus iam dicto imperio restaurum suffi-
ciens, prout est conveniens atque iustum. Ut igitur hec liberalitatis
nostre donatio firma et inviolabilis perpetuo perseveret, presentem
paginam super hoc conscriptam sigillis nostro videlicet et patrui
nostri comitis Heinrici de Woldenberg fecimus communiri. Huius
rei testes sunt nobiles viri dominus Bernbardus dictus de Indagine,
comes Henricus de Woldenberg, dominus Fredericus et dominus
Waltherus fratres dicti de Dorstad, alii milites Lippoldus de Went-
hasen, Iohannes de Wetelmenstede, Conradus de Vimmelse et alii
quam plures tam clerici quam laici flde digni. Datum Bruneswik
in curia domini Bernardi de Indagine apud cappellam sancte Marie
Magdalene anno gratie m. cc, Ixx9. iij., in die beati Servatii
confessoris.
Or. im Archiv zw Dorstadt. Siegel des Grafen Heinrich, das immer nur
allein an der Urk. gehangen hat. Hegest Hünselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig II, S. 117 Nr. 259.
880. Erwählter Otto grenzt die Befugnisse des Kantors und des
Scholasters am Moritzstifte ab. Hildesheim 1273 Mai 26.
Otto dei gratia Hildensemensis electus. Ad noticiam tam pre-
sentium quam futurorum cupimus pervenire, quod, cum quidam
&rüculus privilegii institutionis cantorie ecclesie Montis sigillis
Dostro et capituli nostri signati, qui sic loquitur: idem ius, quod
cantor in maiori obtinet ecclesia, cantor in secundaria ecclesia ob-
tinebit, iuri scolastici prout dicebat preiudicaret, capitulum ecclesie
Montis provide cavere volens, ne pro iure scolastrie et cantorie
156 1278.
posset in posterum aliqua cavillatio suboriri, de consensu nostro,
qui dictam cantoriam instituimus, ius scolastici et cantoris curavit
distinguere in hunc modum. Scolasticus in iure sui officii remanebit
et cantor per se et per suum succentorem exercendi cantoris offi-
cium in regendo chorum, excessus scolarium manualiter corrigendo
et alia, que honestati chori expediunt, in choro similiter faciendo
secundum consuetudinem maioris ecclesie habebit liberam facultatem.
Si vero talis excessus emerserit, qui aliam quam manualem correc-
tionem requirat, cantor vel succentor intimabit eundum excessum
scolastico vel magistro in scolis secundum meritum corrigendum,
et hunc scolasticus vel magister pro modo culpe corrigere non ob-
mittet. Officii succentoris eciam erit committere Alleluia, sed tamen
hoc scolaribus cantabit et repetet extra scolas. Vocabit eciam
scolares ad processionem pulsando ad hostium scole et scolaribus
dicendo: venite. In vigiliis quoque festivitatum liberum erit cantori
post vesperas intrare scolas sicut et scolastico et eciam aliis diebus
quando voluerit et dicere scolaribus sine correctione, si forsan in
disciplina, in cantando, in legendo et in aliis se neglienter habuerint,
quod emendent, ad quod cantori audiencia concedetur. Ne autem
super hac ordinacione contingat in posterum dubitari, presentem
litteram inde confectam sigillis nostro, . . prepositi Montis et sui
capituli fecimus consignari. Datum Hildensem anno domini m?. cc.
Ixx. iii€., vii?. kalendas iunii, confirmationis nostre anno ix?.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 35. Siegel des Erwählten
und die beschädigten des Propstes Volrad und des Kapitels des Moritzstiftes.
Gedr. Doebner, UB. 1, S. 167 Nr. 342.
881. Erwählter Otto überträgt dem Michaeliskloster die Vogtei
der Güter in Ohrum (Horum), die es von den Brüdern Burchard,
Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel gekauft hat, nach dem Verzichte
dieser und des Edeln Volrad von Depenowe. Hildesheim 1273 Juni 3
(iii. nonas iunii, confirmacionis nostre anno ix?.).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis
prepositus, Lippoldus cantor, Volcquinus de Svalenberg Goslariensis
prepositus, Hogerus scolasticus, Arnoldus de Wereberg, Cono pre-
positus de Alsborch canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus,
Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme, Conradus de Elved'o
Albertus Bok, Iohannes de Stedhere milites.
1213. 157
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 68. Siegel des Erwählten
und des Domkapitels an roten und gelben Seidenfäden. Gedr. Asseburger UB. I,
S. 245 Nr. 367, Zeitschrift 1868 S. 130, Regest Bode, II, S. 231 Nr. 187.
882. Propst Friedrich, Priorin A(delheid) und der Konvent des
Kl. Heiningen einigen sich mit dem Kl. Marienrode wegen Güter in
Bevelthe dahin, dass sie die Güter gegen Rückzahlung des Geldes
seiedererhalten. Braunschweig in curia monachorum in Reddageshusen
1273 Juni 11 (dominica die ante festum Viti — — tertio idus iunii).
Huius etiam rei testes sunt Mauritius abbas de Amelingesbornen,
Ludolfus abbas de Reddageshusen, Bertoldus de Veltem monachus,
Ludolfus miles de Weverlinghe, Crachto miles de Boredorp, Michahel.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 36. Siegel verloren. Gedr.
Marienroder UB., 8.61 Nr. 47.
338. Erwählter Otto (Hildensemensis ecclesie postulatus et
confirmatus tutor) unter den Mitbesieglern der Urk. des Herzogs Johann
von Braunschweig, in welcher dieser den auf der Sülte in Lüneburg
Begüterten die von ihm gefundene neue Salzquelle zur Zerstörung ver-
kauft und sich verpflichtet, in der Stadt und in der Herrschaft Lüne-
burg nie wieder eine neue Salzquelle bohren zu lassen. 1273 Juni 15
(in die beati Viti).
Gedr. v. Hodenberg, Lüneburger UB. VII, 8.76 Nr. 101, Leverkus, UB. des
Bisthums Lübeck I, S. 222 Nr. 231, Hegest Mecklenburg. UB. II, S. 456 Nr. 1287,
wo ältere Drucke verzeichnet sind. Vgl. die Bestätigung dieses Vertrages durch
Papst Gregor X. d. d. Lyon 1274 Juni 22 (x. kal. iulii pontif. anno tertio) bei
Sudendorf, UB. I, S. 54 Nr. 83, Leverkus, a. a. O. S. 228 Nr. 238, Hasse, Schleswig-
Holstein- Lauenburg. Regesten und Urk. II, 192, Nr. 474, Potthast, Reg. pont. 20850.
884. Propst Dietrich des Kreuzstiftes bekundet den Verzicht der
Brüder Blesen auf 23 Morgen in Kemme. In der Kurie des Propstes
1273 Juni 25.
Theodericus dei gratia prepositus ecclesie sariete Crucis Hil-
densemensis omnibus hanc litteram inspecturis salutem in domino.
Cum Henrieus et Iohannes fllii Bertoldi vulgariter dicti Blesen ex
suggestione patr(ui) aliorumque hominum perversorum super viginti
tribus iugeribus Kemme sitis et à domino Ludolfo de Bruneswich
nomine ecclesie legitime comparatis moverent questionem capitulo
ecclesie Crucis, decanus et canonici eiusdem ecclesie predictis
fratribus eorumque amicis ad singula et universa, que super
predictis bonis dixerunt, proponenda coram nobis secundum iuris
158 1213.
ordinem responderunt. Unde tandem «antedicti fratres et eorum
instructores videntes, quod nichil iuris in eisdem bonis sibi poterant
vendicare, ad inductionem nostram aliorumque proborum virorum
manu et lingua renuntiarunt omni actioni et iuri, quod in sepe
dictis bonis videbantur habere adicientes, quod venditionem et re-
signationem, quam Henricus patruus (eorun)dem fecerat de eisdem,
ipsi et quilibet eorum legitimi heredes ratam et firmam haberent
omnibus temporibus vite sue. In cuius rei evidens argumentum
presens scriptum inde confectum sigillo nostro duximus roborandum.
Testes huius rei sunt Ernestus pincerna, Ekbertus niger de Tossem
milites, Iohannes theolenarius, Burchardus frater domini Conradi,
Henricus Grif, Henrieus Bokvel, Bernardus de Ponte, Thidericus
et Conradus de Emne burgenses, Iohannes et Heno famuli domini
prepositi et alii complures. Actum anno domini m?. cc. Ixxiii., vii?.
kalendas iulii iu caminata curie nostre aput sanctam Crucem.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreusstift Nr. 141. Siegel des Propstes.
Die Schrift ist. stellenweise stark verblasst. Regest Doebner, UB. I, S. 168 Nr. 343.
8885. Edler Bernhard von Hagen übergibt dem Erwählten Otto
als Ersatz für drei Hufen in Linde, die dieser dem Kl. Dorstadt
übertragen hat, vier Hufen in Engelnstedt. Hildesheim 1273 Juli 3.
Ego Bernardus nobilis dictus de Indagine ad perpetuam rei
geste memoriam. Notum esse cupio tam presentibus quam futuris,
quod, cum venerabilis pater dominus O(tto) Hildensemensis electus
proprietatem trium mansorum in Lindedhe, quos ab ipso tenui in
feodo, monasterio in Dorstad ad preces meas contulerit propter
deum, ne ecclesia Hildensemensis, cui fidelitate teneor, ex hac col-
latione aliquem pateretur defectum, proprietatem quatuor mansorum
in Engelemstede dicto domino electo et ecclesie Hildensemensi de
consensu eorum, quorum intererat, contuli in restaurum. In cuius
rei testimonium presentem litteram feci sigilli mei munimine roborari.
Datum Hildensem anno domini m. cc®. Ixx. iii9., v?. nonas iulii.
Or. im St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 238. Siegel des Aus-
stellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten, geschachtet.
886. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Dorstadt drei ihm vom
Edeln Bernhard von Hagen (de Indagine) resignierte Hufen in Linde
(Lindedhe) mit dem Zehnten und allem Eigentum. Hildesheim 1273
Juli 3 (v9. nonas iulii).
1273. 159
Testes sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis prepositus,
Volcquinus de Svalenberg Goslariensis prepositus, Arnoldus de Were-
berg, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus,
Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme milites.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Erwählten gut erhalten, das des
Donkapitels beschädigt.
3837. Erwählter Otto bekundet, dass Mathilde, Wittwe des Ritters
Johann von Berkum, ihre Tochter Bertha und deren Söhne Hildebrand
send Johann auf einige Hufen und Hausstellen des Kl. Wienhausen in
Berkum (Berckem) verzichtet haben. Hildesheim 1273 Juli 5 (in
crastino Odhelrici).
Testes sunt Amelungus plebanus in Solzeke, Heynricus de
Svechlete, Bertoldus de Godenstede, Iohannes Lenekener, Bodo de
Saldere milites, Thidericus de Prome, Bertoldus Grus famuli, Heyn-
ricus, Hermannus et Thidericus conversi eiusdem claustri.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 80. Siegel des Erwählten an dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
888. Erwählter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem neuen Hospital in Goslar das Eigentum des Zehnten in Ebelingerod.
Hildesheim 1273 Juli 14 (in crastino Margarete).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus Montis
prepositus, Volcquinus Goslariensis prepositus, Arnoldus de Were-
berge, Lippoldus cantor, prepositus Cono canonici Hildensemenses,
Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme milites.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Die beiden Siegel verloren. Gedr. Bode,
UB. II, S. 232 Nr. 188. Regest UB. des Stiftes Walkenried (UB. des histor. Vereins
für Niedersachsen II) S. 394 Nachtr. Nr. 44.
8989. Die Brüder Heinrich, Domherr, und Dietrich de Piscina
genehmigen den durch ihre Verwandten Dietrich und Johann de Piscina
vollzogenen Verkauf von Gütern in Ebelingerode an das Kl. Walken-
ried und das neue Hospital in Goslar. O. D. (1273 Juli).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gut erhaltenes Siegel Dietrichs.
Gedr. Bode, UB. II, S. 226 Nr. 177. Regest UB. des Stifts Walkenried (UB. des
histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 274 Nr. 417.
840. Erwühlter Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl, Escherde zwei Hufen in Betheln (Betenem), welche das
160 1278.
Kloster von Johann, dem Sohne des Lippold Suring, gekauft, dieser
dem Ritter Johann von Blankenburg aufgelassen und letzterer dem
Aussteller resigniert hat. Hildesheim 1273 August 21 (xii®. kalendas
septembris).
Testes huius rei sunt Halto. maior prepositus, Volradus. Montis
prepositus, Volcquinus Goslariensis prepositus, Lippoldus cantor,
Arnoldus de Werberg, prepositus Cono canonici Hildensemenses,
Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme milites.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 59. Siegel des Erwählten
wenig beschädigt, das des Domkapiteis verloren.
341. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Escherde die diesem von
Johann von Sorsum übergebene neue Mühle bei Emne. Hildesheim
1273 August 21.
Otto dei gratia Hildensemensis electus. Notum esse volumus
et constare, quod, cum Iohannes miles dictus de Suttherum fidelis
noster novum molendinum apud Emne, quod a nobis tenuit, claustro
in Escherte de consensu Iohannis fllii sui et heredum suorum pro
remedio anime sue contulisset, nos accepta resignatione ipsius
militis et facta renunciatione dicti filii sui ipsum molendinum cum
proprietate et cum omni iure de consensu capituli nostri pro retri-
butione felicitatis eterne claustro contulimus memorato. Ut autem
hec nostra collatio robur perpetue firmitatis obtineat, presens
scriptum inde confectum sigillis nostro et capituli nostri fecimus
roborari. Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volradus
Montis prepositus, Volequinus Goslariensis prepositus, Lippoldus
cantor, Árnoldus de Werberge, prepositus Cono canonici Hildense-
menses, Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, Ludolfus de
Cramme milites et alii conplures. Datum Hildensem anno domini
m. cc, Ixx. iii9., xii?. kalendas septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 58. Beschädigtes Siegel des
Erwählten, das des Domkapitels verloren.
842. Herzog Johann von Braunschweig bekundet, dass er die
Urkunde des Grafen Gerhard von Holstein für das Kl. Marienrode
wegen der Güter in Jeinsen (Geynhusen) nur ungern besiegelt habe,
dass er jetzt aber auf Bitten des Grafen Burchard von Wölpe die
Abmachungen Gerhards genehmige. Braunschweig 1273 September 9
(crastina die nativitatis beate virginis).
1213. 161
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 37. Stegel des Herzogs
am Bande beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 62 Nr. 48.
348. Die Edeln Friedrich und Walther von Dorstadt verkaufen
mit Zustimmung ihrer Erben, der Domherren Bernhard in Hildesheim,
Arnold in Magdeburg und Konrad in Halberstadt, dem Bonifaciistift
in Halberstadt Land in Sommeringe. Sommeringe 1273 September 13
(idus septembris).
Gedr. Schmidt, UB. des Stiftes st. Bonif. uw. st. Pauli in Halberstadt
(Geschichtsquellen der Prov. Sachsen XIII) S. 47 Nr. 64 und früher.
844. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Walkenried und dem
neuen Hospital in Goslar den Zehnten in Ebelingerod, den ihm Ritter
Dietrich de Piscina und sein Bruder Johann resigniert haben. Hildes-
heim 1273 September 22 (in die Mauricii).
Huius resignationis testes sunt Arnoldus de Werberg canonicus
Hildensemensis, Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius, Hermannus
de Ganderssem, Ludolfus de Cramme, Hillemarus de Oberge milites.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar in doppelter Ausfertigung, an der einen gut
erhaltenes Siegel des Ausstellers, von der anderen das Siegel verloren. Gedr. Bode,
UB. II, S. 232 Nr. 189. Regest UB. des Stifts Walkenried (UB. des hist. Vereins
für Niedersachsen II) S. 394 Nr. 45.
345. Das Kl. Dorstadt resigniert dem Erwählten Otto den Zehnten
in Neuenkirchen und erhält dafür den in Wedelingerothe. 1273
November 18.
Venerabili domino O(ttoni) Hildensemensi electo totique capitulo
eiusdem eeclesie H(ildericus) prepositus, O(da) priorissa totusque
conventus sanctimonialium in Dorstat cum devotis in Christo oratio-
nibus debite subiectionis reverentiam. Notum esse volumus universis
presens scriptum intuentibus, quod nos de maturo consilio nostri
eonventus ad peticionem domini Gerardi militis dicti de Levethe
proprietatem nostre decime in Nienkerken prefate ecclesie Hilden-
semensi resignamus perpetuo possidendam, ut nobis eodem iure
proprietas decime in Wedelingerothe libere et absolute a sepe dicta
ecclesia conferatur. Et ut hec inconvulsum permaneant, sigilli nostri
munimine duximus roboranda. Acta sunt hec anno domini m. cc^.
lxxiii, octava Martini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 239. Siegel des
Konventes gut erhalten.
Hildesh. UB. III. 11
162 1273.
346. Erwählter Otto übereignet dem Kl. Dorstadt auf Bitten des
Ritters Gerhard von Lewe den Zehnten in Wederinrodhe und erhält
von diesem den Zehnten in Neuenkirchen. 1273 November 26 (sequenti
die Katerine).
Or. im Archie zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Erwählten und be-
schildigtes des Domkapitels.
347. Erzbischof Werner von Mainz bestätigt die Gründung der
Kantorei im Moritzstifte durch den Erwählten Otto. Boppard 1273
November 26.
Wernherus dei gratia sancte Maguntine sedis archiepiscopus,
sacri imperii per Germaniam archicancellarius dilecto in Christo
Brunoni cantori ecclesie montis sancti Mauricii Hildensheimensis
salutem in domino. Cum a nobis petitur quod iustum est et hone-
stum, tam vigor equitatis quam ordo exigit racionis, ut id per
sollicitudinem nostri officii ad debitum perducatur effectum. Cum
itaque, sicut exhibita nobis tua peticio continebat, venerabilis dominus
Otto ecclesie Hildensheimensis electus pro anime sue remedio in
ecclesia sancti Mauricii Hildensheimensi eiusdem ecclesie capituli
accedente consensu instituerit officium cantorie eamque tibi .. pre-
positus ipsius ecclesie, prout ad eum pertinuit, duxerit conferendam,
nos tuis devotis precibus inclinati quod ab eisdem electo et.. pre-
posito provide factum est in hac parte ratum habentes et gratum
illud auctoritate metropolitica confirmamus et presentis scripti patro-
cinio communimus. Nulli ergo u. s. :. Si quis autem «. s. :w. Datum
Bopardie anno domini millesimo cc. Ixxiii., vi. kalendas decembris.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Moritzstift 36, beschüdigtes Siegel des
Erzbischofs.
348. Erwählter Otto genehmigt, dass der Domscholaster Hoier
und sein Bruder Ulrich von Hohenbüchen dem Kl. Steterburg Güter
und das Patronatsrecht der Kirche in Beddingen übertragen. Hildes-
heim 1273 Dezember 8 (sexto ydus decembris).
Nach dem Chron. Stederburg. S. 160 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
An demselben Tage gestattet (Volrad), Propst des Moritzstiftes und Archidiakon
in Stöckheim, dem Kl. Steterburg, die Kirche in Beddingen nach dem Tode des
Priesters Johann zu eigenem Gebrauch zu verwenden (vestris usibus applicare);
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 50 in der Beverinischen Bibliothek
zu Hildesheim und im Chron. Steterb. I, 161, in beiden Stellen wird der Propst
Werner genannt.
1273. 163
349. Papst Gregor X. bestätigt dem Bartholomäistifte das Patronats-
recht der Kirche in Hotteln. Lyon 1273 Dezember 17.
Gregorius!) episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . pre-
posito et capitulo ecclesie sancti Bartholomei Hildesemensis ordinis
sancti Augustini salutem et apostolicam benedictionem. Cum a nobis
petitur quod iustum est et honestum, tam vigor equitatis quam
ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum
perducatur effectum. Sane petitio vestra nobis exhibita continebat,
quod nobilis vir Volradus dictus de Depenowe Hildesemensis dio-
cesis ius patronatus, quod in ecclesia de Hottenem ipsius diocesis
obtinebat, de diocesani consensu neenon quasdam terras, possessiones,
silvas et res alias ad ipsum pertinentia pro sue ac progenitorum
suorum animarum remedio vobis et ecclesie vestre provida liberali-
tate contulit intuitu pietatis, prout in patentibus litteris super hoc
confectis dicitur plenius contineri. Nos itaque vestris supplicationibus
inclinati quod super hoc ab eodem nobili pie ac provide factum est
ratum habentes et firmum illud auctoritate apostolica confirmamus
et presentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo wu. s. v. Si
quis autem w.s. w. Datum Lugduni xvi. kalendas ianuarii, pontifi-
catus nostri anno secundo.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 14. Bleibulle an roten und
gelben Seidenfüden. Rechts auf dem Bug n. p.
350. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Steterburg den Zehnten
in» Dusnem, den das Kloster von Ritter Johann von Salder genannt
der Schwarze gekauft und den dieser dem Grafen Ludolf von Wohlden-
berg und dieser dem Aussteller aufgelassen hat. Hildesheim 1273
Dezember 20 (xiii9. kalendas ianuarii).
Testes huius rei sunt Halto maior prepositus, Volcquinus Gos-
lariensis prepositus, Lippoldus cantor, Arnoldus de Werberge, pre-
positus Cono canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus, Ekbertus
camerarius, Ludolfus de Cramme, Hermannus de Gandersem, Ernestus
pincerna, Bodo de Saldere milites.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in dem Chron. Stederburg. S. 161 im Landes-
hauptarchiv zu Wolfenbüttel. | Regest Bode, UB. II, S. 233 Nr. 190.
851. Ritter Johann von Salder genannt der Schwarze gibt dem
Erwählten (Otto) drei Hufen in Oscherethe und zwei in Exkessem
I) Verlängerte Schrift.
11*
164 1273.
als Ersatz für den von diesem der Kirche in Steterburg übertragenen
Zehnten in Dusnum. Hildesheim 1273 Dezember 20.
Ego Iohannes miles de Saldere dictus Niger omnibus presentium
inspectoribus notum esse cupio, quod de heredum meorum consensu
et libera voluntate contuli domino electo Hildensemensi et ecclesie
sue proprietatem quinque mansorum trium in Oscherethe, duorum
in Exkessem, in restaurum proprietatis decime in Dusnum, quam
ad preces meas idem dominus electus ecclesie in Stedherborch con-
tulit propter deum. In cuius rei testimonium presentem litteram
sigilli mei appensione munivi. "Testes sunt Ecbertus camerarius,
Ludolfus de Cramme, Conradus marscalcus, Ernestus pyncerna milites
et alii conplures. Datum Hildensem anno domini m?. cc. Ixx. iii,
xiii. kalendas ianuarii.
Or. im Kgl. St.-A. su Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 240. Siegel des
Ausstellers, gut erhalten, zeigt Kamm (9): S. IOHANNIS.. NIGBI . DE. SALDR'.
8523. Konrad von Boldensel übereignet mit Zustimmung seiner
Frau Gisela und seiner Neffen (patruelium) Walther, Hermann und
Konrad dem Kl. Heiningen viertehalb Hufen in Altenrode (Oldenrode)
zu seinem und seiner verstorbenen Eltern Seelenheil, und erhält vom
Kloster eine Entschädigung von drittehalb Mark. Braunschweig, im
Hause der Minoriten 1273 Dezember 22 (xiP. kalendas ianuarii).
Huius rei testes sunt Fridericus prediete ecclesie prepositus,
Hermannus capellanus suus, Borchardus de Assenburch, Conradus
miles de Biwende, Bernardus miles de Papestorp, Fridericus miles
de Stockem, conversi eiusdem ecclesie frater Hinricus de Kracovhe,
frater Tidericus de Oldenrode, frater Iohannes de Werle.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 29. Das Siegel lässt noch
den aufgerichteten Löwen erkennen. Gedr. Asseburger UB. I, S. 246 Nr. 368 nach
Kopie im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
8598. Domdechant Johann und das Domkapitel genehmigen die
Übertragung des Patronatsrechtes der Kirche in Beddingen durch die
Brüder Hoier (Domscholaster) und Ulrich von Hohenbüchen an das
Kl. Steterburg. 1273 Dezember 28 (die Innocentum).
Nach dem Chron. Stederburg. S. 161 und 336 im Landeshauptarchiv zu
Wolfenbüttel. Mit Beziehung auf Nr. 348 darf hier nicht der Jahresanfang auf
Weihnachten gesetzt werden, wenn man nicht Fehler im Datum annehmen ill.
1278. 165 _
354. Edler Ulrich von Hohenbüchen gelobt, das Kl. Steterburg
wegen der durch Bodo von Salder verkauften Güter in Beddingen nicht
zu beunruhigen, und genehmigt, was in Betreff des Verkaufes der Güter
von seinem Bruder Hoier, Domscholaster, bestimmt worden ist. Hildes-
heim 1273 (Dezember).
Aus dem Chron. Stederburg. S. 336 im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel.
855. Das Domkapitel bestimmt über Wahl und Pflichten des
Bischofs der Scholaren. Hildesheim 1273.
Nos dei gracia Iohannes decanus totumque capitulum Hildense-
mensis ecclesie omnibus hoc scriptum visuris salutem in omnium
salvatore. Indempnitati ecclesie consulitur, quandocumque eiusdem
paci et concordie intenditur et cum effectu in formam statuti redi-
gitur quod ecclesie de prudentum virorum consilio creditur pro-
futurum. Hinc est, quod considerata temporum varietate et per-
sonarum inspecta qualitate, cum singulis annis scolarium ecclesie
nostre discors multitudo et multitudinis eorum discordia in electione
sui episcopi materiam turbacionis nostre redivivo annali tempore
generaret, nos super hoc diligenti habito consilio ita duximus pro-
videndum, ut absque omni dubitatione eligant scolares acolitum
ecclesie nostre canonicum aliis suis concanonicis scolaribus in elec-
tione prebende priorem, ita videlicet, ut electus magistris, vicariis
et scholaribus provideat per manum magistri maioris et aliorum
suorum collateralium in servitio sex talentorum. Quod si idem
electus aut amici sui usque ad festum beati Thome ista fleri minime
procuraverint, fructus prebende ipsius electi dicto magistro maiori
ad manus scolarii per scolasticum assignentur. Verum quia in hac
parte nichil querimus quod sit nostrum, immo pro vitandis expensis
servitium relinquimus quod erat nostrum, ne brevis hora cum gravi
dampno ipsius electi et suorum victum longi temporis consumat,
tam honestati quam utilitati consulere volentes, ne elemosina pau-
perum de servicio nobis debito penitus evanescat, ad obsequium
beate virginis eandem commutantes statuimus, ut sepedictus electus
capam aut casulam trium marcarum aut tres marcas puri argenti
ecclesie nostre persolvat infra annum, alioquin fructus prebende sue
per cellerarium usque ad solucionem debiti colligantur. Ad huius
rei evidenciam presens statutum appensione sigili nostri duximus
roborandum. Actum Hildensem in capitulo nostro anno domini
millesimo ducentesimo septuagesimo tercio.
166 1278.
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 41 Nr. 71 im Kgl. St.-A. eu
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 168 Nr. 345.
356. Arnold, Pfarrer in Alfeld, Gottschalk und Dietrich, Priester,
und Floreco, Vogt des Bischofs daselbst, Zeugen der Urk., in welcher
Bodo von Homburg dem Kl. Katlenburg den Zehnten des Dorfes
Brunshausen überlässt. Alfeld 1273.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Katlenburg Nr. 29. Beschädigtes Siegel des
Ausstellers.
357. Ritter Dietrich von Stockem verzichtet auf alles Recht an
dem Walde genannt Rodung (movalis) gegenüber dem Kl. Marienrode.
1273.
Testes Lippoldus cantor de Antiquo foro, Ekbertus de Tossem
senior, Iohannes de Wulvinge milites, und Bürger.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1012. Stark beschädigtes Siegel des
Domkantors und Bruchstück des Siegels des Ausstellers an weissen Zwirnfäden.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 168 Nr. 344.
858. Das Kl. Heiningen bekundet, von Friedrich Templer zu
dessen und seiner Frau Memorie viertehalb Hufen in Altenrode erhalten
zu haben. O. D. (1273—78).
Dei gratia F(redericus) prepositus, A(lheidis) priorissa totusque
conventus in Heninghe universis presens scriptum inspecturis ora-
tiones et salutem in domino Ihesu Christo. Que geruntur in tem-
pore de facili evanescunt, nisi causa memorie oblivio rerum per
scripti memoriam auferatur. Notum igitur sit universis hoc scriptum
inspecturis, quod dominus Fredericus Templarius emit ecclesie nostre
in Heninghe tres mansos et dimidium sitos in Oldenrodhe pro xl
marcis & domino Conrado milite de Werre solventes viii choros
siliginis Goslariensis mensure, quos usus idem Fridericus post mortem
suam deputavit perpetuo in cameram dominarum anniversarium
ipsius et uxoris sue elemosinis et orationibus singulis annis devote
peragendo. Ut igitur hec ordinatio firma et inconvulsa permaneat,
sigillo domini abbatis sancti Egidii et prepositi de Stederborch!) et
eeclesie nostre presentem paginam fecimus roborari.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 57. Siegel des Abtes zur
Hälfte verloren, das des Propstes wenig beschädigt, das des Kl. Heiningen ganz
abgefallen.
9 Or. Stereborch.
1274. 107
359. Dechant Heinrich des Moritzstiftes, vorher Propst in Steter-
burg, bekundet in der Entscheidung eines Streites zwischen seinem
Nachfolger und dem Kloster einer- und dem Ritter Siegfried Schadewalt
andererseits wegen gewisser Gerechtsame, dass derentwegen weder er
noch das Kloster je angefochten worden sind. .O. D. (um 1273—78).
Hegest nach dem Copiar des KI. Steterburg in Wolfenbüttel Hünselmann, UB.
der Stadt Braunschweig II, S. 109 Nr. 242, datiert nach dem Vorkommen des
Dechanten Heinrich.
8609. Bischof Otto, Dompropst Otto von Wölpe, Domdechant Gerhard
und das Domkapitel in Minden übertragen dem Kl. Marienrode einen
Hof in Jeinsen (leynhusen) mit Mühle, Fischerei in der Leine und
sonstigem Zubehör, der zu den Tafelgütern des Bischofs gehört und
welchen Graf Gerhard von Holstein ihm resigniert und dem Grafen
Burchard von Wölpe überlassen hat, der ihn dem Kloster verkauft hat.
Ais Ersatz erhält die Mindener Kirche von Burchard das Dorf Wietzen
mit der Kirche und allen Gütern. Minden 1274 Januar 19 (xiiii?.
kalendas februarii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung Marienrode Nr. 39a
und 39b. An beiden die wenig beschädigten Siegel des Bischofs an gelben, des
Domkapitels und des Dompropstes an roten Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB.
8.64 Nr. 51. Regest Westfal, UB.VI, S. 319 Nr. 1025, Zeitschrift 1887 S. 140 Nr. 159
und Dürre in Zeitschrift 1880 S. 47 Nr. 118. Vgl. auch die Resignationsurk. des
Grafen Burchard von Wölpe für Bischof Otto in Ms. T 36 Vol. VI, S. 199 im Kgl.
St.-A. zu Hannover, gedr. Würdtwein, Subs. dipl. XI, S. 64, Regest Westfäl. UB.VI,
S. 318 Nr. 1024, woselbst das Weitere.
861. Erwählter Otto bekundet und genehmigt, dass Propst Johann
ron Steterburg auf eigene Kosten zwei Höfe und zwei Hufen in Dusnem
von Ritter Johann von Salder kauft und dem Kloster überträgt,
sodass von deren Zins seine Memorie gefeiert werde. Hildesheim 1274
Januar 23 (decimo kalendas februarii).
Testes huius rei sunt dominus Volradus prepositus montis sancti
Mauricii aput Hildensem, magister Hogerus summe ecclesie sco-
lasticus, dominus Lippoldus cantor, dominus Arnoldus de Werberch
eiusdem ecclesie canonicus, dominus Wernerus forensis ecclesie
plebanus, milites dominus Iohannes de Saldere et fratres sui dominus
Bodo et Burchardus, dominus Iohannes de Saldere dictus Lenkenir,
dominus Conradus marscalcus et frater suus dominus Ludolfus,
Ludolfus de Drismenstede.
Nach dem Chron. Stederburg. S. 171 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
168 1274.
862. Erwählter Otto übereignet mit Zustimmung des Domkapitels
dem Moritzstift den vierten Teil des Zehnten in Empne, den es von
den Brüdern Konrad und Burchard von Elbe (Elvede) gekauft hat
und den diese dem Grafen Ludolf von Wohldenberg und dieser wieder
dem Aussteller aufgelassen haben. Hildesheim 1274 Februar 11 (iii.
idus februarii).
Huius rei testes sunt magister Iohannes decanus, Heydhenricus
cellerarius, Volradus Montis prepositus, Volcquinus Goslariensis
prepositus, Lippoldus cantor, Arnoldus de Werberg, prepositus Cono
canonici Hildensemenses, Wernerus plebanus, Ecbertus camerarius,
Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme, Aschwinus de Stenberg,
Aschwinus de Lutthere, Grubo de Stenberg, Sifridus de Rutenberg
milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 37. Siegel des Erwühlten
und des Domkapitels. Regest Bode, UB. II, S. 235 Nr. 194.
868. Erwählter Otto bekundet, dass die Brüder von Elbe wegen
des vierten Teiles des Zehnten in Empne, den das Moritzstift gekauft,
Gewähr geleistet, sich verbürgt haben, dass der Bruder des Grafen
Ludolf von Wohldenberg auf den Teil des Zehnten verzichtet, und zu-
gleich mit anderen bei Strafe des Einlagers versprochen haben, das Stift
wegen des Zehnten nicht zu belästigen. Hildesheim 1274 Februar 19.
Otto dei gratia Hildensemensis electus presentibus recognoscimus
et firmiter protestamur, quod Conrado et Borchardo fratribus dictis
de Elvede constitutis coram nobis promiserunt fide data manualiter,
quod quamdiu vixerint veri warandi erunt ecclesie montis sancti
Mauricii Hildensemensi de quarta parte decime in Empne, quam..
prepositus, .. decanus et capitulum ipsius ecclesie &b eisdem fratribus
compararunt. Ad hec dicti fratres eadem fide promiserunt, quod
efficient usque ad mediam quadragesimam, quod iunior frater comitis
Ludolf de Woldenberg renunciabit eidem parti decime coram nobis.
Ad maiorem vero certitudinem contractus huiusmodi Aschwinus de
Stenberg, Sifridus de Rutenberg, Aschwinus de Lutthere, Thidericus
de Piscina milites et Ludolfus de Borssem flde similiter manualiter
prestita promiserunt tali mediante conditione, quod, si infra annum
et diem aliqua placita contraria pro eadem parte decime suscitari
seu moveri contingeret ecclesie iam dicte et ipsi fratres eandem
ecclesiam minime warandarent, pretaxati fideiussores moniti civitatem
Hildensemensem intrabunt inde non egressuri, quin predicta ecclesia
1214. 169
de sepedicta parte decime per eosdem fratres ad plenum fuerit
expedita. Receperunt autem promissum tam a memoratis fratribus
quam ab eorum fideiussoribus ex parte ecclesie hee persone Volradus
prepositus, Heynricus decanus, Ludigerus scolasticus, Iohannes custos,
Helembertus canonici sepedicte ecclesie, Ecbertus camerarius, Ernestus
pincerna, Ludolfus de Cramme, Grubo de Stenberg milites. In huius
rei testimonium presentem litteram sigillo nostro fecimus communiri.
Actum Hildensem anno domini m?. cc®. Ixxiiii., xiv. kalendas marcii
presentibus Haltone maiore preposito, Arnoldo de Werberg, preposito
Conone canonicis Hildensemensibus, Wernero plebano et aliis com-
pluribus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritestift Nr. 38. Siegel des Erwählten.
864. Ritter Johann von Dahlum übereignet der Domkirche drei
Hufen in Mahlum als Ersatz für den halben Zehnten in K lein-Freden,
den der Erwählte Otto dem Kl. Wülfinghausen übertragen hat, und
nimmt die Hufen vom Erwählten zu Lehn. Winzenburg 1274 März 4.
Iohannes miles de Dalhem omnibus hoc scriptum audituris
eternam in domino salutem. Tenore presencium protestamur, quod nos
proprietatem trium mansorum sitorum in Maldem de consensu heredum
nostrorum Hildensemensi ecclesie contulimus in restaurum proprie-
tatis medietatis decime in minori Wrethem, quam dominus noster
venerabilis Otto Hildensemensis electus de consensu Iohannis decani
et capituli eiusdem ecclesie contulit conventui in Wlvinghosen libera-
liter propter deum, et mansos eosdem, quos prius proprios tenuimus,
nunc ab ipso nostro domino in feodo obtinemus. "Testes huius rei
sunt Ascwinus miles de Stenberg, Ecbertus camerarius, Ludolfus
miles de Kramme, Theodericus miles de Piscina, Hermannus de
Gandersem et alii quam plures. Ut autem hoc factum nostrum
perpetuo maneat inconvulsum, hanc litteram sigilli nostri appensionc
roboravimus ad cautelam. Data Wincenborch anno gratie m?. cc.
lxx9. iii, in dominica Oculi mei.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 241. Siegel des
Ausstellers fast zur Hälfte verloren.
860. Aschwin von Steinberg übereignet der Domkirche drei Hufen
in Dehnsen (Dedenhusen) als Ersatz für den halben Zehnten in Klein-
Freden, welche der Erwählte Otto mit Zustimmung des Dechanten Johann
170 1274.
und des Domkapitels dem Kl. Wülfinghausen übertragen hat, und erhält
die Hufen vom Erwählten nach Ministerialrecht. Winzenburg 1274
März 4 (in dominica Oculi mei).
Testes huius rei sunt Iohannes miles de Dalhem, Ecbertus
camerarius, Ludolfus miles de Kramme, Teodericus miles de Piscina,
Hermannus miles de Gandersem.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 242. Siegel des
Ausstellers am Rande beschädigt. Mut. mut. ist die Urk. gleichlautend mit der
vorhergehenden.
866. Erwählter Otto überträgt dem Kl. Wülfinghausen den
Zehnten in Klein-Freden nach Resignation des Ritters Johann von
Dahlum, von dem ihn das Kloster gekauft hat. 1274 März 15 (idus
marcii).
Testes huius rei sunt prepositus Volcwinus de Swalenberghe,
prepositus Cono, dominus Arnoldus de Werberghe canonici Hilden-
semenses, magister Bruno scriptor noster, Aschwinus de Stenberghe,
Hermannus de Gandersem, Ecbertus camerarius, Ludolphus de Cramme,
Theodericus de Piscina, Engelhardus de Nanekessen milites.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. III, 220, S. 11 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
867. Burchard von der Asseburg resigniert vier Hufen in Dorstadt,
die Bertold von Dorstadt von ihm zu Lehn hat, auf Bitten des Bern-
hard von Hagen den Grafen von Wohldenberg und überträgt sie dem
Kl. Dorstadt. 1274 März 24 (in vigilia annunciationis).
Huius facti testes sunt predictus nobilis Bernardus de Indagine
et nobiles de Dorstat Frithericus et Woltherus et idem Iohannes
miles de Wetelemestede, Conradus Holtniker, Iohannes de Veltstede,
Henrieus de Oldenthorp.
Or. im Archiv zu Dorstadt. | Beschádigtes Siegel des Ausstellers. Gedr.
Asseburger UB. I, S. 247 Nr. 370. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig II, S. 119 Nr. 264.
868. Propst Johann, Priorin (Bia) und Konvent des Kl. Derne-
burg verkaufen dem Johann von der Innerste (de Indistria), Kanoniker
des Iohannisstiftes, eine Hausstätte in Drispenstedt für vier Hildesheimer
Pfund. 1274 März 28 (quarta feria post festum palmarum).
Testes huius rei sunt Odelricus scolasticus sancti Iohannis
ecclesie, Iohannes plebanus de Detvorde sacerdotes, und Bürger.
1274. 171
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 25. Unkenntliches Siegel
des Propstes und wenig beschädigtes des Konventes. Begest Doebner, UB. I,
$. 169 Nr. 346.
869. Das Kreuzstift überträgt den Meiern in Hoheneggelsen eine
anspflichtige Hufe in. Himstedt. 1274 April 1 (?).
Thidericus dei gratia prepositus, Ludolfus decanus et capitulum
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis omnibus presentem cartulam
inspecturis seu etiam audituris salutem in domino Ihesu Christo.
Notum esse volumus presentibus et futuris, quod nos mansum unum
in parvo Heymstede situm habentem xxiiii iugera et solventem nobis
decem solidos Hildensemenses et unum modium tritici advocatie
annis singulis ad prebendam Volperto et Hermanno villicis in Hon-
ekkelsem et eorum legitimis heredibus conferimus iure perpetuo
possidendum, cum ipsi de consensu et beneplacito nostro eundem
emerint a Iohanne vulgariter dicto Bullek et suis legitimis heredibus
pro quindecim talentis Hildensemensibus, qui predictum mansum in
nostra presentia resignarunt. Adicimus tamen,!) ut predicti Vol-
pertus et Hermannus in festo sancti Michahelis sine diminutione
et dilatione qualibet predictum censum debitum aministrent. Testes
huius emptionis?) sunt Ludolfus decanus, Waltherus custos, Iohannes
Engelhardi sacerdotes, magister Godefridus, Ludolfus, Bertoldus
seolasticus, magister Lippoldus, Gerardus diaconi, Iohannes Parvus,
Balduwinus, Conradus, Thidericus subdiaconi et Conradus filius
domini Burchardi, qui pro censu debito fideiussit. Ne igitur super
his contingat in posterum dubi(tar)i, presens scriptum inde con-
fectum sigillo nostro fecimus communiri. Actum anno domini
Im^. cc?, 1x0 xiiii? kalendas aprilis. 9)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 145, stark stockfleckig. Siegel
son dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen abgefallen.
370. Bischof*) Otto erteilt allen, welche die Martinikirche in
Halberstadt beim Neubau unterstützen, vierzig Tage Ablass. Lyon 1274
April 20 (ii. kalendas maii).
Or. im Stadtarchiv zu Halberstadt. Siegel verloren. Erwähnt Schmidt, UB.
der Stadt Halberstadt I, S. 192, Anm. zu Nr. 141.
inne RA
D Or. tamem. — *) Or. empmtionis. — ?) Das Datum ist zweifelhaft, vor
dem ] scheint noch xx gestanden zu haben, was sich mit dem x nach dem | nicht
tereinigen lässt. Nach Ausstellern und Zeugen gehört die Urk. in die Zeit con 1274.
!) Otto nennt sich hier zum ersten Male episcopus, hat also die Konfirmation vom
Papste in Lyon erhalten.
172 1274.
371. Bischof!) Otto erteilt allen, welche die durch Unwetter schwer
beschädigte Domkirche in Merseburg unterstützen, Ablass. Lyon 1247
Mai 8 (viii. idus maii).
Or. in Merseburg. Gedr. Kehr, UB. des Hochstifts Merseburg (GQ. der Proc.
Sachsen 36) S. 328 Nr. 390. In einer Urk. dieses Jahres ohne Tagesangabe aus
Lyon erteilt Otto den Besuchern des Stiftes Werden vierzig Tage Ablass, Abschr.
des 14. Jahrh. in Cop. B 59!|, fol. 39a im Kgl. Staatsarchiv zu Düsseldorf.
372. Papst Gregor X. bestätigt dem Michaeliskloster seine Privi-
legien und Freiheiten. Lyon 1274 Mai 18.
Gregorius?) episcopus servus servorum dei dilectis filiis . . abbati
et conventui monasterii sancti Michaelis Hildensemensis ordinis
sancti Benedicti salutem et apostolicam benedictionem. Cum a nobis
petitur quod iustum est et honestum, tam vigor equitatis quam ordo
exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum
perducatur effectum. Eapropter, dilecti in domino fllii, vestris iustis
postulationibus grato concurrentes assensu omnes libertates et in-
munitates a predecessoribus nostris Romanis pontiflcibus per privi-
legia vel alias indulgentias monasterio vestro concessas necnon
libertates et exemptiones secularium exactionum a regibus, prin-
cipibus et aliis Christi fidelibus rationabiliter vobis indultas, sicut
eas iuste et paciflce obtinetis, vobis et per vos eidem monasterio
auctoritate apostolica confirmamus et presentis scripti patrocinio
communimus. Nulli ergo w. s. w. Si quis autem w. s. w. Datum
Lugduni xv?. kalendas iunii, pontificatus nostri anno tertio.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, s. Michaelis Nr. 15. Blei-
bulle an rot-gelber geflochtener Seidenschnur. Auf der Rückseite: Epternacum und
abbati sancti Michaelis Hildens.
373. Die Grafen von Wohldenberg verkaufem dem Kl. Lamspringe
acht Hufen in Leremunde, die diesem das Stift Gandersheim über-
tragen hat, und entschüdigen letzteres mit zehntehalb Hufen und dem
Rodzehnten bei Wohldenberg. Wohldenberg 1274 Mai 28.
Nos Burchardus, Hermannus, Waltherus et Heinricus comites
et fratres de Woldenberge coram universis presentium inspectoribus
per scripta presentia protestamur, quod nos de communi nostro
consensu domino Gotfrido preposito et ecclesie sanctimonialium in
I) episcopus steht im Or. auf Rasur, was sehr bezeichnend, weil Otto eben
erst bestätigt worden war. 2) Verlängerte Schrift.
1274. 178
Lamspringe octo mansos in Leremunde legitime vendidimus cum
omni utilitate, que est in viis et in!) inviis, agris, aquis, silvis,
pascuis atque pratis perpetuo possidendos. Quorum bonorum pro-
prietatem venerabilis nostra domina Margareta Gandersemensis abba-
tissa iam dicte ecclesie in Lamspringe contulit propter deum et
nostrum supplicem interventum de sui conventus libera voluntate.
Nos quoque bonis eisdem penitus renunciantes resignavimus ipsi
nostre domine abbatisse ac in commutationem et eorum restaurum
Gandersemensi ecclesie proprietatem novem mansorum et dimidii
eum decima novalis siti apud castrum Woldenberge bona contulimus
voluntate recipientes hec bona in pheodo ab ipsa nostra domina
abbatissa. Huius rei testes sunt comes Ludolfus de Insula, Asch-
winus et Conradus fratres de Steinberge, Grubo, Boldewinus de
Steinberge, Luppoldus de Vreden, Bruningus advocatus milites,
Heidenricus de Hedeiereshusen cum suis filiis et plures alii. Nos
etiam publice protestamur, quod omnis discordia, que inter ipsam
ecclesiam in Lamspringe et nos fuerat, penitus est sopita. In cuius
rei testimonium nos presentem litteram sigillo nostro fecimus roborari.
Datum Woldenberge anno domini m?. cc?. 1xx9, iiij0., v9. kalendas iunii.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 36. Siegel des Grafen
Hermann gut erhalten.
874. Äbtissin Margarete und der Konvent des Stiftes Ganders-
heim übereignen dem Kl. Lamspringe acht Hufen in Leremunde, welche
die Grafen Burchard, Hermann, Walther und Heinrich, Söhne des
Burchard von Wohldenberg, ihm resigniert und dem Kloster verkauft
haben, indem letztere von dem Kloster zehntehalb Hufen und den
Rodzehnten beim Schloss Wohldenberg im Tausch erhalten. Ganders-
heim 1274 Mai 28 (v9. kalendas iunii).
Huius rei testes sunt Mechtildis Gandersemensis preposita,
Luckardis decana, Mechtildis abbatissa sancte Marie Gandersemensis,
Alheidis custos cum ceteris nostris dominabus et Iohannes de Wun-
storp, Heinricus de Wideshusen, Heinricus et Volcquinus fratres
de Paderburn, Gotfridus Gandersemenses canonici, Thidericus ple-
banus in Yerstse, comes Ludolfus de Insula, Aschwinus et Conradus
fratres de Steinberg, Grubo et Baldewinus fratres de Steinberge,
Luppoldus de Vreden, Brüningus advocatus milites, Hedenricus miles
de Hedeiershusen.
I) in über der Zeile von anderer Hand nachgetragen.
174 1274.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 35. Beschädigtes Siegel
der Äbtissin und Bruchstücke des Konventssiegels, das des Grafen von Wohldenberg
beschddigt. Regest Harenberg, Hist. Gandersh. S. 785.
375. Das Maria-Magdalenenkloster macht mit dem Kreuzstift
eine Gebetsbrüderschaft. 1274 Juni 9.
Honorabilibus dominis Th(iderico) preposito, L(udolfo) decano
B(ertoldo) scolastico totique capitulo ecclesie sancte Crucis in Hil-
densem B(runo) dei gratia prepositus totusque conventus sancti-
monialium sancte Marie Magdalene ibidem orationum suarum pleni-
tudinem cum affectu. Quoniam, ut agit!) apostolus, omnes ante
tribunal Christi stabimus, ut referat unusquisque prout gessit in
opere, sive bonum sive malum, oportunum est, ut operibus miseri-
cordie preveniamus diem messionis eterne. Igitur honestati vestre
multimodis gratiarum referimus actiones, quoniam nobis et conventui
nostro confraternitatem liberaliter contulistis. Nos vero digna con-
sideratione pensantes ita, ut merita meritis suffragentur, vobis con-
fraternitatem mutua vice liberaliter conferimus et participes vos
facimus omnium bonorum, que in ecclesia nostra die noctuque ad
honorem omnipotentis dei et ad laudem ac gloriam omnium sancto-
rum per ministerium nostrum fieri consueverunt. Actum anno domini
m?. c9c9, 1xx9. iiii9., v9. ydus iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 142. Siegel des Konventes.
8'V5 a. Bischof Otto erteilt allen Besuchern und Unterstützern
des Heiligen-Geist- Hospitales in Hamburg vierzig Tage Ablass. Lyon
1274 Juni 17 (xv. kalendas iulii).
Or. im Besitz des Herrn Apotheker Bohlmann in Braunschweig. Siegel verloren.
876. Vidimus des Rates von Braunschweig über eine Urkunde,
in welcher das Kreuzstift dem Braunschweiger Bürger Dietrich von
Himstedt zwei Hufen in Bleckenstedi gegen einen jährlichen Zins über-
lässt. 1274 Juli 20.
Honorabilibus viris et discretis dominis .. decano et capitulo
sanete Crucis in Hildensem . . consules in Brunswic quicquid possunt
servicii et honoris. Noveritis, quod vidimus et audivimus litteras
vestras patentes tenoris et continencie infrascripte.
Theodericus dei gratia prepositus, Ludolfus decanus et capitulum
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis hiis omnibus, quibus hoc
1) So das Or.
1274. 175
scriptum fuerit exhibitum, salutem in domino. Notum esse volumus
presentibus et futuris, quod nos Thiderico de Heymstide civi Bruns-
wicensi suisque legitimis heredibus duos mansos Blikkenstede sitos
solventes xvi solidos minus duobus denariis annuatim iure heredi-
tario porrigimus possidendos, ita tamen, quod ipse et sui heredes
in festo Michaelis predictum censum persolvant sine occasione qua-
libet expedite. Huius rei testes sunt Ludolfus decanus, Waltherus
custos, Iohannes Egelhardi sacerdotes, magister Godefridus, Ludolfus
de Bruneswic, Bertoldus scolasticus, Gerardus, Lippoldus diaconi,
Hugo Parvus, Baldewinus subdiaconi et canonici sancte Crucis.
Actum anno domini m?. cc’, Ixxiiii9., xiii?. kalendas augusti.
Super quo discretionem vestram sincere rogamus, quatinus
heredes ipsius Thiderici promoveatis in predictis bonis ubicumque
possitis nostri servicii interventu.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 143. Geschlossener Brief.
Siegel verloren. Auf der Rückseite: honorabilibus dominis .. decano et capitulo
eeclesie sancte Crucis in Hildensem. Gedv. Hänselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig II, S. 546 Nr. *265.
377. Bischof Otto nimmt den Hof in Oedelum in seinen Schutz
und verspricht dem Kl. Loccum, keinen Vergleich mit den Brüdern
H(einrich) und H(ermann) Grafen von Wohldenberg einzugehen, ehe
sie nicht ihre Ansprüche an den Zehnten in Oedelum aufgegeben haben.
1274 August 7 (in crastino Sixti).
Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calen-
berger UB. III, S. 220 Nr. 338. Graf Hermann entsagt seinen Ansprüchen in dems.
Jahre, gedr. a. a. O. Nr. 340, Orig. Guelf. IV, S. 497, und im folgenden Jahre die
Brüder Heinrich und Otto, gedr. v. Hodenberg a. a. O. Nr. 341, Scheidt, Vom Adel
S, 520, ebenso Graf Ludolf v. W. in einer undatierten Urk., v. Hodenberg a. a. O.
Nr. 342.
378. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Lam-
springe eine Hufe in Leremunde und ihren Verwandten für deren Zu-
stimmung eine Hufe in Rhüden. 1274 August 15.
Universis presens scriptum inspecturis B(urchardus) et Her-
(mannus) comites de Woldenberge salutem et omne bonum. Tenore
presencium vestre notum sit universitati, de consensu omnium cogna-
torum nostrorum scilicet Hermanni, Henrici et fratris eius Ludolphi
de Insula et fratrum eius mansum in Leremunde, qui omnium
nostrum iuri deserviebat, domino Gotfrido preposito et ecclesie
176 1274.
sanctimonialium in Lamspringe contulisse. Ipsi cognati!) nostri
omnes suo in eodem manso iuri?) renunciarunt, ut eisdem mansum
quem in Ruden habuimus conferremus, quod et fecimus. Huius rei
iestes sunt Aschwinus et Conradus fratres de Stenberge, Grubo,
Baldewinus de Stenberge, Luppoldus de Vreden, Bruningus advo-
catus milites, Heidenricus de Hedegereshusen cum suis filiis et plures
alii. In cuius rei testimonium nos presentem litteram fecimus robo-
rari. Datum anno domini m?. cc9. lxx. iiii., infra assumpcionem
virginis Marie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 37. Die Siegel der Grafen
Hermann, Burchard und Ludolf von Wohldenberg beschädigt.
379. Papst Gregor X. nimmt das Bartholomäistift in seinen
Schutz und bestätigt dessen Güterbesitz und Privilegien. Lyon 1247
September 10.
Gregorius episcopus servus servorum dei dilectis flliis .. pre-
posito ecclesie sancti Bartholomei Hildesemensis eiusque fratribus
tam presentibus quam futuris regularem vitam professis in per-
petuum.?) Religiosam vitam eligeutibus apostolicum convenit adesse
presidium, ne forte cuiuslibet temeritatis incursus aut eos a pro-
posito revocet aut robur, quod absit, sacre religionis infringat.
Eapropter, dilecti in domino filii, vestris iustis postulationibus cle-
menter annuimus et ecclesiam saneti Bartholomei Hildesemensem
abbatem proprium non habentem set per prepositum solitam guber-
nari, in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et
nostra protectione suscipimus et presentis scripti privilegio commu-
nimus in primis siquidem statuentes, ut ordo canonicus, qui secundum
deum et beati Augustini regulam in eadem ecclesia institutus esse
dinoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur.
Preterea quascumque possessiones, quecumque bona eadem ecclesia
impresentiarum iuste et canonice possidet aut in futurum concessione
pontificum. largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu
alis iustis modis prestante domino poterit adipisci, firma vobis
vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus hec
propriis duximus exprimenda vocabulis: locum ipsum, in quo prefata
ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis, quatuor mansos
circa ipsam ecclesiam cum domibus, ortis, areis, terris, possessio-
I) Or. cognoti. — ?) iuri über der Zeile nachgetragen. 3) Bis hier ver-
lüngerte Schrift.
1274. 177
nibus et omnibus pertinentiis suis, ius patronatus, quod habetis in
ecclesia de Lulene, quinque mansos cum domibus, terris, possessio-
nibus et pertinentiis suis et alia iura et redditus, quos in archi-
diaconatu de Lulene et ecclesiis ipsius arehidiaconatus ecelesia vestra
noscitur obtinere. Ecclesias de Lulene, de Lobeke, de maiori Senedhe
et de Hottenem cum omnibus pertinentiis earundem, quas in pro-
prios usus iuste et canonice possidetis. X Mansos, terras, areas,
possessiones et universa iura, que in ipsarum ecclesiarum parrochiis
obtinetis. Annuum redditum centum modiorum annone, quem per-
eipitis in duobus molendinis positis iuxta civitatem Hildesemensem.
In villa, que Árberge vulgariter nominatur, duodecim mansos cum
quatuor areis et aliis pertinentiis suis et decimas, quas in eadem
villa percipitis. In Hottenem decem et septem mansos cum novem
areis et aliis pertinentiis eorundem et ius infeudandi, quod habetis
in duobus mansis eiusdem loci. In Dillenem mansum unum cum
area. In Lulene quinque mansos cum decima eorundem et sex
areas, quas habetis ibidem. In Lobeke tres mansos cum area. In
minori Lobeke mansum unum cum area. In Alegremissen tres
mansos cum area et decima eorundem. In Luppenstede unum
mansum. In Wetzcende quadraginta iugera agrorum cum decimis,
quas habetis ibidem. In Ummenem unum mansum. In minori Senedche
mansum unum cum area. In Boltessem unum mansum. In Oslevissen
unum mansum. In Lerede quadraginta iugera agrorum cum area et
decimis, quas ibidem pereipitis. In Eddesem tres mansos cum duabus
areis. In Machtensem unum mansum cum area. In Schelerte unum
mansum et in Embrike unum mansum. Terras, redditus et posses-
siones et universa iura alia, que in civitate et diocesi Hildesemensi
eeclesia vestra noscitur obtinere, cum terris, pratis, vineis, nemoribus,
usuagiis et pascuis in bosco et plano, in aquis et molendinis, in
viis et semitis et omnibus aliis libertatibus et immunitatibus suis.
Sane novalium vestrorum, que propriis manibus aut sumptibus colitis,
de quibus aliquis hactenus non percepit, sive de vestrorum animalium
nutrimentis nullus & vobis decimas exigere vel extorquere presumat.
Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos et absolutos e seculo
fugientes ad conversionem recipere et eos absque contradictione
aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum
post factam in ecclesia vestra professionem fas sit sine prepositi
sui licentia de eodem loco nisi artioris religionis obtentu discedere,
discedentem vero absque communi litterarum vestrarum cautione
Hildesh. UB. III. 19
178 1274.
nullus audeat retinere. Cum autem generale interdictum terre fuerit,
liceat vobis clausis ianuis exclusis excommunicatis et interdictis non
pulsatis campanis suppressa voce divina officia celebrare, dummodo
causam non dederitis interdicto. Crisma vero, oleum sanctum, con-
secrationes altarium seu basilicarum, ordinationes clericorum, qui
ad ordines fuerint promovendi, a diocesano suscipietis episcopo, si-
quidem catholicus fuerit et gratiam et communionem sacrosancte
Romane sedis habuerit et ea vobis voluerit sine pravitate aliqua
exhibere. Prohibemus insuper, ut infra fines parrochie vestre, si
eam habetis, nullus sine assensu diocesani episcopi et vestro capellam
seu oratorium de novo construere audeat salvis privilegiis pontificum
Romanorum. Ad hec novas et indebitas exactiones ab archiepiscopis
et episcopis, archidiaconis seu decanis aliisque omnibus ecclesiasticis
secularibusve personis vobis omnino fieri prohibemus. Sepulturam
quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et
extreme voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte ex-
communicati vel interdicti sunt aut etiam publice usurarii, nullus
obsistat salva tamen iustitia illarum ecclesiarum, & quibus mortuorum
corpora assumuntur. Decimas preterea et possessiones ad ius eccle-
siarum vestrarum spectantes, que a laicis detinentur, redimendi et
legitime liberandi de manibus eorum et ad ecclesias, ad quas per-
tinent, revocandi libera sit vobis de nostra auctoritate facultas.
Obeunte vero te nunc eiusdem loci preposito vel tuorum quolibet
successorum, nullus ibi qualibet subreptione, astutia seu violentia
preponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum maior
pars consilii sanioris, si ad eos dumtaxat prepositi spectat electio,
secundum deum et beati Augustini regulam providerint eligendum.
Paci quoque et tranquillitati vestre paterna in posterum sollicitudine
providere volentes auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clau-
suras locorum seu grangiarum vestrarum nullus rapinam seu furtum
facere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere
vel interficere seu violentiam audeat exercere, Preterea omnes
libertates et immunitates a predecessoribus nostris Romanis ponti-
fieibus ecclesie vestre concessas necnon libertates et exemptiones
secularium exactionum a regibus et principibus vel aliis fidelibus
rationabiliter vobis indultas auctoritate apostolica confirmamus et
presentis scripti privilegio communimus.!) Decernimus ergo, ut
I) Or. communibus.
1274. 179
nulli omnino hominum liceat prefatam ecclesiam temere perturbare
aut eius possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere seu
quibuslibet vexationibus fatigare, set omnia integra conserventur
eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt
usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolice auctoritate et
diocesani episcopi canonica iustitia ac in predictis decimis modera-
tione concilii generalis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica
secularisve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens contra
eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita nisi
reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque
sui careat dignitate reamque se divino iudicio existere de perpetrata
iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore ac sanguine dei et
domini redemptoris nostri Ihesu Christi aliena fiat atque in extremo
examine districte subiaceat ultioni. Cunctis autem eidcm loco sua
iura servantibus sit pax domini nostri Ihesu Christi, quatinus et
hie fructum bone actionis percipiant et apud districtum iudicem
premia eterne pacis inveniant. Amen, amen, amen.!)
(O. P. Ego Gregorius catholice ecclesie episcopus. (M.)
T Ego Symon tituli sancti Martini presbiter cardinalis ss.
T Ego Ancherus tituli sancte Praxedis presbiter cardinalis ss.
T Ego Symon tituli sancte Cecilie presbiter cardinalis ss.
T Ego frater Iohannes Portuensis et sancte Rufine episcopus ss.
T Ego Petrus Tusculanus episcopus ss.
T Ego Vicedominus episcopus Penestrinus ss.
T Ego frater Petrus Ostiensis et Velletrensis episcopus ss.
T Ego Bertrandus Sabinensis episcopus ss.
T Ego Ottobonus sancti Adriani diaconus cardinalis ss.
1 Ego Iacobus sancte Marie in Cosmydin diaconus cardinalis ss.
T Ego Gottofridus sancti Georgii ad velum aureum diaconus
cardinalis ss.
1 Ego Ubertus sancti Eustachii diaconus cardinalis ss.
T Ego Matheus sancte Marie in porticu diaconus cardinalis ss.
Datum Lugduni per manum magistri Lanfranci?) archidiaconi
tembris, indictione iii.,9) incarnationis dominice anno m?. cc. 1xxiiiio.,
pontificatus vero donni*) Gregorii5) pape x. anno tertio.
1) Die drei Amen in verlängerter Schrift. *) Or. Lafranci. ®) Richtig il.
6% So das Or. X") Gregorii in verlängerter Schrift.
12*
180 — 1274.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 15. Bleibulle an roten und
gelben Seidenfäden. Unterschrift des Papstes von der Hand des Schreibers, davor
der orbis pontificalis mit dem Spruch T perfice gressus meos in semitis tuis
(Psalm 16, 5), dahinter das Monogramm. Die eigenhündigen Unterschriften der
Kardinäle in drei Reihen, links die Kardinalpriester, in der Mitte die Kardinal-
bischöfe und rechts die Kardinaldiakonen. Gedr. Kuen, Collect. script. rer. eccles. V.
S. 283. Regest Potthast 20916, Doebner, UB. I, S. 169 Nr. 347.
380. Papst Gregor X. fordert u. a. auch den Erzbischof (Werner)
von Mainz und dessen Suffragane auf, in ihren Städten und Diözesen
das Kreuz zu predigen und zur Befreiung des h. Landes aufzufordern,
zumal jetzt, da die Unterstützung, die auf dem deshalb hauptsächlich
berufenen Konzil jüngst beschlossen worden sei, guten Erfolg verspreche.
Lyon 1274 September 17 (xv. kalendas octobris, anno tertio).
Gedr. mit obiger Adresse bisher nicht, aber Baynaldi, Ann. eccles. ad ann.
$ 40—42 die gleichlautende an den Erzbischof von York. Regest Westf. UB. V,
S. 830 Nr. 698, Potthast, Reg. pont. 20920.
881. Herzog Johann von Sachsen und seine Brüder einigen sich
mit ihrem Oheim, dem Bischof Otto, wegen des Schlosses Sachsenhagen.
Bei Greningeswege 1274 Oktober 31.
Nos Iohannes dei gracia Saxonie, Angarie, Westfalie dux bur-
graviusque Magdeburgensis presentibus recognoscimus, quod inter
venerabilem dominum O(ttonem) Hildensemensem episcopum, carum
avunculum nostrum, ex!) parte una et nos et .. fratrem nostrum
ex altera mediante nobili viro comite Conrado de Werningerod hoc
modo placitatum existit. Nos et frater noster dabimus eidem avun-
culo nostro pro expensis circa castrum Sassenhagen per eum factis
trecentas marcas examinati argenti in pondere Goslariensi vel in
recompensacione argenti examinati aliud argentum cuiuscumque
generis in eo valore et quantitate, quod per id trecente marce
examinate perfecte valeant comparari, et insuper quatuor marcas
examinatas superaddemus ad pondus. Idem avunculus noster
tempore pagacionis monetarium suum transmittet Goslariam, qui ei
eligat argentum et sibi examinato caveat in argento. Ad hec avun-
culus noster castrum Sassenhagen sicud hactenus servabit usque ad
natale domini proximum nunc venturum et nos usque ad' diem natale
de pecunia predicta ipsum certificabimus; quod si fecerimus, castrum
nobis representabit et usque ad festum purificacionis nunc venturum
1) Cop. et.
1274. 181
habebimus inducias de pagacione pecunie supradicte. Verum si
contingerit, quod usque ad natale domini predictum proximo ven-
turum ipsum avunculum nostrum de memorata pecunia neque paga-
remus neque certum alias!) reddemus, ad hoc noster accedit con-
sensus et libera voluntas, quod ipse avunculus noster castrum
Sassenhagen pro sepedicta pecunia obliget et exponat, caucione
tamen accepta, quod nos et heredes nostri ipsum castrum possimus
pro eadem pecunia sine dampno et difficultate qualibet rehabere.
In cuius rei testimonium presentem litteram sigillo nostro duximus
roborandam. Testes sunt Volcquinus maior prepositus Hildensemensis,
Cono prepositus in Alsborch, comes Ludolfus de Woldenberch, Ludolfus
de Cramme, lohannes camerarius, Lodewicus de Egeligeborstel,
Conradus de Broke, Giselerus de Monechusen, Iohannes de Gaters-
leve, Tidericus de Warmesthorp, Everardus Kroch, Hermannus de
Gummere, Tidericus de Hokele milites et alii complures. Actum
aput Greningeswege in vigilia omnium sanctorum anno domini
m?. cc, Ixxiiii.
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI. 11 S. 613 Nr. 1140 im Kgl. St.- A. su
Hannover. Gedr. v. Aspern, Cod. dipl. Schauenberg. II, S. 242 Nr. 140, Treuer,
Historie der Herrn v. Münchhausen, UB. S. 15. Hegest Wippermann, Reg. Schaum-
burg. S. 95 Nr. 193.
8582. Das Domstift überträgt dem Kreuzstift eine Hausstelle in
der Kreuzstrasse. 1274 November 4.
Volcuinus dei gratia prepositus, Iohannes decanus et capitulum
ecclesie Hildensemensis omnibus hanc cartulam inspecturis seu audi-
turis in vero?) salutari salutem. Notum esse volumus presentibus
et futuris, quod nos ob reverentiam ecclesie sancte Crucis et favorem
personarum conversantium in eadem penultimam aream platee sancte
Crucis, quam Edelerus pistor noster et sui legitimi heredes Henricus
et Edelerus in manus nostras libere resignarunt, conferimus eidem
ecclesie iure perpetuo possidendam, et maxime ad hoc, nt eandem
inhabitet sacerdos, qui pro tempore a canonicis predicte ecclesie
rite institutus fuerit ad vicariam a Ludolfo de Brunswich canoníco
sepedicte ecclesie pro remedio anime sue favorabiliter institutam.
Ne igitur super hoc contingat imposterum dubitari, presens scriptum
inde confectum sigillo ecclesie nostre duximus roborandum. Actum
anno m. cc. Ixxiv., pridie nonas novembris.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 185 S, 59 im Museum zu Hildesheim.
1) Cop. alies. — ?) Cop. nostro.
182 1274.
388. Hoier von Hohenbüchen (de Homboken), Domscholaster,
und der Edele Ulrich von Hohenbüchen übertragen dem Kl. Steterburg
den Sedelhof und den Kirchenpatronat in Beddingen. Braunschweig
1274 November 12 (pridie ydus novembris).
Testes huius donacionis sunt dominus Arnoldus dictus de Wer-
berge, dominus Bernardus dictus de Dorstat canonici Hildensemenses,
comes Fridericus dictus de Bichelinge, comes Albertus de Everstene,
dominus Fridericus et dominus Waltherus nobiles dicti de Dorstat,
dominus Luthardus et dominus Burchardus nobiles de Meinersem,
dominus Bernardus de Indagine, dominus Baldewinus et dominus
Henricus milites et fratres dicti de Campe, dominus Ludolfus et
Baldewinus de Wenden, dominus Iohannes de Saldere, dominus
Gevehardus senior et iunior de Bortvelde, dominus Thidericus de
Walmode, und Braunschweiger Bürger.
Aus dem Chron, Stederburg. S. 166 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
Regest. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 120 Nr. 267. Obigen Ver-
kauf bestätigt an demselben Tage Herzog Albert von Braunschweig vor den Er-
wählten Otto von Hildesheim und Konrad von Verden, dem Domherrn Albert von
Wehrberg u. a., Chron. Stederb. S. 168, gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 270.
Vgl. oben Nr. 348.
384. Ritter Johann von Gladebeck überträgt dem Michaeliskloster
eine halbe Hufe in Renshausen und entschädigt seine Lehnsherren, die
Grafen von Eberstein, mit einer halben Hufe in Ewensen. O0. D. (zu
1274 Dezember 24).
Noverint universi tam presentes quam futuri Christi fideles hoc
presens scriptum visuri, quod nos Iohannes miles de Gladebeke et
Alheydis uxor mea et Conradus de Elvede frater eius dimidium
mansum in Reinolveshusen, quem a domino Ottone et domino
Lodewico comitibus in Everstene in feodo habuimus, ecclesie sancti
Michahelis in Hildensem reliquimus et iure hereditario perpetuo
assignavimus libere possidendum. Predicti vero comites proprietatem
eiusdem dimidii mansi sub hac forma predicte ecclesie contulerunt,
videlicet quod ego Iohannes proprietatis mee in Evessen dimidium
mansum in reconpensatione illius dimidii mansi eisdem comitibus
assignavi et denuo ab ipsis iure feodali recepi. Unde ne quis in
posterum hoc factum infringere possit, presentem paginam sepe dicte
ecclesie sigillo nostro conferimus roboratam.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 75 fol. 68 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1274. 183
8588. Die Grafen Otto und Ludwig von Eberstein überlassen
dem Michaeliskloster das Eigentum einer halben Hufe in BRenshausen
(Reinolfeshusen), nachdem sie von dem bisherigen Lehnsträger, Johann
von Gladebeck, mit einer halben Hufe in Evensen (Evesen) entschädigt
worden sind. Holzminden 1274 Dezember 24 (in vigilia nativitatis
domini).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 69. Die beiden Siegel an
den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt. — Regest ve. Spilcker,
Gesch. der Grafen von Everstein, UB. 8. 158.
886. Die Brüder Bernhard, Domherr in Hildesheim, Arnold,
Domherr in Magdeburg, Friedrich und Walther von Dorstadt genehmigen,
dass ihr Bruder Konrad, Domherr in Halberstadt, eine Hufe in Nien-
hagen dem Halberstädter Domvikar Konrad von Cattenstedt für 34 Mark
verkauft. 1274.
Regest Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss.
Staatsarchiven 21) S. 395 Nr. 1291.
387. Das Domkapitel bekundet, dass der Domscholaster Hoier
als Archidiakon in Nettlingen dem Propste des Maria-Magdalenenklosters
den Patronat der Kirche in Ottbergen übertragen hat. Hildesheim 1274.
Io(hannes) decanus et capitulum Hildensemensis ecclesie uni-
versis presentem paginam inspecturis salutem in domino. ' Tenore
presentium profitemur, quod de nostro beneplacito et consensu
Hoyerus scolasticus ecclesie nostre nunc in Nethelegen archidiaco-
nus!) prepositum sororum sancte Marie Magdalene eiusque succes-
sores ab obedientia, qua secundum privilegium prepositi Brunonis
eiusque conventus tenebantur eidem, dimisit absolutos, ita quod qui
prepositus pro tempore fuerit ius patronatus ecclesie in Otberge tantum-
modo retinebit et clericum ydoneum ad ipsam ecclesiam in Otberge
archidiacono presentabit et admissus ab eo ipsam ecclesiam absque
diminutione qualibet possidebit et loci archidiacono obedientiam
faciet et in sinodalibus respondebit. In cuius rei testimonium
presens scriptum sigillo capituli nostri et ipsius archidiaconi facimus
communiri. Datum Hildensem anno domini m?. cc. 1xx?. iiio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 97. Beschädigtes Kapitels-
siegel und gut erhaltenes des Scholasters.
3) Or. archidianus.
184 1274.
388. Propst (Volrad), Dechant (Heinrich) und das Kapitel des
Moritzstiftes bekunden, dass Bertold vom Hospitale dem Stifte eine
Hofstätte und ein Haus zu Moritzberg (in nostra villa) zum Nutzen
der Scholaren übertragen habe unter der Bedingung, dass seine Schwester
Gertrud bei seinen Lebzeiten beides frei besitze und nach seinem Tode
jährlich ein Pfund Wachs zahle, und dass Hermann Bäcker (Pistor)
das Haus bewohnen dürfe. 1274.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 39. Beschädigte Siegel des
Propstes, Kapitels, Dechanten und des Bertold. Gedr. Doebner, UB. I, 8.170 Nr. 348.
889. Graf Gerhard von Schaumburg resigniert dem Bischof
Otto von Minden in dessen Gegenwart Güter in Jeinsen (Genhusen).
Wunstorf 1274.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 38. Siegel an grünen
Seidenfäden wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 64 Nr. 50, v. Aspern,
Codex dipl. Schauenb. II, S. 289 Nr. 138, Luca, Grafensaal S. 785, Meibom, SS.
rer. Germ. I, S. 540. Regest Wippermann, Reg. Schaumb. S. 94 Nr. 189, Hasee,
Schleswig-Holstein-Lauenb. Reg. und Urk. II, S. 195 Nr. 480, Zeitschr. 1887 S. 141
Nr. 158, Westfäl. UB. VI, S. 827 Nr. 1049.
890. Graf Wilbrand von Hallermund übereignet dem Kl. Marien-
rode eine Mühle bei Ahrbergen. 1274.
Universis Christi fidelibus, qui viderint presens scriptum, Wille-
brandus dei gratia comes de Halremunt se totum et dei et hominum
gratiam invenire. Cum proh pudor humane sit conditionis, plurima
sinistre intelligere et unusquisque rem proximi sui licet contra
preceptum domini concupiscat, expedit, ut gesta in tempore scripti
memoria perhennentur. Palam igitur esse volumus presentibus et
futuris, quod nos de consensu et voluntate fratrum nostrorum Ludolfi
et Cherhardi ceterorumque heredum nostrorum omnium damus ec-
clesie Novalis sancte Marie Cistercii ordinis Hildensemensis diocesis
proprietatem molandini nostri prope Areberche, quam Ludolfus et
Burhhardus fratres dicti de Kramme a nobis tenuerunt in pheodo,
cum omni iure imperpetuum possidendam. Ut igitur hec larga
donatio nostra pro remedio progenitorum nostrorum imperpetuum
maneat inconvulsa, ipsam nostri sigilli karaktere contra omnium
malignantium impetus firmissime roboramus. "Testes clerici Wernerus
plebanus et Bruno de Hardesem,!) miles Ekbertus kamerarius,
!) Or. Harlesem.
1275. 185
Iohannes de Therstede et Helmoldus Advocati, burgenses Conradus
Burhhardi, Dbankwardus, Burhardus, Wedekindus fratres eius.
Datum anno gratie m?. coc9, 1xx?iiiio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstéft Nr. 144. Beschädigtes Siegel
des Grafen an weissen Zwirnfäden. Auf der Rückseite von Hand des 14. Jahrh.:
de molendino prope Arberche, wozu eine spätere Hand hinzufügte ad Bevelt.
Gedr. nach Cop. ohne Zeugen Marienroder UB. S. 63 Nr. 49. Regest Doebner,
UB. I, S. 170 Nr. 349, der die Echtheit der Urk. mit Unrecht anzweifelt.
891. Lehnsregister Luthards und Burchards von Meinersen.
O. D. um 1274).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 243. Gedr. Suden-
dorf, UB. I, S.50 ff. Nr. 79. Auszüge Asseburger UB. I, S. 248 Nr. 374.
892. Johann (von der Innerste?), Kanoniker des Kreuzstiftes,
teilt dem Scholaster Bertold mit, dass er den geheimen Auftrag nicht
ausführen könne, und bittet um Zusendung einiger Kanoniker zur
Weiterführung der Sache. O. D. (1274—96).
Disereto ac litterato viro domino Ber(toldo) sancte Crucis in
Hildensem scolastico Io(hannes) eiusdem ecclesie canonicus se ad
omnia paratum. Litteris vestris perlectis inveni, vos in uno crure
lesum, pro quo non mediocriter sum turbatus, sed quamvis negotium
a vobis michi commissum quasi sub clave confessionis adhuc solus
egerim, tamen, si debito modo debet terminari, oportet, quod ad
lucem producatur. Unde rogo, quod aliquos discretos viros ex
dominis nostris sive alios transmittatis, ut si aliquid neglectum
fuerit michi omnimodis non imputetur; alioquin inceptum negotium
non potest terminari; puto etiam ex quo sub nomine ecclesie debemus
placitare, quod utile sit, quod pandens procuratorium sub sigillo
eeclesie ad idem negotium transmittatis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 25, geschlossener Brief, Siegel
und Befestigung verloren.
8998. Bischof Otto befreit das Michaeliskloster gegen einmalige
Zahlung von 100 Mark von der Verpflichtung, ihn mit seinem Gesinde
jährlich eine Woche zu unterhalien. Hildesheim 1275 Januar 11.
In nomine sancte et individue trinitatis amen.!) Otto dei gratia
Hildenshemensis?) epischopus. Etsi e&, que publicis instrumentis
frequencius roborari videmus, obtinent firmitatem, potissime tamen
que pro necessitate flunt robur habere debent perpetue firmitatis.
1) Verlängerte Schrift A B. — *) Hildensem. B.
186 1275.
Hinc est, quod ad noticiam tam presencium!) quam futurorum
cupimus pervenire, quod communicato consilio prelatorum nostrorum
et capituli nostri illud debitum, quod nos et predecessores nostri
in ecclesia sancti Michaelis?) in Hildenshem?) hactenus *) habuimus
videlicet in recipiendo") ibidem necessaria) victualium cum tota
familia nostra singulis annis per?) unam septimanam pro magna
necessitate ecclesie nostre commutavimus in summam scilicet centum
marcarum examinati argenti huiusmodi debitum eidem ecclesie in
perpetuo relaxando. Ne autem hoc factum nostrum) ulli veniat
in dubium neve ab aliquo successorüm nostrorum valeat irritari,
nos pro auctoritate nostra et consensu capituli nostri presentem
paginam inde confectam sigillis nostro et capituli nostri roboravimus
et ad superhabundantem cautelam et maiorem evidenciam .. pre-
positi et .. decani ecclesie nostre necnon ecclesiarum montis sancti
Mauricii et ibidem prepositi, sancte Crucis et?) ibidem .. prepositi
sanctique Godehardi et ibidem . . abbatis, capitulorum et prelatorum
sigillis procuravimus roborari. "Testes huius rei sunt Volcquinus
de Swalenberge!?) maior prepositus, magister lohannes decanus,
Volradus Montis prepositus, Theodericus!!) prepositus sancte Crucis,
Hedhenricus cellerarius, Lippoldus cantor, magister Leo, Wernerus
plebanus, Bernardus!?) de Dorstat, Arnoldus de!9) Werberge, Cono
prepositus in Alsburg,!4) Volemarus!5) de Monte, Hoyerus!$) de
Alta fago scolasticus, Otto de Eversten, Hermannnus de Dasle,
Iohannes de Medem, Iohannes'7) de Asseburg, Iordanus de Went-
husen canonici Hildenshemenses,!9) Ecbertus camerarius, Ernestus
pincerna, Ludolfus de Cramme, Hermannus de Gandershem,19) Theo-
dericus??) de Stochem, Ecbertus?!) de Tossem, Henricus dictus
Grubo et Boldewinus fratres de Lapideo monte, Heinricus de Ber-
nigerodhe, Albertus et Iohannes de Wulvinghe milites et alii quam 2?)
plures. Actum et datum Hildensem anno domini millesimo ducen-
tesimo?3) septuagesimo quinto, tercio?4) idus ianuarii, pontificatus
nostri anno primo, confirmationis vero undecimo.
1) presentium 2. *) Michahelis B. °) Hildensem B. *) hactenus fehlt B.
5) in exhibendo nos B. ^) necess. vict. fehlt B. ^) in septimana communi P.
8) nostrum fehlt B. °) et ibid. prepos. fehlt B. — !9) Svalenberge B. 11) Theod.
— Crucis fehlt B. 1%) Bernardus de Dorstad nach Arn. de Werb. B. 18) de
über der Zeile nachgetragen A. M) Alsborch B. 15) Volc. de Monte fehlt B.
16) Hogerus B. 17) Joh. — Wenth. fehlen B. 18) Hildensem. P. 19) Gan-
derssem B. 3°) Thidericus de Stockem B. *!) Die von hierab genannten Zeugen
fehlen B. . 3*) conplures B. — $9) cc. Ixxv. B. **) iii. B.
127b. 187
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Schreibern, Michaeliskl. Nr. 70a (A) mit 10 Siegeln an roten und gelben Seiden-
schnüren, und Nr. 70b (B) mit 9 Siegeln an gleicher Befestigung. Begest Doebner,
UB. I, S. 171 Nr. 350.
894. Bischof Otto bestätigt dem Propste und Konvente des Kl.
Katlenburg den Besitz der Kirche in Wedtlenstedt, indem er aus den
Einkünften der Kirche dem Vikar daselbst einen angemessenen Anteil
bestimmt. Hildesheim 1275 Januar 16 (xvii. kalendas februarii,
pontificatus nostri anno primo, confirmationis vero xi®.).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Crucis, in doppelter Ausferti-
gung. Siegel des Bischofs sehr gut erhalten an roten und gelben Seidenfäden.
Gedr. Braunschw. Anzeig. 1745 S. 1723.
898. Graf Ludolf vom Werder entsagt allen Ansprüchen auf
Güter in Farmsen zu Gunsten des Maria-Magdalenklosters. Hildesheim
1275 Januar 20.
Universis hanc litteram inspecturis Ludolfus comes de Insula
et sui heredes simul et fratres salutem in filio virginis gloriose.
Tenore presencium pupplice protestamur, quod ab actione, quam
habuimus contra prepositum et conventum sancte Marie Magdalene
in Hildensem super quibusdam agris sitis in Vermersem penitus
cessamus et iuri nostro cedimus, si quid in eis habuimus, instancia
precum proborum virorum et precipue propter deum. Ne igitur
processu temporis successoribus nostris de hiis contra predictum
eonventum detur occasio litigandi, presens scriptum eidem con-
tulimus sigilli nostri karactere roboratum. Testes huius rei sunt
prepositus W(olquinus) maioris ecclesie dictus de Svalenberge,
Ernestus pincerna dictus de Megenberge, Boldwinus de Stenberge
milites et Hermannus filius comitis Borchardi de Woldenberge,
Albertus de Dammone et Conradus filius Borchardi et Borchardus.
frater eius et Henricus dictus Bocfel et alii quam plures. Acta
sunt hec in Hildensem in curia prepositi maioris eiusdem civitatis
anno incarnati verbi m?. cc. Ixxv9., in die beati Sebastiani martyris.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 98. Bundes Siegel des
Ausstellers, Helm mit Adlerflug: T S. COMITIS. LVDOLFI. DE. WOLDENBERG.
Regest Doebner, UB. I, S. 171 Nr. 351.
596. Die Grafen Burchard, Hermann, Walther und Heinrich,
Söhne des Burchard von Wohldenberg, übereignen in Gegenwart des
Bischofs Otto dem Maria- Magdalenenkloster eine Hufe in Düngen
188 1275.
(Dunghem), die das Kloster von Dietrich von Dahlum (Dalem) gekauft
und dieser ihnen aufgelassen hat. Hildesheim 1275 Januar 24 (in
vigilia conversionis sancti Pauli).
Testes huius facti sunt comes Wedekindus et Meneko comes
de Sladem, Liodolfus comes de Insula, Ernestus miles dictus de
Megenberch, Henricus miles dietus Rasehorn, Conradus Svaf.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 99. Siegel des Burchard
verloren, das des Hermann gut erhalten.
897. Die Brüder Heinrich und Otto, Grafen von Wohldenberg,
verzichten auf den Zehnten in Oedelum, nachdem Bischof Otto, Dom-
propst Volquin und Propst Volrad des Moritzstiftes ihnen ihre Ansprüche
als unrechtmässig nachgewiesen haben, und verzichten nach Empfang
von 25 Mark durch das Kl. Loccum auf den Ersatz des Schadens,
den ihnen ihr Bruder Hermann zugefügt hat. 1275 (Februar 13).
Huius rei testes sunt Arnoldus de Werberge, Bernhardus de
Dorstat, Cono prepositus de Olsborch, Wernherus plebanus canonici,
Ludolphus et Conradus frater suus fllii comitis Hermanni, Burchardus
et Hermannus frater suus filii comitis Burchardi comites de Wolden-
berge, Hermannus de Gandersem, Conradus de Elvethe et filius
suus Conradus milites, Iordanis de Ylten, Hermannus de Alegri-
mesen, Hermannus de Thinclare, Heinricus de Rothorpe famuli.
Or. im Archiv zu Loccum. Zwei unerkennbare Siegel an weissen Hanffäden.
Gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 520, v. Hodenberg, Calenberg. UB. III, S. 222
Nr. 341. Die sonst gleichlautende Urk. der Grafen Ludolf und Konrad, gedr.
Scheidt S. 521, und der Grafen Burchard und Heinrich, ebenfalls im Or. im Archiv
£u Loccum erhalten, beide erwähnt v. Hodenberg a. a. O.
8958. Bernhard von Dorstadt, Domherr, übergiebt mit Zustimmung
seiner Brüder Arnold und Konrad, Kleriker, Friedrich und Walther,
Ritter, vier Hufen in Watenstedt bei Barum dem Blasüstift in Braun-
schweig zur Feier der Memorie seiner Grosseltern Bernhard und Adel-
heid, seines Vaters Konrad und seines Bruders Arnold. Braunschweig
1275 Februar 24 (in die Mathie apostoli).
Huius rei testes sunt dominus Bernhardus de Indagine, dominus
Borchardus de Meinersheim nobiles, Lippoldus de Wenthusen, Balde-
winus et Heinricus de Campo fratres, Ludolfus de Weverlinge,
Iohannes de Wetelemestede, Bertoldus de Godenstede et Gevehardus
Ludolf filius de Bortfelde milites.
1275. 189
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 74 mit fünf gut
erhaltenen Siegeln, nach denen Arnold Domherr in Magdeburg und Konrad Archi-
diakon in Atzum (Atleveso) ist.
899. Bischof Otto bekundet, dass Ritter Heinrich von Wallmoden,
sein Ministerial, drei Hufen in Gronstede mit Zustimmung seiner Frau,
zu deren Mitgift sie gehören, und mit Willen der Ritter Eazo von
Gustedt und Gerhard Gos dem Kl. Neuwerk bei Goslar verkauft hat.
Lutter 1275 März 23 (x. kalendas aprilis).
Huic protestationi aderant Ecbertus camerarius, Hermannus de
Ganderssem, Ludolfus de Cramme, Bruno Crevet, Iohannes de Maldem
milites, Hogerus de Mandere, Conradus de Knistede famuli.
Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim. Siegel des Bischofs. Danach
gedr. Bode, UB. II, 9. 250 Nr. 213, nach Cop. gedr. UB. des histor. Vereins für
Niedersachsen I, S. 39 Nr. 36.
400. Domherr Ludolf von Hallermund, Bruder des Grafen
Wilbrand, unter den Zeugen der Urk., in welcher Ritter Johann von
Adensen bekundet, dass Ritter Heinrich von Ahrbeck dem Kl. Marien-
werder zwei Hufen Landes und eine Hausstelle in Velber verkauft hat.
Schloss Hallermund 1275 März 23 (sabato ante Letare).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienwerder Nr. 39 mit stark beschädigtem
Siegel. Gedr. v». Hodenberg, Calenberger UB. VI, S. 39 Nr. 51.
401. Graf Meiner von Schladen bekundet den Verkauf eines Hofes
in Dorstadt an das Kloster daselbst durch Konrad Botel und Christian.
Schladen 1275 März 31.
. Nos dei gratia Meinerus comes de Sladem tam presentibus
quam futuris vobis notum esse recognoscimus, quod Conradus Botel
et Kerstianus curiam in Dorstat claustro ibidem pro tribus marcis
examinati argenti reliquerunt libere possidendo. In cuius rei testi-
monium presens scriptum nostro sigillo duximus roborandum. Datum
Sladem anno domini m. cc?. septuagesimo quinto, in die dominica
Iudica.
Or. im Archio zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel an dem von der Urk. ge-
schnittenen Pergamentetreifen.
402. Bischof Otto erteilt denen, welche an den jährlichen Pro-
zessionen beim Umhertragen der Reliquien der h. Jungfrau nach einigen
benachbarten Dörfern Teil nehmen, zwanzig Tage Ablass. Hildesheim
190 1275.
1275 April 4 (ii. nonas aprilis, pontificatus nostri anno primo, con-
firmationis vero undecimo).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 244. Bruchstück
des bischöflichen Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Gedr. Krätz, Der Dom zu Hildesheim III, Anh. Nr. 4, Doebner, UB. I, S. 171 Nr. 852.
408. Herzog Johann von Braunschweig übereignet. dem Maria-
Magdalenenkloster eine ihm resignierte Hausstätte in Ottbergen. Hannover
1275 April 5.
Dei gratia nos Iohannes dux de Brunswich recognoscimus per
presentes, quod proprietatem cuiusdam aree site in villa Otberghe,
quam Thidericus miles dictus de Tossum a nobis tenuit, conventui
monialium penitencium ecclesie beate. Marie Magdalene in Hildensem
contulimus pure et simpliciter propter deum. Super quo presens
scriptum ipsis conscribi fecimus sigillo nostro roboratum. Datum
Hanovere anno domini m?. c0c®. Ixx?v9,, in sexta feria ante palmas.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 100. Siegel des Aus-
stellers wenig beschädigt.
404. Konrad, Marschall von Hildesheim, unter den Zeugen der
Urk. des Herzogs Johann von Braunschweig betr. Schenkung zweier
Höfe in Stücken an Kl. Marienwerder. Hannover 1275 April 5
(sexta feria ante palmas).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienwerder Nr. 40 mit dem Siegel des
Herzogs. Gedr. Gebauer, Leben Richards S. 509, v. Hodenberg, Calenberger UB.
VI, S. 40 Nr. 52.
408. Dompropst Volquin, Domdechant Johann und das Dom-
kapitel übertragen der Kapelle des h. Stephan eine dabeiliegende Haus-
stelle zur Erbauung einer Priesterwohnung mit der Bestimmung, dass
der Priester jährlich einen Schilling zur Beleuchtung der h. Maria im
Chore entrichte und die Quelle auf der Hausstelle rein halte. Hildes-
heim 1275 April 6 (viii®. idus aprilis).
Acta sunt hec — — per venerabiles dominos V(olquinum) pre-
positum nostrum, lo(hannem) decanum, V(olradum) montis saneti
Mauricii prepositum, H(eidhenricum) cellerarium, H(ogerum) sco-
lasticum et Iordanum ecelesie nostre canonicum.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 245. Siegel des
Domkapitels und der genannten sechs, meistens beschädigt. Gedr. Doebner, UB. I,
S. 172 Nr. 853.
1215. 191
406. Bischof Otto bestätigt den Knochenhauern den Ausschluss
der Wurstmacher und Schüsselträger von ihrem Amte. Hildesheim 1275
April 8 (viv. idus aprilis).
Gedr. nach Copie Doebner, UB. I, S. 172 Nr. 554.
407. Die Grafen von Wohldenberg bestätigen der Domkirche die
von ihrem (T) Vater dem Domherrn Bernhard von Dorstadt zu Gunsten
des Andreasaltares im Dom verkauften 96 Morgen in Heinde. Hil-
desheim 1275 April 19.
Hermannus, Henricus et Otto comites de Waldenberche omnibus
presentes litteras visuris salutem in domino. Noverint universi, quod
pater noster comes Henricus pie recordacionis vendidit nobili viro
domino Bernardo de Dorstat Hildensemensis ecclesie canonico nona-
ginta sex iugera sita in villa Henede cum pascuis, pratis, silvis et
aliis quibuslibet annexis cum omni utilitate et proprietate ad altare
beati Andree in ecclesia maiori per sacerdotem dicti altaris et
vicarium eiusdem ecclesie perpetue possidenda. Cui vendicioni et
empcioni tunc consensimus, sicut in litteris patris nostri felicis
memorie plenius continetur. Nunc autem recognoscentes protestamur
eadem bona absque omni onere advocacie seu cuiuslibet exaccionis
gravamine pertinere debere liberaliter ad ecclesiam supradictam.
Testes huius sunt comes Meynerus de Sladem, dominus Wolradus
prepositus montis sancti Mauricii Hildensem, dominus Arnoldus de
Werreberche et alii complures. In cuius rei testimonium presens
scriptum sigillis nostris duximus roborandum. Ego Otto quia sigillum
non habeo, sigillis fratrum meorum sum contentus. Datum Hildensem
anno domini m. cc?. Ixxv?., xiii?. kalendas maii.
Or. im Kgl. St.-.A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 246. Die beiden
Siegel beschädigt.
408. Die Grafen von Blankenburg entschädigen den Bischof
Otto für Güter in Holtempnedetvorde durch das halbe Dorf Seleken-
velde und Güter in Grasdorf. 1275 April 21.
Nos Sifridus et Henricus comites de Blankenburg tenore pre-
sentium notum esse volumus omnibus et constare, quod nos venera-
bilem dominum Ottonem episcopum Hildensemensem et ecclesiam
suam cupientes reddere indempnes de proprietate decem mansorum
et duorum molendinorum in Holtempnedetforde sitorum per ipsum
dominum episcopum monasterio sancti Borhardi extra muros Halber-
192 1275.
stat et nobis liberaliter collata in restaurum huiusmodi proprietatis
ego comes Sifridus proprietatem medietatis ville in Selekenvelde
cum omni iure et utilitate intra et extra villam in agris et in areis,
pascuis et in silvis, decima et iure patronatus ecclesie eiusdem ville
dumtaxat exceptis, de consensu comitis Henrici, Hermanni Halber-
statdensis canonici, Borchardi canonici Magetburgensis et Sifridi
canonici Hildensemensis ecclesie, etiam lohannis filiorum meorum
omniumque heredum meorum eidem domino episcopo et ecclesie
sue confero perpetuo possidendam. Ego vero Henricus comes pro-
prietatem quinque mansorum in Gravestorpe sitorum cum omni iure
et utilitate intra et extra villam in agris et in areis, pascuis et in
silvis de consensu fratrum meorum predictorum necnon Sifridi et
Henrici filiorum meorum omniumque heredum meorum dicto domino
episcopo et ecclesie sue iam dicte confero inperpetuo possidendam,
ita quod ego comes Sifridus meique heredes hec bona ab eodem
domino episcopo et suis successoribus iure teneamus pheodali. In
euius nostre collationis tenore presentem paginam sigillis nostris
roboratam sepe dicto domino episcopo et sue ecclesie duximus con-
ferendam. Testes huius collationis sunt dominus Volcwinus pre-
positus maior Hildensemensis, dominus Volradus prepositus montis
sancti Mauricii Hildensem, Hogerus scolasticus, Wernerus plebanus,
Otto de Eversten, Bernardus de Dorstat, Arnoldus de Werberg,
prepositus Cono canonici Hildensemenses, Gevehardus de Eversten
canonicus Magdburgensis, Hermannus et Henricus comites filii
comitis Henrici de Woldenberge, comes Ludolfus fllius comitis Her-
manni de Woldenbergo,!) Borchardus et Hermannus filii comitis de
Woldenberge, dominus Olricus de Honboken, Hermannus de Gan-
dersem, Theodericus de Stockem, Henricus de Cattenstede milites
et alii quam plures. Datum anno dominice incarnationis millesimo
ducentesimo septuagesimo quinto, undecimo kalendas maii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 247. Bunde Siegel
des Siegfried und des Heinrich, wenig beschädigt. Gedr. v. Heinemann, Cod.
Anhalt. II, S. 329 Nr. 456 nach Copie, Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt 1I
(Publ. aus den Preuss. St.-A. XXI) S. 399 Nr. 1298 nach dem Or. KErwähnt
Schmidt, UB. der Stadt Halberstadt I, S. 125 Anm. zu Nr. 144a.
409. Bischof Otto schenkt dem Jakobikloster bei Halberstadt
fünf Hufen in Holtempnedetforde, die ihm die Grafen Siegfried und
1) So das Or.
1275. 193
Heinrich von Blankenburg aufgelassen haben. 1275 April 23 (ix.
kalendas maii).
Testes huius donationis sunt Volcwinus prepositus maior Hil-
densemensis, Volradus prepositus montis sancti Mauricii, Hogerus
scolasticus, Wernerus plebanus, Otto de Eversten, Bernardus de
Dorstat, Arnoldus de Werberg, Cono canonici Hildensemenses,
Gevehardus de Eversten canonicus Megetburgensis, Hermannus et
Henricus comites filii comitis Henrici de Woldenberge, comes Lu-
dolfus filius comitis Hermanni de Woldenberge, Burchardus et Her-
mannus filii comitis (Iohannis) de Woldenberge, dominus Olricus
de Honboken, Hermannus de Gandersem, Theodericus de Stockem,
Henricus de Cattenstede milites.
Gedr. nach Abschrift auszugsweise Schmidt, UB. der Stadt Halberstadt I,
S. 124 Nr. 144a. Hierzu gehört wohl auch Nr. 172, in der Bischof Otto 1282 noch
als lebend bezeichnet wird.
410. Bischof Otto bekundet die Beilegung eines Streites zwischen
der Kirche in Bockenem und einigen Kapellen wegen des Parochial-
rechtes. Hildesheim 1275 April 24.
Otto dei gratia Hildensemensis episcopus universis presens
scriptum inspecturis salutem in domino. Ut memoria rerum gestarum
nullis erroribus subvertatur, placuit adhiberi testimonium litterarum.
Hinc est, quod, cum inter ecclesiam Bokenem et quasdam capellas
eiusdem parrochie super quodam iure parrochiali orta fuerit quedam
materia dissentionis, que cum diucius ventilata fuisset et prudentum
virorum consilio diligenter examinata, presidente iudicio magistro
Iohanne nostre ecclesie decano et in Bokenem archidiacono, tandem
cum multa instancia obtentum fuit, ut milites es satellites ministe-
riales, qui in hoc negocio precipui videbantur, se committerent dicto
decano et alis dominis prelatis et canonicis maioris ecclesie eidem
assidentibus illa vice, ut quicquid iuris esset sentencialiter diffini-
rent. Prefatus vero decanus domini Volcquini prepositi, Hedhenrici
cellerarii, Hogeri scolastici, Lippoldi cantoris et aliorum prudentum
habito consilio sentenciando pronunciavit, ut milites et alii militares,
qui domicilia habent in villis predictarum capellarum, in festo pasche!)
earnes suas et in festo purificacionis candelas suas et in festo
assumptionis herbas suas in capellis predictarum villarum benedici
1) Or. pache.
Hildesh. UB. III. 18
194 1275.
faciant, ceteri vero plebei pro huiusmodi ad suam matricem ecclesiam
transeant, confessiones plebano matricis ecclesie faciant et sacra-
menta ecclesie omnia ibidem recipiant, et hoc predictorum militarium
familia cum aliis plebeis prenominatis in sacramentis ecclesie cum
omni iure, quod debetur parrochie, observabit. Verum quia hec
sentencia iuris et de iure est, ipsam ratam et firmam esse volumus
et inviolabiliter observari. Unde presentem cartulam nostro et pre-
latorum nostrorum, qui dicto negocio interfuerunt, sigillis fecimus
communiri. "Testes sunt Ernestus pincerna, Ecbertus Niger de
Tossem, Thidericus de Stockem, Thidericus de Piscina, Hedhenricus
de Hergershusen milites et alii complures. Actum in capitulo nostro
anno domini millesimo cc. Ixxv., viii. kalendas maii, pontificatus
nostri anno secundo.
Or. im Pfarrarchiv zu Bockenem. Die sieben Siegel von den Pergament-
streifen verloren. Gedr. Lüntzel, Ältere Diözese S. 405 nach fehlerhafter Abschrift,
und Buchholz, Gesch. von Bockenem, UB. S. 156.
411. Das Kreuzstift bekundet über die Verwendung eines Legates
des verstorbenen Vikares Reinher. 1275 Mai 2.
Theodericus dei gratia prepositus, Ludolfus decanus et capitulum
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis omnibus hanc cartulam in-
specturis seu etiam audituris salutem. Notum esse volumus pre-
sentibus et futuris, quod bone memorie magister Reyherus quondam
vicarius noster pro remedio anime sue ecclesie nostre legavit quin-
decim talenta Hildensemensia, que solvimus ad altare domine nostre,
ubi ea mutuo accepimus in necessitatis articulo constituti, pro quibus
ex consensu et consilio honorabilium virorum domini L(ippoldi)
maioris ecclesie cantoris et domini B(runonis) parrochiani in Har-
dessem testamentariorum ipsius de septem mansis indecimalibus
Elvede sitis unum talentum perpetuo dari decrevimus anuatim, cuius
medietas canonicis et omnibus vicariis nostris presentibus tantum et
observantibus stationem in festo sancti Godehardi in monasterio
ipsius equaliter dividetur, reliqua vero medietas fratribus et omnibus
vicariis nostris presentibus et absentibus in aniversario predicti
magistri R(eyheri) solempniter peragendo similiter dividetur, ita ut
in statione et aniversario inter canonicos et vicarios currant equa-
liter portiones. Ne igitur super hiis contingat in posterum dubitari,
presens scriptum inde confectum sigilo ecclesie nostre duximus
roborandum. Actum anno domini m?. c?c9. Ixxv9., vi. nonas maii.
1275. 195
Or. im Kol. 8t.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 36. Bruchstück des Kon-
ventssiegels. Regest Doebner, UB. I, S. 173 Nr. 355.
412. Rat und Gemeinde der Stadt Rostock bevollmächtigen Eber-
hard, vormals Pfarrer in Lambrechtshagen, jetzt Mitglied der Brüder-
schaft vom h. Geist in Rostock, die Gelder einzusammeln, welche in
Folge erzbischöflicher und bischöflicher Ablassbriefe (darunter der des
Bischofs Otto mit vierzig Tagen) zur Vollendung des im Bau be-
griffenen Heiligen-Geist-Hospitals in Rostock eingehen möchten. Rostock
1275 Mai 22 (in vigilia ascensionis).
Gedr. Mecklenburg. UB. II, S. 514 Nr. 1361.
418. Bischof Otto überträgt den Altären der Heiligen Johann des
Täufers und Martins des Bekenners in der Kreuzkirche ihm resignierte
Güter in. Klein-Förste. 1275 Mai und Juni 24.
Otto dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus in
Christo sancte et pie viventibus cum oratione devota salutem in
hoe seculo et gloriam in futuro. Quoniam eo studio, quo sengnis!)
oblivio excluditur, eodem quoque studio tenax memoria includitur
rebus gestis, notum esse volumus presentibus et futuris, quod, cum
Otravonus et Conradus fratres dicti de parvo Vorsete a magistro
Godefrido ecclesie sancte Crucis canonico xl et tria talenta Hilden-
semensium recepissent, post modicum temporis intervallum nostro
conspectui asistentes xxxvii iugera in eadem villa Vorsete iacencia,
que ad se proprietatis titulo pertinere dicebant, in manus nostras
absolute et libere resignantes nobis benigno animo humiliter suppli-
cabant, ut eadem (xx)xvii iugera cum area illis anexa altari sancti
Iohannis baptiste et altari beati Martini pii confessoris ecclesie
sancte Crucis de benignitate nostra conferre velle(mus lib)eraliter
propter deum. Nos vero eorum precibus ad nos fusis benigno affectu
oceurere?) cupientes predicta iugera ab omni advocatia libera et
à decimatione pe(nitus absol)uta iam dictis altaribus donavimus
iure perpetuo possidenda firmam spem habentes, ut unde prefatis
fratribus premium inde nobis crescat apud deum. (Nos ita)que
credentes, nichil esse actum cum quid superesset agendum, presentem
paginam inde confectam ad omne malignantis ingenium excludendum
mandavimus sigilli nostri signaculo roborari. "Testes vero, cum hec
ferent coram nobis, fuere presentes dominus Volcquinus ecclesie
I) So das Or. — ?) Or. occurre.
18*
196 1215.
nostre maior prepositus, dominus Wlra(dus) prepositus montis sancti
Mauricii, dominus Wernerus plebanus, Iohannes capellanus prepositi
Montis, Hugo canonicus sancte Crucis, dominus Bruno (sace)rdos
in Hardessem, Henricus miles dictus de Svehlete et alii quam
plures. Preterea uxsor!) Otravoni in claustro sanete Crucis in
manus decani Ludolfi et totius capituli sancte Crucis et in manus
domini Brunonis sacerdotis in Hardessem predictis bonis Vorsete
voluntate spontanea resignavit. Dominus vero Henricus miles dictus
de Svehlete, Giselerus dictus de Giltene et Conradus frater Otravoni et
ipse Otravonus pro heredibus et pueris Otravoni, qui tunc erant
minores annis, in manus decani predicti et Brunonis et dicti capituli
promiserunt, quod, cum pueri pervenerint discretionis ad annos,
debent producere bona fide, ut renuncient bonis sepius supradictis;
debent eciam infra duos annos Henricum fratrem Otravoni et Hen-
ricum patruelem eiusdem exhibere ad resignationem faciendam
bonorum et iugerum predictorum. Facta est autem hec resignatio
in caminata prepositi Montis mense maiio coram nobis et fideiussio
in claustro sancte Crucis videlicet in die sancti Iohannis baptiste anno
domini m?. cc®, Ixx?v9., pontificatus nostri anno primo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 146. Siegel des Bischofs
wenig verletzt. Die Urk. stellenweise durch Moder stark beschädigt. — Regest
Doebner, UB. I, S. 173 Nr. 356.
414. Die Kl. auf dem Renneberg bei Braunschweig, Heiningen
und Steterburg bitten den Bischof Otto, die über ihre Pröpste zu Unrecht
verhängte Exkommunikation aufzuheben, widrigenfalls sie appellieren
müssten. Braunschweig 1275 Juli 4.
Reverendo in Christo patri ac domino suo O(ttoni) dei gracia
Hildensemensis ecclesie episcopo miseracione divina abbatissa et
conventus cenobii in Renneberch aput Brunswik, Cisterciensis
ordinis, necnon .. priorisse, universitas conventuum in Heninghe et
Stederborch monasteriorum ordinis sancti Augustini Hildensemensis
diocesis cum debite subiectionis obediencia oraciones in Christo
devotas. Noverit reverencia vestra, quod Ottonem de Horneborch
scolarem prepositi et conventus monasterii in Heninghe, exhibitorem
presencium procuratorem nostrum constituimus ad supplicandum
paternitati vestre nostra ex parte humiliter et devote, quatenus
gravamen universitati nostre in eo, quod in personas prepositorum
1) So das Or.
1275. 197
nostrorum sine aliqua iusta causa nulla competenti monicione pre-
missa excommunicationis sentenciam promulgastis, illatum dignemini
revocare, nos alias, prout comminati nobis estis, contra iusticiam
et pietatem paternam nullo modo gravaturi, cum pocius teneamini
nos in cunctis necessitatibus nostris more pastoris fovere, et appel-
landum. si in hiis non fuerit exauditus, gratum et ratum habituri,
quitquit predictus procurator noster super premissis vel aliquo pre-
missorum pro nobis sive nomine nostro duxerit faciendum. In cuius
rei testimonium presens scriptum prefatorum monasteriorum nostrorum
sigillis fecimus communiri. Datum Brunswic presentibus honora-
bilibus viris decano et capitulo ecclesie sancti Blasii ibidem, in die
beati Odolrici confessoris anno domini m?cc?lxxv.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 769 Nr. 1578 im Kol. St.-A. zu
Hannocer.
415. Bischof Otto bekundet, dass Graf Hermann von Wohlden-
berg neuerdings allen Ansprüchen an das Kloster Loccum auf Schaden-
ersatz wegen des Zehnten in Oedelum vor ihm, dem Grafen Meiner
von Schladen und den Rittern Ekbert, Kämmerer, Hermann von Gan-
dersheim und Balduin von Steinberg entsagt hat. Greningeswech 1275
Juli 21 (xii. kalendas augusti).
Testes huius rei sunt Bertoldus abbas in Rygelem, Arnoldus
de Werberg, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Heinricus,
Ludolfus, Borchardus, Hermannus comites de Woldenberg, Borchardus
nobilis de Meynerssem, Volemarus de Goslaria, Grubo de Stenberg,
Olricus de Herre milites. — — Ego Bruno notarius domini Hilden-
scmensis episcopi recognovi.
Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel des Bischofs beschädigt, das des
Grafen Hermann gut erhalten. Gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 271, v. Hoden-
berg, Calenberger UB. III, S. 224 Nr. 344. Die frühere Entsagung desselben v. J.
1274 vgl. oben Nr. 377.
416. Bischof Otto vidimiert eine Bulle des Papstes Gregor X.
d. d. Lyon 1274 Oktober 23 (x9. kalendas novembris, pont. nostri
anno iii&), in welcher dieser den mag. Rogerius de Merlomonte, Dom-
herrn von Verdun und Kapellan des Bischofs Peter von Ostia und
Velletri, beauftragt, in den Provinzen Trier, Mainz und Salzburg die
Einsammler des im Konzil zu Lyon festgesetzten Zehnten für das
Heilige Land zu unterstützen und ihm wegen der Einsammlung dieses
198 1275.
Zehnten Verhaltungsmassregeln erteilt. — 1275 Juli 30 (iii. kalendas
augusti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 248. Die Urk. hat
nie ein Siegel besessen. Gedr. Sudendorf, Registr. I, S. 115 Nr. 68, Chmel, Sitzungs-
berichte der Wiener Akademie, Hist.-phil. Klasse XI (1853) S. 212, auszugsweise
mit Abweichungen Raynaldi, Ann. eccles. ad a. 1274 $ 43. Regest Potthast, Reg.
pont. 20947.
417. Graf Ludolf vom Werder schenkt dem Kreuzstift als Mitgift
für den Altar der h. Maria zwei Hufen in Schellerten. Auf dem Werder
1275 (zu August 22).
Ludolfus dei gratia comes de Insula omnibus presentem cartulam
'inspecturis salutem in omnium salvatore. Cum ea que aguntur in
tempore simul labantur cum tempore, necesse est, ut ea que aguntur
scriptis publicis fulciantur. Proinde est, quod notum esse volumus
tam presentibus quam futuris, quod nos duos mansos Scelerten
sitos habentes quinquaginta quatuor iugera et amplius, quos!)
dominus Ernestus et Wedego fratres de Blekenstide a nobis in
feodo tenuerunt, post liberam resignationem eorundem in manus
nostras factam de pleno consensu fratrum nostrorum domini Henrici
de Waldenberch canonici Hildensemensis videlicet, Conradi et Io-
hannis puerorum?) necnon etiam filiorum seu filiarum nostrarum
conferimus ecelesie sancte Crucis in Hildensem iure perpetuo pacifice
possidendos, ita ut?) memoria nostri semper ibidem habeatur et ut
sint dos altaris domine nostre in ecclesia memorata. Ut igitur nostra
donatio semper rata permaneat et inconvulsa subsistat, presens
scriptum super hoc confectum sigilli nostri munimine duximus robo-
randum. "Testes vero*) huius donationis sunt Volevinus maior pre-
positus Hildensemensis, Iohannes decanus, Wlradus prepositus Montis,
Arnoldus de Werberch, Eckbertus5) camerarius, Ludolfus de Cramme,
Balduwinus et Grubo fratres de Lapideo monte milites, Borchardus
et Ekbertus fratres de Wlfferbutle famuli et alii complures clerici
et layci®) fide dingni. Datum") et actum in Insula?) anno domini
m. c0c0, Ixx. v9.
1) Für quos —factam hat B: quod habent in villa et in campo, in pascuis
et in silvis. — ?) famulorum B. — 5) ut—habeatur et fehlt B. *) voro fehlt B.
5) Ekbertus B. 9)laici B. 7?) Von hier ab von anderer Hand nachgetragen B.
5) Von hier ab desgl. A.
1275. 199
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift
Nr. 148 (A), beschüdigtes rundes Siegel des Ausstellers an roten geflochtenen
Seidenschnüren zeigt Adlerflug: T S. COMITIS LVDOL...., und Nr. 149 ( B), Siegel
von den weissen Seidenfäden verloren. Gedr. nach B Asseburger UB. I, S. 250
Nr. 378. nach A Nr. 379.
418. Domherr Heinrich bekundet, dass sein Bruder Graf Ludolf
vom Werder zwei Hufen in Schellerten dem Kreuzstift geschenkt habe.
1275 August 22.
Henricus dei gratia canonicus maioris ecclesie Hildensemensis
et archidiaconus in Borsem omnibus presens scriptum visuris seu
etiam audituris salutem in domino Ihesu Christo. Tenore presentium
dilucide protestamur, quod comes Ludolfus de Insula dilectus ger-
manus noster de pleno consensu et beneplacito nostro ac dilectorum
fratrum nostrorum Iohannis videlicet et Conradi famulorum duos
mansos Schelerten sitos habentes quinquaginta quatuor iugera et
amplius ob reverentiam dominice passionis pro remedio animarum
nostrarum donavit ecclesie sancte Crucis in Hildensem iure perpetuo
pacifice possidendos. Ut igitur hec donatio predicti fratris nostri
semper rata permaneat et inconvulsa subsistat, presens scriptum
super hoc confectum sigillo nostro fecimus communiri. Testes huius
rei sunt Wolcvinus maior prepositus, lohannes decanus, Wlradus
prepositus Montis, Arnoldus de Werberhe, Eckbertus camerarius,
Ludolfus de Cramme et alii quam plures clerici et laici fide digni.
Actum anno domini m?. c?c?, Ixxv., in octava asumptionis domine
nostre.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzetift Nr. 147. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen abgefallen.
419. Abt Ernst des Michaelisklosters, Dompropst Volquin, Dom-
dechant Johann und Domkantor Lippold bekunden, dass Eberhard und
Aschwin, Söhne des Ritters Eberhard von Lutter, im Paradiese des
Domes vor ihnen allem Recht an zwei Hufen des Cyriacistiftes zu
Braunschweig in Sossmar (oder Sorsum? Sutherem) enisagt haben.
1275 August 23 (in vigilia beati Bartholomei apostoli).
Testes huius renunctiationis sunt Ekbertus camerarius, Ecbertus
Niger de Tossem, Thidericus de Stokhem, Ekgehardus de Leven-
stede milites, Bertoldus scolasticus ecclesie sancte Crucis, Hugo de
Vimelse, Bertoldus de Bruggem, Iohannes Scat, Hermannus Punt-
rogge, Mathias burgenses.
200 1275.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Cyriaci Nr. 16. Von den vier
Siegeln nur kleine Reste der beiden ersten erhalten. Regest Doebner, UB. VIII,
S. 851 Nr. 2.
420. Herzog Johann von Braunschweig überträgt dem Kl. Marien-
rode das Eigentum von fünfzehn Morgen in Wendhausen (Wenthusen),
welche von ihm die Brüder Bruno, Gerhard und Wilhelm von Gustedt,
Ritter, zu Lehn haben. Lüneburg 1275 Oktober 6 (die dominico post
festum Michahelis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 40. Siegelrest an dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Marienroder UB. S. 68 Nr. 52.
Die Resignation der Brüder Bruno und Gerhard aus demselben Jahre ohne Tages-
angabe, Or. a. a. O. 41 mit dem beschádigten Siegel Brunos, das drei Kesselhaken
(2:1) zeigt, gedr. a. a. O. Nr. 53, die Wilhelms d. d. Lüneburg Oktober 9 (die beati
Dionisii martiris), Or. a. a. O. Nr. 42 mit gleichem Siegel, gedr. a. a. O. 54.
421. Das Kl. Dorstadt bekundet, dass der Edele Bernhard von
Hagen ihm mehrere Besitzungen übergeben hat zum Unterhalte
seines Sohnes Hoier und zur Feier seines und seiner Angehörigen
Anniversare. 1275 November 25.
Universis presens scriptum inspecturis Hillericus prepositus
sanctimonialium in Dorstat totusque eiusdem loci conventus salutem
.iu eo, qui est omnium vera salus. Noverint tam presentis temporis
quam futuri!) quod nobilis vir dominus Bernardus dictus de Inda-
gine de consensu heredum suorum ecclesie nostre quindecim iugera
et unam aream sita in magno Vlotedhe cum utilitate unius mansi
tam in pratis quam in pascuis et in silvis ac etiam omni iure ex-
cepta decima perpetuo possidenda. Contulit etiam idem nobilis vir
ecclesie nostre tres mansos sitos in parvo Lindedhen cum decima
ac etiam omni iure. Quorum proprietatem venerabilis dominus Otto
Hildensemensis episcopus ad instantiam et preces sepedicti nobilis
ecclesie nostre perpetuo contulit et donavit. Pro quibus ecclesia
nostra dabit fllio suo Hogero annis singulis quatuor choros bracii
triticei et chorum humuli pro potu, et etiam lignorum sufficientiam
eidem ministrabimus, insuper lumen pro necessitate sua ipsi dabitur
sufficiens tempore hiemali. Preterea sicut preposito dabitur ei cibus,
tempore autem, cum bis in die comeditur, quatuor panes ipsi da-
buntur singulis diebus, sed diebus ieiuniorum tantummodo tres
!) So das Or.
1275. 201
habebit. Si autem quinquies in die extraordinarie comedere voluerit,
hoc sine perturbatione ipsius eidem ministrabitur. Si vero in supra-
dictis Hogerus aliquod detrimentum habuerit, pro hoc dominus Fri-
dericus et dominus Walterus fratres dicti de Dorstat fideliter re-
spondebunt. Filio autem sepedicti nobilis decedente de hoc seculo
agetur ipsius memoria sub hac forma. Ad altare beati Georgii
dicentur tres misse pro defunctis exceptis sollempnitatibus in qua-
libet septimana. Dominabus dabuntur singulis annis tres masse de
allecibus, quarum una dabitur in adventu, relique due in quadra-
gesima ante pascha, ut sic singulis diebus quelibet domina percipiat
unum allec, quod alternis diebus antea percipere consueverunt. Hii
sunt anniversarii, qui agentur: tertia die post Ambrosii Benedicte
matris domini Bernardi, Kiliani Ludegeri patris sui, in vigilia Bar-
tholomei Ludegeri fratris sui, in vigilia Lamberti Hermendrudis
uxoris sue, quarta die post epiphaniam Ghertrudis sororis sue.
Anniversarius autem domini Bernardi et filii sui Hogeri agentur!)
ut dominus ordinabit. In quolibet anniversario premissorum dicentur
vigilie cum novem lectionibus atque missa et tunc etiam dabuntur
fideliter centum cunei dominabus. Si quis autem in premissis quic-
quam obmiserit, domino super hiis in extremo examine respondebit.
Ne autem aliquis successorum nostrorum premissa, que cum tanta
deliberatione pro utilitate nostre ecclesie sunt provide ordinata,
valeat immutare, presentem paginam nostri ac conventus nostri et
nobilium virorum F(riderici) et V(alteri) fratrum de Dorstat sigil-
lorum munimine fecimus roborari. Testes huius sunt Hillericus
prepositus de Dorstat, nobiles viri Bernardus de Indagine, Burghardus
de Mennersem, Fridericus et Walterus fratres de Dorstat, ordinis
fratrum Minorum frater Salomon, frater Ludegerus et frater ipsius
frater Hermannus, frater Tidericus de Ascharia. Acta sunt hec
anno domini m?. cc?. Ixxv?., in die beate Katherine.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Die drei Siegel, der Propstei, das gemeinsame
der Brüder von Dorstadt und des Konventes gut erhalten. Ebenda die im Wesent-
lichen gleichlautende Urk. Bernhards von Hagen von demselben Datum und mit
denselben Zeugen; Siegel Bernhards und seines Schwestersohnes, senkrecht gerautet :
1t SIGIL. THEODERICI . STRVTIONIS . DE. PVOLE. — Regest. mit Zeugen
vt. Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 335 Nr. 464.
422. Bischof Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Johannisstift eine Hufe in Machtsum (Machtelsem), welche das
1) So das Or.
202 1275.
Stift von den Brüdern Heinrich und Lippold Hoyen gekauft und diese
dem Aussteller aufgelassen haben. Hildesheim 1275 November 26 (vi.
kalendas decembris).
Testes sunt Volcquinus maior prepositus, Volradus Montis pre-
positus, Lippoldus cantor, Hogerus scolasticus, Arnoldus de Werberg,
Wernerus plebanus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ec-
bertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus
de Cramme, Aschwinus de Stenberg, Thidericus de Stockem milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 26. Siegel des Bischofe
und des Domkapitels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, S. 334.
423. Dechant Konrad und das Kapitel des Stiftes st. Simonis
et Judae in Goslar melden dem Bischof Otto, dem Dompropst Volquin,
dem Domscholaster Hoier sowie den delegierten Richtern, Domkantor
Lippold und Domherrn Volkmar, die Beilegung ihres Streites mit dem
Pfarrer Konemann von st. Thomas daselbst. 1275 Dezember 21 (in
die beati Thome apostoli, xii?. kalendas ianuarii).
Or. in doppelter Ausfertigung mit zehn bez. acht Siegeln im Stadtarchiv zu
Goslar. Gedr. Bode, UB. II, S. 257 Nr. 222, Heineccius, Antiq. Goslar. S. 291.
424. Das Kreuzstift bekundet, dass der Kanoniker Ludolf von
Braunschweig zwei Hufen in Kemme für die von ihm gegründete Vikarie
gekauft hat. 1275.
Thidericus!) dei gratia prepositus, Ludolfus decanus et capi-
tulum sancte Crucis Hildensemensis omnibus presens scriptum in-
tuentibus in vero salutari salutem. Notum esse volumus presentibus
et futuris, quod nos duos mansos litonum?) Kemme sitos habentes
quinquaginta iugera, quos dominus Ludolfus de Bruneswich con-
canonicus noster pro viginti duabus marcis examinati argenti a
domina Margareta vidua, Thiderico, Iohanne, Helwico, Ludolfo filiis
necnon Margareta filia eiusdem redemit et exacta diligencia com-
paravit ad vicariam sacerdotis, quam idem dominus Ludolfus ad
honorem dei in ecclesia nostra pro salute anime sue instituit, con-
ferimus iure perpetuo possidendos. Huius empcionis, vendicionis
necnon collationis testes sunt Thidericus3) prepositus, Ludolfus
decanus, Waltherus custos, lohannes Engelhardi, Leinhardus ^)
sacerdotes, magister Godefridus, Ludolfus de5) Bruneswich, Ber-
toldus scolasticus, magister Lippoldus, Gerardus de9) Tekenneborch
Die Ausfertigung B hat folgende Abweichungen: !) Theodericus. ?) litonum
fehlt. ®) Thid. prep. fehlt. *) Leinhardus fehlt. 5) de Br. fehlt. °) de Tek. fehlt.
1275. 203
diaconi, Iohannes Parvus, Almarus,!) Balduwinus, Conradus, Thide-
ricus de Stokem subdiaconi et canonici sancte Crucis, Henricus sacerdos
primus vicarius et possessor bonorum eorundem, Iohannes Bernere
senior, Iacobus de sancto Trudone, Burchardus et Bertoldus fratres
ante Valuam orientalem, Iohannes Bernere iunior, qui?) promisit
warandiam cum legitimis heredibus sepedictorum bonorum ad cau-
cionem ecclesie in manus predicti domini Iacobi et Burchardi, Iohannes
filius domini Eyzonis, Iohannes villicus in Dinkelere, Iohannes de Mol-
hem, qui renunciaverunt eciam antedictis bonis nomine suarum con-
iugum. Ne igitur super hiis inposterum aliquod alicui dubium oriatur,
presens scriptum super hiis confectum sigillorum nostrorum munimine
duximus roborandum. Acta sunt hec anno domini m?. cc?. Ixx v9.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 150. Siegel des Propstes
erhalien, des Kapitels verloren. Eine zweite, kürzere Fassung Nr. 150a (B) mit
gleicher Besiegelung. Regest Doebner, UB. I, S. 173 Nr. 357.
425. Propst Dietrich des Kreuzstiftes bekundet den Verzicht des
Nantwich von Poppenburg und seines Sohnes auf eine Hufe in Achtum.
Hildesheim 1275.
Thidericus dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis Hilden-
semensis omnibus hoc scriptum visuris seu etiam audituris in vero
salutari salutem. Constitutus in presentia nostra Nandewicus de
Poppenboreh cum filio suo Hermanno inpetiit mansum quendam
situm in Achtem pertinentem ad ius et proprietatem ecclesie sancte
Crucis (tw. s. w. mit kleinen Abweichungen wie in der Urk. von 1265
Mai 3, oben Nr. 88 bis:) renunciaverunt eidem manso datis eisdem
duobus talentis et dimidio coram nobis promittentes fide data in
manus comitis Widekindi de Poppenborch ad manus iam dicte
ecelesie, quod super eo ipsam ammodo nullatenus molestabunt.
Huic compositioni intererant Ludolfus decanus, Waltherus custos
sacerdotes, Hugo, Gerardus subdiaconi et canonici sancte Crucis,
Willehelmus nepos domini prepositi, comes Widekindus de Poppen-
boreh, Baldewinus de Lapideo monte, Iohannes de Barenrod milites,
Iohannes et Iohannes Hinzo servi prepositi et alii quam plures.
Actum Hildensem anno domini m?. cc?. 1xx?. v.
Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 134. Beschüdigtes Siegel
des Propstes.
I) Alm.— orientalem fehlt, dafür: Balduwinus, Thidericus subdiaconi. ?) Das
folgende fehlt, dafür folgt hier: Iacobus de sancto Trudone, Burchardus ante
Valuam orientalem, Hermannus Sapiens layci et alii complures. Actum anno
domini m? c?c9 1xxv?.
204 1275.
426. Heinrich und Alberich von Burgdorf übertragen der Kirche
in Dorstadt drei Hufen in Wedelingerode, die sie vom Reiche zu Lehn
haben, und entschüdigen dieses mit zwei Hufen in Dörnten. 1275.
Nos Henricus et Alvericus dicti de Borchdorp universis pre-
sentem paginam visuris karitatis exhibitionem. Quoniam ea, que
nostris aguntur temporibus, eternari solent memoria litterarum, ne
in posterum attemptari possint calumpnia, noverint tam presentes
quam posteri, quod de consensu heredum nostrorum contulimus tres
. mansos sitos in Wedelingerode ecclesie sancte Crucis in Dorstat
perpetuo sine omni impedimento libere possidendos, quos a nobis
possessos ab inperio iure recognoscimus feodali, pro quibus duos
mansos nostre proprietatis sitos in Dornethen damus in restaurum.
Huius rei testes sunt dominus Bernardus de Indagine, dominus
Fredericus et dominus Woltherus de Dorstat, dominus Iohannes de
Wethelemstede. Ut autem hec rata et firma permaneant, presens
scriptum sigillorum nostrorum munimine roboramus. Acta sunt hec
anno incarnationis domini m?. cc?. Ixxv?.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Beschädigtes Siegel des Heinrich, das des
Alberich verloren.
427. Die Grafen Hermann und Heinrich von Wohldenberg über-
tragen dem Vicedominus (des Mathiasstiftes) in Goslar, Aschwin, die
Vogtei über das Allod in Harlingerode. O. D. (um 1275).
Hermannus et Heinricus comites de Waldenberch universis
Christi fidelibus notum facimus, quod nos ius advocatie, quam
habemus super allodium domini Ascwini Goslariensis vicedomini in
Herlingeroth, tempore vite sue concessimus eidem, ita videlicet
quod, si vicedominus permaneat sive non, quamdiu vivat nullum
ei gravamen vel iniuriam in eodem iure faciamus. Quod ut firmum
et stabile permaneat, presenti scripto sigilli nostri appositione signato
confirmamus. Huius rei testes sunt Adhelghardus de Burchtorp,
Wernerus de Lengehe, fratres vicedomini Conradus et Steppo, Ber-
nardus de Sutbürch, Heinricus de Badekenstede.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 365. An roten
Seidenfäden das runde Siegel des Vicedominus, Brustbild des h. Mathias, die rechte
Hand erhoben, in der linken ein Buch haltend: SIGILLV . VICEDNI . GOSL .
S.MATHIAS. Datiert nach dem Vorkommen des Aschwin.
42$. Bischof Otto beauftragt den Domscholaster und den Dom-
kantor, die Klage des Kreuzstiftes gegen den Truchsess Gunzelin zu
entscheiden. O. D. (1275—79).
1216. 205
O(tto) dei gracia Hildensemensis episcopus scolastico et cantori
Hildensemensibus salutem et paterne dilectionis affectum. — Dilecti
nostri prepositus et capitulum sancte Crucis conquesti sunt nobis,
quod G(uncelinus) dapifer eos decima in Woltwisch contra iusticiam
spoliavit et alias gravis et iniuriosus existat eisdem. Unde dis-
crecioni vestre iniungimus, ut partibus convocatis ea, que ab ipsis
coram vobis proposita fuerint, audiatis, et si vobis constiterit de
spoliacione per probacionem legittimam vel per confessionem in iure
factam. vos spoliatorem per censuram ecclesiasticam ad ablatorum
restitucionem cogatis, et si quam dicti canonici contra eundem
causam habuerint, eam similiter audiatis et fine debito terminetis
facientes quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter ob-
servari. "Testes autem, qui nominati fuerint, si se gracia, odio vel
timore subtraxerint, censura simili cogatis veritati testimonium per-
hibere. Et si ambo interesse non potueritis, unus vestrum nichilo-
minus exequatur. Datum etc.
Nach dem Formelbuch des Ludolf von Hildesheim, gedr. Quellen zur bayrischen
und deutschen Gesch. IX, S. 385. Zeitlich angeselzt nach der Regierungszeit Ottos
als Bischof.
429. Propst Bertold des Stiftes auf dem Georgenberg (bei Goslar)
und seine Brüder verkaufen dem Grafen Hermann von Wohldenberg
für sechs Mark anderthalb Hufen in Lochtum (Lochtenum), die sie mit
dem Gelde des Pfarrers Ludolf in Lochtum, der den Niessnutz davon
auf Lebenszeit haben soll, gekauft haben; nach dessen Tode sollen die
Hufen an das Kl. Wöltingerode fallen. O0. D. (1275—81).
Huius facti testes sunt Thidericus Wolfgrave et frater ipsius
Hogerus.
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115 S. 530 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Bode, UB. II, S. 282 Nr. 255.
480. Bischof Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
der Vikarie im Dome, welche der Priester Hoier Busing inne hat, eine
Hufe in Bekum, welche der genannte Vikar und dessen Bruder Ludolf
von dem Bürger Bernolf von Elze (Aulika) gekauft und dieser dem
Bischof resigniert hat, zur Erleuchtung des Kronleuchters (ad lumen
corone in medio monasterii . . procurandum). Hildesheim 1276
Februar 24 (vi. kalendas marcii).
Testes sunt Volequinus maior prepositus, Volradus Montis pre-
positus, Lippoldus cantor, Hogerus scolasticus, Arnoldus de Werberge,
206 1276.
prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Con-
radus marscalcus, Ernestus pincerna, Aschwinus de Stenberg, Lu-
dolfus de Cramme, Thidericus de Stockem milites.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 250. Siegel des
Bischofs und des Domkapitels gut erhalten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 174 Nr. 358.
481. H(oier), Archidiakon in Nettlingen (Nitenlengen), erklärt
einen Gütertausch zwischen dem Kl. Wienhausen und dem Pfarrer in
Hoheneggelsen für nichtig. Hildesheim 1276 März 17 (tercia feria
post Letare).
Nach dem Loccumer Copiar S. 87 Nr. 96 gedr. v. Hodenberg, Calenberger
UB. III, S. 229 Nr. 352.
432. Burchard von der Asseburg, Marschall des Herzogs von
Braunschweig, resigniert mit Zustimmung seiner Brüder Konrad und
Ekbert und des Ritters Heinrich von Kemme dem Herzoge (Albert)
auf Bitten des Kl. Dorstadt anderthalb Hufen in Dorstadt. 1276
März 31 (feria iii. post palmas).
Testes sunt nobiles Bernardus de Indagine, Frethericus et
Woltherus de Dorstat, dominus de Wetelemmestede, dominus Hen-
ricus de Bortvelde.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel gut erhalten. Gedr. Asseburger UB. I,
S. 252 Nr. 381.
488. Herzog Albert von Braunschweig übereignet dem Kl. Dor-
stadt anderthalb Hufen in Dorstadt, die ihm Ritter Burchard von der
Asseburg, sein Marschall, aufgelassen hat. Gifhorn 1276 (1275) März 31
(feria tercia post palmas).
Testes huius rei sunt et presentes aderant Iohannes de Wethelem-
stede, Lodewicus de Elvelingerodhe advocatus noster in Harlinge-
berg, Henricus de Bortvelde dapifer uxoris nostre milites et alii
quam plures fide digni. Datum Gefhorn per manum Hermanni
notarii nostri.
Or. im Archie su Dorstadt. Wenig beschüdigtes Siegel an roten Seidenfüden.
Gedr. Asseburger UB. I, S. 249 Nr. 377 zu 1275 April 9. Doch wegen Nr. 432 und
Nr. 437 muss auch diese Urk. in das Jahr 1276 gesetzt und ein Fehler im Datum
angenommen 1cerden.
484. Ritter Johann von Dahlum bekundet, vor Bischof Otto
alle seine Güter in Zweidorf (Tvedhorpe) dem Blasiusstifte in Braun-
schweig übertragen zu haben. 1276 April 5—12 (in septimana pasche).
1216. 201
Testes huius rei sunt dominus Volquinus Hildensemensis ecclesie
prepositus, dominus Volradus prepositus Montis, dominus Arnoldus
de Wereberge, magister Bruno notarius domini episcopi, Ecbertus
camerarius, Asquinus de Stenberge, Ernestus de Meygenberge milites,
Albertus, Conradus et Bruno fratres dicti de Dammone, Volcmarus
de Domo, Thidericus de Minda burgenses.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 75. Siegel gut er-
halten in grünem Wachs an roten Seidenschnüren.
435. Graf Ludolf vom Werder (de Insula), seine Frau Adelheid,
sein Bruder Konrad und Johann übertragen dem Kl. Wöltingerode
vier Hufen in Haverlah (Haverlo) gegen drei in Klein-Schlewecke (in
parvo Slebeke), zehn Mark Silber und zwölf Pfund. Auf dem Werder
1276 April 8 (viv. ydus aprilis).
Huius rei testes sunt comes Hermannus senior et frater suus
comes Heinricus, comes Burchardus et frater suus Hermannus,
dominus Aschvinus de Steinberg, dominus Baldvinus et dominus
Heinricus Grubo, Borchardus et Ecbertus fratres de Wlferbutle,
Iohannes Trobe, Waltherus de Netthe, Ulricus de Barim, Meineco
de Osterwic.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 43. Von den vier Siegeln
nur das letzte stärker beschädigt. Gedr. Asseburger UB. I, S. 252 Nr. 382.
486. Bischof Otto bekundet, dass Lippold, Sohn des (T) Rudolf
von Dahlum, und Engelbert, Sohn des Johann von Dahlum, vor ihm
den Verkauf des Zehnten in Klein-Freden an das Kl. Wülfinghausen
und die Resignation desselben an den Aussteller genehmigt haben.
Winzenburg 1276 Mai 10 (sexto ydus maii).
Testes sunt et presentes aderant Wernerus plebanus, Arnoldus
de Werberghe, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Leonardus
canonicus sancte Crucis, Ecbertus camerarius, Aschwinus de Sten-
berghe, Hermannus de Hardenberghe, Ernestus pincerna milites,
Albertus de Wallenstede, Spange, Gherardus de Deseldessen, Florinus
de Lidhinghe, Deghenhardus Advocatus famuli.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IIL 220 S. 21 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
487. Ekbert der Jüngere von der Asseburg und sein Sohn
gleichen Namens verkaufen für vier Mark dem Kl. Dorstadt anderthalb
Hufen in Dorstadt. 1276 Mai 31 (in die trinitatis gloriose).
208 1276.
Testes huius rei sunt nobiles de Dorstat F(redericus) et W(al-
therus), honesti milites Iohannes de Wetelemmestede, Bertrammus
de Veltem, Ludolfus de Weverligge, Otto de Iheresum, Bernardus
nobilis de Indagine.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Bruchstück des Siegels des Ausstellers an dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Asseburger UB. I, S. 253 Nr. 383.
488. Dompropst Volquin, Domdechant Jo(hann) und das Dom-
kapitel übereignen dem Kl. Nenndorf einen Hof in Hamme, den die
Söhne des Ritters Meinfried von Spenthove ihnen resigniert haben.
1276 Juni 19 (in die Gervasii et Prothasii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 13, XI, 15, Nr. 5. Benähtes
Siegel des Dompropstes und stark beschädigtes des Domkapitels.
489. Graf Meiner von Schladen übereignet dem Kl. Dorstadt
eine Hufe in Ohlendorf (Oldenthorp) und eine Hofstelle mit drei
Morgen in Dorstadt für fünf Mark. 1276 Juni 24 (in festo Iohannis
baptiste).
Huius rei testes sunt nobiles de Dorstat Frethericus et Wol-
therus, dominus Volcmarus miles, Henricus Friso, Henricus de Horn-
husen, Ludolfus Pluther.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers.
440. Bischof Otto Mitbesiegler der Urk. seines Bruders, des
Herzogs Johann von Braunschweig, in welcher dieser dem Lübecker
Bürger Siegfried von Brügge fünfzig Mark Bremer Silber aus fünfzig
Häusern der Lüneburger Saline verkauft. Lüneburg 1276 Juni 25
(in crastino sancti Iohannis baptiste).
Gedr. UB. der Stadt Lübeck I, S. 346 Nr. 373.
441. Domdechant Gerhard in Minden bekundet dem Dompropst
Volquin, dass Engelbert, Sohn des Meinfried (von Spenthove), auf ein
Haus in Hamme, das er von ihm zu Lehn hatte, zu Gunsten des
Domkapitels in Hildesheim verzichtet hat. 1276 Juni 29 (in die
apostolorum Petri et Pauli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannorer, Celle Or. Des. 13, Schr. X, Kaps. 16, Nr. 3
mit dem Siegel des Dechanten. Gedr. v. Hodenberg, Hoyer UB. I, S. 20 Nr. 29,
Regest Westfäl. UB. VI, S. 333 Nr. 1066.
1276. 209
442. Propst Volrad des Moritestiftes bekundet, dass die Kollation
der Kirche in Gleidingen ausserhalb des Kapitels ihm für diesmal aus-
nahmsweise übertragen sei und ihm und seinen Nachfolgern kein Recht
daraus erwachse. 1276 Juli 21.
Volradus divina miseratione prepositus ecclesie montis sancti
Mauricii Hildensemensis presentibus recognoscimus, quod ex eo,
quod . . decanus et capitulum nostrum ecclesie montis sancti Mauricii
conferendi extra capitulum ecclesiam in Gledhinge vacantem nobis
dederunt ista vico facultatem ex gratia non ex iure, cum nos et
successores nostri, qui pro tempore fuerint prepositi, secundum
ordinationem venerabilis domini nostri Ottonis Hildensemensis epi-
scopi atque nostram ipsam ecclesiam de Gledhinge de iure conferre
infra capitulum teneamur, nullum ius simile faciendi, cum iterum
vacare contigerit, nos et nostri successores nobis poterimus addicere,
sed ius salvum de eadem ecclesia non obstante collatione huiusmodi
capitulo nostro per omnia volumus remanere. Datum anno domini
millesimo cc. Ixxvi., xii. kalendas augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 40. Beschüdigtes Siegel des
Propstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
448. Bischof Otto gewährt allen Reuigen, welche den Altar des
h. Stephan in der Blasiikirche zu Braunschweig am Tage der Auf-
findung der Reliquien des Heiligen besuchen, vierzig Tage Ablass. 1276
August 1 (kalendas augusti, pontificatus nostri anno tercio).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Ordinarius st. Blasii fol. 60 im Landes-
hauptarchiv zu Wolfenbüttel.
444. Graf Heinrich von Wohldenberg bekundet, kein Recht an
den Gütern des Michaelisklosters in Seinstedt, Remlingen und Semmen-
stedt zu haben und dass er dem Johann von Geitelde an den Gütern
kein Gewähr geben wird. Hildesheim 1276 August 15.
Nos dei gratia Henricus comes de Woldenberch notum esse
volumus omnibus hanc litteram audituris, quod venerabilis dominus
abbas ecclesie sancti Michahelis in Hildensem proveniens ad nos
significavit nobis, quod nos domino Iohanni militi dicto de Gheth-
ledhe in quibusdam bonis eiusdem ecclesie videlicet Senstedhe,
Remninghe et Zimmenstedhe sitis plenam dederimus warandiam, quam
idem Iohannes miles se à nobis iure feodali sive omagio asseritur
recepisse. Verum cum neque in hiis neque in aliquibus iam dicte
Hildesh, UB. III. 14
210 1276.
ecclesie bonis nichil iuris habeamus, presentibus protestamur, quod
nos militi predicto et suis heredibus in bonis prenominatis nullam
dedimus nec dabimus warandiam. Huius rei testes sunt Otto de
Eversten, Sifridus de Blankenborch canonici Hildensemenses, Her-
mannus et Wernerus canonici sancti Andree ibidem, milites Henricus
dictus Ghrubo et Balduinus fratres de Monte lapideo, Ecbertus
de Tossem, Eckehardus de Levenstedhe, Henricus de Berningh-
gherodh, Theodericus de Rothinghe et alii quam plures. Datum
Hildensem anno domini m?. cc?. Ixxvi€., xviii. kalendas septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 71. Siegel des Ausstellers
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
445. Ritter Ekbert von der Asseburg verkauft mit Zustimmung
seiner Söhne Bertold, Domherrn in Paderborn, Johann, Domherrn in
Hildesheim, Burchard und Ekbert und anderer Verwandten dem Kl.
Steterburg einen Teil der Mühle in Leiferde nebst Schweinemast, Fischerei
und Vogelfang. Braunschweig 1276 September 21 (xi9. kalendas
octobris).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Die Siegel verloren. Gedr.
Aaseburger UB. I, S. 254 Nr. 385.
446. Verzeichnis der Handschriften, welche das Moritzstift an
die Minoriten in Goslar, Magdeburg, Halberstadt, Braunschweig und
Hildesheim verkauft und mit deren Erlös es einige Hausstellen in
Moriteberg (in nostra villa Montis) gekauft hat. O. D. (1276 vor
Oktober 82).
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 37»
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 664 Nachtr.
Nr. 57 zu 1260—1300. Ob zu 1276 Oktober 8 gehörig?
447. Graf Hermann von Wohldenberg verkauft dem Moritzstift
ein Haus in Moritzberg (in villa Montana), das ihm Walburg von
Schlewecke (Slebeke) hinterlassen hat, für drei Pfund. Hildesheim
1276 Oktober 8 (in vigilia Dyonisii).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 22v
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 648
Nachtr. Nr. 33.
448. Herzog Johann von Braunschweig überträgt das Eigentum
von drei Hufen in Dinklar den Brüdern Hoge. Braunschweig 1276
Oktober 11.
1276. 211
Dei gratia Iohannes dux de Brunswich omnibus in perpetuum.
Noverint universi presentes ac posteri, quod nos Henrico et Lippoldo
fratribus dictis Hoge proprietatem trium mansorum sitorum in villa
Dhinkelere ac ipsorum heredibus contulimus libere ac quiete per-
petuo possidendam, illorum videlicet mansorum, quos a Conrado de
Dhinkelere emerant fratres memorati. In cuius rei evidens testi-
monium presentes litteras sigillo nostro roboratas eisdem contulimus
ad cautelam. Actum et datum Brunswich presentibus venerabile
fratre nostro domino Conrado postulato Verdensi, Lippoldo nostro
cappellano, Hildemaro de Oberghe, Willekino de Ghustede anno
domini m^. cc?. 1xx?vi?, in die beatorum martirum Iuste et Arthemie. !)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 151. Siegelbruchstück an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
449. Bischof Otto bekundet, dass in seiner Gegenwart Ritter
Johann von Dahlum mit Zustimmung seiner Schwester Jutta und seines
Sohnes Engelbert dem Blasiusstifte in Braunschweig zwei Hufen in
Zweidorf (Duethorpe) übertragen hat. Hildesheim 1276 Oktober 12
(iii. idus octobris).
Testes sunt Volradus Montis prepositus, Arnoldus de Werberg,
Wernerus plebanus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ec-
bertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna milites,
Albertus de Dampmone.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 76. Siegel des
Bischofs wenig beschädigt. Erwähnt Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II,
S. 194 Nr. 275.
450. Bischof Otto überträgt dem Kl. Riechenberg den Zehnten
in Beuchte (Bocdhe), den er von Johann von Immigehof, Bürger in
Goslar, gekauft hat, nachdem dieser den Zehnten dem Edeln Bernhard
von Hagen und dieser nebst den Söhnen des Ritters Strutio dem Bischof
aufgelassen hat. Hildesheim 1276 Oktober 24 (ix. kalendas novembris).
Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Volradus Montis
prepositus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstad, Arnoldus de
Werberge, prepositus Cono canonici Hildensemenses, comes Meynerus
de Sladem, Conradus marscalcus, Ecbertus camerarius, Ernestus
pincerna, Volemarus de Goslaria, Hermannus de Ganderssem, Thi-
dericus de Stockem, Aschwinus et Conradus fratres de Stenberg,
Aschwinus de Lutthere, Ludolfus de Cramme milites.
I) So das Or., wobei Yuste noch aus Iusti verändert tat.
14*
212 1216.
Or. im diplom. Apparat der Universität Göttingen. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels an gelb-roten Seidenschnüren. Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar.
S. 293, Bode, UB. II, S. 262 Nr. 229.
451. Bischof Otto überträgt dem Stifte Georgenberg bei Goslar
den Zehnten und den Salzzehnten in Wepstede, den der Goslarer Bürger
Johann von Immigehof dem Stift verkauft und dem Edeln Bernhard
von Hagen resigniert und dieser wieder mit den Söhnen des Ritters
Strucio dem Bischof in Siersse aufgelassen hat. Hildesheim 1276
Oktober 24 (ix. kalendas novembris).
Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Volradus
Montis prepositus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstad, Ar-
noldus de Werberge, prepositus Cono canonici Hildensemenses,
comes Meinerus de Sladem, Volcmarus de Goslaria, Ecbertus came-
rarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme,
Thidericus de Stockem, Aschwinus et Conradus fratres de Stenberg,
Aschwinus de Lutthere milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 24. Wenig beschüdigtes Siegel
des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfäden. Gedr. nach Cop. Bode,
UB. IL S. 263 Nr. 230, Sudendorf, UB. IX, S. 222.
452. Bischof Otto erteilt einen Ablass von zehn Tagen allen,
welche das Marienbild im Kl. Steterburg am Sonnabend besuchen und
verehren. Hildesheim 1276 November 19 (xiii. kalendas decembris,
pontificatus nostri anno tercio).
Aus dem Chronic. Stederburg. S. 212 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
Erwähnt Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 147 Nr. 318.
458. Erwählter Volquin von Minden bekundet, dass er dem
Hermann von Hardenberg wegen der zur Dompropstei in Goslar ge-
hörigen Güter in Dingelstedt immer habe Gerechtigkeit zu Teil werden
lassen und das Domkapitel in Hildesheim von diesem zu Unrecht be-
schwert worden sei. Hildesheim. O. D. (1276).
V(olquinus) dei gracia Mindensis ecclesie electus universis hoc
scriptum inspecturis salutem in domino. Presentibus protestamur
et notum esse volumus, quod nos domino Hermanno de Hardenberge
pro bonis in Dingelstede prepositure Goslariensi attinentibus semper
plenam exhibuimus iusticiam et adhuc exhibemus et libenter facie-
mus, quitquit nobis de iure fuerit faciendum. ^ Capitulum eciam
Hildensemense indebite et contra iusticiam ab eodem H(ermanno)
1976. 213
gravaretur,!) cum sua querimonia nullo modo pertineat ad capitulum
supradictum. Datum Hildensem confirmacionis nostre anno primo.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 752 Nr. 1526 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Regest Westf. UB. VI, S. 338 Nr. 1080.
454. Vor dem Rat von Hannover bekundet der Bürger Arnold
Waldmann den Verzicht seiner Frau auf die Ansprüche an Güter des
Johannisstiftes in Döteberg. 1276.
Anno gratie m9. c?c9. Ixxvii®.,, cum consules essemus Honovere
Theze, Bernardus de Pattenhusen, Iohannes de Stenhus, Theodericus
de Mandeslo, Heynricus quondam fllius Olrici, Luciken, Iohannes
Marquordi, Hildebrandus de Ymmingrodhe, Luderus Iohannis Thet-
hardi filius, Heynricus de Pattenhusen, Helmoldus de Stenhus et
nos magistri civium Lambertus Boc et Iohannes Duvel, accessit ad
nos Arnoldus Waltman noster conconsul et burgensis recognoscens,
quod eius uxor nec sui heredes aliquod ius sibi deberent ascribere
in bonis Dhoteberge et in aliis, que censualiter habet ab ecclesia
sancti Iohannis in Hildensem, post suam mortem tam in edificiis
quam in ceteris ad illa pertinentibus, set libera cederent ecclesie
memorate. Hec nos scribere rogavit sub sigilo nostre civitatis,
quod fecimus, et si requirimur, huius recognicionis erimus testes
constantissimi et fideles.
Or. im Kgl. St.-A. eu Hannover, Johannisstift Nr. 27. Siegelrest an dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
455. Burchard von der Asseburg und Gottfried von Vorsfelde
bekunden den Verzicht des Johann von Geitelde auf einen Zins des
Michaelisklosters in Semmenstedt und Remlingen. 1276.
Nos Borchardus de Asseborch marscalcus domini A(lberti) ducis
de Brunswic, Godefridus de Varsvelde advocatus in Asseborch milites
tenore presentium publice protestamur, quod dominus Iohannes miles
dictus de Gitlethe nobis mediantibus cessavit ab incepcione cuiusdam
pensionis advocacie, quam se habere Zymmenstede et?) Remmelinghe
in bonis ecclesie sancti Michaelis pertinentibus asserebat, recipiens
a domino Ernesto dicte ecclesie abbate pro ipsa impeticionis renun-
tiacione sex talenta. Intererant eciam hiis placitis dominus Ecke-
bertus de Tossem, Rodolphus de Dethene, Henricus dictus Spirinch
milites, Bernhardus de Wolethe advocatus in Bruneswic, Theodericus
1) Cop. graveretur. — ?) et fehlt im Cop.
214 1276.
de Rottinghen, Arnoldus, Hermannus fratres de Germerdessen, Ber-
toldus, Petrus fratres de Szimmenstede et alii quam plures. Ne
vero dominus Iohannes miles de Getlethe vel sui filii vel heredes
ecclesiam sancti Michaelis super huiusmodi pensione valeant impetere,
nos precibus utriusque partis inclinati sigilla nostra duximus pre-
sentibus apponenda, Actum et datum anno incarnacionis domini
m. cc?, 1xx9. sexto.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Michaelisklosters, Ms. 277 fol. 79v
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
456. Die Grafen Burchard und Hermann von Wohldenberg ver-
kaufen dem Kl. Dorstadt für 12 Pfund eine Hufe in Klein- Flöthe
(in minori Vlotethe). 1276.
Testes vero sunt dominus Bernardus de Indagine, nobiles de
Dorstat Frithericus et Woltherus, Alvericus miles de Borchthorpe,
Iohannes miles de Wetelemmestede, Iohannes de Halverstat.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Burchard gut erhalten, des Hermann
beschädigt.
457. Das Andreasstift in Köln macht mit dem in Hildesheim
eine Gebetsbrüderschaft. O. D. (um 1276).
Honorabilibus viris et dilectis confratribus eorum in Christo
decano et capitulo sancti Andree in Hildensem decanus et capitulum
sancti Andree in Colonia cum orationibus devotis et obsequio fra-
ternitatis debito!) in domino. Pro concanonico nostro G. apud vos
defuncto, cui pro reverentia ecclesie nostre, ut audivimus, id debitum
humanitatis exsolvistis, quod alicui concanonico vestro mortuo
facietis, devoti vobis?) inclinamus in domino vobis etiam signi-
ficantes, quod magistro Wer(nero) ad nos cum litteris vestris
venienti et de fraternitate inter nos et vos, sicut a vobis in man-
datis accepit, tractanti nomine ecclesie vestre plenam contulimus
fraternitatem, quod idem ipse de parte vestra nobis fecit. Unde
in posterum nomina fratrum nostrorum defunctorum in vestro et
vers& vice vestrorum in nostro kalendario notabuntur, quibus mutuo
in orationibus et missis et anniversariis.9) In recognitionem eiusdem
si quis de fratribus vestris Coloniam venerit, ei prebenda illius diei
sicut uni canonicorum nostrorum ab ecclesia nostra ministrabitur.
Idem etiam fratribus nostris Hildensem venientibus facietis.
1) Cop. debitum. — ?) Cop. nobis. — ?) Hier fehlen einige Worte.
1277. 215
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 22
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Die Urk. kann zeitlich nur nach
dem Vorkommen eines Kanonikers Werner des Andreasstiftes angesetzt werden.
Doch bleibt es zweifelhaft, ob dieser mit dem oben Genannten identisch ist.
458. Bischof Otto und das Domkapitel übertragen dem Kl.
Wöltingerode den ihnen von Gebhard von Bortfeld resignierten halben
Zehnten in Oelper (Elbere) 1277 Januar 6—13 (infra octavam
epiphanie domini).
Huius rei testes sunt Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus,
Ludolfus et Borchardus fratres de Cramme, Ernestus pincerna,
Aschwinus de Stenberch nostri fideles.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 45. Wenig beschädigtes
Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfüden. Gedr. nach Cop.
UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 40 Nr. 37.
459. Propst Ulrich des Bartholomäistiftes, Archidiakon in Lühnde
(Lulenen), und der Konvent des Stiftes bekunden, das Dorf Bründeln
auf Bitten des Abtes und Konventes in Riddagshausen von der Kirche
in Lühnde eximiert zu haben. 1277 Januar 11 (tercio idus ianuarii).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 192. Siegel
des Ausstellers zur Hälfte verloren.
460. Die Bischöfe Otto von Hildesheim und Volquin von Minden
und die Pröpste Bertold von st. Georgenberg, Heinrich von Neuwerk
und Heinrich von Frankenberg transsumieren die Urk. Kaiser Friedrichs I.
d. d. 1188 August 8 für das Stift st. Simonis und Judae in Goslar.
1277 Januar 28 (in vigilia beati Valerii).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. Bode, UB. II, S. 264 Nr. 282. Regest
Westfal. UB. VI, S. 339 Nr. 1081, vgl. Asseburger UB. I, S. 28 Nr. 24 Anm.
461. Papst Johann XX. befiehlt dem mag. Rotgerus de Merlo-
monte, Domherrn in Verdun, u. a. in der Provinz Mainz, die Zehnten
der mit dem Kreuze Versehenen zu sammeln und bei den Dominikanern
und Minoriten zu hinterlegen. Viterbo 1277 Februar 13 (idus februarii,
anno primo).
Gedr. Westf. UB. V, S. 334 Nr. 705. Der Auftrag wird erneuert 1278 Febr. 13,
gedr. a. a. O. S. 338 Nr. 709.
462. Bischof Otto schenkt dem Katharinenhospitale vor dem
Ostertore zwei Hufen in Eddessem, welche mag. Gottfried, Kanoniker
des Kreuzstiftes, von Ludolf, dem Sohne des verstorbenen Ritters Hilde-
216 1277.
brand von Drispenstedt, für 26 Hildesheimer Pfund gekauft und letzterer
dem Bischofe aufgelassen hat. Die Einkünfte sollen zur Hälfte dem
Priester und zur Hälfte den Kranken des Hospitals zufallen, wofür
sich der Schenk Ernst, der Marschall Konrad, Johann der Schwarze
von Salder und Sohn, Ludolf Ruschere und Konrad und Friedrich
von Borsum, Brüder, verbürgen. Ruthe 1277 Februar 13 (in vigilia
Valentini martyris, pontificatus nostri anno tercio).
Testes vero facte resignationis sunt isti: Cono prepositus,
Wernerus plebanus canonici nostri, Ecbertus camerarius, Ernestus
pincerna, Siffridus de Rutenbere, Aswinus et Conradus fratres dicti
de Lapideo monte, Heinricus de Berniggheroth milites, und Bürger.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Katharinenhospital Nr. 1.
Siegel des Bischofs und des Domkapitels nur wenig am Rande beschädigt. Gedr.
Beitr. zur Hild. Gesch. II, S. 360, Doebner, UB. I, S. 174 Nr. 359 und III, S. 647
Nachtr. Nr. 31. In einer anderen Urk. von 1277 März (mense marcio) verbürgen
sich die oben genannten und Eberhard, Bruder des Konrad wnd Friedrich von
Borsum, noch besonders, Or. a. a. O. Nr. 2, von den fünf Siegeln nur Bruchstücke
des des Schenken Ernst und des des einen von Borsum erhalten. Gedr. Doebner
a.a. O. III, S. 648 Nachtr. Nr. 32.
468. Propst Dietrich und Dechant Ludolf des Kreuzstiftes be-
kunden, dass der Kanoniker Ludolf von Braunschweig 14 Morgen in
Kemme von Konrad von Hüddessum gekauft und der von ihm ge-
gründeten Vikarie übertragen habe. 1277 März 1 (kalendas martii).
Testes huius renunctiationis necnon donationis sunt lohannes
Engelhardi, Bertoldus scolasticus, Gerardus de Tekenborch clerici
et canonici ecclesie sancte Crucis, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 130. Die beiden Siegel ver-
loren. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 175 Nr. 360.
464. Domdechant und Domscholaster zitieren im Auftrage des
Bischofs den Propst von Heiningen vor sich zur Rechtfertigung in der
Klagsache des Kl. Wöltingerode wegen der Mühle in Börssum. 1277
März 9.
L(ippoldus) decanus, H(ogerus) scolasticus ecclesie Hildense-
mensis preposito in Heninge salutem in domino. Mandatum domini
nostri episcopi recepimus in hec verba.
Otto dei gratia Hildensemensis episcopus dilectis in Christo
decano et scolastico Hildensemensibus salutem. Sua nobis dilecti
in Christo prepositus et conventus in Woltingerod querimonia de-
1277. 217
monstravit, quod prepositus et conventus in Heninge quondam acri
mente a molendino eorum in Börsnem iam dudum contra iusticiam
averterunt in ipsius grave impedimentum molendini et prepositi et
conventus predictorum in Woltingerod preiudicium non modicum
et gravamen. Ideoque discretioni vestre auctoritate presencium
iniungimus, quatinus partibus convocatis audiatis causam et eam
fine debito terminetis facientes quod decreveritis per censuram
ecclesiasticam firmiter observari. Testes vero, qui nominati fuerint,
si se gratia, odio vel timore subtraxerint, censura simili cogatis
veritati testimonium perhibere. Datum Hildensem nonas marcii.
Huius igitur auctoritate mandati vobis precipiendo mandamus,
quatinus feria quarta post dominicam qua cantatur Quasimodo
geniti coram nobis in ecclesia nostra compareatis querimoniis dicti
prepositi responsurus. Datum anno domini mec? lxxvii€.,, tercia
feria post Letare.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 30. Beschädigtes Siegel des
Dechanten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, das des Scho-
lasters verloren.
465. Domdechant und Domscholaster fordern im Auftrage des
Bischofs die Pröpste von Heiningen und Wöltingerode auf, an einem
bestimmten Termine Schiedsrichter zu wählen und mit diesen am 15. Mai
zum Lokaliermine zu erscheinen. 1277 April 8.
L(ippoldus) decanus, H(ogerus) scolasticus dei gratia et cetera.
Anno domini m?. cc?. Ixxvii€., vi. idus aprilis presidentibus nobis
auctoritate domini nostri Hildensemensis episcopi in causa, que
vertitur inter!) prepositum et conventum in Waltingerode ex una
parte et prepositum et conventum in Heninge ex altera super quodam
aqueductu, et comparente coram nobis preposito in Waltingerode
personaliter, de Heninge vero per procuratorem diem prorogavimus
in sequentem et tunc auditis hinc?) inde propositis rursum partibus
consentientibus assignavimus diem sabbatum,®) qua cantatur Karitas
dei, et hoc ita, ut conveniant ad locum, de quo lis est, et statuant
arbitros sive arbitratores, qui in iure vel in amicicia compositionem
ordinent inter eos, et si quid per ipsos taxatum et ordinatum fuerit
referant ad nos sub scriptis et sygillis suis sabbato prenotato. Sed
1) inter fehlt im Or. ?) hinc über der Zeile nachgetragen. °) Sonnabend
vor Trinitatis, d. i. Mai 15.
218 1277.
ad arbitros statuendos convenient ad locum quarta feria ante festum
pentecostes.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 31. Beide Siegel von den
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
466. Bischof Otto schenkt mit Zustimmung des Domkapitels dem
Kl. Wülfinghausen eine Hufe und den Zehnten in Boitzum (Bocem),
welche Ritter Luckemann von Jeinsen dem Edeln Johann von Adensen
und dieser dem Bischof resigniert hat. Hildesheim 1277 April 24
(viii. kalendas maii).
Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Volradus
Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Arnoldus de Werberge,
Wernerus plebanus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ec-
bertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus
de Cramme, Aschwinus et Conradus fratres de Stenberg, Thidericus
de Stockem, Hermannus de Ganderssem, Albertus Bok, Iohannes de
Wivinge, Hermannus de Stempne, Eckehardus (de Le)venstede
milites, Hermannus et Ernestus Bok fratres, (Arno)ldus et Albertus
Bok fratres, Albertus Bok famuli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 38 mit dem Siegel des
Bischofs und des Domkapitels. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 32
Nr. 39.
467. Frater Conradus fratrum Minorum provintie Saxonie
minister et servus macht mit dem Abte Ernst und den Mönchen Her-
mann, Johann, Heinrich, Hermann und Konstantin des Michaelisklosters
eine Gebetsbrüderschaft und verspricht ihnen Anteil an den guten
Werken der ihm wnterstehenden 71 Klöster. Hildesheim 1277 Mai 16
(tempore capituli provincialis, in penthecoste).
Or. im. Kgl. St.-A. eu Hannover, Michaeliskl. Nr. 72. 8: FRM: MINOBVM
TOCIVS PVICIE SAXONIEN. an weissen Zwirnfäden.
468. König Rudolf nimmt den Bischof Otto und dessen Kirche
in seinen Schutz, ernennt den Bischof zu seinem Kaplan und bestätigt
ihm die von den früheren Königen verliehene Gografschaft (iudicium
seculare seu dignitatem, que gografscaff dicitur in vulgari). Wien
1277 Mai 22 (xiv. kalendas iunii, regni nostri anno quarto).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 251. Siegel ver-
loren. Gedr. Lüntzel, Ältere Diözese S. 406 nach Cop., Lünig, Reichsarchio 17a,
S. 258, Sudendorf, UB. II, S. 262 Anm., Regest Böhmer-Redlich, Beg. imp. VI, 773.
Ge ss
1277. 219
469. Graf Siegfried von Blankenburg verkauft mit Willen seiner
Söhne, des Grafen Heinrich und der Domherrn Hermann in Halber-
stadt, Burchard in Magdeburg und Halberstadt und Siegfried in Hildes-
heim, dem Paulsstift in Halberstadt eine halbe Hufe in Hohrbeck.
1277 Mai 27 (vi. kalendas iunii). "
Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. Schmidt, UB. des Paulsstiftes in
Halberstadt (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XIII) S. 335 Nr. 53.
470. Edelherr Johann von Adensen resigniert dem Bischof Otto
eine Hufe und den Zehnten in Boitzum (Bozen) zu Gunsten des Ki.
Wülfinghausen. 1277 Juni 11 (in die Barnabe apostoli).
Huius rei testes sunt Iohannes summus prepositus, Lippoldus
decanus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstat, Arnoldus de
Werberg, Cono prepositus, magister Leonius, Iohannes de Medehem
canonici Hildensemenses, Hascwinus et Conradus de Stenberg,
Albertus Bok, Iohannes de Wlvinge, Lukemannus de Genhusen
milites, Henricus plebanus de Aulika, Henricus plebanus de El-
da(gesen).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 39. Siegel verloren.
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 31 Nr. 36.
471. Bischof Otto überträgt dem Kl. Loccum das Eigentum von
vier Hufen und einer halben Mühle in Helmersen (Elmere), die er von
Ludolf von Borsum gen. Ruschere gekauft und die dieser in Gegen-
wart seiner Verwandten Ernst Schenk und dessen Bruders Johann und
des Luder von Drimmenstede dem Bischof resigniert hat. Winzenburg
1277 Juni 13 (ydus iunii).
Abschrift des 14. Jahrh. im Cop. III, 130 S. 26 im Kgl. St.-A. zu Hannover.
Regest v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 235 Nr. 363. Über Elmere vgl. auch
die Note v. Hodenbergs a. a. O. Nr. 408.
472. Bischof Otto bekundet den Verzicht der von Stemmen auf
den Zehnten in Stöckheim und Güter in Sorsum gegenüber dem Maria-
Magdalenenkloster. Hildesheim 1277 Juni 17.
Otto dei gratia Hildensemensis episcopus tenore presentium
notum esse volumus et constare, quod, cum Ernestus et Lippoldus
fratres de Stempne et .. eorum soror .. prepositum et conventum
sororum in Hildensem pro decima in Stockem et quibusdam bonis
de Meynerssem in Suttherem inpeterent, tandem dicti fratres et
eorum soror moniti et instructi, quod in decima et in bonis pre-
220 1277.
dictis nichil iuris haberent, acceptis quinque marcis pro redemptione
vexationis, ab inpetitione huiusmodi quieverunt renunciantes coram
nobis digitis et linguis iuri, si quod eis in bonis memoratis com-
petere videbatur. Ad voluntatem etiam ipsorum fratrum prepositus
et conventus predicti unam dumtaxat aream in Suttherem a solutione
minoris decime, que ochteme vulgariter dicitur, liberam in perpetuum
dimiserunt. In huius rei testimonium presens scriptum sigillo nostro
fecimus communiri. Testes sunt Volradus Montis prepositus, Ber-
nardus de Dorstad, Arnoldus de Werberg, Wernerus plebanus, pre-
positus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Ernestus
pincerna, Conradus marscalcus, Thidericus de Stockem, Conradus
et Aschwinus de Stenberg milites et alii complures. Datum Hil-
densem anno domini millesimo cc. Ixxvii., xv. kalendas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar. Magdal. Nr. 101. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
478. Herzog Albert von Braunschweig überträgt dem Kl. Wöltinge-
rode eine ihm resignierte Mühle bei Börssum. Braunschweig 1277 Juni 21.
Dei gratia Albertus dux de Brunesvik omnibus in perpetuum.
Ne illa, que a nobis racionabiliter ordinantur, ab hominum memoria
cum tempore labili pariter evanescant, ea scriptis et testibus dignum
duximus roborare, ut perennitatem, sicut decet, valeant optinere.
Ad noticiam ergo tam futurorum quam presentium volumus pervenire,
quod Anno et Heinricus milites, Anno etiam et Heinricus servi
fratres dicti de Heinborch in nostra presentia in Brunesvik compa-
rentes molendinum situm aput villam Borsne, quod vulgariter vocatur
Morthmolen, quod a nobis tenuerant in pheodo, in manus nostras
resignaverunt multis audientibus et videntibus, qui astabant. Igitur
nos ipsum molendinum cenobio sanctimonialium Christi in Waltinghe-
rode contulimus in honorem dei et sue pie genitricis ob remedium
etiam anime nostre et nostrorum predecessorum volentes, ut nomi-
natum cenobium molendinum illud sine qualibet advocatia libere
perpetuo possideat et quiete. Ut autem hanc nostram donationem
nullus posterorum nostrorum infringere valeat vel mutare, presens
scriptum inde confectum sigilli nostri munimine iussimus insigniri.
Huius rei testes sunt dominus Conradus de Dorstat suique filii,
Gevehardus de Bortvelde, Luthardus de Meinersim iunior, Boldo-
winus et Heinricus fratres dicti de Campo milites, burgenses vero
Conradus Sophye filius, Iohannes Helye, Heinricus de Domo, Hein-
1277. 221
ricus Heghelardi filius, Heinricus, Hekkelighus fratres aput Cimi-
terium et alii quam plures. Datum Brunesvik anno domini millesimo
cc?. 1xx9. septimo, in die Albani.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 44. Beschddigtes Siegel
des Herzogs. Regest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 127 Nr. 283.
4'74. Bischof Otto genehmigt eine Verfügung des Kl. Riechenberg
über die Verwendung der Einkünfte des Zehnten in Beuchte (Bochde)
zur Memorie der Eltern des früheren Domdechanten in Goslar, Johannes
von Jerxheim, der bei seiner Pilgerreise nach Jerusalem das Kloster
mit zwölf Mark beschenkt hatte laut der eingerückten Urk. des Propstes
Heinrich von Riechenberg d. d. 1277 Mai 28 (v9. kalendas iunii).
1277 Juli 28 (v9. kalendas augusti, pontificatus nostri anno iiii?).
Or. im diplom. Apparat der Univers. Göttingen. Beschädigtes Siegel des
Bischofs, das des Domkapitels verloren, und Siegel des Propstes von Riechenberg.
Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 294, Bode, UB. II, S. 265 Nr. 233.
495. Bischof Otto bestätigt die durch seinen Kaplan, den Dom-
herrn (richtiger Domdechanten) in Goslar, Johann von Jerxheim, ge-
troffene Anordnung der festlichen Begehung der transfiguratio domini
in den Kirchen des Domstiftes, des Kl. Neuwerk und des Stiftes st.
Georgenberg, und beauftragt den Propst von Riechenberg mit der Auf-
rechterhaltung dieser Verordnung. 1277 August 16 (xvii9. kalendas
septembris, pontificatus nostri anno iiii9.)
Or. im diplom. Apparat der Univers. Göttingen. Siegel des Bischofs. Gedr.
Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 295, Bode, UB. Il, S. 269 Nr. 237.
476. Der Propst von Wöltingerode beklagt sich beim Domdechanten
und Domscholaster über das Kl. Heiningen und bittet um dessen Ver-
urteilung zum Schadenersatz. 1277 August 30.
Coram vobis domino decano et scolastico Hildensemensis ecclesie
iudicibus a venerabili patre Hildensemensi episcopo delegatis con-
queror ego prepositus de Waltingerode pro me et ecclesia mea de
preposito et ecclesia in Heninghe, que dampnificavit ecclesiam
nostram in quodam aqueductu, cuiusmodi dampnum estimo viginti
mareas. Unde peto, ut ipsos compellatis, ne amplius nobis in eodem
rivo iniuriosi existant et de dampnis prescriptis satisfaciant. Hec
petimus salvo iure addendi, corrigendi, diminuendi et declarandi.
Editus est iste libellus anno domini m?, cc, Ixx?. vii?., in die beatorum
martirum Felicis et Adaucti.
222 1277.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 32. Beide Siegel von den
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen ab.
477. Bischof Otto überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Johannisstifte eine Hufe in Wehrstedt mit Hausstelle, die das S&ft
von Dietrich von Stockem gekauft und dieser ihm resigniert hat. Hildes-
heim 1277 September 6 (viii, idus septembris).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus!) decanus, Vol-
radus Montis prepositus, Heidenricus cellerarius, Wernerus plebanus,
Bernardus de Dorstad, Arnoldus de Werberge, prepositus Cono
canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus,
Ernestus pincerna, Aschwinus et Conradus de Stenberg, Sifridus de
Rutenberg milites.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Copiar des Johannisstiftes, Ms. 341 fol. 10
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Würdtwein, Nova subs. I, S. 385.
478. Hoier, Domvikar, und sein Bruder Ludolf Busing kaufen
mit den Pflegern der armen Scholaren des Domes von Ludolf von
Berel drei Hufen in Elbe (Elvedhe) zu gleichen Teilen zur Unter-
stützung der Scholaren. Hildesheim 1277 September 23 (in crastino
Mauricii).
Testes huius emptionis sunt Lippoldus decanus, dominus Hedhen-
ricus cellerarius eiusdem ecclesie, Ecbertus camerarius, Ecbertus de
Tossem milites.
Beschädigtes Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1833. Bruchstücke des
Siegels des Domkapitels und des Domdechanten, das des Domscholaster Hoier ver-
loren. Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 11, S. 179 Nr. 270 im Kgl.
St.-A. zu Hannover. Gedr. nach Or. Doebner, UB. 1, S. 176 Nr. 862.
479. Das Kl. Heiningen zeigt den vom Bischof verordneten
Richtern an, dass sein Propst Auftrag habe, den ihm vom Kl. Wöltinge-
rode zugefügten Schaden zu beschwören. Heiningen 1277 September 23.
Honorabilibus viris L(ippoldo) decano, H(ogero) scolastico
maioris ecclesie in Hildensem iudicibus delegatis a venerabili patre
nostro eiusdem ecclesie episcopo constitutis A(lheidis) priorissa
totusque conventus in Henige devotas orationes in Christo. Vestre
signiflcamus reverencie, quod F(riderico) preposito nostro plenum
damus mandatum ad iurandum de expensis, iniuriis et dampnis, que
recepimus ex eo, quod prepositus de Woltincerode nos quodam rivo,
1) Cop. Ludolfus.
1277. 223
qui de Ovekere fluit per nostram curiam, spoliavit. Datum anno
domini m. cc?, Ixxvii. Heninge sequenti die post festum beati
Mauricii. !)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 38. Siegel von dem von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
480. Domdechant und Domscholaster bekunden die Appellation
des Propstes von Heiningen an den apostolischen Stuhl in der Streit-
sache mit Kl. Wöltingerode. 1277 Oktober 2.
Presidentibus nobis decano et scolastico iudicibus a venerabili
domino nostro Hildensemensi episcopo delegatis prepositus de Wal-
tingerod ex una et prepositus de Heninge comparuit parte ex altera
coram nobis. Ex parte prepositi de Waltingerod petitum fuit, ut
prepositus de Heninge libello petito et exhibito responderet. Re-
Sponsum fuit, quod, nisi prepositus de Heninge restitueretur rivo
Suo, quo esset spoliatus, et de iniuria et expensis sibi satisfleret
competenter, dicto libello respondere minime teneretur, pluribus ad
hoc iuribus allegatis. Ex parte alia extitit replicatum, quod petendo
libellum et inducias ad respondendum libello dictis exceptionibus
renunciasse videtur illa potissima ratione, cum actio spoliationis ex
parte prepositi de Waltingerod proposita prior fuerit exceptione
spoliationis et ideo prius de ipsa sit agendum iuxta illud: qui prior
appellat prior agat, et alibi: qui prior est tempore pocior est iure,
pluribus ad hoc iuribus allegatis. Nos prudentum virorum habito
consilio taliter sumus interlocuti: cum hec petitio super spoliatione
et iniuria in libello exposita et exceptio spoliationis ex parte altera
proposita eundum rivum seu aqueductum contingant, tamquam mutue
petitiones sint tractande, eundum prepositum prius debere respondere
libello, presertim cum ista dies ad respondendum libello a nobis
prefixa et a partibus fuerit acceptata. Idem prepositus de Heninge
vel eius procurator appellavit in hec verba.
Domini decane et scolastice iudices a venerabili patre Hilden-
semensi episcopo delegati, cum multa iura proclament, quod spoliatus
non teneatur respondere suo spoliatori,?) nisi primo fuerit restitutus
et sibi dampna fuerint re(sar)sita et de iniuriis satisfactum com-
petenter, et hoc excipiendo coram vobis proposuerim et iura ad
hoc allegavérim, vos huiusmodi iura minime admisistis, sed inter-
I) Or. Maricii. ?*) Or. spoliatore.
224 1277.
loquendo pronunciastis, ea esse nullatenus admittenda. Unde ego
Hermannus procurator prepositi et conventus in Heninge me et
prefatos prepositum et conventum gravari senciens sedem aposto-
licam appello in hiis scriptis et apostolos michi peto a vobis dari
cum instancia. Quas si michi denegaveritis, iterato appello.
Qua exhibita diem continuavimus usque in diem subsequentem
procuratoribus videlicet magistro Johanne et magistro Hermanno ex
parte dictorum prepositorum apud acta constitutis. Quibus compa-
rentibus nos bonorum consilio sextam feriam post Michaelis partibus
pro termino prefiximus, infra quem si concordare nequierint veniant
salvo iure suo. Actum Hildensem anno domini m?cce?lxx septimo,
sexta feria post festum Mauricii.
Quibus comparentibus equitate suadente in diem exspectavimus
subsequentem, quo die prepositus de Waltingerod personaliter com-
paruit, ex parte prepositi de Heninge magistro Hermanno procura-
tore legitimo comparente et petente suam appellationem sigillari et
apostolos dari. Nos vero dicebamus, quod et appellationem sigillare
et apostolos dare parati essemus appellationi premisse ideo non
duximus deferendum propter rationes superius annotatas. Actum
anno domini m?ce?lxxvii., sabbato post Michaelis.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Heiningen Nr. 34. Die beiden Siegel von
den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
481. Bischof Otto überträgt dem Blasiusstifte in Braunschweig
den Zehnten von 2213 Morgen in Stedere, den es von Ritter Siegfried
Scadhewald gekauft, und den dieser dem Grafen Burchard von Wölpe
und dieser wieder dem Bischof aufgelassen hat. Hildesheim 1277
November 18 (xiiii. kalendas decembris).
Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Arnoldus
de Werberge, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus
camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Aschwinus et
Conradus de Stenberg, Ludolfus de Cramme, Thidericus de Stockem,
Sifridus de Rutenberge milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasi Nr. 78. Gut erhaltenes
Siegel des Bischofs und wenig beschüdigtes des Domkapitels. Die Resignation
des Grafen Burchard d. d. Hannover feria secunda in die omnium sanctorum
^"ember 1) ebenda Nr. 77.
1277. 225
482. Bischof Otto beauftragt den Propst von Steterburg, den
Propst von Heiningen in der Kirche daselbst für exkommunieiert zu
erklären und den Konvent zur Sendung eines anderen Vertreters in
der Streitsache mit dem Kl. Wöltingerode zu veranlassen. Hildesheim
(1277) November 27.
Otto dei gracia Hildensemensis episcopus dilecto in Christo ..
preposito in Stederborch salutem -in domino. Cum in causa, que
inter prepositum .. de Woltigerod ex parte una et prepositum de
Henige parte vertitur ex altera die assignato partibus conparentibus
prepositus de Henige innitens utpote iuris ignarus cuidam frivoli
appellationi, cui de consilio discretorum minime duximus deferendum,
a iudicio contumaciter recesserit, nos contumacem iudicantes eundem
excommunicationis sentenciam protulimus contra ipsum. Ideoque
discretioni vestre auctoritate!) presentium iniungimus in virtute
sancte obediencie districte precipientes, quatinus ad ecclesiam in
Henige statim post receptionem presentium personaliter accedentes
eundem prepositum in ea excommunicatum publice nuncietis et pre-
cipiatis ipsum tam a conventu quam ab omnibus arcius evitari,
precipientes etiam conventui, ut usque ad sextam feriam ante puri-
fieationem proximam in eadem causa responsalem pro se mittant,
alioquin preposito in Woltigerod non poterimus iusticiam denegare.
Datum Hildensem v. kalendas decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 35. Siegel des Bischofs von
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. UB. des histor.
Vereins für Niedersachsen I, S. 42 Nr. 39.
488. Propst und Dechant des Kreuzstiftes bekunden, dass der
Kanoniker Ludolf von Braunschweig für die von ihm gegründete Vikarie
12 Morgen Land in Kemme angekauft hat. 1277 (1278) Dezember 29.
Thidericus dei gratia prepositus, Ludolfus decanus ecclesie
sancte Crucis Hildensemensis omnibus presens scriptum intuentibus
in vero salutari salutem. Notum esse cupimus presentibus et futuris,
quod dominus Ludolfus de Bruneswich concanonicus noster emit
duodecim iugera Kemme sita cum area et omni iure pertinente ad
ea tam in campo quam in villa a Mechthilde relicta quondam Io-
hannis Carpentarii et suis filiis Thiderico et Symone et uxore sua
Helenburge et filia!) sua Mechthilde necnon eorundem legitimis
1) Or. aucoritate. ?) Or. filie sue.
Hildesh. UB. HL 15
286 1277 —84.
heredibus pro duodecim talentis et dimidio Hildensemensium dena-
riorum et ea post legitimam renunciationem predictorum heredum
in caminata predicti domini L(udolfi) factam ad vicariam, quam pro
remedio anime sue in ecelesia nostra instituit, contulit eidem ecclesie
iure perpetuo possidenda. Testes huius renunctiationis et eciam
donationis sunt Iohannes Engelhardi, Bertoldus scolasticus, Gerhardus
de Tekenborch, Baldewinus de -Elvede clerici et canonici sancte
Crucis, Conradus de Dinkelere, Hermannus Sapiens, Henricus Luderi
layci, qui promiserunt data flde pro eviccione bonorum eorumdem,
et alii quam plures tam clerici quam layci. Ne igitur super hiis
& quoquam contingat in posterum dubitari, presens scriptum inde
confectum sigilis nostris duximus roborandum. Actum anno domini
m. c9c0, 1xx9viii., iiii?. kalendas ianuarii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 154. Stark beschädigte Siegel
des Propstes und des Dechanten.
484. Einnahme-, Ausgabe- und Zinsregister des Domdechanten
Johann 1277—86.
Anno primo.
Nomina litonum Algremissen et numerus mansorum, Plen. i.!)
Bernhardus Aldagi. — i. Bertradis vidua. — i. Theodericus Werd,
sol. — i. Hinricus Remboldi. — i. Hermannus Berteken. — i. Her-
kelen Lapicide. — i. Ludolffus Siburgele ii sol. — i. Aldag. —
i. Conradus de Iebele ii sol. —'i. Hermen Rove. — ii. Hermannus
vidua. — i. Iohannes Volemari. — ji. Conradus Bertradi ii sol. —
plen. ii. Rembertus ad scat iiii sol, item ii sol. — i. Helleca Olrici.
— i. Volemarus iuxta teatrum. — i. Volemarus Alradi. — i. Borchardus
Wichmanni. — i. Theodericus Reinoldi. — i. Alradus. — iii. Iohannes
Remberti iiii. sol, item i. sol. — len. i. Olrieus Dives. — i. Her-
man Uppenvelde. — len. i. Teodolfus iuxta pratum dedit ii sol. —
len. i. Iohannes Greten ii sol. — i. Iohannes Niebur. — plen. i.
Hermannus Niebur. — plen. i. Henricus Suenehildis. — Buman vi
sol. — i. Greta Opilionis. — i. Iohannes Berteken ad scatum ii sol.
— ji. Iohannes Hermanni ii sol. — i. Conradus Preco.
Luppenstede. i. Lutgardis vidua. — i. Bertoldus villicus ad
scattum : sol. — i. Henricus ii sol. — i. Rizardus. — i. Conradus
I) Anzahl der Hufen.
1217 —84. 221
Bledenem i. Henricus Bernhardi. — ii. Theodericus Uppenvelde.
— ii. Henricus Menzinge. — i. Bernhardus ad scattum ii sol. —
i. Conradus Slic ad scattum ii. sol. — i. vidua Thetmanni. — Pors
ad scattum ii sol.
Goderinge de consen (?) recepi vi sol, item iii sol, de Wete-
mer ii sol. /S. 352]. — i. Volcmarus.
Hottenem?) Arnoldus vii mans. i tal.
Lobek i solventem iii sol.
Scillepe i, qui dat iii mod. tritici.
Bortorpe terram solventem iii sol.
Aldagessem iiii sol. et viii mod. siliginis.
Scilderlage de duabus domibus iii sol.
Hemgehusen xviii den.
Unsen i urnam mellis de una domo et i sol. In eadem villa
de alia domo unam mellis et ii sol. Ibidem de tercia domo iiii sol.
et vi den.
Welingehusen i sol.
Hillebechteshusen i mod. siliginis. Wulleke vi den.
In Aleg(remissen) sunt v mansi, qui dicuntur lenhove, quorum
quilibet dat viii sol, plenus mansus dat scattum iiii sol. et v den.
ad vinum, in rogacionibus ovem et agnum et ix den. ad ligna, unum
selemolder siliginis, unum ordei et v mod. Hildens. bracii. Quilibet
mansus preter beneficiales, sive sint Aleg(remissen), sive Bled(enem),
Sive Lupp(enstede), dat annuatim unum plaustrum lignorum, de
quibus dantur preposito xiiii ad pirale, xiiii decano, iiii scolastico,
iii cellerario.
De villicacione Soledhe iiii plaustra siliginis et dimidium et
vii modios et plaustrum ordei modio minus et v plaustra avene sex
modiis minus.
De villicacione Bulthen xxxi mod. tritici et ii plaustra siliginis
et vi modios et ii plaustra ordei v modiis minus et vii plaustra
avene duobus modiis minus.
De villicacione Addenem ii plaustra et dimidium tritici modio
minus et ii plaustra et dimidium siliginis et vii plaustra ordei tribus
modiis minus et viii plaustra avene vii modiis minus.
De villicacione Algremissen xxiii mod. tritici et 1 mod, siliginis
et iiii plaustra ordei et xiii modios et ii plaustra avene et viii modios.
!) Zu dem Absatz von Hottenem bis cellerario am Rande pleni mansi.
15*
A 7 7 0h
228 1271 —84.
De villicacione Muldinge xv modios tritici et liii modios siliginis
et iiii plaustra ordei et xxvi modios et vi plaustra avene vii modiis
minus.
De villicacione Ysnem iiii plaustra tritici xiiii modiis minus et
iii plaustra siliginis iii modiis minus, et plaustrum et xxv mod.
ordei et iiii plaustra avene.
De predictis vi villicationibus viii plaustra triticii et iiii mod.
et xv plaustra siliginis viii modiis minus et xix plaustra ordei et
xv modios et xxxii plaustra avene xv modiis minus.
Anno primo.
Hymdesdor habet in ipsa villa allodium, quod habet in ipsa
villa x mansos et decimantur. lx iugera hyemalis seminis medie-
tatem solvunt xxiii ordei medietatem, reliqua terciam partem et
X porcos coquinales.
i. Henrieus Dyabolus ad scattum iii sol, pro ove ii sol. —
ii. Sophia Hogeri vidua ad scattum iii sol, pro ovibus iiij sol. —
i. Iohannes Dyabolus ad scattum iii sol, pro ove ii sol. — i. Wal-
burgis Alberti. — i. Iohannes Frederici ad scattum v sol. — i. Iohannes
Hogeri ii sol., pro ove sol. — i. Iohannes Dyabolus. — i. Hermannus
Wuke ii sol, pro ove ii sol. — ii. Conradus Kesemeyger iii sol,
pro ovibus iiii sol. — i. Olricus Wuke sol. unum dedit pro vectura
sigco wede. — i. Lutghardis Kesemeyger dedit x sol.
Sutterem. Iohannes Docke iii sol., pro ovibus ii sol. — ii. Sternen-
berg ad scattum vi sol, pro ovibus iiii sol. — i. Iohannes Wilde.
— Henricus Magnus ii sol, pro ove ii sol. — ii. Henricus Wilde
sol., pro ovibus iiii sol. — i. Hermannus de Adenes pro ovibus
li sol. — iii. Henricus Richeidis x sol. — i. Henricus de Hoygersem
ii sol, pro ove ii sol. — i. Conradus Docke ad scattum iiii sol,
pro ovibus iiii sol.
Esscherte. ii. Alheidis Hedenrici xv sol. — Alheidis Dicme-
gersch viii sol.
Embrike ii mansi Io(hannis?) ii, pro ove ii sol. — Olricus sol.,
pro ove ii sol.
Bevelte allodium duos mansos, decimantur et solvunt terciam
partem. — i. Wichman ii sol, pro ove ii sol, vii mansi litonum,
quos nullus detinet lito.
[S. 353.] Hasen. iii. Conradus ad scattum viii sol, pro ovibus
vi sol. — i. vidua Reynoldi ii sol. — i. Bokenen solvit.
127T1—84. 229
i. Sibichtessen.
i. Hogerssem duo molendina, unum solvit iii tal. et x sol.
aliud pultos pullos et papaver.
vii iugera caleiorum in Embrike.
lohannes Rolves ii solidi de quadam domo, opilio v sol, de
precone vii sol, ad secandum iiii sol. et iiii den., de quadam domo
xviii den. et vi den., servo dedi sol., de parvo molendino ii sol.
Hec recepta fuerunt in Beddingen dominica post nativitatem
Marie.
Bodo de Beddingen dedit ii sol, unum pertin. ad novum et
alterum!) ad antiquum, et est meygerleen.
Alheydis aput theatrum vi den. ad vinum et tres wedepenninge.
Margareta Olvardi ad vinum vi den. et tres wedepenninge, pro
bracio ii sol.
Thidericus de Beddinge windeher?) ad vinum sex den. et tres
wedepenninge.
Ghertrudis Stormi de Blekenstede ad vinum vi den. et tres
wedepenninge, unum sol. ad scattum.
Iordan pro dimidio manso ad vinum iii. sol. et tres obulos
wedepenninge.
Iohannes apud paludem ad vinum i sol. et vi wedepenninge;
item pro duobus mansis vii sol. scattum.
Ludolffus apud dammonem vii sol. et duos den. meygerlen.
Luderus de Beddingen ad vinum vi den. et tres wedepenninge.
Hildebrand Storm ad vinum vi den. et tres wedepenninge et
unum sol. scattum.
Iohannes Olrici de Blekenstede v sol. scattum.
Hardewicus de Beddinge vi den. ad vinum et tres wedepenninge
et unum sol. scat.
Tidericus aput tiliam?) ad vinum vi den. et tres wedepenninge.
Iohannes Lamber pro quatuor mansis ad vinum ii sol. et i
sol. wedepenn.
Hermen Opilio pro duobus ad vinum i sol. et vi den. wedepenn.
et ii sol. scat.
Iohannes de curia ad vinum xvi den. et ix wedepenn.
Iohannes Thethardi ii sol. scat.
Iohannes Caupo ad vinum iii den. et tres obulos wedepenn.
1) Cop. alter. — ?) So das Cop. *°) Cop. taliam.
330 1277 —84.
Conradus apud theatrum ad vinum iii den. et tres obulos wede-
penn., unum sol. scatt.
Iohannes de Stedere ad vinum vi den. et tres wedepenn.
Olricus de curia ad vinum i sol. et sex den. wedepenn.
Ghunterus pro tribus mansis et dimidio xxi den. ad vinum
et x den. et obulum wedepenn.
Ludolfus Meynrici de Blekenstede i sol. ad vinum et vi den.
wedepenn.
Tidericus de Tymmerla ad vinum iii den. et tres wedepenn.
Barem. |
Beddinge.
Soledhe xxiii sol, item ii sol, item iiii tal, item x sol, item
v. tal. et iiii sol. et v sol. et v den.
Ekkelsem xxx sol, item iii sol, item viii sol, item xiii sol.,
item xxxiiii sol. et vi den., item ii tal. solido minus, item xiii sol.
Bultem den. xii sol, item xv sol, item villicus de Vordem i
tal, item vi sol. iii den. minus, item iii sol, item xiiii sol, item x
sol, item x soL, item viii sol.
Addenem xiiii sol. vinales et He(denricus) xxx detulit inde,
item vii sol. lenpenn., item ii tal. et iiii sol. et vi den., item xxiii
sol, item xvi sol, item xxviii sol, item meyerlen v sol, item xiii
sol. et vi den., item vii sol., item iii sol., item ii sol., item v sol. et
v den. item xii sol. v den. minus, item ix sol.
Borsem xiiii sol. vinales tribus den. minus et sine istis xxx
de He(denricus) tulit,!) item tal. vi den. minus, item Luce ewange-
liste v tal. et vii sol. et ii den., item viii sol. et vi den. rose-
penninhe.
Hasen xiiii sol. tribus den. minus vinales et sine istis He(den-
ricus) xxx detulit.
Algremissen viii sol. vinales, Her. ix sol, item ix, item x sol.
[S. 354.] Muldinge dimidiam markam Niger pro vacca nobis,
item iii sol minus den. item ix sol, item xviiii sol. et iii den.,
item tihenp. v sol. et iii sol, item xxx sol, item iiii sol, item xviiii
sol. et iii den., item xii sol., quorum vi ei ad pe?) xii mod. ordei, item
xxix den. item iii sol. et vi den., item viii sol., item ii sol., item v
sol., item vi sol, item xiiii sol. item i sol, item iii sol. et vi den.
I) So das Cop. — ?) So das Cop. Hier wie an anderen Stellen konnte der
Abschreiber offenbar seine Vorlage nicht lesen.
1277—84. 231
Hemedesdore 7 sol. vinales per omnia, vii sol., et!) cellerarius
xxi detulit, item vi sol. vinales, item ad scatum iii tal. ii sol. minus.
Isnem vi sol. et vi den. vinales per omnia ix sol, xxx de(tulit)
cellerar., item ad scattum viii sol, triticum pro xviii sol, item iiii
Sol, item vi sol, item v sol, item i tal. et vi den., item iiii sol,
item xvii sol, item xvi sol, item x sol, item xiiii sol. De nova
civitate xiii sol. et vi den., item ii tal. et xxx den. item vi den.,
dam trituratore ii.
Anno primo.
Villicacio Soledhe habet sexaginta duos mansos, de istis sunt
decem, qui vocantur magni et solvunt quilibet eorum x sol, item
quilibet mansus de villicacione ii den. ad rogum. — ii mansos Io-
hannes Wedekinnus xw tal. den. minus. — i magn. Henricus villicus.
— Greta Alexandri iiii sol, item ix sol. den. minus. — ii Iohannes
Odilie iiij sol, item xii sol. — ji Iohannes Sophie. — Iohannes van
der Weide iiii sol. — ii. Henricus Niger x sol, vi sol. — i magn.
Iohannes Bruningi v sol, item iii sol. — i magnm. Iutta solvit iii
sol — i magn. Iohannes de Ekkelsen vi sol. — i magn. Conradus
frater villici xi sol. — i magn. Henricus Volberti iiii sol. — i magn.
Iohannes Dudinge iii sol. — i magn. Meyenwardus. — ii de Bettenem?)
Wilhelmus. — ii. Gherardus. — i. Henricus Rodolfl. — i. Henricus
iuxta theatrum iiii sol. — i. Hinricus Rikolffl. — i. Cruseca viii
sol. — i. Conradus Teghenhardi x sol. — ii. Henricus filius Olrici
viii sol.
Hemstede Luderus ix sol. — iiii Olricus de Lithinge x sol,
item vii sol, item viii sol. et iiij sol, ix sol. — ii Iohannes villicus.
— ij Olricus v. sol. ad scat. — ij Wilhelmus xw sol. et iiii sol. —
i Ludeke Duge iiii sol, item iii sol. Theodericus Bernheyd vi sol,
ii sol.
Berbeke i. Conradus frater villici.
Cleuwen ii. Ludolfus de Clauwen.
Bonstede mansus puerorum, ii. Henricus villieus x sol — ii.
Albertus Bunse i tal. — i. vidua Hermanni iiii sol. et vi den. —
i. Bodo. — Her. socer Iutte (?) ii sol.
Vermerdissen i mansus.
In Stederdorpe i mansus.
I) Cop. ex. — ?) Cop. Bettem.
232 1277—84.
In Dusnem i mansus.
In Herwardissen i mod. siliginis Brunswicensis mensure.
[S. 355.] Ludolfus Eghehardi xx sol, item v sol, item xiiii
pro equo.
Eghardus Treteke ii sol, pro equo dedi xxxiiii sol.
Vorwercus Vorden iiii sol.
Molendinarius de Haddendorp tal. et x sol.
De Bulthem!) scattus. Bruno vi den, pro ove sol. Iohannes
Flore ii. sol. item iii, item xxx den. Wernerus de Solede ii sol.
Conradus de Solede iiii sol. de antiquo censu. Conradus Siboldinge
dedit advocato quando ivimus de Bedinge iiii sol, ii sol. et Wille-
kinus xviii den,, et ipse dedit domino meo. Echardus Treteke vii
sol. iii den. Hildebrandus xviii den, item xv. den., wede iii den.
Ludolfus Tideriei Longi sol, item iii sol, meyerlen x sol, wede vi
den. Eckehardus villici iiii sol, wede vi den. Henricus Tiderici
Longi sol, item ii sol, wede vi den. Henricus Neitsing viii sol.
Iohannes Sigeri iili sol, ad scat. iiii sol, wede v sol. Olricus Dives
ii sol, item vi sol, wede i sol. Iohannes Howardi iiii sol, pro
ove ii sol, wede iii den. Bernhardus Tidmari iiii sol, wede ii den.
Tidericus de Barem vi sol, wede viiii den. mey(erlen) iiii sol.
Henricus Woldenberg iiii sol, wede iii den. Her(mannus) filius
Hermanni viii sol, wede v sol, item meyerlen iiii sol. Eghardus
Rodolf iii sol. et y sol., wede vi den. Bertoldus de Lobeo iiii sol.,
wede iii den. Sacerdos in Bonstede v sol, wede vi den. Henricus
de Smedenstede iiii sol, wede ix den. Bruno de Bultum iiij sol,
wede iii obulos. Berteka xviii den., item xviii den. Alheydis Girs-
berch x den. item xxx den. Grete vamm Tye iiii sol, item xviii
den. Tidericus de Clinte iiii sol, wede ix den. Henricus Volcidis
xv sol. Ludolfus Woldrat iii sol. Henricus Honstad xvii den.
Gherburgis iii} sol. ad scat. Io(hannes?) Wolderadis x et viii den.
Anno primo.
Villicacio Addenem habet xlviii mansos litonum, quorum qui-
libet solvit ad scattum ii sol, pro ove duos sol. Item habet xii
mansos et dimid. qui vocantur meyerlen, quorum viii et dimid.
solvunt x sol, iii viii sol. et unus ix sol. Item solvunt xxxvi sol.
wede, xxiiii sol. pro sicco wede, tydas xvii sol., wagenpenninge xvi
Sol, rosenpenninge xii sol.
1) Cop. Buthem.
1277 —84. 233
ii. Henricus de Rosendal iiii sol. — Albertus pro ove iiii sol.,
itii sol ad scat. — i. Lutgardis ii sol. — i. Olricus ii sol. — i. Io-
hannes de Addenen dictus Alberti ii sol. ad scat., pro ove ii sol. —
iiii et sol. pro ovibus. — i. Oldagus de Weneth(usen?) ii sol. —
i Etelerus. — i. Sifridus pro ove ii sol. — Eghardus de Kemme
ii sol, pro ove ii sol. — i. Conradus ii sol. — Lutborge i sol. pro
ove. — i. Henricus de Uppem. — i. Thidericus de Beyne ii sol.,
pro ove ii sol. — ii. Eckehardus iiii sol, pro ovibus iiii sol. —
i. Bertoldus sacerdos pro ove ii sol — Henricus Molendinarius vi
sol. ad scat., iii sol. vagenpen (?)!), xviii den. pro sicco wede, vi sol.
pro ove.
De Huddessem. Bernhardus ii sol, pro ove i sol.
De Eddessem. v. Iohannes Plucke x sol, pro ovibus viii sol.,
ii sol pro ove. — ii. Christianus iiii sol, pro ovibus ii sol —
ii. Eghardus de Eddessem. — N. Accipiter iiii sol, pro ovibus iiii
sol. — [S. 356.] i. Henricus de Edden ii sol.
De Machtelsem. i. Henricus Bol sol.
Wackenstede Oldihe ii sol, pro ove i sol. — ii. Tidericus iiii
sol, pro ovibus iiii sol.
De Sutherem ii sol, pro ovibus iiii sol., domina ii sol. pro ove.
Eycko de Westvelde iiii sol.
De Berberge Ethelerus iiii sol. ad scat. — i. Reynoldus ii sol.
ii sol. pro ove.
De Babenstede i Iohannes de Nette vel Iohannes de Olim ii
sol pro ove. — Erkenbrehe ii sol, de ove ii sol.
Isti qui sequuntur dicuntur meyerlen.
i. Henricus de Rosendahl de Addenem, cuius censum bibunt. len.
i. Ethelerus de Addenem len.
i. Hermannus et Olricus len.
Iohannes de Salzeke x sol. len.
j. Iohannes de Clauwen len.
i. Echardus de Eckelsen v sol. len.
i. Henricus de Babenstede x sol. len.
i. Henricus de Machtelsum. Eyco vii sol. mey(erlen), pro ove
ii sol. len.
i de Odelum ix sol. len.
1) Cop. vagep. od. vugep. mit Strich über jeder Silbe.
284 1277 —84.
i. Ghertrudis x sol. len.
i. Henricus de Suthrem viii sol. lén.
i. Iohannes de Eynem v sol. len.
i. Reinbern Niger de Hildensem iiii sol, pro ovibus iiii sol, ad
servandum vj sol. len.
Item de Adenem vi sol pro sicco wede, item ad scattum x sol.
et vi den., item xii sol., item v sol. et vii den., item xx den. wedepen.,
item liii sol. et vi den. pro sicco wedde, item v sol. et iiii den. wede-
pennih, item iii sol. pro sicco wedde, item v sol. et vi den. tydpenn.
et wagenpenn. ii sol, item v sol, item v sol, item ii sol, item iiii
sol, item ii sol, item xviii den. wedepenn., item v sol, item ix sol.,
item de Addenem iii sol. wagenpenn. et xxx den. wedepenn., item
v sol, item de Beddinge ad scattum x sol, item iii sol. de Bed-
dingen wede, item ix sol. wedepenn., item x sol. ad scattum, item
v sol.
Item de Soledhe xiii sol, item v sol.
Lusbeke pro ovibus xxvii sol, item vi sol, item iiii sol, item
ii sol.
De Barem xviii tal. et dimid. et iiii sol. et vi den.
Solde xvi tal. et xiii sol. et xxiii tal. et xiii sol.
De Beddinge x tal. et xii sol.
Bulthen xiii tal. et x. sol.
Adenem xviij tal. et iii sol. et vi sol. et iii den.
Algermissen viii tal. et iiii sol. et iii den.
Muldihem x tal. et x sol.
Hemdesdore vi tal. et iii sol. et vi den. In universo facit c
et xxix tal.
Isnem vii tal, xv sol. et vi sol.
Muldihem ix tal Algermissen vii tal. et dimidium. Borsem vii
tal et dimidium et v sol. et ix den.
Annus quintus prepositi Iohannis.
Barem i tal. et xviii den. item iii tal. et vi sol. et vi den,,
item iiii. tal. et iiii sol, item ii tal. et xv. sol. vi et den., item iii
tal. et viii sol, item xxxviii sol, item xxxvi sol, item xii sol,
item xv. sol.
Solede xxxi sol, item iii tal et v sol, item ix sol, item ii
tal. et x sol, item iii tal. iiii sol. minus, item iii tal. et unus sol.
et vi den., item xxiii sol, item xi sol, item iiii den., item ii sol,
1271—84. 285
item v sol, item iiii sol, item vii sol, item v sol. et vi den., item
xi sol, item iiii den., item xviii sol, item ii sol, item v sol, item
vii sol, item x sol, item vii sol.
Beddinge i tal. vinalium et wedepenninhe, item iii tal. et xxxii
den. pro bracio, item viii sol. vinales /S. 357] et wedepenn. et xxix
sol pro bracio, item viii sol. et vi den. vinales et wedepenn., item
pro bracio xxiiii sol, item ix sol, item ii sol. et xiiii sol. iiii den.
minus, item iiii tal. et xv sol, item ii tal. et iiii sol, item iii tal.
et xiii sol. item iii tal. et xv sol, item vii sol, item v sol
Eckelsem xvi tal. et vi den. item xxvi sol. et vi den., item
lii tal et ix sol. et vii den., item xxvi den., item ii tal. et iii sol.
et vi den., item ii sol, item iiii sol. et vi den., item iii sol, item
xiii sol, item i sol, item vi sol, item iii sol, item xi sol, item
iii sol, item ii sol. |
Bultem xxx sol, item iiii sol, item iii sol, item ii sol, item
viii sol. iiii den. minus, item xxi den., item v sol. et vi den., item
i tal. et xxx den. et x sol. de molendino, item vi sol, item xxxiiii
sol. pro bracio, item de molendino x sol, item xi sol. pro bracio,
item ii tal. et xiiii sol, item ii tal. et viii den., item v sol. et vii
den. item iiii sol, item ix sol, item vi sol. pro bracio, item iiii
sol, item xii sol, item xi sol. et sex den., item x sol. et vi den.,
item v sol, item v sol. et vi den., item xi sol. wedepenn.
Adenem v sol et iii den. vinales, item xxxii sol, item iii sol,
item iiii sol. et vi den., item de Adenem xvii sol, item viii sol.,
item xvi sol. et vi den., item vi sol. et vi den., item iii sol, item
vi sol. et vi den., item ix sol, item iiii sol, item v sol, item iiii
Sol, item iii sol, item wedepenn. vi sol. et viii den. item xxxi
den., item vii sol, item xxx den., item v sol. tydpenn. et vi sol.
wedepenn. xiiii den. minus, item xxx den.
Borsem xvi sol. et iii devinales, item i tal, item iiii tal. et ii
sol, item xv sol. item iii sol. ad scat. et viii sol. rosepen., item xii
sol. et vi den.
Algermissen x sol. vinales, item xxv sol, item x sol. item xxxi
sol, item vi sol, item ix sol, item xii sol, item x sol, item xvii
sol.., item viii sol. et vi den., item vi sol. lenpen. et ii ad scatum,
item xi sol. et vi den. wedepenn., item vi sol. et iiii sol. wedepenn.,
item iii wedepenn., item ii sol, item ii sol.
Muldinge dimid. marcam Bremens., pro vacca ii sol, item xvi
sol, item iiii sol. de antiquo, pro calceis iiii sol. et dimid., item vii
296 127 1—84.
sol. et vi den., item de antiquo tal. i, item xxxiiii sol. et iii den.,
item xxiiii sol, pro calceis ii sol, item v sol. et viii den., item ix
sol et unus de antiquo, item vii sol, item viii sol. denario minus,
item x sol, item viii sol, de istis viiii den. pro bracio, item vi sol.,
item pro bracio xi sol. et vi den.
Hemedesdore viii sol. vinales, item xiii sol, item xiiii sol,
item xv sol, item xxv sol ii denariis minus, item xvi sol. lenpenn,,
item viii et dimid. sol. ad scatum, item ii sol, item v sol. ii den.
minus.
Isnem ix sol. vinales, xxviii devinales, item xviii sol, item vi
sol, item iiii sol, item iii sol, item vii sol, item iiii sol; item x
sol, item iiii sol, item xii sol, item x sol, item viii sol, item iiii
sol, item ix sol, item vi sol. et vi den., item iiii sol, item iiii sol.,
item xv sol, item vii sol. et vi den., item iii sol, item iiii sol.
rosepenn., item iiii sol.
Lehdhe xvi sol. vinales, xi sol. et vi den.
In pacho (?) de nova civitate iii tal. et xiiii sol. et vi den.
De nova civitate iiii talenta iiii sol. minus.
Anno domini m?cc?|xxxi. in anno quinto dentur pro ovibus:
Beddingen pro ovibus dentur vi sol, item xiii sol. et vi den.,
item xxvi sol, item vi sol.
Bulten dentur pro ovibus xxxii sol, item xiii sol, item vi sol.,
item x sol, item iiii sol, item ii sol, item viii sol, item ii sol,
item ii sol, item ii sol, item ii sol.
Adenem dentur pro ovibus xxiii sol. et vi den., item xxvii sol,
item iiii sol, item viii sol, item i sol, item iiii sol. et vi den.
item ii sol, item iiii sol, item iiii sol, item iii sol, item iiii sol,
item ii sol, item v sol.
Algermissen dentur pro ovibus xxiii sol, item iiii sol, item xii
sol, viii sol. et vi den., item xvii sol. vi den. minus, item viii sol.,
item x sol, item iii sol, item ii sol.
Muldinge dentur pro ovibus ii tal. sol minus, item iiii sol,
item iiii sol, item x sol, iiii sol. et vi den., item x sol, item vi
den. iiii sol, item i sol, item vii sol. pro ovibus, item ii sol.
Hemdesdore dentur pro ovibus xxix sol, item v sol, item
xvii sol.
Isnem dentur pro ovibus ii tal et xiiii sol, item iii sol, item
iiii sol, item vi sol.
1277—84. 237
Lusbeke den. pro ovibus xxviii sol, item ii sol, item ii sol,
item viii sol.
In anno quinto ad annonam colligendam dentur.
In Ysnem collectori, trituratoribus et den. curruum xviiii sol.
vi den. minus.
In Bevelte collectori, trituratoribus et den. curruum ii tal. et
iii den.
In Hemdesdore collectori, trituratoribus et den. curruum
xxxiii sol.
In Suthrum collectori, trituratoribus et den. curruum xxx sol.
et xxx den.
In Lafforde collectori, trituratoribus et den. curruum xxiii sol.
et vi den.
In Bonstede collectori, trituratoribus et den. curruum xi sol.
et iii den.
In Algermissen den. curruum vi sol.
In Luule et in Delnem den. curruum iii sol. et iii den.
In Beddinge et in Blekenstede collectori, trituratoribus et den.
curruum et pro thelonio xxix sol.
Summa istorum x tal. et viii sol. et iii den.
Annus quintus in Isnem iii viri trituraverunt xxxviii dies et
vendiderunt dimid. plaust. siliginis, modium pro vii den., et quod
superest dominus meus dedit.
Insuper den. ad curruum!) iiij sol.
In Beddingen et Blekenstede xix sol. den. curruum iii sol, ad
illos vendidimus annonam.
In Bevelte xxxviiii dies trituraverunt tres viri.
[S. 358.] Hemdesdore xliii dies trituraverunt tres viri, dimid.
plaust. ordei vendiderunt modium pro vi den., illos acceperunt et
den. curruum v sol. tribus den. minus.
Suthrum xxxiii dies tres viri trituraverunt et den. curruum iiij
sol., qui supersunt.
Lafferde xxi dies tres viri trituraverunt, den. curruum xviii den.
Bonstede xiiii dies tres viri trituraverunt, den. curruum ix den.
Luule xvi (dies) tres viri trituraverunt, xv den. curruum, an-
nonam vendiderunt pro istis den.
1) So das Cop.
238 1277 —84.
Delnem xviii dies tres viri trituraverunt, annonam pro denariis
istis vendiderunt, et xviii den. curruum sunt preter istos.
De anno quinto villici!) pro porcis dederunt Luppenstede x soL,
Vorden vii sol. et x sol. de Algermissen, Io(hannes) et Rembertus
talentum, de Harlessem ii tal, de Veminge viii sol. et porcum ad
coquinam, de Bulten iiii porcos, de Lafforde tal, de Muldinge marcam
Bremensem.
Annus quintus. Prepositus Cono?) dabit domino meo vi plaust.
ii siliginis et ii de ordeo et ii de avena. De illis recepimus xviii
modios avene et xviii mod. de silig. et dimid., item xxxij mod.
silig. item plaust. avene et dimid. plaust. silig. et dimid. plaust.
ordei, item plaust. et dimid. ordei. Et similiter de Hasen pro pre-
benda domini mei dederunt plaust. ordei et xxviii mod. silig., item
xii mod. ordei et 3 mod. silig., item xvii mod. ord., item xxv. mod.
silig., item xii mod. ordei et xv mod. silig.
i Con(radus?) frater Vicmanni den. pro tri. et pro ordeo.
i. Vicmannus iii modigilos tri. et ii mod. ord.
ii. Con. Hasenbalc vii modigelos tri. et iiii mod. ord.
ii. Io(hannes) Dives vi modigilos tri. et viii mod. ord.
i. dreta Hedeninc iii mod. tri. et ii mod. ord.
i. Mighe Hedenrici ii mod. tri. et ii mod. ord.
Io(hannes) Flancman iii mod. tri. et ii mod. ord.
i. lo(hannes) Bos iii mod. tri. et ii mod. ord., item ii mod. ord.
i. Io(hannes) Bos senior iii mod, tri. et ii mod. ord.
i. Verner de Vakenstede iii mod. tri. et ii mod. ord., item ii mod. ord.
i. Bernolf iii mod. tri.
i
i. Io(hannes) Helie viii mod. ord.
i. Io(hannes) Redeman ii mod. ord.
In anno sexto annona.
Wolede iii plaust. silig., ii pl. ordei, pl. trit., iii pl. avene.
Escherte ii pl. silig., ii pl. ord., iii pl. avene. Venethusen equaliter
xiiii molt de silig. de trit, de ord., de avena. Harlessem pl. et
dimid. trit., pl. silig., pl. ordei, pl. et dimid. avene. Machtersem pl.
trit, pl. ord., pl. avene. Muldinge pl. et dimid. silig., pl. trit, iii
pl ord. et pl. et dimid. avene. Lafforde pl. silig., xxiii mod. trit.,
ii pl. et dimid. avene, xxx mod. ordei. Weminge pl. silig., pl. ord., pl.
avene. Hase pl. et dimid. silig., ii pl. ord,, iii pl. avene et xii mod. trit.
1) villici £m Cop. doppelt. 3) von Oelsburg.
1271—84. 239
Anno vii®. vendita annona.
De Wenthusen iii molt trit, iiii molt silig. et iiii molt ord. et
jiiii molt avene. De Bevelte xviii mod. silig., xviii mod. ord. et xii
mod. avene. De Escherte iiii pl. silig., pl. et dim. ord., ii pl. et
dim. avene. Volede iiii pl. et dim. silig., pl. trit, pl. et dim. ord.,
iii pl avene.. Muldinge iii pl. silig., pl. tritici, iii pl. ordei, iii pl.
avene. Hase i pl. et dim. silig., ii pl. ord., dimid. pl. trit. et ii pl.
avene. Harlessem pl. et dimid. silig., pl. et dimid. trit., dimid. pl.
ord., pl et dimid. avene.
| Anno viii.
Wolede iii pl. silig., pl. trit., pl. et dim. ord., iii pl. avene
et dim. Venethusen equaliter xii molt de silig., de ord., de .aven.
et vi mod. equaliter. Machtessem dim. pl. trit, dim. pl. silig., xxxiiii
mod. ord. xxx mod. avene. Hasen ii pl. et dim. silig., ii pl. et
dimid. ord.. ii pl. et dim. avene, xii mod. trit. De decima minori
Bevelte xvi mod. silig., xvi mod. avene, dim. pl. ord. Esscherte
ii pl et dim. silig., pl ord., ii pl. et dim. aven. Bulten vi pl. silig.,
vii pl. aven., x. mod. trit, x mod. ord. Harlessem pl. et dim. silig.,
pl. et dim. trit, dim. pl. ord., ii pl. et dim. avene. Muldinge ii pl.
silig., pl. trit., iii pl. ord., iii pl. avene.
Anno nono.
Decima de Esscherte pl. et dim. silig. et pl. et dim. ord, iii
pl. avene. Bonstede pl. silig. et dim. avene. Muldinge pl. silig.,
pl trit, ii pl. ord,, iiii pl. avene.
Item de anno quinto.
De Wolede iiii pl. silig. et pl. trit, pl. ord. et iiii pl. avene.
De Esscherte iii pl. silig., pl. ord. et iiii pl. avene. De Asle iii
pl silig., dim. pl. trit, dim. pl. ord. et ii pl. avene. De allodiis
Solede et Hemstede iiii pl. silig. et iiii pl. avene et pl. ord. De
Bulthen viii pl. silig. et vii pl. aven., dim. pl. trit, dim. pl. ord.
De Adenem iii pl. silig. ii pl. trit, ii pl. ord., /S. 359] vi pl.
aven. De Muldinge ii pl. silig., dim. pl. trit, ii pl. ord., iii pl.
aven. De Harlessem pl. et dim. silig., pl. et dim. trit., pl. et dim.
aven., dim. pl. ord. De Hasen ii pl. silig., ii pl. ord., ii pl. et dim.
aven., dim. pl trit, De Weminge i pl. silig. et pl. ord., i pl. avene,
totidem dedit den. De Wenethusen equaliter xiii molt de silig.,
de trit, de ord. de aven., insuper addit xii mod. avene.
240 1271 —84.
Annus sextus prepositi Iohannis.
Barem vinalis, item xii sol. ad scattum, item xv sol, item ii
tal. et xv sol, item vii tal. vi sol. minus, item iii tal. et dimid.,
item iii tal. et dimid., item xv sol, item xxxiiii sol.
Beddinge xvi sol et iiii den., item xiiii sol, vi den. wedepen.,
item v tal. xviii den. minus pro bracio, item ix sol pro bracio, ix
sol. et vi den., item ii tal, item iii tal. et xi sol, item v tal. xxx
den., item iii tal. xviii den. minus, item xxxi sol. et vi den. wedepen.
et scattum, item x sol, item xiiii sol, xviii sol, item xvi den.
Soledhe talentum et xviii den., item ii tal. et xii sol, viii sol,
item iii tal. et iiii sol. item xxxii sol, item xxiiii sol, item x sol..
item xi sol, item viii sol.
Ekkelsem xvi sol. et iiii den. vinales, item xxxviii sol, item
iii sol, item ii sol, item iii tal. et iiii sol. et vi den., item xii sol,
item v sol, item i tal. et xviii den., item iii sol. et iii den., item
xi sol, item viii sol, item iii sol, equos pro xiiii sol.
Bultem iii sol. wedepen. et vi den., item xi sol, item v sol.
et vi den. vinales, item viii sol. vinales, item xxi den. wedepen.
et xxxii pro bracio den., item xviii sol. et vi den. pro bracio, item
vii sol. et vi den. krumpen. et wedepen., item viii sol. ad scattum,
item v sol. pro bracio, item ix sol. pro bracio, item molendinarius
in Addendorp x sol. item xx sol. et xviii den. de scato et krumepen.
et wedepen., item ii sol., item x sol. et vi den. wedepen. et krumepen.,
item xv sol, item x sol. pro bracio, item x pro molend., item ii
talenta et ii sol, item xiiii sol, item viii sol. et vi den., item i sol,
item xiii sol, item v sol, item xvi sol, item xxxiiii sol, x fuerunt
de molendino, item vi sol.
Addenem x sol. vinales et vi den., item viii sol. et vi den.
wedepen., item iiii sol. et vi den., item x sol. lenpen., item ii tal.
et iii sol, item iiii sol. lenpen., item vii sol. lenpen., item iiii sol,
item xxx den., item xxiiii sol. et vi den., item xiiii sol. lenpen.,
item iii sol. vinales et i sol. wedepen., item ix sol. et vi den.
lenpen., item ii sol. item pro silig. v sol, item ii sol, item i sol.,
item ii sol, item iiii sol, item xii sol. pro sicco wede, item iii
sol. pro eodem, item iii sol. ad scattum, item ii sol, item v sol.
pro sicco wede, item 7 sol. wedepen., item iiii sol. wedepen., item
ii sol, item iiii sol. wedepen., item i sol. titpenninche et sol. ad
scattum, item ii sol.
127 —84. 241
Borsem xvi sol et iii den., item xxiiii sol, item iiii tal. et
xiiii sol. iii den. minus, item ix sol.
Algermissen x sol. vinales, item vii sol, item xvii sol, item
iiii sol item vi sol. et vi den., item xii sol, item xxii sol, item
ix sol. lenpen. et xi sol. et vi den. ad scattum, item ix sol, item
xiii sol, item x sol, item v sol, item vi sol. wedepen., item iiii
sol, item vi sol. wedepen.
Muldinge dimid. marcam pro vacca, item vi sol, item viii sol.
et vi den., item vii sol. et vi den. vinales et wedepen., item xiiii
sol, item pro calceis iii sol, item iiii sol. vinales et wedepen., item
vi sol, item xxxvi sol. et vi den., item v sol. vinales et wedepen.,
item iii sol. pro melle, item vi sol. et vi den., item vi sol. et vi
den. item iii sol. vinales et wedepen, item ii sol, item vi sol,
item x sol. ii den. minus, item vi sol. jiii den. minus, item vi sol.,
item iii sol, item v sol. pro bracio, item iii sol.
Hemdesdore xiii sol. et iii den. vinales, item xvi den. krume-
pen.) item xxx den. krumepen., item ii sol lenpen., item xviii
sol. ad scattum, item xvi sol. leinpen., item x sol. et vi den., item
v Sol, pro bracio xviii sol, item iii sol, item xiiii sol, item iii sol.,
item iiii sol. pro bracio, item v sol. et vi den., quorum duo sunt
pro casa, item iii sol, item xviii sol, item vii sol.
Isnem x sol. vinales iiii den. minus, item iiii sol, item xxiiii
sol, item viii sol. pro bracio, item ii sol, item iiii sol. pro bracio,
item vii sol, item viii sol, item iiii sol, ii sol, item xxxviii sol.,
item iili sol, item xv sol, item vii sol, item xxiiii sol, item iii
sol, item iii sol. et vi den., item iiii sol, item vi sol.
Hasem xvi (sol) et iii den.
Ledhe xvi sol. et iii den.
Hemdesdore iiii sol, item xxv sol. et vi den., item vii sol. et
vi den., item i sol, item iiii sol, item iiii sol.
Ysnem iii tal. ii sol. minus, item viii sol.
Lusbeke xxi sol.
Illa bona que dicuntur lene de Luule ii tal.
Item de Addenem iiii sol, item v sol, item xiiii sol. lenpen.,
item iiii sol. et vi den., item vii sol. lenpen., item iiii sol. et vi
den. wedepen.
De Lulersem (?) i talent.
1) Cop. kamepen.
Hildesh. UB. III. 16
242 1277 —84.
....l) et Weminge ii tal. Diderssem vi sol. De Lafforde i
tal, de Algermissem x sol. Addenem pro porcis iii tal. . . . . . Y
Sol. pro porcis, item v sol, item x sol. De Harlessem ii tal. ii sol.
ii minus,?) Iohannes de antiquo de Algermissen ix sol, item xiv
sol. vi den, item vi sol. et vi den. Isnem xv sol, item x sol,
item x sol. Blekenstede pro porcis x sol, item v sol. Beddinge
vi sol. pro porcis, item iii sol. Wakenstede xiiii sol, item x sol.
item iii sol. Luppenstede x sol. /S. 360]. Nova civitas xxxiiii sol.
et iii den., item ii tal. et iiii sol.
In anno sexto receptum den. pro ovibus de singulis villicationibus.
Beddinge xxi sol., item ix sol., item iiii sol., item xi sol., item ii sol.
Bultem xxx sol. et xvii den., item ix sol, xvii sol.
Addenem xxv sol, item iiii sol. et v den. wedepen., item xv
sol, item ii sol, item iii sol, item vi sol, item vi sol, item iiii
sol, item vi sol, item ii sol, item viii sol. rosenpen., item iiii sol.,
item iiii sol.
Algermissem xxvi sol, item xv sol, item viii sol, item vi sol,
item iiii sol., item vi sol., item vi sol. et vi den. Muldinge item x sol.,
item xii sol., item iiii sol., item viii sol., item v sol. et vi den., item ix sol.,
iii sol. et vi den., item iii sol, item ii sol, item vii sol. et v den.,
item vii sol, item xxiiii sol.
In anno septimo de Baren receptum.
De Beddinge xvi sol. vinales, item xv sol. et vi den. pro bracio,
item xiiii sol. wedepen., item ii tal. et ii sol. pro bracio, item ii
tal. et dimid., item x sol. pro bracio, item iii tal. x (sol), item iiii
tal. et iiii sol. Summa talent. xvii et dimid. et vi sol. vi den., pro
cambio xxx sol.
Soledhe iii tal. et viii sol, item iii tal. et xvi sol, item i tal.,
item xiii sol, item xxii sol. Summa x tal. ii (sol. minus. Pro
cambio xvii sol. iiii den. minus, item iii sol, item iiii sol, item iiii
sol, item ix sol. et sex den., item ii sol, item xii sol., item xii sol.,
item ii tal, item ix sol. pro equo, item vii sol, item x sol.
Eckelsem xvi sol. et iiii den. vinales, item xvi sol, item viii
sol, item xviii sol, item iii tal. et xv sol. Summa vii tal. iii sol.
et pro cambio xii sol.
Bulthem xvi sol. vinales et iii sol. erpen., item iiii sol. wedepen.,
item v sol. wedepen., item xii sol. pro bracio, item vi tal, item
1) Die Lücken auch im Cop. 3) So das Cop.
1271—84. 243
xii sol, item xi sol, item x sol. de molendino, item xxv sol, item
ii tal. et x sol, pro bracio vi den. minus x sol, item iiii sol, item
iiii tal. ii sol. minus. Summa xii tal. et vi sol, pro cambio i tal.
et vi den., item post hoc ix sol. et vi den., item viii sol., item iii sol.
Addenem xvi sol. vinales, item iiii sol. et vi den. lenpen. item
Xxx sol. et iiii sol. et dimid. lenpen., item viiii sol. wedepen., item
ix sol. lenpen., item x sol. pro bracio, item v sol. et vi den. wedepen.,
item v sol, item xiii sol. et vi den. et vii sol. lenpen., item iiii
sol. pro bracio, item v sol, item vi sol, item vii sol. et vi den.,
item ii sol, item xiii sol, item v sol, item ii sol, item xxii sol,
pro sicco wede vi den., item iiii sol. et vi den., item iiii sol., item
vi sol. wedepen., item iiii sol. wedepen., item iiii sol. et vi den,
item v sol. Summa x tal. et dimid. et vii sol. et dimid., pro cambio
xviii sol, post hoc ix sol, item iiii sol, item v sol, item vi sol.
rosepen.
Borsen xvi sol. et iii den. vinales, item xxxi sol, item iii tal.
et vi sol. et vi den., item iii sol. Summa v tal. et dimid. et iii
sol. ix den.
Algermissen x sol. vinales, item v sol. item xix sol. item xiii
sol, item tal. et vi den., item xxxi sol, item xii sol, item vi sol.
Summa v tal. et dimid. et vi den.
Eximie!) de Lafforde xiiii mod. silig. et xviii mod. avene et
x mod. ordei et vi trit. et xiiii tal. et equum unum valens x sol.
Denarii pro porcis et porci.
Beddinge iiii sol. pro porcis, item xi sol. — Blekenstede x sol.
— Sowinge xii sol., item xii sol de antiquo. — Solede ii porcos. —
Hemstede i tal. — Bulten i porc, item xvi sol. id est ii porcos.
— Vorden xviii sol. item ii sol. — Didersem 2). — Lafferde
i tal. — Addenem xxx sol, item x sol, item xi sol, item ix sol.
— Suttrum x sol, item x sol. — Vakenstede xv sol, vii sol, item
v sol. — Algermissen Io(hannes?) minor tal, maior villicus xxiiii
sol, item iii sol, item iii sol. — Luppenstede x sol. — Muldinge
2). — Weminge xv sol. — Luule 3). — Delnem vi sol.,
item porcum. — Hemdesdore vi porcos. — Isnem 2). — Har-
lessem villicus ii tal.
In anno septimo den. pro ovibus.
De Beddinge xi sol., item iiii sol., item vi sol.
3) Statt Exenia? — ?) Die Lücken auch im Cop.
16*
244 1211 —84.
Bultem xxv sol, item xix sol, item vi sol, item iiii sol., item
ix sol, item viii sol.
Addenem xxvii sol, item iiii sol, item iiii sol, item iili sol,
item v sol. rosepen.. item v sol. et viii in palleo habet, item iiii
sol, item vii sol. iiii den. minus, item iiii sol, item iiii sol, item
iii sol, item iiii sol, item vi sol, item iiii sol.
Algermissen vii sol, item xviii sol, item xvii sol, item x sol
Muldinge v sol, item xiiii sol, item iii sol., item xv sol. et vi
den., item vii sol, item xii sol. in pallio habet (?), item v sol. in
vadio Hermanni Heylewi et xxx den. in vadio Bistergarve, item
viii sol.
Hemdesdore xxii sol, item v sol. et vi den., item iii sol, item
viii sol. et vi den., item ii sol.
Isnem v sol, item xxiii sol. et vi den., item xvii (sol.) et vi
den., item viii sol. et vi den., item iii sol.
Lusbeke iiii sol, item vi sol, item iiii sol. et vi den., item iii
sol, item ii sol.
De Muldinge Engelbertus iiii sol. pro ovibus, Iohannes Struut
ii sol. pro ovibus, Hildebrant ii sol. pro ovibus, Edelerus vi sol.
pro ovibus et dedit!) pro se et pro quodam alio, Bertoldus frater
Cononis sol, Greta ii sol. den.,?) Ludolfus ii sol, Hinricus Plastes
ii sol, Johannes Buramberi ii sol, Conradus de Weminge ii sol.
[S. 361], Bertoldus de ibidem iiii sol, Segehardus ibidem ii sol.,
Iohannes Rufus iiii sol, Henricus de Detberrode ii sol., Cono i sol.,
Her. Lapicida ii sol. Iohannes de Lulne ii sol. Bertoldus de Damp-
mone iiii sol, Henricus Rufus iiii sol, Tidericus Evedhm?*) ii sol.,
Seghehardus ii sol, Ty. Himme ii, Greta v sol. ii den. minus, item
xx den., Bertoldus Thi de Lulenem ii sol, Hermannus de Ingelem
vii sol, apud Bistergarve ii sol, Bertoldus frater Ernonis sol.,
Tilwich ii sol, Bistergarve ix sol, item vi sol, Kregel xvii sol.,
Mechchildis surda ii sol, Ludolfus advocatus iiii sol. Her. de Ble-
denem ii sol.
De Isnem Tileman v sol, Luderus iii sol., Th. Ircus iii, Henrich
Tilen iiii sol, Henrich Villice iiii, Thi. Ribecce vi, Iohannes vii sol,,
Thi. Kylem v sol, Offenie iii sol, Thi. Lutkorginhe iii, Ludolfus
vii Sol, Iohannes Hermanninhe iiii et istos recepit He(denricus?),
Con(radus?) ii sol, Henrich iiii sol. istos, Henrieus Longus viii den.
I) Cop. de. *) Zu ergänzen minus? °) So das Cop., ob für Evehardi?
1277 —84. 245
De Bulten Berno ii sol. pro ovibus, Wernerus i sol, Ludolfus
ii, Eckehardus i, Bertoldus ii, Henricus ii, Iohannes ii, Tidericus
vi, Sacerdos de Bonstede ii, Henricus Woldunberi (?) ii sol., Olricus
Thi. filius ii, Henricus de Lafferde ii, Grete Lendeci et Iohannes
Owarde ii, Eckehardus Hodolfi iii, Alheidis ii, Hermannus fllius
Hermanni iiii sol, Hildebrandus ii, Berntydus (?) de Goddenstede
xxvii den., Henricus de Monte iiii sol, Horra vidua iiii sol, item
villicus iiii sol.
De Addenem Eggel(hardis?) vidua iili sol, Aldach ii, Ethi ii,
Eckehardus iiii sol, Bernhardus ii sol, Iohannes vi, Eckehardus ii,
Tidericus vi sol, Henricus Remberti ii, Eicke ii, Thider. » pro
ovibus, Eseco ii, Eycko iiii sol, Edelerus iiii sol, Renoldus ii,
Teghenhardus ii sol., Conradus ii, Heinricus Molendinarius iiii,
Tidericus Pluckes iiii, Eghardus ii.
De Hemdesdore H. Dyabolus ii sol. pro ovibus, Iohannes Dya-
bolus ii, Iohannes Hogherinhe ii, C. Kesemeyer iiii sol, Sterneber
iii, H. de Hoyersem ii., Con. Docke iiii, isti sunt vani, Olricus de
Embreke ii sol, Io. de Embreke ii, Con. de Hasen vi, Iohannes
Docke ii, Reynoldi vidua xx den., Henr. Wilde ii, Hermannus
Wiucke ii sol, Wichmannus ii, Henr. Longus ii sol. Sophia iiii sol.
Mansus Cruwel ix sol. et dimid. ad scattum.
De Lusbeke xiiii sol. pro ovibus. Bertoldus de Holthusen iiii,
Hedenrieus ii, Thidericus ii.
De Algermissen Ludolfus Siborg ii, Henricus Bertrammi iiii sol.,
Conradus Bertrammi ii sol, Reymbertus iiii, Borchardus ii, Greta
Opilionis ii, Lutghardis ii, villicus de Luppen(stede) ii, Iohannes
Scil i, Th. de Ruden (?) ii, Bernhardus Nuden ii, Conradus Scil ii,
Pors iiii sol, Hermannus Remboldi iiii sol., Iohannes Remberti vi,
Brugman ii, Hermannus Grote ii lenpen., item lenpenninhe vi sol.,
Thi. Drecht i sol, Thadulfus iuxta theatrum x den., Greta vidua ii
sol, Hinricus Wege ii sol, Hinr. de Loppenstede ii sol, Rebardus
de Luppenstede ii, villicus ibidem iiii, Iohannes Hinrici iiii, Lutradis
vidua iiii, Conradus de Ickelo ii sol. etc.
In anno octavo receptum de Barem ii tal. et viii sol, item
xxxii sol, item xxx sol, item iiii tal. et xiiii sol, item xxiiii sol.,
item xviii sol, item x sol, item iii sol. pro bracio, item ix sol. et
vi den., item iii tal. et ii sol, item xxx sol, item x sol.
Beddinge iii sol. vinales et wedepen., item viii sol. pro bracio,
item xv sol. wedepen. et vinales, item xxvi sol. pro bracio, item de
246 1271 —84.
allodio v tal. et xii sol, item ii tal. et v sol, item ii tal. et xvi
sol. vi den., item iii tal, item xiii sol. wedepen., item xxx sol. pro
bracio, item xxx sol. et xviii den., item xvi sol, item xxii sol.,
item ii tal. ii sol. minus.
Soledhe i tal, item xxx sol, item vii sol. et vi den., item iiii
tal. et dimid., item ii tal. et iiii sol, item xvii sol, item ii tal. vi
den. minus, item vi sol. pro bracio, item j markam Bremensem,
item iii sol, item iiii sol, item iii sol, item iiii sol, item ii sol,
item xxx sol, item ix sol, item viii sol, item xi sol. et vi den.,
item ix sol, item ii sol, item ii tal. et v sol.
Eckelsem xvi sol. vinales, item i tal, item x sol. et vi den.,
item xxvi sol, item iii tal, item viii sol, item vi sol, item viii
sol, item iii sol. et vi den., item v sol.
Bulthem viii sol. et vi den. vinales, item annonam que valuit
tal, item xxviii sol. pro bracio, item xii sol. vinales wedepen. et
ervepen.,!) item xxv sol, item x sol, item ix sol. pro bracio, item
xi sol. wedepen. et ervepen., item viii sol. et vi den., item v sol.,
item xxx sol, item x sol. pro bracio, item x sol. wedepen. et
ervepen., item iiii sol. pro bracio, item viii sol. wedepen. et ervepen.,
item i tal, item iiii sol. pro bracio, item xxiii sol, item ix sol,
item iiii sol, item viii sol, item triturator viii sol, item xvi sol.
de antiquo trituratori.
Addenem xvi sol. et iii den. vinales, item xiii sol. wedepen.,
item iiii sol. et vi den., item xiiii sol. lenpen., item xxvi sol, item
xxx sol, item xii sol, item iii sol, item v sol, item v sol, item
xvii sol. pro sicco wede, item iii sol, item vii sol, item iiii sol.
pro sicco wede, item iiii sol, item v sol, item v sol, item iiii sol.
pro bracio, item vi sol. pro bracio, item iii sol, item viii sol.
wedepen., vii sol. pro bracio, item ii sol, item iiii sol. et vi den.,
item iiii sol, item x sol, item v sol, item v sol, item iiii sol.,
item vi sol. et vi den. rosenpen., item iiii sol. pro bracio.
[S. 362.] Borsem xvi sol. et iii den. vinales, item xviii sol.,
item iiii tal. et xv sol. et iiii den., item xiii sol. et vi den.
Algermissen xii sol. vinales, item x sol, item xxiiii sol, item
ii sol, item xli sol, item xxii sol, item x sol, item xiiii sol,
I) So hier mehrmals, einige Male aber cruepen.; ob identisch mit dem öfter
erwähnten krumepen.? Der Ausdruck scheint dem Abschreiber nicht mehr bekannt
gewesen zu sein.
12717 —84. 247
item ii sol, item vi sol, item v sol, item iiii sol, item vi sol,
item xxiiii sol.
Muldinge dimid. marcam Bremensem pro vacca, item xvii sol.
vinales et wedepen. iiii den. minus, item xxiiii sol, item ix sol. et
dimid., item viii sol. et vi den., item iii sol, item vi sol. pro bracio,
item i tal., item xvi sol, item iiii sol. pro bracio, item iii pro bracio,
item iiii sol. et vi den., item xxiii sol, item iiii sol, item iiii sol.,
item viii sol. pro bracio, item xii sol., item vi sol pro bracio.
Hemdesdore xii sol. vinales et vi den., item i tal. et xxx den.,
item xxx sol. et iii sol. et vi den., item iii soL, item xv sol, item
xiiii sol, item iii sol, item iiii sol, item iii sol, item x sol.
Barem xii tal. xvi sol. — Beddingen xxiiii tal. iii sol. minus, —
De Soledhe xiii tal. ii sol. minus. — Eckelsem viii tal. et vi den.
— Bulten xii tal. et vi sol. — Addenem x tal. et xxi den. —
Borsem v tal. et vii sol. ii den, minus. — Algermissen vii tal. et
iii sol. minus. — Muldinge viii tal. et vii sol. — Hemdesdore v tal.
et xi sol. et vi den. — Isnem vii tal. vi sol. et ix den.
Ledhe vi sol et iij den. vinales.
Hasen xvi sol, et iii den. vinales.
Denarii pro porcis et porci.
Beddinge xii sol, item vi sol. — Blekenstede 1), — Sowinge
vi sol. et vi den., item v sol. et vi den. — Soledhe 1). — Hem-
stede 1). — Bultem iiii porcos. — Lafferde i tal. — Worden
iii sol vi den., item xii sol. item xxx den. — Didersem vi sol.
— Addenem i tal, item i tal, item x sol. — Vakenstede xvii sol.
— Sutherum i tal. — Algermissen minor villicus i tal, maior villicus
xii sol, item viii sol. minor villicus. — Luppenstede vii sol. —
Muldinge x sol. — Luule 1) — Weminge ix sol, item x sol. —
Delnem xvii sol, — Hemdesdore N), — Isnem 1), — Har-
lessem xxx sol.
Denarii pro ovibus de anno viii.
Beddinge xii sol, item xxvii sol, item xiii sol et vi den.
Bultem v sol, item xvi sol, item vii sol, item iiii sol., item
v sol et vi den., item triturator viii sol, item x sol, item viii sol.
Addenem xxx sol. et iiii den., item vi sol, item xx sol, item
ii sol, item iiii sol., item vi sol, item iii sol, item v sol., item ii sol.
1) Die Lücken auch im Cop.
248 1277 —84.
Algermissen viii sol, item viii sol., item xxiii sol., item xviii
Sol, item x sol. et vi den., item v sol, item iiii sol.
Muldinge vi sol, item x sol, item iiii sol, item xiii sol. et vi
den., item iii sol., item xvi sol., item ix sol, item vil sol, item
iii sol, item vi sol, item ii sol, item i sol.
Hemdesdore xxxviii sol. et vi den., item vi sol. et vi den.,
item viii sol. et vi den., item iiii sol.
Isnem ii tal. et ii sol, item xiii sol, item iiii sol, item vii
sol. iii den. minus rosepen., item iiii sol.
Lusbeke xi sol, item xii sol.
Item anno primo.
De villicatione Muldinge dantur ad scattum ii sol. pro ove et
agno ii sol. omni anno, tres modios Hildens. ad bracium, duos
modios et dimid. Hildens. siliginis et ordei quilibet x den. ad ligna,
iii den. ad vinum, in festo purificationis quilibet plaustrum lignorum,
ad tres tydas iiii plaustra lignorum, villicus Muldinge dat iiii
poreos coquine.
i. Bertoldus de Weminge ad scattum ii sol. vi den. wede.
i. Conradus ad scattum ii sol., iii vinales den., ii den. wede,
item vi den. wede, pro ove ii sol.
i. Bertoldus frater Cononis iii den. vinales, iiii den. wede, item
iiii den. wede, ad scattum ii sol.
i. Greta Homodis ad scattum ii sol, quos biberunt, iii denm.
vinales, viii den. wede, quos biberunt, pro ove ii sol.
i. Bertoldus Ide ii sol. ad scattum, iii den. vinales et ii den.
wede, item vi den. wede, pro ove ii sol.
i. Hilbrant ii sol. ad scattum, iii den. vinales et ii den. wede,
item vi den. wede, pro ove ii sol.
ii. Greta Bernhardi vi den. vinales, iiii den. wede, ad scattum
iiii sol, item iiii den. wede, pro ovibus iiii sol.
ii. Thethardus i. sol. ad scat, iiii den. wede, item iiii den.
wede, item viii den. wede, vi den. vinales, ad scattum xx den.,
item ad scattum vi den., pro ovibus iiii sol.
i. Ludolffus ii den. wede, item iiii den. wede, ad scattum i sol.,
item ii den. wede, item i sol. ad scattum, quem biberunt, iii denm.
vinales, pro ove ii sol.
ji. Hermannus Lapicide ii ad scattum, viii den. wede, iii den.
vinales, pro ove ii sol.
1277 —84. 249
i. Iohannes Brinciges ad scattum ii sol., viii den. wede et iii
den. vinales, pro ove ii sol.
i. Ethelerus iii den. vinales et iiii den. wede et ii sol. ad scattum,
iii den. wede, pro ove ii sol.
i. Bertoldus iuxta Dammonem ii sol. ad scattum, iii den. vinales,
ii den. wede et vi den. wede, pro ove ii sol.
[S. 363]. i. Iohanna Almari iii den. vinales, ii den. wede, item
vi den. wede, ad scattum ii sol, pro ove ii sol.
i. Thidericus Everhardi iii den. vinales, ii den. wede, item vi
den. wede, ad scattum ii sol, pro ove ii sol.
i. Preco Conradus.
Wiringe i. Heligwigis ad scattum ii sol, ii den. wede, pro ove
ii sol.
i. Henricus frater preconis ii sol. ad scattum, iiii den. wede,
item iiii den. wede, iii den. vinales, pro ove xvi den., item vi den.
i. Henricus Plaz ad scattum ii sol, vi den. wedo, iii den.
vinales, pro ove ii sol.
i. Iohannes Buramber ii sol. ad scattum, iii den. vinales et ii
den. wede, item vi den. wede, pro ove ii sol.
Weminge. i. Conradus villicus iii den. vinales, iiii den. wede,
ii sol. ad scattum, item iiii den. wede, pro ove ii sol.
i. Mechtildis surda ii den. vinales, ad scattum , pro ove
xx den.
iii. Bertoldus i sol. vinales, xv sol. ad scattum, viii den. wede,
item x den. wede, item viii den. wede, pro terra calceorum xviii
den., pro ovibus viii sol.
i. Sighehardus ii sol. ad scattum, item ii sol. ad scattum, viii
den. wede, item viii den. wede, pro terra quadam vij sol, item pro
eadem terra iij sol, pro ovibus iiii sol.
i. Iohannes Ruffus ad (scattum) ii sol, iii den. vinales, v den.
wede, item iii den. wede, pro ove ii sol.
i Etelerus ad scattum ii sol, iii den. vinales et iiii den. wede,
pro ove ii sol, quos biberunt.
Luule. i. Reymbertus de Algermissen iii den. vinales, ii sol.
ad scat, ii den. wede, pro ove ii sol.
i. Ludolfus i den. vinales, ad scattum ii sol, pro ove ii sol.
i. Tidericus ad scattum ii sol., iii den. vinales et viii den. wede,
pro ove ii sol.
250 1271— 84.
Bledenem. i. Henricus iii den. vinales et ii den. wede, item
v den. wede et ad scattum ii sol. et ii sol. pro terra, de qua dantur
calcei, pro ove et agno ii sol.
Ingenem. iiii. Hermannus. Idem Hermannus Oslevissen iiii sol.
ad scattum et i sol. vinalis et vi den. wede, item xxvi den. wede,
item ad scattum iiii sol. pro ovibus vij sol, item xviii den.
Kregel ad scattum xiiii sol, item x sol. pro ovibus, xv den.
vinales et xx den. wede.
Gravestorp. ii. Engelbertus ad scattum iiii sol. et vi den.
vinales, item xvi den. wede, pro ove et agno iiii sol.
ji. Henricus Rufus ad scattum iiii sol. et vi den. vinales et
iiii den. wede, item xii den. wede, pro ove et agno iiii sol.
i. Henricus ii sol. ad scattum et iii den. vinales et ii den.
wede, item vi den., pro ove ii sol.
Wulflingerothe. iiii. Conradus xii sol. ad scattum, vi den. wede,
item vi den. wede et ix den. vinales, pro ovibus vi sol.
v. Bistergarve x sol ad scattum, xv den. vinales et x den.
wede, item xxx den. wede, pro ovibus x sol.
Iwingerothe i mansum, quem occupat dominus Siffridus de Rothen.
i. Hilleka dedit unam trabem.
Altene. i. Gheroldus solvit v sol. et vi den. pro ordeo.
Senethe dedit xi sol. pro vacca.
ii. Seghehardus ii sol. dat, vaccam vel xi sol. et iiii den., item
ix sol. pro quadam terra.
Wiringe xx iugera dant vi sol.
Hernem i mansus vi sol.
Puttenhusen i mansus ii sol.
Boccholte i mansus dat urnam mellis.
Muldinge v iugera urnam mellis.
Weminge de quadam terra ix sol, item de una area xii pullos
et xviii den.
Oslevissen de quadam terra ii sol.
De Iltenem ii sol. soluti sunt.
Item anno primo.
Villicatio Soledhe habet sexaginta duos mansos et dimid.; de
istis sunt x qui vocantur magni et solvunt quilibet eorum xii sol.
et reliqui quilibet x sol. Item quilibet mansus de villicatione ii den.
ad rogum, ii mansos Iohannes Wedekindes xx sol., et iiii den. stenvore.
1277 —84. 251
i magn. Henricus villicus xii sol. et iiii den. sten. pro curio (?)
xv sol. iiii mansos Ludolfus Eckehardi ix sol. et viii den. stenvore,
item xxxi sol.
iii. Greta Alexandri xiij sol. et vi den., item xviij sol.
ii. Iohannes Odilie xx den. et iiii den. stenvore, item viii sol.
et iiii den., item ii sol, item v sol, item iii sol.
i. Iohannes Sophie vii sol. et ii den. stenvore, item iii sol.
ii. Henricus Niger xxxii den. et iii den. stenvore, item vii sol.,
item v sol, item v sol. et iiii den.
i magn. Iohannes Bruningi viii sol. et ii den. stenvore, item iiii sol.
i magn. Jutta xxii den. et ii den. stenvore, item ii sol, item
ii soL, item vi sol. et ii den.
i magn. Iohannes de Ekkelsem xxii den. et. ii den. stenvore,
item x sol. et ii den.
i magn. Conradus frater villici ad scattum xvi den. et ii den.
stenvore, item xj sol. et ii den.
i magn. Henricus Volberti x den. et ii den. stenvore, item vii
sol et iiii sol. et ii den.
i magn. Iohannes Dudinges iiii sol. et ii den. stenvore, item viii sol.
[S. 364.] i magn. Megenwardus xii sol. ii den. minus et ii
den. stenvore.
De Betenem ii. Wilhelmus solvit v sol, item xv sol. et iiii
stenvore.
ii. Gherardus ii sol. item vj sol. et iiii den. stenvore, item iiii
sol, item viii sol. ii den. minus.
i. Henricus Rikolfi viii sol, item xxvi den.
i. Henricus iuxta theatrum ii den. stenvore, x sol.
i. Henrieus Rodolfi ii den. stenvore, viij sol, item xxx den.
i. Cruseka iiii sol. et i den. minus et ii den. stenvore, item vi sol.
ii. Iohannes Theghenhardi quidam, qui habet unum mansum
in Honeckelsem, qui pertinet Solede, dedit viii sol.
ii. Olrieus x sol. et iiii den. stenvore.
Hemstede i. Henricus villicus de Solede x sol.
iiii. Olricas de Lithinge ix sol. et iiii den. et viii den. stenvore,
item x sol, item xvi sol, item v sol. iiii den. minus.
li. Thidericus Bernheidis ii sol, item iii sol. et iiii den. sten-
Vore, item iii sol, item v sol, item vii sol.
ij. Iohannes villicus solvit v den. stenvore, solvit xx sol. pro
poreis, item x sol, item xv sol.
252 1271—84.
ij Olricus xxi den. et iii den. stenvore, item xii sol.
ijj Willehelmus viii sol.
i. Ludeke Duge ix sol. ii den. minus et ii den. stenvore.
Berbeke i. Conradus Sibolding i mansum, dedit vi sol.
i Conradus frater villici dedit vi sol.
Clawen. ii. Ludolfus de Clawen solvit dimidiam marcam dena-
riorum, x sol, item solvit iiii den. stenvore.
Conradus in parvo Lafferde i mansum, Gherardus dimidium
mansum, qui solvit iii sol, tantum iii soL, i den. stenvore.
Bonstede i. mansus puerorum solvit ix sol et iii den, et ii
den. stenvore.
ii. Henireus villicus solvit vii sol. et vi den. et iiii den. sten-
vore, item xiij sol, item vi sol. pro quodam campo.
ii. Albertus Bunse i tal, iii den. stenvore, item iiii sol, item
vi sol, item xxvi den.
Vidua Hermanni iii sol. ii den. minus et ii den. stenvore et vi sol.
i. Bodo.
Vermersen i mansus solvit vi sol.
In Stederdorpe i mansus ii sol.
In Dusnem iii mansi.
In Harwardissen i mod. siliginis Brunsv. mensure, pfo quo
dedit iiij sol.
Anno primo.
Bulten i Berteka xxi den. et bracium.
iiii. Tidericus villicus iiij sol. et bracium pro iii mansis.
i. Henricus Honstat xxi den. v sol. pro bracio et selenmolder.
i. Bruno xx den. et iiij pro bracio.
Conradus Wolbering iiii sol.
Sutbulten. i. Iohannes Etileri meierlen.
ii. Iohannes Florie viii mod. ordei et iii sol. et iiii den., pro
ovibus iii sol.
ii. Hermannus de Tilia.
Conradus Karoli meyerlen dabit . . . . !) iii sol.
Bekem. ii. Ludolfus de Berle.
Avenhessen. i. Quidam dabit xviii den. tantum.
Oberghe. j. Luderus dabit iiii sol.
ij idem Luderus, Tidericus de Barem vj sol, pro ordeo xxi
den., pro ovibus iii sol.
I) Es scheint thoe oder choo mit Strich darüber zu stehen.
]271—84. 253
j Wernerus de Seledhe x den., x den. pro bracio, pro ove i sol.
Smedenstede i. Henricus Woldenber xxi den. 7 sol. pro bracio
et selemolder, pro ovibus xviii den.
Honstede ii. Hildebrandus xxi den. et iiii mod. ordei, pro ove ii sol.
i. Olricas Thiderici ii sol. duobus den. minus.
ii. Eckehardus Rodolffü iii} sol, pro bracio vii sol. et iiii den.,
pro ovibus iiii sol.
ii. Hermannus filius Hermanni viii mod. ordei et iii sol. i den.,
pro ovibus iiii sol, ii selemolder.
j idem Hermannus meyerlen iiii sol. dabit.
i. Ludolfus Tiderici Longi meyerlen x sol. dabit, xxi den. et
bracium et selemolder dedit, pro ove ii sol.
i. Thidericus Longus.
ji. Ekkehardus filius villici iiii mod. ordei et xxi den.
i. Bertoldus de Lobio!) xxi den., iiij ad bracium, pro ove ii sol.
et xxi den. et selemolder.
Lafferde. i. Tidericus Danielis x sol. per omnia.
Thidericus de Clinte xxi den. et iiii mod. ordei, pro ove ii sol.
[S. 365.] ii. Henricus Moysinch iii sol. et den. et viij sol. ad
bracium, pro o(vibus) iiii sol.
ii. Iohannes Sigeri iii sol. et den. et viij sol. ad bracium, pro
ovibus iiii sol.
i. Greta Lenderi xxi den. iiii sol. pro bracio, sol. pro siligine,
xxx den. scattum.
ii. Iohannes Bertradis.
Olrieus Dives iii sol. et den. et viii pro bracio et selemolder,
pro ovibus iiii sol, item sol. pro vino.
In parvo Lafforde. i. Hermannus dabit iii sol.
Solede. i. Bernhardus Eckehardi meyerlen x sol, i Conradus
meyerlen iii sol.
Godenstede. i. Ludolfus Woldradis xxi den. pro bracio et sele-
(molder) » sol. we(depen.), iii den. pro ovibus.
i. Iohannes Howardi xxi den., et v sol. pro bracio et selem(older).
i. Bernhardus Tidmari vi den. vinales, iii den. wedepen., sol.
pro ove,?) ilii sol. pro bracio, pro ove ii sol, iii sol. avene.
i. Iohannes Cosal.
ii. Henricus de Monte vii sol, pro ove iii sol.
1) Cop. Libio. —?) Cop. ovu.
254 127784.
i. Alheidis Degnesberg (?) viii den., wede vi den., pro!) bracio
et selemolder y sol, pro ove ii sol.
i. Henricus de Smedenstede v sol. et iii den., item viii sol.,
item xiiii sol.
i. Idem Henricus mey(erlen) pro ovibus vi sol.
i. Greta de Ty. sol. et vi den. vinales, vi den. wede, iiii sol.
pro ovibus.
i. Mater Grete bracium dedit et selemolder x sol.
i. Iohannes in Bonstede xxi den., iiii mod. ordei, pro ove ii sol.
Ludolfus de Adenstede dabit v sol, — Anne Evesen vii mansi,
quorum quilibet solvit i sol. — Didersem allodium vi sol. dabit. —
Allodium Vorden xxx sol. dabit. — Osdagessen iiii sol. dabit. —
Gestene decima xii sol. dabit. — Haddendorp vii sol. — Oberge
fllii Conradi militis x mansi. — Haddendorp molendinum pasturam
duorum porcorum et ii tal. — Arbeke dimid. mold. silig., molendi-
narius de Haddendorp x sol.
Scriptum ante penthecosten.
Th. de Smedenstede vi sol, item molendinarius de Haddendorp
x sol. Item Hinric de Monte vii sol. et i sol. pro ovibus. Item
Henning Howerdes vi den. ad scat. et ii sol. pro ovibus et iii den.
wede. Item Ludolfus Walthardis ii sol. pro ovibus et xviii den.
Alheidis de Ghirsberge ii sol. pro ovibus et xxx den. Item Eghehart
de Bonstede i sol. pro ovibus villici filius. Item plebanus de Bon-
stede ii sol. pro ovibus. Item Henric Th. Longi ii sol. pro ovibus.
Item Hermannus Hermanni fllius iiii sol. pro ovibus. Item wete
Eghart iii den., plebanus iii den., Hinric iii den., summa vi den.
Item Hilbrant de Bonstede ii sol. pro ovibus. Item Werner de
Selede i sol. Item Th. de Clinte ii sol. pro ovibus et iii den. wete.
Item Brun de Bultem vi den. pro ove.
De Addenem adhuc dabuntur xxi sol. pro ovibus, de Muldinge
xxii, de Bultem xxviii, de Algermissen i tal. et vi den.
Anno primo.?)
Villicatio Ysnem habet in ipsa villa xv mansos litonum, quorum
quilibet dat ad scattum iiii sol. et iiii den. vinales et iii den. ad
I) Cop. et. —.?) Von diesem Abschnitte liegt das Or. vor mit späteren Nach-
trägen im Kgl. St.-A., Domstift Nr. 374, das ausser orthographischen Abweichungen
mit dieser Abschrift übereinstimmt.
12T1—84. 955
rogum, ovem et agnum vel tres solidos duobus annis et tercio i sol.
ad bracium, iiii mod. ordei Hildens. mensure, tres mod. silig. ad
selemoldere, iili plaustra lignorum ad braxatum, preposito i plaust.
lignorum. Habet in villa Harlessem xiii mansos litonum, quilibet
dat ad scattum ii sol, vj mod. avene ad bracium Hildens. mensure.
Alia omnia dant sicut illi de Isnem.
i. Luderus iii sol. pro lignis secandis, sol. pro ove.
ii. Thidericus Bok iiii sol, item iiii sol, pro ovibus iiii sol.
i. Henricus Eylem iiii sol, pro ove i sol.
i. Eilef.
ji. Hermannus v sol.
iii. Ludolfus vi sol, item vi sol, pro ovibus vii sol.
ii. Henricus villice iii sol, item iiij, pro ii ovibus vi sol.
ii. Iohannes Hermanni iiii sol, pro ii ovibus vi sol.
ii. Conradus frater sacerdotis viii sol. ad scattum, pro ii ovibus
vi sol.
Harlessem. ii. Theodericus Rikezem iilii sol., pro ii ovibus iiii sol.
iii. Ekehardus viii sol, pro iiii ovibus viii sol.
iii. Eilef iiii sol. ad scat, pro iili ovibus viii sol.
i. Theodericus de Arbergen.
ii. Theodericus fllius Eylevi ad scat vi sol., pro tribus ovibus vi sol.
i. Henricus Offenye ii sol, pro ove sol.
i. Teodericus Lutburgis.
ii. Henricus de Eynen.
i. Olum xiiii sol.
Speciales mansi. ii Winge xvi sol., i Levenstede ix sol., i Dusnem
v sol, i Ingelemstede vii sol, i Here vi sol, i Dungem iiii sol.,
i Tidckissen vi sol, ii Wetemode x sol., i in novali iii sol., i Weste-
velde iiii sol., ii Almenstede iiii sol., i Goltorpe ilii sol, i Rago-
dissem iili sol, i Dicholtenssen iii sol, si modo det.
De Ysnem villicus dabit sex porcos coquine et iiii porcellos,
de xv iugeribus tritici medietatem et de xv iugeribus ordei medietatem.
Villicus de Harlessem iii porcos et duos porcellos, de xii iu-
geribus tritici medietatem et de xii ingeribus ordei /S. 366] medie-
tatem!) v sol iii den. rosepen., Moleber viii sol, Io(hannes) de
1) Hier folgt im Or. noch: De Dusnem recepi ix solidos. — De Hwinge xvi
solidos (v solidos et iii de. rosepen.) — De Levenstede ix solidos. — (Moleber
viii solidos). — Ludolfus de minori (?) Livenstede vii solidos. — (Io. de Sodhere
xxvi denarios) — Schluss. Die eingeklammerten Worte sind spätere Nachtrüge.
256 Ä 1277-84.
Soddhere xxvi den., de scatto recepi vi tal. den., ovium iii tal.
i sol. minus.
Annus primus prepositi Iohannis.
De annona receptum in Beddinge lvi mod. silig., de Scuwinge
vi mod. tritici, iii plaustr. silig. xi mod. minus, ii mod. ord., viii
mod. avene, de Blekenstede plaust. silig. et iiii mod., xiii mod. avene.
De Soledhe ii mod. trit., xxv mod. silig., xvi mod. avene, de
Hemstede xvii mod. silig., xxiii mod. avene, de Bonstede xx mod.
silig., xxiii mod. avene.
De Bulthem xix mod. trit., vi plaust. silig. et v mod., xi mod.
ord., ii plaust. avene ii mod. minus, de Lafforde v mod. trit., xxii
mod. silig., lvii mod. avene, de Stedehem ix mod. trit., xxxi mod.
silig.; xxi mod. ord., xxxi mod. avene.
De Addenem lvii mod. trit, xli mod. silig., lxiiiüi mod. ord.,
Ixxxiii mod. avene, de Wenthusen xxxvi mod. trit., xxxvi mod.
silig., xxxvi mod. ord., xxxvi mod. avene, de Sudherem xl mod. ord.
et xx mod. avene.
De Algremissen ii plaust. silig. et i mod., lix mod. ord., Ixxiii
mod. avene, de Luppenstede xix mod. silig., xi mod. ordei, x mod.
avene, de parva decima x mod. trit, vi mod. silig., iii mod. ord.,
v mod. avene.
De Muldinge xxxviii mod. trit., Ixxiiii mod. silig., ii plaust. ord.
et xiiii mod., iii plaust. avene et xxviii mod., de Dellenem xix mod,
trit, 1 mod. silig., xxxi mod. ord. xix mod. avene, de Weminge
xxxii mod. silig., xxvii mod. ord., xxii mod. avene, de Lulene xxxvi
mod. silig., xxxvi mod. ord., xxxiii mod. avene.
De Hymdesdore xlviii mod. trit, iiii plaust. et x mod. silig. et
xxvii mod. silig., iii plaust. ordei et xxiii mod., de Bevelde xiii
mod. trit. iii plaust. silig. tribus mod. minus, xxxviii mod. ord., lv
mod. avene, decima Bevelte xii mod. silig. et ord. et avene, Esscherte
v mod. trit, iii plaust. silig. v mod. minus, xvii mod. ordei, xlv
mod. avene, decima in Machtelsem viii mod. trit, viii silig., xxiii
ord, xxix avene, decima in Asle x mod. trit., lviii mod. silig., x mod.
ordei, xix mod. avene.
De Isnem xlviii mod. trit, iiii plaustr. et x mod. silig., xlviii
mod. ordei, iii plaust. avene xi mod. minus, de Harlessem lii mod.
trit, Ixix mod. silig., xiiii mod. ord., lii mod. avene.
De Ledhe xv mod. trit., lx mod. silig., xviii mod. ord., xxi
mod. avene, Leninghe x mod. trit., xxx mod. silig., xv mod. ord.,
12T'! —84. 257
xxiii. mod. avene, de Eldagessen xxii mod. trit., iii plaust. silig.
xii mod. minus, vi mod. ord., xi avene, de Alcvordhe xxv mod. sil.
xxx mod. ord. xxviii mod. avene.
De Bulten recepi bracium de xiiii mansis, de quolibet manso
iili mod. ord., uno plus, Addenem recepi de xxxvi mansis iii plaust.
ord. x mod. minus.
Isnem de xiiii mansis de quolibet iiii mod. ord., Harlessem de
xii mansis de quolibet manso v mod, avene et dimid., Bistergarve
xvi mod. ordei.
Summa tritici x plaust. et x mod., summa silig. xlvii plaust.
et xiii mod., summa ordei xxvii plaust. et v mod., summa avene
xxx plaustr. et xii mod.
Hec sunt restituta domino cellerario: xl. mod. silig., xl mod.
ord. et ii plaust. avene pro vii tal., que recepit de viii officiis. In
prima circada dedi de Algremissen et Muldinge et Ledhe, Hym-
desdore, Isnem, de istis dedi triticum de domo. In secunda circada
dedi de Beddinghen, Soledhe, Bulthem, Addenem triticum de domo,
de Algremissen, Muldinge, Ledhe de istis tribus emi triticum pro
vii tal. sol. minus, pro istis den. dedi lx mod. silig. et tot ordei
et avene. Iohanni tapetario dedi xix mod. ord. et ii plaust. avene
et viii mod. ad bracium Hymdesdore et plaust. avene, item lxiiii
mod. ord., xiiii mod. avene ad bracium Bultem, Addenem ad bracium
iii plaustr. ordei et viii mod., iii plaustr. avene et viij mod. Isnem
ad bracium lxiiii mod. ord. et xliiii mod. avene. Item vendidi ii
plaustr. ord. pro tribus talentis, quos apposui ad vinales. Preposito
misi in curiam suam iii plaustr. trit., xi plaust. silig., viii plaust.
ordei et j plaust. avene. Villico de Addenem xxx mod. ordei, 1 mod.
avene. Villico de Borsem xxx mod. avene. Villico de Hemstede
plaust. avene et dimid. plaust. ord. Villico de Luppenstede xxx
mod. avene, xx mod. ord. Villico de Bevelte xxx mod. avene.
Villico de Stedem xxiiii mod. avene. Villico de Muldinge xxxii
mod. ord. Thesaurario!) dimid. plaust. ordei et ix maldratas silig.
claustralis mensure. Olrico Carpentario iii mod. silig. et dimid.
Item vendidi Bocfel iiii plaust. silig. pro x tal. et dimid., item iiii
plaust. pro x tal, item ii plaust. ord. et iiii mod. pro v tal., item
plaust. ordei pro ii tal, item xiiii mod. pro xiiii sol, item vi plaust.
avene pro viii tal. Summa annone xxxvi tal. et iiii sol. De istis
I) Cop. Thesauro.
Hildesh. UB. III. 1"7
258 | 1277—84.
dedi vi tal. et x sol. ad vinales, de istis solvistis!) habent xvi tal.
et xiiii sol. et vi den. pro suis debitis.
In prima circada de Beddinge mansitis mihi debitus xlv sol.
pro xxx mod. tritiei, xiii sol. ii den. pro iii dierum lacticiniis, in
assumptione sancte Marie iiii porcos.
In prima circada de Soledhe i porcum et dimid. de Bultem,
de Addenem ii porcos, de Muldinge porcum et dimidium, de Ledhe
porcum, de Himdesdore porcum et dimid., de Hisnem porcum et dimid.
In secunda circada de Beddinge porcum, de Solde porcum et
dimid., de Bulthen ii porcos, de Addenem porcum et dimidium, de
Algremissen poreum, de Muldinge porcum, de Ledhe porcum, de
Hymdesdore poreum et dimid. de Hisnem porcum et dimid. In
quarta circada de Addenem porcum. Summa porcorum xxvii.
[S. 367.] In prima circada de Beddinge x porcos, in secunda
v porcos, In prima circada de Solde v porcos, in secunda vii porcos
et dimid. Bultem in prima septimana vii porcos et dimid., in se-
cunda viii porcos. Addenem in prima septimana viii porcos, in
secunda vii porcos et dimid., in quarta v porcos. De Algremissen
in prima septimana v porcos, in secunda v porcos. In prima
septimana Muldinge viii porcos et dimid., in secunda iii porcos.
De Ledhe prima septimana v porcos, in secunda v porcos. Hymdes-
dore in prima septimana vii porcos et dimid., in secunda viii porcos.
Isnem in prima septimana vii porcos et dimid., in secunda vii porcos
et dimid. Summa porcorum centum et xxiiii et dimid.
Ad vestituram recepi xlv marcas examinati argenti, de istis
cambivi xxxiiii, quos dedi ad vestituram. Item cambivi xi marcas,
marcam pro xxvi sol. et vi den. novorum, illos dedi ad vinales.
Item de integra decima Soledhe recepi xvi marcas argenti, de illis
dedi cellerario i marcam, scolaribus unam. Item cambivi viii marcas
pro x tal. et x sol. Item cambivi v tal. indativorum denariorum
pro lvi sol., de istis dedi Iohanni Vrankeneberg iiii tal., Henrico
de Essem v tal, Everhardo Gallen ] sol, Danieli tal. Tiderico de
Embrike xvi sol. Item cambivi vi marcas, marcam pro xxvi sol.
et vi den., quos dedi ad vinales. A Iohanne tapetario recepi
Ixx tal, a domino Hakone vi tal., in nova civitate v tal. iiii sol.
minus, de Hasen iiii tal. et x sol, superfluum vestiture xiiii tal. et
xi sol. et vi den., de decima in Soledhe viii tal. sol. minus, item
1) So das Cop. für solutis?
1278. 259
a Iohanne recepi in vigilia nativitatis sancte Marie viii tal. et viii
sol, item iii tal, pro quibus dedi iii plaustra ordei. — Ista summa
facit centum tal. et xix tal. et vi sol. et vi den.
In nativitate sancte Marie magnum servicium cum den.
In annunciacione magnum servicium cum den.
In die palmarum magnum servicium cum den.
In dedicatione magnum servicium cum den.
Hermanno dedi x sol, cellerario xiiii sol, ad concambium dedi
pro xxi tal. xxiii sol, ad sartaginem dedi v sol. et iiii den. ad
octo septimanas.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11 Nr. 497a S. 351—67 im Kgl
St.-A. zu Hannover. Die Abschrift nicht fehlerfrei, der Text nicht überall mit
Sicherheit herzustellen.
485. Dechant Jakob, Scholaster Heinrich und das Kapitel des
Marienstiftes in Halberstadt machen mit dem Kreuzstift eine Gebets-
brüderschaft. O0. D. (1277—99).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 83. An roten Seidenfäden
schönes Konvenissiegel aus grünem Wachs. Zeitlich bestimmt nach dem Vor-
kommen des Dechanten Jakob.
486. Bischof Otto übereignet dem Kl. Neuwerk bei Goslar den
halben Zehnten in Dörnten (Dhornete), den dieses von den Söhnen des
Johann von Vallstedi (Veltstede) und des Widego von Astfeld, Bürgern
in Braunschweig, gekauft hat und den diese dem Ekbert und Burchard
von der Asseburg und diese wieder dem Bischof aufgelassen haben.
Hildesheim 1278 März 26 (vii®. kalendas aprilis).
Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstat, Wer-
nerus plebanus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus
camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de
Cramme, Thidericus de Stockem, Aschwinus et Conradus de Sten-
berehge, Sifridus de Rutenberchge milites.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl, Neuwerk S. 35 im Stadt-
archiv zu Goslar. Gedr. Bode, UB. II, S. 279 Nr. 250, Asseburger UB. I, S. 256
Nr. 391, UB. des Hist. Ver. für Niedersachsen I, S. 41 Nr. 38. Regest Hänselmann,
UB. II, S. 128 Nr. 286, Doebner, UB. III. S. 649 Nachtr. Nr. 34.
487. Ritter Hildemar von Oberg verkauft dem Bischof Otto die
Burg Hudha mit Zubehör und gelobt, den Hof in der Burg nicht ohne
Wissen des Bischofs zu verüussern. Sarstedt 1278 April 14.
17*
260 1278.
Ego Hillemarus miles de Obergen presentibus recognosco et
protestor firmiter, quod castrum meum Hudha cum agris adiacentibus,
pascuis eultis et incultis et cum piscationibus, molendino necnon
cum aliis attinentibus, sicut idem castrum tenui, venerabili domino
Ottoni Hildessemensi episcopo et sue ecclesie vendidi iure perpetuo
possidendum. De dicto castro cum suis attinentiis predictis videlicet
agris, pascuis, tribus piscationibus, et molendino ipsum dominum
episcopum et suam ecclesiam presentibus warando et veram waran-
diam presto et prestabo, quando et ubi sibi et sue ecclesie fuerit
oportunum. Recognosco eciam cisdem presentibus, quod fide
corporali prestita firmiter repromisi, quod curiam, quam dictus do-
minus episcopus michi iure hereditario in eodem castro contulit
titulo castrensis mansionis, quod borechsathe vulgariter nuncupatur,
nec ego neque mei heredes dimittere, vendere, obligare seu quo-
cumque alio modo alienare debeamus, nisi de predicti domini episcopi
vel suorum successorum Hildessemensium episcoporum bona fuerit
voluntate. Ad hec promisi, quod, quando sepedictus episcopus vel
sui successores cum eo, a quo castrum teneo, suam obtinere pote-
runt voluntatem, ego et mei heredes prefatum castrum resignabimus,
quando super hoc fuerimus requisiti; medio autem tempore, quamdiu
hoc efficere non poterunt, castrum cum suis attinenciis in nostra
pheodali possessione ego et mei heredes tenere debemus. Actum
Serstedhe anno domini m?. cc?. 1xx?. viii®., in die sanctorum Tyburtii
et Valeriani.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 252. Siegel des
Ausstellers gut erhalten, zeigt Helm. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 56.
488. Graf Otto von Everstein bestätigt dem Kl. Amelunzborn
den Besitz einer Scheune innerhalb des Hofes, auf welchem die Walkmühle
des Klosters liegt. Holzminden 1278 April 28 (quarto kalendas maii).
Huius rei testes sunt Otto canonicus Hildensemensis et Con-
radus filii nostri — — —.
Nach dem Diplomat. I, fol. 100v im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel gedr.
v. Spilcker, Gesch. der Grafen von Everstein, UB. S. 171.
489. Bischof!) Otto überträgt dem Kl. Wienhausen den Zehnten
in Ahnsbeck (Adensbeke) und den in Lachendorf (Lachtenthorpe), die
es von den Brüdern Jordan, Balduin, Heinrich und Widekind von
I) episcopus fehlt im Or.
1278. 261
Harlingeburg und den Brüdern Balduin und Heinrich von Campe, und
den Zehnten in Engensen (Engese), den es von Johann von Offensen
(Offenhusen) und Walther von Oppershausen (Osbernshusen) gekauft
und welche die Verkäufer dem Aussteller resigniert haben. Hildesheim
1278 April 29 (iii. kalendas maii).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus,
Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Wernerus ple-
banus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius,
Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme, Asch-
winus et Conradus de Stenberge, Thidericus de Stockem, Sifridus
de Rutenberge milites.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wienhausen Nr. 3. Beschädigte Siegel
des Bischofs und des Domkapitels.
490. Papst Nicolaus III. beauftragt den Abt von Eylwarhtstorp,
die Streitsachen des Kl. Heiningen mit dem Kl. Wöltingerode zu ent-
Scheiden. Rom 1278 Mai 7.
Nicolaus episcopus servus servorum dei dilecto filio . . abbati
in Eylwarhtstorp Halberstadensis diocesis salutem et apostolicam
benedictionem. Significavit nobis.. prepositus ecclesie de Heninge
Hildesemensis diocesis, quod, cum .. prepositus ecclesie de Woltinge-
rode predicte diocesis ipsum super quibusdam decimis, terris, pecunie
summa et rebus aliis coram . . decano et . . scolastico Hildese-
mensibus, quibus venerabilis frater noster .. episcopus Hildesemensis
causam huiusmodi auctoritate ordinaria commiserat terminandam,
traxisset in causam, ex parte ipsius prepositi de Heninge fuit coram
decano et scolastico prefatis excipiendo propositum, quod, cum idem
prepositus de Woltingerode ipsum prius quibusdam possessionibus
et rebus aliis suis contra iusticiam spoliasset, prout erat legitime
docere paratus, respondere sibi super hoc nisi restitutione prehabita
minime tenebatur. Et quia decanus et scolasticus prefati eum super
hoc audire contra iusticiam denegarunt, ipse senciens ex hoc in-
debite se gravari ad nostram audienciam appellavit. ^ Quocirca
diseretioni tue per apostolica scripta mandamus, quatinus vocatis
qui fuerint evocandi et auditis hincinde propositis quod iustum
fuerit usuris cessantibus appellatione remota decernas faciens quod
decreveris per censuram ecclesiasticam firmiter observari. "Testes
autem, qui fuerint nominati, si se gratia, odio vel timore subtraxerint,
censura simili appellatione cessante compellas veritati testimonium
202 1278.
perhibere. Datum Rome apud sanctum Petrum nonas maii, ponti-
ficatus nostri anno primo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 36. Bleibulle an Hanfschnüren.
491. Bischof Otto übereignet dem Blasiusstift in Braunschweig
die Hälfte des Zehnten in Stederdorf bei Peine, die es von Ritter
Bertold von Gadenstedt gekauft und die dieser den Edeln von Meinersen
und diese wieder dem Bischof aufgelassen haben. Hildesheim 1278
Juni 10 (iiii. idus iunii).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus,
Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Wernerus ple-
banus, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius,
Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Aschwinus et Conradus
de Stenberge, Ludolfus de Cramme, Thidericus de Stockem, Sifridus
de Rutenberge milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 80. Die beiden
Siegel (des Bischofs uud des Domkapitels) mit der Befestigung verloren. In
einer undatierten Urk. vesignieren. die Brüder B(urchard) und L{uthard) von
Meinersen dem Bischofe den halben Zehnten, Or. ebenda.
492. Bischof Otto erteilt allen, welche das durch Feuersbrunst
zerstörte Aegidienkloster in Braunschweig beim Neubau unterstützen,
vierzig Tage Ablass und lässt zu, dass die ihm von anderer Seite ge-
währten Indulgenzien auch in seiner Diözese gelten. Hildesheim 1278
Juni 10 (iiiv. idus iunii, pontificatus nostri anno xiiii?.).
Gedr. Rehtmeier, Kirchenhistorie II, Beilage S. 196. | Regest Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 129 Nr. 289. Bischof Otto hat drei Zählungen
seiner Regierungsjahre, einmal seit seiner Wahl 1265, ziemlich mit dem Kalender-
jahr laufend (anni confirmationis), sodann seit seiner Bestätigung durch den Papst
April 1274 (anni pontificatus) und dritiens die Zählung seit 1265 als anni ponti-
ficatus, wie hier.
498. Das Johannisstift macht mit dem Kreuzstift eine Gebets-
brüderschaft. 1278 Juni 19.
Viris dilectis et dominis suis in dei filio reverendis Th(eoderico)
preposito, L(udolfo) decano totique capitulo ecclesie sancte Crucis
Hildensimensis Olricus dei gratia decanus totumque capitulum saneti
lohannis in Dammone cum sincero karitatis affectu orationes in
fllio virginis gloriose. Quia iuxta sententiam sapientis quasi firma
est civitas fratris, qui adinvatur a fratre, et cum natura hominum
1278. 263
sit in se corruptilis et vita presens fragilis utpote vapori similis
ad modicum apparenti!), cupientes nobis nostrisque predecessoribus
necnon confratribus nostris successoribus utiliter providere partici-
pationem bonorum vestrorum et confraternitatem vestram nobis
necessariam et perutilem adtendentes cum magno desiderio et affectu
ipsam petivimus, et petita nobis, nostris predecessoribus nostrisque
suecessoribus karitative a vobis liberaliter est collata. Proinde
ne tanto beneficio existamus ingrati, vicissim vobis, ut rogastis,
vestrisque beate memorie predecessoribus necnon successoribus vestris
cum plena confraternitate participationem bonorum omnium, que in
nostra ecclesia fieri dederit dominus Ihesus Christus, concedimus
tenore presentium spécialem parati studiosius adimplere, quicquid
ordinatum est in confratrum vestrorum et nostrorum decedentium
remedium animarum. In cuius rei certitudinem et confirmationem
sigillum nostrum duximus presentibus apponendum in robur perpetue
firmitatis. Actum anno domini m?. cc. IxxviiiV., xiii? kalendas iulii
de consensu nostrorum unanimi dominorum. Hec sunt, que predicta
confraternitas exigit ct requirit. Discedente aliquo confratrum
nostrorum celerarius statim omnibus nostris confratribus intimabit,
qui subito trino sonitu campane premisso omnes diligenter convenient
in propriis ecclesiis et confratri defuncto infra sollempnem compul-
sationem commendationem dicent et ei de vespere sollempnes vigilias
decantabunt, de nocte ad legendum ei psalterium omnes, qui possunt,
convenient et qui legitime impeditus venire non poterit, mittet pro
se ydoneum responsalem. Misse animarum et sepulture ipsius de-.
funeti qualibet occasione postposita omnes intererunt. Per totum
tricesimum cum collecta Quesumus domine in diebus profestis ad
omnes horas memoriam sui agant, et primum suum anniversarium
sollempniter debent peragere sicut ipsius obitum et xxx. peregerunt.
Quilibet subdiaconus seu dyaconus eidem tria psalteria decantabit
et sacerdos quilibet vii missas.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 152. Beschädigtes Kapitels-
siegel. Die Gegenurkunde des Kreuzstiftes im Cop. des Johannisstiftes, Ms. 341
fol. 18v in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, gedr. Würdtwein, Nova
subs. I, S. 336.
494. Papst Nicolaus III. bestätigt dem Bartholomäistifte seine
Freiheiten und Privilegien. — Viterbo 1278 Juli 7 (nonas iulii, ponti-
ficatus nostri anno primo).
3) Or. apparentis.
204 1278.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Sültekl. Nr. 8. Bleibulle
an roten und gelben Seidenfäden. Gedr. Doebner, UB. III, S. 649 Nachtr. Nr. 35.
495. Die Äbte Ernst des Michaelis- und Dietrich des Godehardi-
klosters, die Dechanten Heinrich des Moritz-, Ludolf des Kreuz-, Ulrich
des Johannis- und Werner!) des Andreasstiftes und die Própste Ulrich
des Bartholomäi- und der des Maria-Magdalenenklosters in Hildesheim
und Propst (Eberhard) des Kreuzklosters in Braunschweig gewähren
allen, welche zum Wiederaufbau des durch Feuersbrunst zerstörten
Aegidienklosters in Braunschweig beisteuern, Anteil an ihren Gebeten
und guten Werken. Hildesheim 1278 Juli 27 (in vigilia Pantaleonis
martyris).
Gedr. Rehtmeier, Kirchenhistorie I, Beilage S. 50. (R.) Regest Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 130 Nr. 290.
496. Bernhard Domherr in Hildesheim, Konrad Domherr in
Halberstadt, Arnold Domherr in Magdeburg, Friedrich und Walther
Ritter, Söhne des Konrad von Dorstadt, verkaufen dem Kl. Diesdorf
Besitzungen in Hohendolsleben. 1278 August 3 (in die inventionis
beati Stephani protomartiris).
Gedr. Gerken, Dipl. II, S. 167, Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. I, 16, S. 404.
497. Papst Nicolaus III. beauftragt den Archidiakon in Wallensen,
die von den Delegierten des Bischofs über den Propst von Heiningen
verhängte Exkommunikation in Kraft zu erhalten. Viterbo 1278
August 11.
Nicolaus episcopus servus servorum dei dilecto filio Volcmaro
archidiacono de Wallenhusen in ecclesia?) Hildesemensi salutem et
apostolicam benedictionem, Sua nobis . . prepositus et conventus
monasterii de Woltingerode per prepositum soliti gubernari Cister-
ciensis ordinis petitione monstrarunt, quod, licet ipsi .. prepositum
et conventum monasterii de Heninge ordinis sancti Augustini Hil-
desemensis diocesis super quodam aqueductu, terris, possessionibus
et rebus aliis coram . . decano et . . scolastico ecclesie Hildesemensis,
quibus venerabilis frater noster.. episcopus Hildesemensis auctoritate
ordinaria huiusmodi causam commiserat, traxissent in causam dictique
prepositus et conventus monasterii de Heninge citati legitime com-
paruerint coram dictis decano et scolastico in prefixo sibi termino
1) R: Unherus. — ?) So das Or. statt diocesi.
1278. 26b
peremptorio competenti, quia tamen ab ipsorum decani et scolastici
presentia se contumaciter absentarunt, dicti subdelegati in ipsum
prepositum de Heninge propter huiusmodi contumaciam illorum
excommunicationis sententiam exigente iusticia promulgarunt, quam
dicti prepositus et conventus de Woltingerode apostolico petierunt
munimine roborari. Quocirca discretioni tue per apostoliea scripta
mandamus, quatinus sententiam ipsam, sicut rationabiliter est pro-
lata, facias auctoritate nostra usque ad satisfactionem condignam
appellatione remota inviolabiliter observari. Datum Viterbii iii. idus
augusti, pontificatus nostri anno primo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 46. Bleibulle an Hanf-
schnüren.
498. Bischof Otto überträgt vier Hufen in Rautenberg dem
Martinsaltar im Kreuzstifte. Hildesheim 1278 September 10.
In nomine sancte et individue trinitatis.!) Otto dei gratia
Hildensemensis episcopus omnibus?) inperpetuum. Etsi ad bene-
faciendum sumus omnibus debitores, pocius tamen hiis?) tenemur
benefacere, qui nobis magis familiares existunt. Hinc est, quod
notum esse cupimus tam presentibus quam futuris, quod, cum dilectus
nobis in Christo magister Godefridus canonicus ecclesie sancte Crucis
Hildensemensis quatuor mansos habentes *) centum et viginti iugera
Rutenberge sitos a Roberto cive de Honovere dicto de Nova civi-
tate cum omni integritate5) ad usum sacerdotis®) perpetui comparasset
ad altare sancti Martini in ecclesia sancte Crucis, nos accepta")
resignatione ipsius Roberti et uxoris sue, qui eosdem a nobis in
feodo tenuerunt, heredum suorum quorum intererat nichilominus
accedente consensu predictos mansos cum proprietate necnon cum
omni iure et utilitate in ipsa villa?) et in agris, in®) pascuis et in
silvis memorate ecclesie sancte Crucis pro remedio anime nostre
de consensu capituli nostri contulimus iure!9) perpetuo possidendos.
Ut autem hec nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus
irrefragabiliter !!) perseveret, presens scriptum inde confectum sigillis
nostro videlicet et capituli fecimus communiri. Testes huius!?)
l) In — trinitatis verlängerte Schrift A, fehlt B. — ?*) omn. inp. fehlt B.
8) ten. benef. hiis und hiis übergeschrieben B. *) habentes — iugera fehlt B.
®) utilitate et integritate B. °) peip. sac. B. ^") aceptis A. 9) villa über-
geschrieben. B. °) et in B. 19) iure fehlt B. — 1!) irrefrag. fehlt B. 1%) buius
donat, fehlt B.
266 1278.
donationis sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus, Vol-
radus Montis prepositus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstad,
prepositus Cono, Bruno canonici Hildensemenses, Leonardus canonicus
sancte Crucis, Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, Conradus
marscaleus, Ascwinus et Conradus de Stenberge, Sifridus de Ruten-
berge, Ludolfus de Cramme milites, et alii conplures. Actum Hil-
densem anno domini m?. c?c9. Ixxviii®. iiii?. ydus septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift
Nr. 153 (A.) stark beschädigte Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten
und gelben Seidenfäden, und Nr. 153a (B.) beide Siegel wenig beschädigt an
gleicher Befestigung.
499. Abt Konrad von Elewerdestorp erklärt die Appellation
des Propstes von Heiningen an den apostolischen Stuhl für recht-
mässig und dessen Exkommunikation durch den Bischof für nichtig.
Querfurt 1278 Oktober 7.
In nomine domini amen. Ego Conradus dei gratia abbas mo-
nasterii in Elewerdestorp Halberstadensis dyocesis, iudex unicus a
sede apostolica delegatus, sentenciando pronunctio, Fredericum pre-
positum de Heninge Hildensemensis dyocesis super certo articulo
in litteris apostolicis expresso legittime appellasse a decano et
scolastico Hildensemensis ecclesie iudicibus a venerabili patre eius-
dem ecclesie episcopo delegatis in causa, que vertitur inter prepo-
situm et conventum de Woltingerode ex una et prefatum prepositum
de Heninge suumque conventum ex parte altera super quodam rivo
et rebus aliis, decernendo, dictum prepositum de Heninge excommuni-
cationis sentencia, quam in personam ipsius dictus episcopus post
dictam appellationem de facto tulit, cum de iure non posset, non
esse ligatum et quicquid aliud a quocumque contra dictam appel-
lationem atemptatum est vel atemptari contigerit in futuro cassum,
irritum et nullum esse apostolica autoritate michi commissa de-
claro, salva nichilominus questione exspensarum et negocii principalis.
Lata est hec sentencia in Querenvorde anno domini m^. cc, 1xx?. viii?.,
in die Serii et Bachi martirum.
Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 37. Kleiner Siegelrest an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamenstreifen.
500. Abt Konrad von Elewerdcstorp erklärt die Appellation
des Propstes von Heiningen für rechtmässig, dessen Exkommunikation
durch den Bischof für nichtig und setzt einen neuen Termin in der
1278. 267
Sache gegen das Kl. Wöltingerode auf den 17. Januar bez. 25. Oktober an.
Querfurt 1278 Oktober 7.
Anno domini mécec?lxx?viii?. in die Sergii et Bachi martirum
coram nobis Conrado dei gratia abbate in Elewerdestorp Halber-
stadensis diocesis iudice unico a sede apostolica delegato in causa
appellationis, que vertebatur inter prepositum et conventum de
Heninge ex una et prepositum et conventum de Woltingerode Hil-
densemensis diocesis ex parte altera, dictis partibus constitutis ex
parte dicti prepositi et conventus de Heninge petitum fuit, ut
appellationem suam ab honorabilibus dominis decano et scolastico
Hildensemensis ecclesie quondam iudicibus in causa, quam dictus
prepositus et conventus de Woltingerode super quodam rivo et rebus
aliis movere ceperat preposito et conventui de Heninge supradietis,
& domino Hildensemensi episcopo delegatis interpositam super eo,
quod ipsum super exceptione spoliationis, quam se coram eis obtulit
legitime probaturum, contra libellum obiecta audire noluerunt, pro-
nunctiaremus legitimam extitisse. Dictus autem prepositus de Wol-
tingerode nitebatur memorate appellationis articulum aliquibus rati-
onibus impugnare, que tamen carebant pondere veritatis. Nos autem
auditis omnibus, que hedem partes hinc et inde proponere curaverunt,
et cause meritis deligenter examinatis habito consilio assessorum
et aliorum proborum virorum sentenciando pronunciavimus in scriptis,
sepedictum prepositum de Heninge legitime appellasse super articulo
prenotato declarantes excommunicationis sentenciam, quam dominus
episcopus Hildencemensis post ipsam de facto tulerat in eundem, et
quecumque alia in eiusdem prepositi preiudicium et gravamen
atemptata forent sive atemptare contingeret in futuro, sepe dicte
appellationis causam quomodolibet contingencia cassa fore et irrita
ipso iure. Quo peracto rursum ex parte dicti prepositi de Heninge
petitum fuit, quatenus prenominatum prepositum de Woltingerode in
exspensis in lite factis, quas esset paratus legitime declarare, iudiciali
exactione prehabita condemnaremus eidem et postmodum in causa
principali ratione previa procedere curaremus. Verum prefatus pre-
positus de Woltingerode ad respondendum istis duabus ultimis
peticionibus concedi sibi competentes inducias postulavit. Nos
igitur rursum habito consilio assessorum et aliorum bonorum virorum
tam laicorum quam clericorum, qui dictas partes ad concordiam
instancius invitabant, precibus inclinati dictis partibus earum ad
hoe accedente consensu proximam feriam terciam post octavam
268 1278.
ephiphanie domini pro termino assignavimus tali modo, quod medio
tempore scilicet feria tercia post festum Galli personaliter ibimus
earum exspensis ad locum rivi, de quo contentio vertitur inter ipsas,
et assumptis discretis viris utriusque ecclesie amicis visis instru-
mentis, quas utraque pars produxerit, et aliis earum auditis allega-
tionibus et probationibus receptis, causam ipsam in amicicia, si
possumus et partibus placuerit, terminemus, alioquin extunc scilicet
feria tercia post octavam epiphanie domini conparebunt coram nobis
in forensi ecclesia Querenvorde ad procedendem in causa, quantum
de iure procedi poterit et debebit. Acta sunt hec anno et die
prenotatis in forensi ecclesia Querenvorde presentibus honorabilibus
dominis Hinrico preposito de Niendorp, Hillebrando plebano de
Walehusen, H. plebano de Enzinge, T(hiderico) plebano de Queren-
vorde et tribus confratribus nostris et pluribus aliis clericis et laicis
fide dignis. Nos vero H(inricus) prepositus de Niendorp et H(ille-
brandus) plebanus de Walehusen supradicti loco tabellionis ad hoc
electi et rogati hec acta conscribi fecimus et examinavimus diligenter.
In cuius rei testimonium sigilla nostra duximus appendenda.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 38. Die drei Siegel stark
beschädigt.
501. Das Kl. Dorstadt giebt dem Heinrich von Beinum eine
Hufe in Beinum zu Lehn für 15!|g Mark, mit denen es die von
Burchard von Meinersen gekauften Güter in Machtersen bezahlt, 1278
Oktober 18.
H(ildericus) prepositus, G. priorissa totusque conventus sancti-
monialium in Dorstat omnibus presens scriptum inspecturis orationes
in filio virginis gloriose. Ad cautelam futuri temporis liqueat uni-
versis, quod nos unanimi consensu Henrico dicto de Benum et suis
heredibus contulimus unum mansum in feodo situm in villa Benum
pro xv marcis et dimidia absque omni censu iure feodali perhenniter
possidendum. Prefatam autem pecuniam in usus nostre ecclesie
convertimus persolvendo bona in Machtersem a domino Borchardo
de Meynersem et suis heredibus comparata. Ne vero hoc factum
uli vertatur in dubium per lapsum temporis, sigilli nostri munimine
presens seriptum duximus roborandum. Testes huius rei sunt Theo-
dericus Hyzzeke, Iohannes de Halverstat, Conradus apud sanctum
Iacobum... Datum anno domini m?. cc?. Ixx. viii., in die beati Luce
ewangeliste.
1278. 269
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Konventssiegel an dem von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
502. Die Klöster Wöltingerode und Heiningen einigen sich in
der Streitfrage wegen eines Wasserlaufes. 1278 Oktober 20.
Processu temporis dilabitur, quantumcumque rationabiliter
aliquid negocium fuerit ordinatum, nisi accedat et confirmet illud
tenor immobilis litterarum. Hinc est, quod nos Hildebrandus dei
gratia prepositus sanctimonialium in Woltingerode, Elysa abbatissa
et conventus ibidem Cystersiensis ordinis Hildensemensis diocesis
tenore presencium recognoscimus puplice protestando, quod, cum
inter nos ex una parte et Fridericum prepositum de Heninge, Adel-
heidem priorissam et conventum ibidem ordinis sancti Augustini
eiusdem diocesis pro rivo, quem bone memorie dominus Otto inclitus
Romanorum imperator prefato conventui in Heninge concesserat ad
ipsius curiam de flumine, quod dicitur Ovekera, deducendum, prout
in instrumento exinde confecto plenius continetur, ac quibusdam
dampnis et rebus aliis suborta fuisset materia questionis, tandem
mediantibus bonis viris inter nos talis compositio amicabilis inter-
cessit, videlicet quod idem rivus perpetuo defluet in locis actenus
solitis et consuetis, verum eo loco, ubi primo emanat de Ovekera,
spacium duorum pedum et dimidii dumtaxat usualis mensure in
latitudine, profunditatem vero usque ad lignum in fundo ibidem
positum ad signum evidens obtinebit. Non est licitum nobis de
cetero, alveum predicti fluminis dilatare vel quoquo alio impedimento
efficere, quominus de ipso aqua in rivum defluat memoratum. A quo
rivo licet conventui de Heninge terram, lapides sive ligna acqueque
meatum ipsius obstruencia quociens voluerit ammovere. Eodem
modo liberum nobis est alveum predicti Ovekere exocupare et
purgare usque ad fundum debitum et antiquum, salvo tamen utroque
ipsius littore et illeso. Ceterum concessum est etiam eidem con-
ventui de Heninge, ut, cum litus prefati rivi ex aque inundatione
effractum fuerit, ipsum reparet terre cespitibus adiacentis secundum
iuris beneficium et patrie consuetudinem approbatam. Hanc igitur
ordinationem communi consensu nostro tractatu prehabito diligenti
provide factam ratam et gratam habentes promisimus fide data
inviolabiliter observare, renunciantes omni actioni, que super dampnis
et expensis in lite factis sive alia ex quacumque causa nobis contra
sepe fatos prepositum et conventum competere videbatur. In cuius
270 1278.
rei testimonium ipsis presens scriptum dedimus sigilli nostri muni-
mine roboratum. Testes huius rei sunt Iohannes prepositus de
Steterborhe, Thidericus decanus ecclesie sancti Blasii in Bruneswic,
prout sigillorum suorum appensione apparet, preterea Rotgerus
canonicus ecclesie saneti Cyriaci Bruneswicensis, Olricus canonicus
Embicensis, Albertus plebanus in parvo Dalim, Thidericus plebanus
de Borsene, layci quoque Bertramus de Werle, Bertramus de
Tzampeleve, Eylardus de Rothdorp, Albertus de Winniggestede,
Conradus de Bywende, Henricus Spiring, Burchardus de By wende
milites et Hecbertus de Borsene famulus et quam plures alii fide
digni. Áctum apud prenotatum rivum anno domini m?. ec?. Ixx?viii.,
xiii. kalendas novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 39. Von den vier Siegeln
die beiden letzten erhalten, aber stark beschädigt.
503. Das Domkapitel bestimmt, dass im Falle der Erledigung
des Stiftes nicht früher zur Neuwahl geschritten werden solle, als bis
jeder der Domherrn beschworen habe, falls die Wahl auf ihn falle, sich
nicht eher in die weltlichen Angelegenheiten des Stiftes zu mischen, als
bis die zu Gunsten des Bischofs und der Kirche gemachten Schulden
bezahlt seien, es sei denn mit Willen des Domkapitels oder nach gütiger
Einigung mit den Glüubigern. Hildesheim 1278 Oktober 27.
Dei gratia Io(hannes) prepositus, L(ippoldus) decanus et capi-
tulum Hildensemensis ecclesie. Ad supplicacionem venerabilis patris
domini nostri Ot(tonis) Hildensemensis episcopi cavere volentes et
sibi et eis, qui se pro ipso et ecclesia Hildensemensi fideiussorio
nomine pro debitis obligarunt, maxime propter vitanda pericula, que
exinde possent Hildensemensi ecclesie inminere, de consensu, volun-
tate et autoritate ipsius domini nostri episcopi decernimus et de-
cernendo statutum capituli nostri esse volumus, quod, cum vacante
Hildensemensi ecclesia per mortem dicti domini nostri episcopi seu
per cessionem aliam qualemcumque, ut moris est, in unum conveniremus
de substitutione futuri pontificis tractaturi, ad electionem episcopi
non procedemus, quin singuli de capitulo iuramento firmemus, quod
quemcumque ad regimen Hildensemensis ecclesie disponente domino
vocari contigerit, de amministratione temporalium videlicet de bonis
episcopalibus, castris et municionibus, iuribus seu iurisdicionibus
quibuscumque, quin prius solutis debitis pro eodem domino nostro
episcopo et pro necessitate Hildensemensis ecclesie contractis, se
1218. 211
nullatenus per se vel per alium intromittet, nisi de consilio capituli
se intromiserit vel super hoc in fideiussorum seu creditorum amicicia
manserit et favore. Ad robur huius nostri statuti presenti littere
sigillum capituli duximus apponendum. Actum anno domini mille-
simo cc. Ixxviii., vi. kalendas novembris, pontificatus domini nostri
Ot(tonis) episcopi Hildensemensis anno xiiii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 253. Beschädigtes
Siegel des Domkapitels.
504. Das Stift Gandersheim überträgt dem Kl. Derneburg zwei
ihm von den Grafen von Wohldenberg resignierte Hufe in Hachem
und wird durch diese mit vier Hufen in Thseninge entschädigt.
Gandersheim 1278 November 5.
Margareta dei gratia abbatissa,!) Mechtildis preposita, Luckardis
decana totusque conventus dominarum secularis ecelesie in Ganderseim
omnibus Christi fldelibus presentem litteram inspecturis sinceram
in domino caritatem. Que geruntur in tempore ne cum tempore
labantur, seriptis et testibus merito conmendantur. Noverint igitur
universi tam presentis temporis quam futuri, quod dilecti nobis in
Christo comes Heinricus iunior et comes Hermannus iunior de Wolden-
berch fratrueles coram nobis positi duos mansos in Hagchem pheo-
dales eeclesie nostre publice resignarunt renunciantes omni iuri,
quod in ipsis habere videbantur. Nos quoque intuitu divino et
intenta prece comitum eorundem proprietatem illorum mansorum
ecelesie sanetimonialium in Derneburch perpetuo possidendam libera
contulimus voluntate, idemque comites de Woldenberg quatuor
mansos in Thseninge sitos, quos Bertoldus?) de Hoiersem civis in
Hildensem hoc tempore in pheodo tenuit ab eisdem, in restaurum
ecclesie nostre perpetuo retinendos iure proprio tradiderunt. Huius
rei testes sunt Alheidis ecclesie nostre custos, Elysabeth de Hal-
remunt, Sophia et Alheidis de Bilstein, Mechthildis et Greta de
Bilstein, Mechtildis et Sophia de Eversteine nostre canonice cum
ceteris nostris dominabus, Bruningus advocatus, Iohannes de Lengethe,
Arnoldus de Wulfenchusen, Manegoldus et Albertus de Bruckem
nostri ministeriales et alii quam plures. Ut autem ea perpetuam
optineant firmitatem, nos presentem litteram nostro et ecclesie
nostre sigillis fecimus in testimonium roborari. Datum Ganderseim
anno domini m?. cc?. Ixx9. vii?. viii?.3) nonas novembris.
I) abbatissa fehlt im Or. — ?) Bertoldus auf Rasur. 8) So das Or.
272 1278.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 23a. Siegel der Äbtissin
und des Konventes wenig beschädigt an roten Seidenfäden. RBegest Doebner, UB. I,
S. 177 Nr. 364. Die betreffende Urk. der Grafen von Wohldenberg ist gedruckt
Harenberg, Hist. Gandersh. S. 190 und S. 425, beide Male mit dem Datum m.
cc, 1xx9. viii, nonas novembris. Hiernach dürfte auch das fehlerhafte Datum
obiger Urk. dahin richtig zu stellen sein, dass man vii9. tilgt und viii€. zur Jahres-
zahl zieht.
505. Bischof Otto verleiht allen, welche zum Aufbau der durch
Feuer zerstörten Kirche in Riechenberg beisteuern, vierzig Tage Ablass.
Hildesheim 1278 Dezember 13 (idus decembris, pontificatus nostri
anno xv?).
Or. im diplom. Apparat der Univers. Göttingen. Beschüdigtes Siegel des
Bischofs. Gedr. Heinneccius, Antiquit. Goslar. S. 297, Bode, UB. II, S. 281
Nr. 352.
506. Propst Volrad, Dechant Heinrich und das Kapitel des
Moritzstiftes bestimmen zur Einschränkung der unnötigen Kosten, welche
dem von den Scholaren zum Bischof Gewáühlten und dessen Eltern er-
wachsen, dass fortan der Gewählte auf Lucientag eine Mark zum
Besten der Scholaren und drei Mark zur Vermehrung des Gottes-
dienstes und des Schmuckes an den Scholaster bez. Kantor zahle.
1278 Dezember 13 (ydus decembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 41. Siegel des Propstes und
beschädigtes des Kapi:els und des Dechanten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 178 Nr. 366,
Sudendorf, UB. VIII, S. 88.
507. Bischof Otto überträgt dem Blasiüstift in Braunschweig den
Zehnten von acht Hufen in Burgdorf bei Lichtenberg (Borchthorpe
ante Lichtenberge), den ihm die Edeln Friedrich und Walther von
Dorstadt, Brüder, aufgelassen haben. Hildesheim 1278 Dezember 28
(xii. kalendas ianuarii).
Testes huius rei Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus,
Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstad, Wernerus ple-
banus, prepositus Cono, Iohannes cantor canonici Hildensemenses,
Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna,
Ludolfus de Cramme, Aschwinus et Conradus de Stenberge, Sifridus
de Rutenberge milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasi Nr. 81. Siegel des
Bischofs gut erhalten, das des Domkapitels fast zur Hälfte verloren.
1279. 219
508. Ritter Heinrich Rasehorn bekundet, dass eine Wiese in
Westenem nach seinem Tode an das Kl. Wöltingerode zurückfallen
solle. Wohldenberg 1276 März 12.
Ego Henricus Rasehorn miles omnibus, quos presentem litteram
videre contigerit vel audire, notum esse volo, quod pratum curie
mee in Westenem adiacens ad vite mee tempore possidendum ad
manus ecclesie in Woltingerode me mortuo sine difficultate qualibet
revertetur. In huius rei argumentum presentem litteram dedi ecclesie
memorate. Presentes aderant et audierant dominus Baldwinus de
Stenberge miles, Conradus et Aschwinus Suevi et Henricus de
Elvedhe et alii complures. Acta sunt hec anno domini m?. c?c?-xxviiii.,
datum Woldenberge premissis domini annis, dominica qua cantatur
Letare Ierusalem.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 47. Es siegelt Balduin
von Steinberg. Siegel gut erhalten.
509. Konrad von Dorstadt, Domherr in Halberstadt, übereignet
dem Marienstift daselbst eine Hufe in Ydellenstede und eine halbe
in Wedersleve mit Zustimmung seiner Brüder Bernhard, Domherrn in
Hildesheim, Arnold, Domherrn in Magdeburg, Walther und Friedrich.
1279 Mai 12 (iiii. idus maii).
Gedr. Schmidt, UB. des Hochstiftes Halberstadt II (Publ. aus den Preuss.
Staatsarchiven 21) S. 423 Nr. 1343.
510. Bischof Otto übereignet dem Kl. Frankenberg bei Goslar
den Zehnten in Mechtshausen (Mechtegeshusen), den Ritter Erembert
von Bockenem und dessen Söhne Bernhard und Ludolf dem Ritter
Engelbert von Hachem und dieser dem Aussteller aufgelassen hat.
Hildesheim 1279 Juni 23 (in vigilia nativitatis Johannis baptiste).
Testes — — sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus decanus,
Volradus Montis prepositus, Wernerus plebanus, Bernardus de Dor-
stad, prepositus Cono canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius,
Conradus marscalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme,
Iohannes Bok advocatus in Woldenberge, Henricus Rasehorn, Olricus
de Herre, Henricus de Walmode milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Frankenberg Nr. 21. Siegel des Bischofs
beschädigt, das des Domkapitels verloren. Gedr. Bode, UB. IL, S. 284 Nr. 259.
511. Die Brüder Bernhard, Domherr, Burchard und Luthard von
Meinersen verkaufen dem Propste Hilderich und dem Konvente des
Hildesh. UB. III. 18
214 1279.
Kl. Dorstadt für 80 Mark Silber fünf und eine halbe Hufen und
sieben Hausstellen in Machtersen (Machtersem), welche. ihnen ihre
Schwester. Lutgard, Frau des Ludolf von Wenden, resigniert .hat.
1279 Juni 24 (in die beati Johannis’ baptiste).
Huius rei testes sunt Conradus de Dorstat prepositus in Als-
borch, comes Henricus de Blankenborch, Hermannus et Henricus et
Hermannus eorum consanguineus comites de Woldenberch, F'rede-
ricus et Woltherus fratres nobiles de Dorstat, Borchardus marscalcus,
de Asseborch, Ludolfus de Wenedhen.
Or. im Archie des Kl. Dorstadt. Von den sieben Siegeln das zweite, dritte
und sechste, nämlich des Burchard und Luthard von Meinersen und des Grafen
Hermann von Wohldenberg erhalten. Gedr. Asseburger UB. I, S. 257 Nr. 393.
512. Bischof Otto bestimmt über das Gnadenjahr verstorbener
Domherrn. Hildesheim 1279 Juni 30.
Otto dei gratia Hildensemensis episcopus universis, quibus
presens scriptum videre contigerit vel audire, salutem in domino.
Prudens decrevit antiquitas, ut que ab hominibus geruntur, ne simul
cum lapsu temporis a memoria hominum labantur, scriptis autenticis
commendentur. Hinc est, quod, cum dilecti in Christo . . prepositus,
. decanus et capitulum ecclesie nostre nobis humiliter supplicarint,
quatinus redditus beneflciorum seu prelaturarum, que vel quas de
manu nostra tenent, ipsis decedentibus uno anno post mortem
integraliter cedant ad defunctorum debita persolvenda, quod, si
defuncti debitorum onere gravati non fuerint, dicti redditus vel
quiequid ultra solutionem debitorum excreverit pro ipsorum memoria
peragenda per testatores in usus capituli convertantur, nos eorum
piis supplicacionibus inclinati ipsorum desiderio duximus liberaliter
annuendum, ita tamen quod si aliquem ex ipsis in die beati Iacobi
mori contigerit, testamentarii ipsius fructus nostrorum beneficiorum
vel prelaturarum primo anno ex consuetudine percipient approbata
pariter et prescripta, secundo eciam anno iidem testatores pre-
dicta percipient integraliter ex hac nostra liberali concessione se-
cundum formam superius annotatam. Si autem, quod absit, aliquem
ex ipsis intestatum decedere contigerit, predicta omnia cum bonis
defuncti mobilibus et inmobilibus excepta curia sua per.. decanum
et capitulum pro ipsius memoria peragenda in usus capituli conver-
tentur. Illi autem, quibus beneficia vel prelature collata vel collate
fuerint, iurisdicionem suam excercebunt et beneficiorum collacionem
1219. 215
liberam obtinebunt. Ad huius nostre concessionis evidenciam pre-
sens scriptum inde confectum sigillo nostro fecimus communiri.
Actum in capitulo nostro Hildensem anno domini millesimo cc?. Ixxviiii.,
in commemoratione beati Pauli, pontificatus nostri anno quinto decimo.
Or: im Kgl. St -A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 254. Gut erhaltenes
Siegel des Bischofs.
198. Propst Konrad von Einbeck bekundet, dass Lippold von
Wetze (Wettessen), Ritter, und dessen Brüder Giselbert und Georg,
Knappen, mit Zustimmung des Dietrich, Kanonikers des Kreuzstiftes
und Sohnes des Giselbert, viertehalb Hufen in Stöckheim (Stockem)
dem Kl. Amelunxborn verkauft und ihn entschädigt haben. 1279
Juli 6 (in octava beatorum apostolorum Petri et Pauli).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomatar des Kl. Amelunxborn I, fol. 125
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
514. Domdechant Lippold, Domscholaster Hoier und Domkantor
Johann gewähren dem Johannisstift ein zweites Gnadenjahr mit der
Bestimmung, dass die Einkünfte dieses zur Bezahlung der Schulden
des verstorbenen Stiftsherrn, oder, wenn solche nicht vorhanden, mit den
Einkünften des ersten Jahres zur Memorie jenes und zum Nutzen der
Kirche verwendet werden sollen. Hildesheim 1279 Juli 17 (xvi.
kalendas augusti).
Or. im Kgl. St.-4. zu Hannover, Johannisstift Nr. 28. Beschädigte Siegel
des Domkapitels und der drei Aussteller. Auf der Rückseite von gleichzeitiger Hand:
In erastino huius date que fuit tercia feria, fuit electus dominus Siffridus Magde-
burgensis ecclesie decanus in episcopum Hildensemensem. Gedr. Würdtwein,
Nova subs. I, S. 331 nach Cop., Doebner, UB. I, S. 179 Nr. 367 nach dem Or.
515. Wahlkapitulation (des Bischofs Siegfried). O. D. (1279
Juli 17).
Redditus mense episcopalis non alienabit.
Item monetam conservabit sicut continetur in privilegio Adologii,
et quando eam locare voluerit, advocabit prepositum et decanum
et prelatos.
Item advocatiam civitatis non infeodabit.
Item officium dapiferatus non infeodabit.
Item turres castrorum sibi conservabit et faciet eas conservari
per fideles ministeriales vel litones ecclesie.
Item advocatos non faciet in castris nisi ministeriales ecclesie.
18*
276 Ä 1279.
Item si contigerit vacare feoda nobilium, si vult ea locare,
faciet de consilio maiorum de capitulo et locabit ea comparibus curie.
Item archidyaconatus, capellas sive alios redditus, qui habentur
de manu episcopi, extra capitulum non locabit.
Item feoda nobilium et ministerialium nulli ecclesie dabit sine
consilio et consensu capituli.
Item ratum habebit quod fecit dominus episcopus Conradus et
alii episcopi de thelonio Nove civitatis.
Item testamenta fratrum, que per se vel per alios fecerint,
rata habebit.
Item pueris infra scolas non conferet prelaturas et beneficia,
que curam habent animarum.
Item sententias antecessoris sui et capituli nisi prehabita satis-
factione non relaxabit.
Item iura archidyaconorum in sententiis suis et in aliis iuribus
fideliter conservabit.
Item privilegia ecclesie de rebus episcopi morientis in suo iure
conservabit, et quicquid contra ea attemptatum est retractabit.
Item iura capituli et litonum et aliorum hominum, quando sunt
in servitio dominorum, ex parte consulum et civitatis non per-
mittat infringi. !
Item obligationem bonorum episcopalium factam capitulo et
commutationem ratam et firmam habebit.
Item munitiones, quas ecclesia habuit et habet, fideliter ecclesie
conservabit.
Item bona prepositure et alia bona nostra specialia tuebitur
sicut sua et in eis exactionem per se vel per advocatos suos non
faciet.
Item debita, in quibus tenetur capitulo, infra triennium con-
firmationis sue incipiet solvere vel in gratia capituli manebit.
Item ad alia debita, que rite contracta fuerint, tenebitur.
Item hec sigillo capituli sigillabuntur.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 362. Bruchstück
des Kapitelssiegels. Gedr. Neues vaterländ. Archiv 1830 S. 351, im Auszug Doebner,
UB. I, S. 180 Nr. 369. Bischof Otto starb am 4. Juli (vgl. das Todtenbuch des
Michaeliskl., herausgegeben v. Mooyer im Vaterländ. Archiv 1843 S. 3), die Wahl
Siegfrieds von Querfurt erfolgte bereits am 17. Juli mitten im Kampfe des Bistums
mit Herzog Albrecht von Braunschweig, vgl. die Notiz auf der Rückseite der Urk.
Johannisstift Nr. 28 (oben Nr. 614) und Bertram, Gesch. von Hildesheim I, S. 294.
1279. 277
516. König Rudolf ersucht das Domkapitel, den Erwählien
Siegfried zur Beilegung des Streites mit den Herzögen von Braunschweig
zu bewegen, wie er selbst ihn schon früher dazu ermahnt habe. O. D.
(1279 nach August 15).
Ex officii nostri debito Hildensemensis ecclesiae, praecellentis
imperii Romani calumpniae, zelantes honorem, quietem et commodum
et periculosis ipsius dispendiis et dispendiosis periculis, quibus ex
guerrarum discrimine hinc inde concutitur, interno et pio compati-
entes affectu venerabilem vestrum electum litteris et nuntiis alias
sollicitavimus, hortabamur et monuimus sano et utili consilio sibi
nichilominus persuadentes, ut super tranquillando et serenando statu
ipsius ecclesiae nostris nuntiis acquiesceret et cum clarae memoriae
Al(berto) duce Brunswicensi, principe et praeside nostro dilecto,
qui Hildensemensi ecclesiae et cuilibet conquerenti paratus erat,
dum viveret, in curia nostra de iustitia respondere, ad unitatem
karitatis intimae deveniret vel saltem ius, si quod sibi contra prae-
dictum principem competeret, prosequeretur in iudicio coram nobis.
Et quia praefati ducis heredes favore benigno prosequimur, ut
tenemur, denuo ad eundem vestrum honorabilem virum providum
et circumspectum N., nostrum familiarem et consiliarium, super
eodem negotio cum regalibus apicibus transmittimus devotionem
vestram rogantes et hortantes attente, quatenus ad parendum et
acquiescendum votis regalibus et eiusdem N. monitis et exhorta-
tionibus circa ea, quae sunt pacis et concordiae vel iustitiae, ipsum
vestrum electum continuis inductionibus excitetis, dirigatis ac etiam,
prout expedire videbitis, inducatis, ut praeter inaestimabile com-
modum, quod ex hoc vobis et ecclesiae vestrae proveniet, sere-
nitatem regiam in cunctis vestris agendis inveniatis perpetuo
proniorem.
Gedr. Bodmann, Cod. epistolaris Rudolfi I, Leipzig 1806 S. 119. Danach
wiederholt. Regest Böhmer-Redlich, Reg. imp. VI, 1, Nr. 1156. Herzog Albert starb
“m 15. August 1279. Bald darauf wird wohl der Brief geschrieben sein.
517. Das Kl. Wöltingerode überweist dem Priester Nantwig in
Rimbeck gegen zwölf Mark die Rente einer halben Hufe ebenda, welche
nach seinem Tode an die Kellerei zur Feier seiner Memorie fallen solle.
1279 November 25.
Elysa dei gratia abbatissa, Hildebrandus prepositus totusque
conventus sanctimonialium in Waltingerode omnibus salutem. Tenore
218 1219.
presentium protestamur, quod dominus Nantwicus sacerdos in Rin-
beke in memoriam sui obitus contulit ecclesie nostre duodecim
marcas Halberstadensis argenti, de quibus redemimus duos mansos
et dimidium, qui fuerant graviter obligati. Nos vero considerantes
pium eius circa nos affectum assignavimus eidem ad tempora vite
sue reditus dimidii mansi ibidem, cum acceptare voluerit. Post
mortem autem suam census idem cellerarie perpetuo deputabitur,
ut exinde conventui nostro in anniversario suo servicium ministretur
et eius memoria iugiter observetur. Huius rei sunt testes dominus
Heinricus sacerdos in Mulbeke, Waltherus et Heinricus filii Iohannis
Colith et alii quam plures. Datum anno domini m?. cc?. Ixxix9,, in
die Katerine virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 48. Beschädigtes Konvents-
siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
518. Die Grafen von Wohldenberg bestätigen die Schenkung von
zwei Hufen in Wedem durch ihre Väter an Bernhard vom Hagen und
deren ÜUebertragung an das Krankenhaus des Kl. Wöltingerode.
1279 Dezember 20.
Nos Hermannus et Heynricus et Otto fratres, Burchardus et
Hermannus et Heynricus fratres dei gratia comites de Woldenberg
omnibus hanc litteram inspecturis salutem in eo, qui est omnium
vera salus. Universis Christi fidelibus cupimus esse notum, quod
patres nostri pie memorie Burchardus et Heynricus comites de
Woldeberg duos mansos, quos lohannes de Wedem ibidem ab ipsis
possidebat, domino Bernhardo dicto de Indagine donaverunt. Et
licet predicti patres nostri huiusmodi donationem sine nostro per-
petraverint assensu, nichilominus nos ob specialis dilectionis causam,
quam idem dominus Bernhardus ad nos habuit, ac filiorum suorum
Ludegeri et Hermanni fratrum Minorum petitionem huiusmodi do-
nationem ratam habere volentes cum omnibus heredibus nostris una
cum ipso claustro in Woltincherode specialiter infirmarie deputantes
cum omni iure tam in villis quam in pratis, in silvis et in pascuis
donamus perpetuo possidendam pro subsidio anime prefati domini
Bernardi, cuius anniversarius in vigilia beati Martini episcopi et
confessoris peragetur, necnon aliorum, quorum ipse usus fuerat bonis
et ex oblivione seu ignorantia dampnum ad plenum minime restauravit,
atque pro omnium parentum suorum et nostrorum remedio pecca-
torum, ita quod, si prepositus seu abbatissa prefati claustri vel
1279, 279
quicumque alius contra hanc donationem quidquam attemptare pre-
sumpserit auferendo aut in alios usus commutando, ipso facto sit
excommunicationis vinculo Hildensemensis episcopi innodatus. Huius
autem rei firmitatem nostrorum sigillorum et sepedicti domini Bern-
hardi appensione duximus roborari. Testes vero huius sunt nobiles
viri comes Heynricus de Blankenburg et comes Heynricus de Walde-
berg ac nobiles dicti de Dorstat fratres Fredericus et Walterus,
ordinis fratrum Minorum frater Ludegerus et frater Hermannus et
frater Iohannes de Soderde conversus supradicti claustri. Acta
sunt hec anno domini m9. cc?. Ixx?ix?., in vigilia sancti Thome
apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 49. Die fünf Siegel
beschädigt.
519. Die von Escherde verzichten zu Gunsten des Kl. Derneburg
auf alles Recht an zwei Hufen in Ottbergen. Hildesheim 1279.
Nos Lippoldus et filius meus Thidericus, Iohannes et filius
meus Thidericus, Iordanus, Ludoldus milites dicti de Escherte
omnibus hoc scriptum visuris notum esse cupimus litteras per pre-
sentes, quod voluntarie et de pleno consensu renunciamus omni
impeticioni et iuri, quod habuimus vel habere potuimus super duos
mansos sitos in Otberge, renunciantes eisdem mansis cum omni iure,
quod nostrum intererat in predictis mansis, libere dimisimus sanctis
monialibus in Derneborch deo servientibus in perpetuum possidendos.
Ne vero aliquis nostrorum heredum nostrum factum in posterum
valeat reclamare, predicte ecclesie in Derneborch presens scriptum
contulimus nostrorum sigillorum munimine roboratum. "Testes huius
facti sunt dominus Ernestus abbas ecclesie sancti Michahelis in
Hildensem, Sifridus de Rodhen, Iohannes Niger, Sifridus de Ruten-
berg, Iohannes de Stedere, Egkehardus de Levenstede milites,
Iohannes Honhorst, Iohannes de Szerstede famuli, Albertus de Dam-
mone, Henricus Westvalus, Thidhericus Marcolfi, Hermannus Bocvel,
Arnoldus de Mynda, Thegenardus de Indagine, Bernardus frater
suus burgenses in Hildensem et alii quam plures. Datum in Hil-
densem in ecclesia sancti Michahelis anno domini m?. cc?. Ixx?. ix.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 24. Siegel des Johann
hängt an der Urk. das des Lippold liegt lose bei, die anderen beiden verloren.
Regest Doebner, UB. I, S. 179 Nr. 368.
280 1280.
520. Ritter Balduin von Wenden und seine Frau Jutta kaufen
für 85 Mark Silbers vom Bischof Siegfried ein Allod in Rosenthal
mit Ausnahme des Gerichtes und des Schlossplatzes, das zu seinen
Lebzeiten nicht zurückgekauft werden darf. O. D. (1279-87).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 257. Siegel des
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Sudendorf,
UB. I, S. 298.
521. Die Grafen Meiner von Schladen und Otto von Everstein
bekunden die Beilegung eines Streites des Bischofs mit dem Propst,
Dechanten und anderen Verletzten. O. D. (1279—1310).
Nos dei gracia Menerus comes de Sladen, Otto comes de Eversten,
omnibus presentes litteras visuris tenore presencium protestamur,
quod facta composicione inter dominum episcopum Hildensemensem
ex una parte et dominos prepositum et decanum maioris ecclesie
ceterosque lesos tam religiosos quam seculares ex parte altera hanc
formam idem dominus episcopus ore pronunciavit declarans, quod
quitquit discordie, rancoris seu offense fuit inter ipsum et predictos,
totum debet esse in bona et sincera amicicia complanatum et
mortuum, ita quod inter eos numquam de cetero reviviscat et quod
ipse dolet intime offensam istorum, et in quibuscumque offendit vel
dampniflcavit pro tempore favore et gracia compensabit et quod
hec et hiis similia de cetero cavebit nec ulterius attemptabit, ymmo
clerum in iure et libertate sua faciet permanere. In cuius rei
testimonium sigila nostra duximus presentibus apponenda.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 686 Nr. 1319 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Es lässt sich nicht feststellen, auf welche Ereignisse sich der Vertrag
besieht. Nach den Ausstellern gehört die Urk. in die Zeit des Bischofs Siegfried.
522. Die Herzöge von Braunschweig tauschen mit dem Grafen
Hermann von Wohldenberg Ländereien. Braunschweig 1280 Februar 9.
Henricus, Albertus, Wilhelmus dei gratia fratres duces de
Brunswic omnibus presentem cartulam inspecturis salutem in omnium
salvatorem.!) Presentibus publice protestamur, quod cum Hermanno
comite de Waldenberch iuniori duos mansos in villa Dhinkelere
sitos, quorum ad nos proprietas pertinebat, pro tribus aliis in villa
Ruden sitis permutavimus, quorum proprietas sua fuit, ita quod nos
illos tres in Ruden obtinebimus et ipse illos duos in Dhinkelere
J) So das Or.
1280. 281
obtinebit. Ne igitur super hiis contingat inposterum dubitari, presens
scriptum super hoc confectum sigillo nostro roboratum dedimus ad
cautelam. Datum in Brunswic anno domini m?, cc9. Ixxx?., v9. idus
februarii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 156. Das Siegel von den
roten und gelben Hanffüden verloren.
528. Das Kl. Dorstadt bestimmt eine Hausstelle in Ohlendorf
und eine Rente von vier Schilling in Mullenstede zur Anschaffung
einer Osterkerze. 1280 März 8.
H(ildericus) prepositus G. priorissa totumque collegium sancti-
monialium in Dorstat omnibus in perpetuum. Quonium acta tem-
porum, ne labantur cum tempore, scripture testimonio sunt con-
firmanda, noverint presens scriptum inspecturi, quod nos de communi
consensu nostri capituli ad laudem et gloriam dei aream in Olden-
thorp sex solidos solventem pro quadam area in Benem, quam dudum
Helyas sacerdos inspiratione divina monitus contulit nostre custodie
ad columpnam paschalem eundem censum solventem, que secundum
nostre ecclesie consuetudinem triginta trium talentorum cere pondere
conficitur, insuper in augmentum jam dicte columpne quatuor soli-
dorum redditus in villa Mullenstede, que sita est trans aquam,
assignavimus perpetuo possidenda. Ne vero prelibata a nostris
successoribus calumpnientur, presentem paginam sigilli nostri muni-
mine duximus roborandam. Acta sunt hec anno domini m?, cc?. 1xxx?.,
feria sexta ante dominicam Invocavit, in generali capitulo dominarum.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Sehr wenig beschädigte Siegel der Kirche und
der Propstei in Dorstadt.
524. Papst Nicolaus III. beauftragt den Bischof (Friedrich)
von Merseburg, dafür zu sorgen, dass die der Hildesheimer Kirche
entfremdeten Güter dieser wieder zurückerworben werden. Rom 1280
März 18.
Nicolaus episcopus servus servorum dei venerabili fratri . .
episcopo Merseburgensi salutem et apostolicam benedictionem. Ad
audientiam nostram pervenit, quod tam dilecti filii . . decanus, . .
prepositus et capitulum Hildesemenses, quam predecessores eorum
decimas, terras, domos, prata, pascua, nemora, molendina, iura, iuris-
dictiones et quedam alia bona ad ecclesiam ipsam spectancia datis
super hoc litteris, interpositis iuramentis, factis renuntiationibus et
282 1280.
penis adiectis in gravem ipsius ecclesie lesionem nonnullis clericis
et laicis aliquibus eorum ad vitam, quibusdam vero ad non modicum
tempus et aliis perpetuo ad firmam vel sub censu annuo concesse-
runt, quorum aliqui dicuntur super hiis confirmationis litteras in
forma communi a sede apostolica impetrasse. Quia vero nostra
interest lesis ecclesiis subvenire, fraternitati tue per apostolica
scripta mandamus, quatinus ea, que de bonis ipsius ecclesie. per
concessiones huiusmodi alienata inveneris illicite vel distracta, non
obstantibus litteris, penis, iuramentis, renuntiationibus et confirma-
tionibus supradictis ad ius et proprietatem eiusdem ecclesie studeas
legitime revocare, contradictores per censuram ecclesiasticam appel-
latione postposita compescendo. Testes autem, qui fuerint nominati,
si se gratia, odio vel timore subtraxerint, censura simili appellatione
cessante compellas veritati testimonium perhibere. Datum Rome
apud sanctum Petrum xv. kalendas aprilis, pontificatus nostri anno
tercio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 259. Bleibulle an
Hanfschnüren.
525. Domherr Bernhard von Meinersen genehmigt den Verkauf
von sechstehalb Hufen und sieben Hausstellen in Machtersen durch seine
Brüder Burchard und Luthard an Propst Hilderich und das Kl. Dorstadt.
Hildesheim 1280 Mai 7 (nonas may). |
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers. Vgl. oben
Nr. 511.
526. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Derneburg
einen Mühlenplatz an der Nette. 1280 Mai 14.
Dei gratia nos Borgardus et Hermannus comites de Woldenberg
omnibus, quibus has litteras videre contingerit, in vero salutari
salutem. Ea, que pro tempore coram nobis aguntur, ne oblivioni
tradantur, expedit, ut in scripta pupplica redigantur. Tenore igitur
presencium notum esse volumus et constare, quod cum consensu
fratris nostri Hinrici canonici maioris ecclesie in Hildensem renun-
ciavimus omni iuri, quod habuimus et vendicare poteramus in quo-
dam loco molendini ex utraque parte Nete, qui scilicet locus adiacet
yndagini claustri sanctimonialium in Derneborch, ex promocione et
instancia domini Iohannis ibidem prepositi et contulimus iam dicto
conventui sanctimonialium cum omni utilitate perpetuo possidendum.
In evidens vero testimonium has litteras sigillorum nostrorum robore
1280. 283
iussimus confirmari. Testes huius facti sunt dominus Otto prepositus
de Eversten, comes Ludolfus et Conradus et Iohannes nobiles et
fratres de Woldenberg, dominus Heidhenricus de Heiershusen,
dominus Grubo et dominus Boldewinus de Stenberg, Wolterus de
Nette, Hoierus de Mandere, Conradus, Ascwinus, Nicolaus Suevi,
Ascwinus de Holle, Olricus de Barem, Lippoldus, Thidericus, Andreas,
Hermannus de Heiershusen!) et ceteri plures flde digni. Datum
anno incarnacionis domini m?. cc9. Ixxx9., ii. ydus magi.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 9.
Die Siegel der drei Grafen Burchard, Hermann und Ludolf gut erhalten.
527. Graf Gerhard von Holstein überlässt den Brüdern von
Harlingeberg das Patronatsrecht der Kirche in Immenrode gegen zwei
Hufen in Bansleben. Braunschweig 1280 Juli 6.
Nos dei gratia Gherhardus comes de Holtceten recognoscimus
per presentes publice protestando, quod de bona voluntate et maturo
habito consilio ius patronatus ecclesie in Ymmenrodhe cum omni
iure domino Iordano et Heynrico et Widekindo fratribus dictis de
‚Harligeberch in proprium dedimus, in cuius donacionis restaurum
predicti fratres de Harligberche nobis duos mansos sitos in Batesleve
reddiderunt. . Huius rei testes sunt dominus Iohannes de Adenoys,
comes Heydhenricus de Luterberche, comes Hermannus de Wolden-
berch, Iohannes de Goltorn, Ludolphus de Goltorn milites, dominus
Alf de Holte, Heyno de Bardeleve, dominus Bertoldus de Reten,
Iohannes de Adenoys, dominus Ericus et dominus Ludolfus dicti de
Esebeke. In huius rei testimonium presentem litteram conscribi
fecimus et nostri sigilli munimine roborari. Datum Brunswic anno
domini m?. ec?. Ixxx9., in octava apostolorum Petri et Pauli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 51. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers, Reitersiegel, an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
528. Ritter Johann von Escherde verkauft dem Abt Albert,
Prior Johann und dem Konvente des Kl. Marienrode acht Hufen in
Bemerode (Bevingerodhe) mit der Nutzung genannt colinge im
Rodherebrok, welche Ritter Jordan von llten von ihm zu Lehn hatte,
mit Zustimmung seiner Söhne Dietrich und Jordan und seiner Ver-
!) Dahinter ist Trobo getilgt.
284 1280.
wandten Ritter Jordan und Ludold von Escherde. 12801) Juli 25
(viii. kalendas augusti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 43. Die drei Siegel, des
Johann von Escherde an grünen und roten, des Dietrich von Alten und des Jordan
von Escherde an roten Seidenfüden, wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB.
S. 69 Nr. 55. In einer Urk. von demselben Datum gelobt der Verkäufer die Zu-
stimmung seines minderjährigen Sohnes später beizubringen, Or. a. a. O. Nr. 45
mit beschädigtem Siegel des Johann von Escherde an roten Seidenfäden und dem
stark beschädigten des Dietrich von Alten an dem von der Urk. geschnittenen
Pergamentstreifen, gedr. a. a. O. 71 Nr. 57. In einer undatierten Urk. verkauft
auch Jordan von Ilten die acht Hufen dem Kloster, Or. a. a. O. 44 mit dem
beschädigten Siegel des Dietrich von Alten, gedr. a. a. O. S. 70 Nr. 56.
529. Johann Pfarrer in. Schladen unter den Zeugen der Urk.
der Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel für
Kl. Isenhagen. Schladen 12(80) September 1 (in die Egidii).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Gedr. Asse-
burger UB. I, S. 262 Nr. 401, nach Cop. Lüneburger UB. V, S. 18 Nr. 40.
530. Bischof Siegfried überträgt auf Bitten des Domdechanten
Lippold, des Domscholasters Hoier und des Domkantors Johann dem
Johannisstift das Eigentum des halben Zehnten in Lotingessen.
Hildesheim 1280 Oktober 10 (in die Gereonis).
Testes huius nostre donationis sunt Arnoldus de Wereberge,
Otto de Eversten, Bernardus de Meynersen canonici Hildensemenses,
Ernestus pincerna, Aswinus de Stenberge, Ludolfus de Cramme
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 29. Beschädigte Siegel
des Bischofs und des Domkapitels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I,
S. 340. Begest Doebner, UP. I, S. 181 Nr. 370.
581. Bischof Siegfrieds Ablassbrief für Kirche und Kloster
st. Georgen in Glaucha. 1280 Oktober 18.
Nach dem Regest bei v. Dreyhaupt, Saalkreis I, S. 804 Nr. 39 wiederholt v.
Mülverstedt, Heg. archiep. Magdeb. III, S. 128 Nr. 324; das. S. 132 Nr. 336 ein
undatierter Indulgenzbrief Siegfrieds für das Marienknechtskloster in Halle.
532. Bischof Siegfried bekundet, dass bei der Beilegung eines
Streites zwischen den Kanonikern des Cyriacistiftes in Braunschweig
und den Brüdern Eberhard und Aschwin von Lutter wegen zweier
1) Or. m9. c?c9, lxxxi&., doch ist das i mit dunklerer Tinte später nach-
getragen.
1280. 285
Hufen in Sossmar (Sutherem) die Brüder auf alle Ansprüche verzichtet
haben, Hildesheim 1280 Oktober 31 (in vigilia omnium sanctorum).
— — presentes fuerunt — — Arnoldus de Wereberge, Bernardus
de Meynersem canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Er-
nestus pincerna, Aschwinus de Stenberge, Ludolfus de Cramme,
Sifridus de Rutenberge, Egkehardus de Levenstede milites, Albertus
et Conradus fratres de Dampmone, Bernardus de Hoyersem, Heyno
de Gustede, Brendeko Storm, Ludolfus Rufus burgenses.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Cyriaci Nr. 17. Siegel des
Bischofs verloren, das des Eberhard von Lutter am Rande beschädigt.
533. Ludolf von Borsum entsagt nach Empfang von sechs Mark
durch das Kreuzstift allen Ansprüchen an eine Hausstelle und 14 Morgen
in Kemme. 1280 November 5.
Ludolfus filius Ludolfi militis dicti de Borsem singulis et uni-
versis, ad quos presens scriptum pervenerit, salutem. Tenore pre-
seneium innotescat, quod omne ius, quod michi vendicavi in area
et xiiii iugeribus sitis in Kemme, resignavi et mee actioni in-
perpetuum renunciavi. Recepi tamen ab ecclesia sancte Crucis vi
marcas et ei prestabo ab omnibus impetentibus warandiam. In huius
rei testimonium: sigillo meo feci roborari. Testes huius sunt dominus
Ar(noldus) de Wereberge et Ber(nardus) de Dorstat canonici Hil-
densemenses, Aswinus de Lapideo monte et Ernestus pincerna
milites. Datum anno domini m?. cc?. Ixxx?., nonas novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 157, Siegel des Ausstellers
schildförmig, zeigt sechs Eisenhüte, 3: 2: 1: } SIG(IL)LVM LVD.... CTI
DE....EM, kleiner Rest des Siegels der A. v. Warberg und »pitzovales be-
schädigtes der B. von Dorstadt.
584. Ekbert, Burchard und Hermann von Wolfenbüttel genehmigen
in Gegenwart des Grafen Meiner von Schladen den Verkauf einer Hufe
in Dorstadt durch Burchard von der Asseburch an das Kl. Dorstadt,
das ihnen dafür drei und ein halbes Pfund entrichtet. 1280 November 18
(in octava sancti Martini episcopi).
Huius rei testes sunt milites Volcmarus de Goslaria, Bertoldus
et Anno de Gowische,!) Henricus Wifgrove, Henricus Friso, Hen-
ricus de Hornhusen, Iohannes de Gosa.
1) Or. Howische.
286 1280.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Grafen und des Burchard von der
Asseburg. Gedr. Asseburger UB. I, S. 265 Nr. 404. Regest Bode, UB. II, S. 291
Nr. 271.
535. Die Grafen Burchard und Hermann von Wohldenberg
verkaufen dem Kl. Dorstadt die Vogtei über sechs Hufen in Wede-
liggerode. 1280 November 27.
Ut gesta hominum maneant illibata, litteris et testibus muni-
untur. Hinc est, quod notum facimus intuentibus presens scriptum,
quod nos Burchardus et Hermannus comites dicti de Woldenberc
vendidimus advocatiam sex mansorum in Wedeliggerode ecclesie
sanctimonialium in Dorstat, quod Ludolfus Pluder et sui legitimi
heredes a nobis in feodo!) tenuerunt, sub titulo proprietatis quiete
et libere perpetuo possidendas.?) Ut autem hec inconvulsa per-
maneant, sigillorum nostrorum munimine presentem paginam duximus
roborandam. In reconpensam vero huius donationis assignamus duos
mansos nostre proprietatis sitos in Harige cum nostrorum heredum
consensu ac omnium, quorum est consensus requirendus. Testes
vero huius sunt comes Hermannus de Woldenberc, comes Ludolfus
et frater suus de Insula, Iohannes miles de Wetelemenstede, Heiden-
ricus miles de Hedershusen, Iohannes Trobe, Arnoldus de Elvede
et alii quam plures flde digni. Datum anno domini m?. cc?. Ixxx?.,
quinto kalendas decembris.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Burchard stark beschädigt, des
Hermann gut erhalten an den von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen.
586. Herzog Heinrich von Braunschweig, Graf Meiner von
Schladen, die Klöster Wöltingerode, Neuwerk bei Goslar und Ringelheim,
die Ritter Volkmar von Goslar und Heinrich von Burgdorf und
Konrad von Wehre übertragen das ihnen bisher gemeinsam zustehende
Patronatsrecht der Kirche in Beuchte (Bokede) dem Deutschen Hause
in Goslar. 1280 Dezember 1 (prima dominica adventus).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Weddingen Nr. 3. Sieben Siegel, aus denen
allein die Namen der Berechtigten, die in der Urk. nicht genannt werden, zu
ersehen sind. Gedr. Bode II, S. 292 Nr. 272.
537. Das Stift Gandersheim gibt dem Bischof Siegfried und
dessen Kirche das Eigentum von neun Hufen in der Rodung bei
I) Or. feado. — ?*) So das Or.
1980. ,287
Wohldenberg und erhält dafür als Ersatz den Zehnten des Drostehagens
und den des Nienhagen bei Heckenbeck. Gandersheim 1280 Dezember 25.
Margareta dei gratia Gandersemensis ecclesie abbatissa omnibus
hanc litteram inspecturis sinceram in domino caritatem. Ad uni-
versorum noticiam presentium testimonio cupimus pervenire, quod
nos in Christo venerabili patri domino Sifrido Hildensemensi episcopo
et ipsius ecclesie cum consensu nostri capituli proprietatem novem
mansorum in novali apud Woldenberge contulimus libera voluntate
perpetuo possidendam recipientes in restaurum ab ipso domino
S(ifrido) Hildensemensi episcopo ex beneplacito et consensu sui
capituli proprietatem decime indaginis que dicitur Drocethenhagen,
quam decimam dominus Hermannus de Hardenberge et fratres sui
ab eodem domino episcopo et ecclesia Hildensemensi in pheodo tenu-
erunt. Et ad hec proprietatem decime indaginis que dicitur Nien-
hagen apud Hekenbeke in supradicte proprietatis videlicet novem
mansorum ad novale perpetuam accepimus recompensam. In cuius
rei testimonium nos prefato domino episcopo et ecclesie Hildense-
mensi dedimus presentem litteram nostri et ecclesie nostre sigillorum
munimine roboratam. Datum Ganderseim anno domini m?. cc9. 1xxx?.,
viii?. kalendas ianuarii. Huius facti testes sunt Mechtildis ecclesie
nostre preposita, Luckardis decana, Alheidis custos, Mechtildis de
Bilsteine, Mechtilt de Eversteine nostre canonice, cappellanus noster
Thidericus sancti Georgii plebanus, Otto de Eversteine, Otto de
Plesse nobiles, Lippoldus de Vrethen, Hermannus de Gandersem,
Bruningus noster advocatus milites et plures alii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 260. Beide Siegel
sehr gut erhalten. Gedr. Wolff, Gesch. der Fam. v. Hardenberg I, UB. S. 18.
588. Bischof Siegfried gestattet. dem Propst des Bartholomäistiftes
als Archidiakon in Lühnde, die Synode in den einzelnen Kirchen des
Archidiakonates abzuhalten, doch ohne den Pfarren dadurch Kosten
zu verursachen. Hildesheim 1280.
Sifridus dei gratia Hildessemensis ecclesie episcopus. Ex officii
nostri debito ad providendum utilitati et quieti ecclesiarum, que
nobis sunt commisse, nos obligatos esse cognoscentes ea, que damp-
norum et incommodi poterunt esse occasio, exstirpare cupimus et
in melius salubri mutare consilio affectamus. Cum itaque ex relatione
dilecti filii in Christo prepositi Hermanni ecclesie sancti Bartholomei
apud Hildessem et archidiaconi in Lulene intellexerimus, quod rigor
288 1280.
et ius spirituale defluat et infirmetur propter diversitatem villarum
et multitudinem populi ad synodum in Lulene pertinencium, qui una
die diiudicari et discuti necnon et corrigi minus valent et ad Christianam
religionem sicut fides catholica exigit informari, unde nos bona
intentione dicti prepositi considerata necnon et fidelium saluti, que
in rudibus et simplicibus de facili deficit et exorbitat, consulere
cupientes iam sepe dicto preposito suisque successoribus indulsimus
et indulgemus, ut in singulis ecclesiis ad bannum Lulene pertinentibus
singulis diebus synodo presideant, secundum quod preposito memorato
pro loco et pro tempore videbitur expedire, ita tamen ne sacerdotes
qui in ecclesiis fuerint pro tempore per prepositum aut suos nuncios
in expensis aliquibus pregraventur. Ne autem hec nostra ordinatio
preposito sancti Bartholomei et sue ecclesie de maturo facta consilio
ab aliquo imposterum infringatur aut immutetur, presentem ei litteram
conscribi fecimus et sigili nostri munimine communiri. Datum Hil-
dessem anno domini millesimo c9c0. 1xox?x9,
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Sültekl. Nr. 2. Kleiner
Stegelrest. Gedr. nach Cop. Lüntzel, Ältere Diözese S. 408.
689. Ritter Johann von Salder verkauft der Kirche in Dorstadt
eine Hausstelle und drei Morgen ebenda. 1280.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Ausstellers an dem von der Urk.
geschnittenen Pergamentstreifen.
540. Die Ritter Jordan und Ludold von Escherde übertragen
das Eigentum von zwei Hufen und einem Hofe in Klein-Escherde,
die der Bürger Heinrich Westfal von ihnen zu Lehn hat, und zwei
Hufen und einen Hof in Wennerten dem Kl. Escherde. 1280.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 61. Die Urk. durch Wasser
beschädigt. Die beiden Siegel an weissen geflochtenen Hanfschnüren gut erhalten.
Begest Doebner, UB. I, S. 180 Nr. 371.
541. Bischof Heinrich von Havelberg verheisst allen, welche die
Kirche (in Heiningen) am Dedikationstage und dessen Oktave und am
Tage der Patrone (Peter und Paul) besuchen, vierzig Tage Ablass. 1280.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, beglaubigt i. J. 1713,
Ms. 546 S. 124 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
542. Die Brüder von Rautenberg bekunden den Verzicht des
Thedolf von Klauen auf allen Schadenersatz gegenüber dem Incendiarius
des Kreuestiftes. O0. D. (um 1280).
1280— 1310. 289
Nos Sifridus et Basilius fratres de Rutenberk presentibus
publice protestamur, quod Thedolfus de Clowen homo noster et
villicus canonicorum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis in capi-
tolio eiusdem ecclesie renunctiavit omni actioni et dampno, quod
se dicebat habuisse à Conrado Otmaringe predictorum canonicorum
incendiario, coram nobis, et ipsi ex gratia sola et non ex iure ad
petitionem nostram quatuor libras Hildensemenses predicto villico
de censu retento et debito remiserunt, ita tamen, quod nec idem
vilicus nec aliquis heredum suorum sepe dictis canonicis super
predicto dampno ullam moveat questionem. Ne igitur super hiis
contingat inposterum dubitari, presens scriptum inde conscriptum
sigillo nostro fecimus consigniri. Datum ...
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 222. Beschädigtes Siegel
Siegfrieds an dem von der Urk. geschnitttenen Pergamentstreifen. Datiert nach
der Schrift.
543. Bischof Siegfried verbietet dem Kl. Wöltingerode, Ver-
heiratete bei sich zu beherbergen, und untersagt die Bestrebungen, welche
auf Absetzung des Propstes hinzielen. Hildesheim o. J. (1280—1310)
August 5.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus preposito,
abbatisse totique conventui in Woltingerode salutem in domino
sempiternam. Quoniam non decet diversarum professionum homines
insimul habitare, vobis inhibemus districte, quatinus nullos coniugatos
in curia vestra habitare de cetero permittatis. Quod si secus fece-
ritis, volumus et mandamus, ut tam diu divinis careatis officiis,
quam diu tales vobiscum permiseritis commorari. Audivimus insuper,
quod quidam ausu temerario ad depositionem prepositi vestri labo-
rent modis omnibus quibus possunt. Cum igitur hoc ad nostrum
pertineat officium, precipimus sub pena excommunicationis omnibus
vobis et singulis, ut nullus vestrum talibus presumptoribus in aliquo
suffragetur auxilium vel consilium impendendo scituri, quod, si con-
trarium perceperimus de aliquo, ipsum graviori pena secundum
quod ius dictaverit puniemus. Valete in Christo. Datum Hildensem
in die Oswaldi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 50. Das eingenähte Siegel
zerbröckelt.
544. Das Kreuzstift findet den Heinrich von Elbe mit einer
Summe Geldes ab. O. D. (1980— 1300).
Hildesh. UB. III. 19
290 1281.
Notum sit omnibus presens scriptum inspicientibus, quod ecclesia
sancte Crucis Hildensemensis!) compositionem fecit cum Henrico de
Elvede dicto Burmestringe dans?) ei triginta solidos Hildensemensis
monete et viginti solidos Brunswicenses. Ut compositio facta firmius
observetur, huius facti testes sunt dominus N(icolaus) plebanus
sancte Katerine in Brunswie, dominus Iohannes Engelhardi, dominus
Hugo canonici sancte Crucis in Hildensem, Bertoldus, Tidericus
et Hermannus sacerdotes et capellani sancte Katerine in Brunswic,
Iohannes et Alexander conversi sancte Marie Magdalene in Hil-
densem, Henricus dictus de Solecen et Hermannus filius Lodewici
burgenses et alii quam plures, qui presentes fuerunt. Et quod
rationabiliter facta sit hec compositio, dominus N(icolaus) plebanus
sancte Katerine in?) Brunswic sigillo suo publice protestatur. *)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 228. Siegel des Pfarrers in
grünem Wachs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest mit
Zeugen Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 218 Nr. 448, gedr. ebenda
S. 551 Nr. *448 zu zweite Hälfte des 13. Jahrhunderts.
545. Bischof Siegfried bestätigt der Stadt ihr hergebrachtes
Recht, erkennt bei Streitigkeiten die eidliche Aussage der zwölf Ratsherrn
als zu Recht bestehend an und verspricht ihr seinen Schutz. Peine
1281 Januar 6 (octavo idus ianuarii).
Istis eciam placitis interfuerunt Vulradus Montis prepositus,
Arnoldus de Wereberge canonici Hildensemenses, Burchardus nobilis
de Querenvorde frater noster dilectus, Gevehardus miles de Bort-
velde, und Bürger.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 28. Siegel des Bischofs. Gedr. zuletzt
Doebner, UB. I, S. 181 Nr. 372, wo die älteren Drucke angegeben sind.
546. Johann (von Salder) Marschall, Dietrich von Wallmoden,
Burchard von Cramme und Andreas von Lutter, Ritter, Burgmänner
in Lichtenberg, bekunden die Beilegung eines Streites zwischen den
Söhnen des Hoier (von Salder), Hoier, Aschwin und Burchard, und —
dem Propste Johann des Kl. Steterburg wegen einer Mühle bei Gross-
Mahner (apud maius Mandere). Lichtenberg 1281 Januar 20 (xiii.
kalendas februarii, die videlicet sanctorum Fabiani et Sebastiani).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Die Siegel verloren.
1) Hild. über der Zeile. ?) Verbessert aus dantes. 5) Vor in scheint etwas
getilgt zu sein. *) Or. protestur.
1281. 291
547. Bischof Siegfried genehmigt die Uebertragung des Patronats-
rechtes der Kirche in Beuchte durch die dazu Berechtigten an das
Haus des Deutschen Ordens in Goslar. Hildesheim 1281 Januar 26
(septimo kalendas februarii).
Nach Cop. gedr. Bode, UB. II, S. 296 Nr. 279. Wegen der Berechtigten
vgl. oben Nr. 536.
548. Graf Burchard von Wohldenberg verkauft dem Kl. Lam.
springe einen Weg vor dem Hofe in Ammenhusen. 1281 Februar 24.
Notum sit omnibus tam presentibus quam futuris, quod nos
Burgardus comes de Waldenberg de consensu et beneplacito fratris
nostri comitis Hermanni vendidi domino Gotfrido preposito totique
conventui sanctimonialium in Lammespringh communem stratam ante
curiam Ammenhusen, ut nichil excedere possent arando, fodiendo,
sepem faciendo, sed quicquid utilitatis in ea facere possent, libere
et absque ulla inpetitione, data nichilominus pro ea alia via in agris
ipsorum, ideo ut ipsorum curia in latum possent extendi. Ne igitur
factum nostrum inposterum maliciose ab aliquo revocetur, presentem
paginam inde confectam sigilli nostri munimine fecimus roborari.
Datum et actum anno incarnationis dominice m?. ec?, Ixxxi?., in festo
saneti Mathie apostoli.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 39. Das abgefallen ge-
wesene, beschädigte Siegel des Ausstellers ist verkehrt an der Urk. befestigt.
549. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Hermann
Bokvel einen Keller und ein kleines Haus für 20 Mark dem Kreuzstift
verkauft hat. 1281 März 18 (xv9. kalendas aprilis).
Testes — — sunt Bruno, Bertoldus, Conradus clerici ecclesie
sancte Crucis — —
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 36a. Bruchstück des
älteren Stadtsiegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 181 Nr. 373.
550. Die Grafen Ludolf, Konrad und Johann von Wohldenberg,
Brüder, übertragen der Domkirche in Goslar ihr Allod in Harlingerode.
Hildesheim, im Dom 1281 März 25 (octavo kalendas aprilis).
Testes sunt dominus Lippoldus decanus, Iohannes cantor canonici
Hildensemensis ecclesie maioris, Borchardus et Hermannus fratres
comites de Woldenberghe, Theodericus miles dictus de Piscina,
Borchardus de Wildenstein, Lippoldus de Rottinge.
19*
292 1281.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Die drei Siegel an roten Seidenfäden er-
halten. Gedr. Leuckfeld, Antiquit. Poeld. S. 298, Bode, UB. II, S. 297 Nr. 280 und
unvollständig Harenberg, Hist. Gandersh. S. 190.
551. Bischof Siegfried erteilt allen, welche zur Aufbesserung des
langen Dammes bei Vechelde beisteuern, vierzig Tage Ablass. Hildes-
heim 1281 März 26 (pontificatus nostri anno secundo, vii?. kalendas
aprilis).
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegelbruchstück an weisser Seiden-
schnur. Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 138 Nr. 302.
552. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Wienhausen das
Eigentum von sieben Hufen im Alten Dorfe bei Rosenthal (in Veteri
villa apud Rosendale) und den Zehnten über vierzehn Hufen ebenda
mit Zustimmung des Domkapitel. Hildesheim 1281 März 26 (vii.
kalendas aprilis).
Testes huius sunt Lippoldus decanus, Volradus Montis pre-
positus, Arnoldus de Wereberge, Bernardus de Dorstad, prepositus
Otto de Eversten, Hermannus de Dasle canonici Hildessemenses,
Ecbertus camerarius, Conradus marchalcus, Conradus de Elvede et
fllius?) suus Conradus, Sifridus de Rutenberge, Aswinus de Luttere,
Hermannus Lepel, Theodericus de Prome milites.
Or. im Archie des Kl. Wienhausen, Nr. 92. Wenig beschädigte Siegel des
Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfäden.
558. Domdechant Lippold vermietet zugleich mit dem Scholaster
des Johannisstiftes und Verweser des Hospitales zwei Hausstellen in
Harber dem Kl. Wienhausen. Hildesheim 1281 März 26.
Nos dei gratia Lippoldus Hillensemensis ecclesie decanus uni-
versis Christi fidelibus notum esse cupimus per presentes, quod una
cum Iohanne scolastico ecclesie sancti Iohannis procuratore hospi-
talis nostri locavimus duas areas dicti hospitalis sitas in Hertbere
. abbatisse et conventui sanctimonialium in Winhusen pro sex
solidis legalium denariorum Hildensemensis monete in festo Micha-
helis hospitali nostro omni occasione postposita annis singulis per-
solvendis. Facta est collatio ex consensu tocius ecclesie nostre
capituli. Testes huius rei sunt venerabilis pater dominus S(ifridus)
Hildensemensis episcopus, Wolradus sancti Mauricii prepositus,
') Or. filus.
1281. 293
T’hidericus prepositus sanete Crucis, layci Ecbertus camerarius,
Asguinus de Lapideo monte et alii quam plures. Ut autem hec
locatio firma et perpetua maneat, ecclesie nostre capituli sigillo
fecimus roborari. Acta sunt hec in Hildensemensi capitulo anno
domini m?. c?c9. Ixxxi?., vii?. kalendas aprilis.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 91. Stark beschädigtes Kapitelssiegel.
554. Bischof Siegfried entscheidet einen langen Streit zwischen
den Domherrn in Goslar und den Pfarrern daselbst über das Glocken-
geläute in den Pfarrkirchen vor oder nach dem im Dome, über die
Beteiligung der übrigen Pfarren an den Prozessionen des Domes und
über die Rangverhältnisse der Domherrn und der anderen Pfarrer.
Goslar, im Dom 1281 April 5 (nonas aprilis).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Bischofs. Gedr. Leuckfeld, Antiquit.
Poeld. S. 299, UB. des hist. Ver. für Niedersachsen I, S. 43 Nr. 40, Bode, UB. II,
8. 297 Nr. 281.
555. Bischof Siegfried bekundet die Gründung einer Vikarie
in der Kreuzkirche durch den Kanoniker Ludolf von Braunschweig.
Hildesheim 1281 April 7.
Sigfridus dei gratia Hildesimensis ecclesie episcopus omnibus
in perpetuum. Officii nostri debitum exigit et requirit, ut ea, que ad
cultum divinum a fidelibus in domo domini ordinantur, perpetuo
robore confirmemus. Proinde notum esse cupimus tam presentibus
quam futuris, quod dominus Ludolfus de Brunschwig canonicus
ecclesie sancte Crucis et noster clericus specialis pia motus intentione
ad honorem dei et salutifere Crucis pro remedio anime sue et
parentum suorum vicariam perpetuam sacerdotis instituit nostra
fultus authoritate in ecclesia sancte Crucis eo modo videlicet, quod
eiusdem vicarie sacerdos in conventu de quarta et sexta feria
celebret missas, et si in eisdem feriis occurrit aliquod festum habens
vigiliam cum missa sua, eandem vigiliam similiter observabit. Idem
etiam diebus aliis a predictis canonicis si rogatur pro eis celebrare,
si aliquo modo potest, erit benevolus et paratus. Ad debitum quo-
que cbori ipse tanquam alii vicarii sancte Crucis erit perpetuo
obligatus. Quia vero propter collationem talium beneficiorum ad
capitulum spectantium nonnunquam propter vota dissidentium graves
dissensiones in capitulis oriuntur, idem dominus Ludolfus ad futuras
controversias precavendas provida deliberatione perhabita collationem
294 1281.
predicte vicarie absolute confert decano, scholastico et custodi, ut
ipsi habentes deum pre oculis ecclesie sancte Crucis et predicto
beneficio super animas suas provideant idonea de persona. Nos
igitur considerantes prefati domini Ludolfi statutum omnimodis esse
pium, ipsum authoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli et
nostra presentibus in nomine domini confirmamus precipientes sub
pena excommunicationis, ne aliquis ullo unquam tempore ipsum
presumat ausu temerario violare. Volumus preterea, ut bona ad
predictam vicariam conquisita vel procedente tempore conquirenda
eadem sententia, quam premisimus, sint defensa. Ne etiam super
hoc contingat a quoquam imposterum dubitari, presens scriptum
inde confectum sigilli nostri munimine duximus roborandum. Datum
Hildesem anno domini millesimo cc®. lxxx. primo, vii. idus aprilis,
pontificatus?) nostri anno secundo.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 185 S, 67 im Museum zu Hildesheim.
556. Propst und Konvent des Maria- Magdalenenklosters bestimmen
über die Verwendung der Spende des Johann von Luthzingeworden.
1281 April 26.
Henricus dei miseracione prepositus et conventus sanctimonialium
in Hildensem ordinis sancte Marie Magdalene penitencium omnibus
hoc scriptum visuris orationes in Christo devotas. Noverint universi
tam posteri quam presentes, quod elemosinam illam, que vulgariter
dicitur spenda, quam dominus Iohannes de Luthzingheworden bone
memorie in anniversario patris et matris sue fleri ordinaverat in
ecclesia nostra in die Vitalis et Severi, cum consensu conventus
nostri et domini Lippoldi decani maioris ecclesie commutavimus in
hanc formam, videlicet quod in diebus predictis a conventu nostro
sollempnis fiet memoria predictarum personarum in vigiliis et in
missa et a tribus sacerdotibus aliis cantabuntur tres misse, ad quas
missas invitabuntur duo sacerdotes, quibus flet consolacio in come-
dendo et in solidis duobus, tercius capellanis nostris, quartus Pre-
dicatoribus, quintus Minoribus fratribus, sextus infirmis in hospitali
et insuper honesta procuratio conventui nostro fiet. In huius rei
testimonium presens scriptum sigillo nostri conventus et sigillo
domini decani prefati fecimus communiri. Acta sunt hec anno
domini m, cc?. Ixxxi?., viv. kalendas mayi.
1) fehlt im Cop.
1281. 295
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, Me. 357 fol. 41v in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Beitr. zur Hildesh. Gesch. III,
S. 43.
557. Ritter Ludolf von Cramme gesteht dem Bischof das Rück-
kaufsrecht der Güter in Söhlde (Solede) zu, die er für 44 Mark ge-
kauft hat. 1281 Mai 9 (vii. idus maii.!)
Or. im Kgl. St.-A. zu "Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 265. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamenstreifen. Gedr.
Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 438.
558. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme, Ritter,
kaufen von Bischof Siegfried Güter in Söhlde unter Vorbehalt des
Rückkaufe. O.D. (zu 1281 Mai 9).
Nos Ludolphus et Borchardus fratres milites dicti de Cramme
presentibus protestamur, quod a reverendo domino Sifrido Hıldense-
mensi episcopo cum consensu sui capituli bona in Solede nobis et
nostris heredibus comparavimus pro ducentis marcis examinatis
Hildensemensis ponderis et valoris cum omni iure et utilitate, quam
dictus episcopus habuit in eisdem. Memorata bona dicto?) domino
nostro vel eius successori sive capitulum) liberum erit et licitum
pro dicta summa pecunie reemere dicta bona,4$ quandocumque id
posse habuerint faciendi, ita tamen ut dicta pecunia semper inter
festum nativitatis domini et dominicam qua cantatur Invocavit dicta
pecunia nobis fuerit persoluta. In cuius rei testimonium presentem
litteram sigillis nostris fecimus communiri.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 256. Siegel des
Ludolf beschädigt, das des Burchard gut erhalten, zeigt drei (2:1) Lilien.
559. Graf Meiner von Schladen bekundet, dass die Hinter-
bliebenen des Ludolf Pluther dem Kl. Dorstadt sechs Hufen in Wedelige-
rothe unter angegebenen Bedingungen übertragen haben. 1281 Mai 14.
Meynerus dei gratia comes in Sladem omnibus in perpetuum.
Quoniam ea, que geruntur in tempore, ne simul labantur cum tem-
pore, eternari solent memoria litterarum, innotescat presentibus et
sciant posteri, quod in nostra presentia constituti prepositus in
Dorstat et superstites Ludolfi Pluther videlicet Cesarius filius suus
I) Der Monat fehlt im Or., ergänzt nach dem Drucke. *) Or. dicta mit
Rasur, die sich auch hinter domino und nostro findet, — 9) So das Or. *) So
das Or.
296 1281.
cum Margareta noverca sua conventione facta de sex mansis sitis
in Wedeligerothe, quos ecclesie cum silvis, pratis et pascuis et
omni utilitate ad ipsos spectantibus assignaverunt sub hac forma,
quod iam dicta ecclesia recepit filiam in consororem, que a prelato
procurabitur in necessariis usque ad obitum matris; qua decedente
percipiet ii choros siliginis. Filius procurabitur in victu et vestitu
secundum formam familie in Nienrothe. Vidua& autem percipiet
singulis annis de duobus mansis iiii choros siliginis et ii avene et
dimidium tritici, iiii sexagenaria lignorum et sexagenam straminum.
Ea vero decedente in suis exequiis a prelato dabuntur iii marce
argenti nigri ad conventus consolationem et debitorum suorum per-
solutionem. Si debita fuerint ampliora, ecclesia manebit indempnis.
Ut autem hec inconvulsa permaneant, presens scriptum sigilli nostri
munimine duximus roborandum. Acta sunt hec anno gratie m?. d9.!)
lxxx. i0., ii9. idus maii.
Or. im Archiv au Dorstadt, Bruchstück des Siegels des Ausstellers.
560. Graf Ludolf vom Werder (de Insula) überträgt dem
Kl. Derneburg 34 Morgen und zwei Hofstellen in Sottrum (Sutherum
apud Woldenberge), die es von Heinrich von Elbe gekauft hat.
1281 Mai 19 (xiii. kalendas iunii).
Huius rei testes sunt Burchardus et Hermannus comites cognati
nostri, Heinricus de Walmode, Erembertus de Bokenem, Heinricus
de Barkenvelde milites, Ascwinus de Holle, Tydericus dictus Schayt,
Iohannes Wrighe de Bokenem.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Derneburg Nr. 25. Die beiden runden
Siegel wenig beschädigt, zeigen den Helm mit Flug; in dem des Ludolf der Helm
aus schwarzem Wachs, sonst aus gelbem.
561. Die Ritter Ludolf und Burchard von Cramme verkaufen
dem Stift st. Georgenberg bei Goslar die Hälfte des Zehnten in Hachem,
stellen den Kämmerer Ekbert, den Schenken Ernst und Siegfried von
Rautenberg als Bürgen, welche in die Hände des Domscholasters Hoier
von Hohenbüchen garantieren. Hildesheim 1281 Juni 6 (feria vie.
septimane pentecostes).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Stift Grauhof Nr. 26. Von den beiden
Siegeln fehlt das erste. Gedr. Bode, UB. II S. 300 Nr. 283. In einer undatierten
Urk. resignirt Graf Hermann von Wohlenberg den halben Zehnten dem Bischof
Siegfried, Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim, gedr. a. a. O. S. 300 Nr. 284.
1) So das Or.
1281. 297
562. Bischof Siegfried überträgt dem Stifte st. Georgenberg bei
Goslar den halben Zehnten in Hachem, den ihm die Grafen Hermann
und Heinrich von Wohldenberg und diesen die Ritter Ludolf und
Burchard von Cramme, Brüder, aufgelassen haben. Hildesheim 1281
Juni 7 (septimo idus iunii).
Testes huius nostre collationis sunt Iohannes maior prepositus,
Lippoldus decanus, Wolradus Montis prepositus, Arnoldus de Wer-
berge, Hoygerus scolasticus, Iohannes cantor, Bernardus de Meynersen
canonici Hildessemenses, Ecbertus camerarius, Conradus marchalcus,
Ernestus pincerna, Aswinus de Stenberge, Sifridus de Rutenberge,
Aswinus de Luttere milites.
Or._in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Siegel des Bischofs, ein
zweiles verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 301 Nr. 286.
563. Bischof Siegfried erteilt allen, welche die Kirche des
Cistercienserklosters Altenberg am Dedikationstage und dessen Oktave
besuchen und sie unterstützen, einen vierzigtägigen Ablass. Hildesheim
1281 Juni9 (v. idus iunii, in die beatorum martirum Primi et
Feliciani).
Or. im Kgl. St.-A. zu Düsseldorf, Abtei Altenberg Nr. 151. Siegel des Bischofs.
Erwähnt Lacomblet, UB. für die Gesch. des Niederrheins IL, S. 444 Nr. 750, Anm. 1.
564. Bischof Siegfried nimmt die Kongregation der Schwestern
des Hauses Meienberg in seinen Schutz und sichert ihr die Habe der
austretenden Schwestern zu. Hildesheim 1281 Juni 12 (in die beatorum
Basilidis, Cirini, Naboris).
Or. im Stadtarchiv Nr. 399a. Siegel des Bischofs. Gedr. Doebner, UB. 1,
S. 182 Nr. 374.
565. Papst Martin IV. nimmt das Kl. Marienrode mit allen
Besitzungen in seinen Schutz. | Orvieto 1281 Juni 13 (idus iunii,
pontificatus nostri anno primo).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 46. Bleibulle an roten und
gelben Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. S. 72 Nr. 58. Regest Potthast, Reg.
pont. 21763.
566. Papst Martin IV. bestätigt dem KI. Marienrode seine
Freiheiten und Immunitäten. Orvieto 1281 Juni 13 (idus iunii,
pontificatus nostri anno primo).
Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148 fol. 156 im Kgl. St.- A. zu
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 73 Nr. 59. Regest Potthast, Reg. pont. 21764.
+
298 1281.
567. Bischof Siegfried übereignet dem Ki. Escherde zwei Hufen
in Bekum (Bekem) mit Zustimmung des Domkapitels und in der Er-
wartung, dass es seine Memorie feiern werde. Hildesheim 1281 Juni 15
(xvii9. kalendas iulii).
Testes huius nostre collationis sunt et presentes fuerunt Iohannes
maior prepositus, Wolradus Montis prepositus, Arnoldus de Were-
berge, Hogerus scolasticus, Bernardus de Dorstad, Bernardus de
Meynersem canonici Hildessemenses, Conradus marchalcus, Ernestus
pincerna, Aswinus et Conradus fratres de Stenberge, Ludolfus de
Cramme, Sifridus de Rutenberge milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 62. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels beschädigt.
568. Bischof Siegfried teilt dem Rate mit, dass er bei seiner
Wahl geschworen habe, die Befestigungen und die Türme der Burgen
zu erhalten und in den Burgen nur Ministerialen der Kirche als Vögte
einzusetzen mit Genehmigung des Domkapitels. Hildesheim 1281 Juni 15
(xvii. kalendas iulii).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 517. Beschädigtes Siegel des Bischofs.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 183 Nr. 374.
569. Herzog Heinrich von Braunschweig tauscht mit dem Kreüz-
stift Hórige. 1281 Juni 29.
Nos Henricus dei gratia dux de Brunswic omnibus presens
scriptum intuentibus salutem in vero salutari. Noverint universi
tam posteri quam presentes, quod nos cum consensu omnium fratrum
nostrorum Eyleken propriam feminam nostram cum quinque pueris
suis, uxorem Iohannis Fredherzinge civis in Lafferde, que nobis
pertinebat iure litonico, dominis et ecclesie sancte Crucis in Hil-
densem eo iure, quo ad nos et fratres nostros spectabat, dedimus
liberam et solutam hoc modo, ut econverso prelibati domini beate
Crucis Adhelheydem uxorem Tiderici de Betmere commorantis in
Bultem cum quinque pueris suis iure litonico, quo ad eosdem
canonieos pertinebat, in signum commutationis solutam et ab ipsis
liberam nobis tradant. Igitur ne aliquis nobis succedens hoc factum
a nobis ex utraque parte actum temptet infringere, presentem
paginam prefate Eyleken ac suis quinque heredibus sigillo nostro
roboratam tradimus in munimen. Huius rei testes sunt dominus
Bertrammus miles de Werle tunc temporis advocatus in Asseburg
1281. 299
et Henricus de Smerdeshusen suus subadvocatus. Anno domini
m?. co?. 1xxxi?. hec facta sunt in die beatorum apostolorum Petri
et Pauli.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 159. Regest. Asseburger
UB. I, S. 269 Nr. 413. Siegelrest. A. a. O. Nr. 160 die unbesiegelte Urk. (Konzept)
des Propstes Dietrich, Dechanten Ludolf und des Kreuzstiftes über denselben
Tausch (actum anno domini m. cc?. Ixxxi., vi?. idus iulii). Danach wurden dem
Herzog überlassen die Kinder der Adelheid Heinrich, Dietrich, Adelheid, Gertrud
und Margarete, während die andern, Johann, Friedrich und Ludolf, sich das Stift
reserviert.
570. Graf Meiner von Schladen bekundet, dass Elias namens
seiner Frau dem Kl. Dorstadt eine jährliche Rente von fünf Schilling
verkauft hat. 1281 Juni 29.
M(einerus) dei gratia comes de Sladum omnibus in perpetuum.
Innotescat presentibus et sciant posteri, quod de nostro consensu
Helyas ex parte sue uxoris, que possedit v solidorum redditus
singulis annis in ecclesia Dorstat, eosdem cum consensu sue matris
ac heredum pro vii fertonibus argenti examinati iam dicte ecclesie
vendidisse!) perpetuo possidendos. Ut autem hec inconvulsa per-
maneant, presens scriptum sigilli nostri munimine duximus robo-
randum. Acta sunt hec anno domini m. cc9. loxxx9ij9., in die sanc-
torum apostolorum Petri et Pauli.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Gut erhaltenes Siegel des Ausstellers an dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
571. Graf Meiner von Schladen überträgt mit seiner Frau der
Domkirche die Güter der Obedienz in Winnigstedt mit Vorbehalt des
Niessnutzes zu ihren Lebzeiten. 1281 Juni 29.
M(einerus) dei gratia comes de Scladem omnibus presens scriptum
inspecturis salu(tem in domino). Nos cum uxore nostra Adelheydha
presentibus protestamur et universis ac si(ngulis) notum esse cupi-
mus, quod bona obediencie maioris ecclesie in Hildensem sita in
Vinnigenstede quoad usumfructum ad tempora vite nostre recepimus
sub hac forma. Dicta bona a quolibet detentore expediemus et ab
advocatia absolvemus nostris laboribus et expensis, ut sic expedita
et absoluta post obitum utriusque nostrum predicta bona ad pre-
nominatam ecclesiam libere revertantur, nulli heredum nostrorum
recognoscentes aliquod ius aut petitorium aut possessorium in eisdem.
I) So das Or.
300 1981.
In cuius rei evidenciam presens scriptum sigilli nostri appensione
duximus roborandum. Datum anno domini m. c?c?, Ixx9xi?,, in die
beatorum apostolorum Petri et Pauli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 261. Die Schrift
stellenweise cerschwunden. Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen
Pergamentstreifen zerbrochen, zeigt aufgerichteten gekrönten Löwen.
572. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Steterburg mit Zu-
stimmung des Domkapitels den Zehnten von fünfzehntehalb Hufen (in
Stedere), den ihm Ritter Siegfried Scadewalt aufgelassen hat. Hildes-
heim 1281 Juli 27 (viv. kalendas augusti).
Testes sunt et presentes fuerunt Iohannes maior prepositus,
Lippoldus decanus, Arnoldus de Werberge, Bernhardus de Dorstat,
Bernhardus de Meinerseim canonici Hildensemenses, comes Otto de
Eversten, Ekbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pin-
cerna, Hillemarus de Oberge, Aschwinus de Stenberche, Ludolfus
de Kramme, Sifridus de Rutenberge milites.
Nach dem Chron. Stederburg. S. 198 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
578. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes übertragen dem Heinrich
von Linden Land daselbst auf Lebenszeit. Hildesheim 1281 August 9.
L(udolfus) dei gratia decanus et capitulum ecclesie sancte
Crucis Hildensemensis omnibus presens scriptum videntibusfsalutem.
Publice protestamur, quod nos honorabilium militum dominorum
Thiderici de Walmeden et Thiderici de Gudenstede et Gevehardi
iunioris de Borvelde necnon Andree de Luttere precibus inelinati
Henrico de parvo Lindete et 1) filio fratris sui sedecim iugera
non decimalia et aream in parvo Lindete sita et quinque maldratas
pure siliginis in festo Michahelis solventia dimisimus temporibus
vite eorundem. Quibus mortuis et defunctis ecclesia nostra si
voluerit eorum legitimis heredibus quinque talenta Brunwicensia
refundet et predicta bona ad ipsam sine omni questione libere
revertentur. Testes huius rei sunt Bertoldus scolasticus et Almarus
de Boymenborch custos bonorum eorundem. Ne igitur super hoc
contingat inposterum dubitari, presens scriptum inde confectum
sigillo ecclesie nostre fecimus insigniri. Datum Hildensem anno
domini m?. cc?, Ixxxi€., v?. ydus augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 161. Beschädigtes Konvents-
siegel an von der Urk. geschnittenem Pergamentstreifen.
1) Die Lücke auch im Or.
1281. 801
574. Abt Dietrich des Godehardiklosters gibt dem Katharinen-
altare im Dom zwei und einen halben Morgen in der Feldmark der
Neustadt und erhält dafür von jenem zwei Morgen ebenda. 1281
August 25 (octavo kalendas septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 262. Siegel verloren.
Qedr. Doebner, UB. I, S. 183 Nr. 376. Die Gegenurk. des Dompropstes Johann
von demselben Tage im Cop. des Godehardikl. im Stadtarchiv Or. 1368d Nr. 5,
erwähnt Doebner a. a. O. Anm.
575. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Katharinenhospital vor der Stadt das Eigentum zweier Hufen in
Eddessem, welche ihm der Schenk Ernst resigniert hat, sodass die Hälfte
der Einkünfte dem Priester und die Hälfte den Kranken zugute komme.
Hildesheim 1281 September 3 (tercio nonas septembris).
Testes sunt Wolradus Montis prepositus, Arnoldus de Were-
berge, Wernerus plebanus, Bernardus de Dorstad, prepositus Cono,
Bernardus de Meynersem canonici Hildensemenses, Ecbertus came-
rarius, Conradus marchalcus, Aswinus et Conradus fratres de Sten-
berge, Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberge milites, wnd
Bürger.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Katharinenhospital Nr. 3.
Stark beschädigte Siegel des Bischofs an roten, des Domkapitels an weissen Woll-
füden. Gedr. Doebner, UB. III, S. 650 Nachtr. Nr. 37.
576. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Dorstadt das Eigentum
des halben Zehnten in Dorstadt. Hildesheim 1281 September 9 (quinto
idus septembris).
Testes sunt huius nostre collationis Io(hannes) maior prepositus,
Lippoldus decanus, Wolradus decanus, Volradus Montis prepositus,
Arnoldus de Warberge, Bernhardus!) de Dorstat, Burchardus de
Meinersem canonici Hildensemenses, Eggebertus camerarius, Con-
radus marschalcus, Ernestus pincerna, Aschwinus de Steinberge,
Ludolfus de Cramme, Sifridus de Ruttenberge milites.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 12,
der die meisten Zeugen und die Datierung fehlen; ergänzt nach der Abschrift
Krätz’s in Ms. 545a fol. 50 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
577. Ritter Johann von Gladebeck überträgt dem Bischof Siegfried
das Eigentum einer Hufe in Gladebeck, die er von ihm zu Lehn erhält,
1) Cop. Burchardus.
302 1281.
als Ersatz einer dem Kl. Mariengarten übertragenen Hufe in Schneen.
Hildesheim 1281 September 30.
Nos Iohannes miles dictus de Gladebeke tenore presentium
recognoscimus et protestamur, quod nos de consensu et beneplacito
heredum nostrorum proprietatem unius mansi in Gladebeke siti, qui
Walbackesse hove dicitur, ecclesie Hildensemensi dedimus et eundem
& venerabili domino nostro S(ifrido) Hildensemensis ecclesie episcopo
in feodo recepimus iure ministerialium in restaurum cuiusdam mansi
in Snehen, qui dicitur Cothen hove, quem ad petitionem nostram
iam dictus episcopus dominus noster de consensu sui capituli claustro
sive cenobio in Garden proprietavit, prout in eorum litteris super
hoc confectis continetur. Ut autem iam dicti mansi in Gladebeke
hec nostra donatio a nullo nostro herede cum tribus areis ibidem
sitis in posterum revocari possit seu infringi, super hoc presentem
litteram Hildensemensi ecclesie dedimus nostro sigillo roboratam.
Datum Hildensem anno domini m9. cc9. Ixxxi?., pridie kalendas
octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 263. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers, Schild geteilt, oben rechts schreitender Hund, unten drei
Wolkenbalken.
578. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Kl. Mariengarten eine Hufe genannt Cothenhove mit einer
Hausstelle in Gross-Schneen (Snehen), welche ihm Johann von Gladebeck
resigniert hat. Hildesheim 1281 September 30 (pridie kalendas octobris).
Testes autem huius rei sunt dominus Ar(noldus) de Wereberg,
Ot(to) de Eversten, B(ernardus) de Meynersem canonici Hildense-
menses et dominus Asc(winus) et C(onradus) fratres milites de
Lapideo monte et S(ifridus) de Ruthenberg.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mariengarten Nr. 43. Gut. erhaltenes Siegel
des Bischofs und des Domkapitels.
579. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Steterburg den Zehnten
von fünfzehn Hufen in Stedere nach der Resignation des Grafen
(Bernhard) von Wölpe, dem sie Ritter Siegfried Scadewalt aufgelassen
hat. Hildesheim 1281 Oktober 22 (xiv. kalendas novembris, die
videlicet sancti Severini, in nostra synodo maiori).
Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Lippoldus
decanus, Wiradus prepositus Montis, Thidericus prepositus sancte
1281. 803
Crucis, Hoyerus scolasticus, Heydenrieus cellerarius, Arnoldus de
Werberche, Bernhardus de Dorstat, prepositus Cono, Iohannes de
Medem cantor, Otto prepositus dictus de Eversten, Hermannus de
Dasle domini et canonici ecclesie nostre, Ecbertus camerarius,
Ernestus pincerna, Conradus marscalcus, Aschwinus de Stenberche,
Ludolfus de Cramme, Gevehardus de Bortvelde senior et iunior,
Henricus de Campe, Hillemarus de Oberche, Iohannes de Wetelemen-
stede milites, Conradus et Henricus dicti Holtnicker, Ludolfus Mathie,
Iohannes Elye, Herbordus Clericus, Wedekindus de Gandersem
burgenses.
Aus dem Chron. Stederburg. S. 199 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 141 Nr. 305. In einer un-
datierten Urk. a. a. O. S. 179 resigniert Graf Bernhard von Wölpe obigen Zehnten
dem Bischof auf Bitten des Ritters Hildemar von Oberg.
580. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Loccum das Eigentum
von vier Hufen und einer halben Mühle in Helmersen (Melmere) und
eine Hufe in Garmissen (Germerdessen), welche ihm Gottfried von
Varsveldhe mit seinen Söhnen und Johann von llameln mit Sohn
Heinrich resigniert haben. Braunschweig 1281 Oktober 31 (ii. kalendas
novembris).
Testes sunt et presentes fuerunt Wolradus Montis prepositus,
Arnoldus de Wereberge, Bernardus de Dorstad, Bernardus de
Meynersen canonici Hildessemenses, Ecbertus camerarius, Conradus
marschalcus, Aswinus de Stenberge, Iohannes de Wetelemstedhe,
Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberch, Aswinus de Luttere,
Albertus Bock, Iohannes de Stedere milites, Heitwicus de Peyna
fllius Iohannis de Peyna burgensis in Bruneswich.
Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel des Bischofs an roten Seidenfüden
zur Hälfte fort. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 254 Nr. 406.
581. Ritter Willikin von Gustedt bekundet, dass Bischof Siegfried
ihm die Vogtei in Baddeckenstedt verpfündet hat. Braunschweig 1281
November 8.
Ego Willekinus miles dietus de Gustedhe omnibus presens
scriptum visuris cupio fleri manifestum, quod venerabilis dominus
meus Syfridus Hildensemensis episcopus accedente capituli sui una-
nimi consensu advocatiam in villa Badekenstedhe michi et iustis
heredibus meis pro viginti et septem marcis puri argenti Brunswi-
304 1281.
censis ponderis obligavit cum omni iure, quo eandem advocatiam
dominus episcopus et capitulum antedictum hactenus habuerunt, ea
conditione adiecta, quod, si dominus episcopus aut capitulum pre-
libatum advocatiam iam dietam ad usus suos proprios, quia ad usum
alterius cuiuscumque, si forte ipsam alii obligare seu vendere in-
tenderent, redimere non poterunt nec debebunt, a me aut a meis
heredibus redimere decreverint, cum memoratam pecuniam videlicet
viginti et septem marcas puri argenti Brunswicensis ponderis michi
seu meis heredibus sepedictis persolverint, sepefatam advocatiam
liberam rehabebunt. Ne autem contractus huiusmodi a me aut a meis
posteris violari valeat aut infringi, presens scriptum sigili mei
robore communivi. Datum Brunswic anno domini m?. cc?. Ixxxi?.,
ipso die quatuor coronatorum.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 264. Das wenig
beschädigte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen zeigt drei (2: 1) Kesselhaken.
582. Bischof Siegfried bekundet, dass die Brüder Hugo und
Hermann von Dinklar allen Ansprüchen an eine halbe Hufe in Oedelum
entsagt haben. Hildesheim 1281 November 9 (quinto idus novembris).
Testes sunt et presentes fuerunt Wlradus Montis prepositus,
Arnoldus de Wereberge, Bernardus de Meynersen canonici Hildes-
semenses, Iohannes noster notarius canonicus sancte Crucis, Aswinus
de Stenberch, Sifridus de Rutenberch, Albertas Bock milites.
Or. im Archiv des Klosters Loccum. Siegel des Bischofs von den roten
Seidenfäden verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 255 Nr. 407.
583. Bischof Siegfried gibt allen, welche das Predigerkloster in
Halberstadt an gewissen Festtagen besuchen, vierzig Tage Ablass.
Hildesheim 1281.
Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Qut erhaltenes Siegel des Bischufs. Gedr.
im Auszug Schmidt, UB. der Stadt Halberstadt I, S. 135 Nr. 157.
584. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Loccum vier Hufen und eine halbe Mühle in Helmersen
(Melmere) und eine Hufe in Garmissen (Germerdessen), die ihm Jutta,
Frau des Johann von Hohenhameln, Bertha, Frau des Johann Lenkener,
und Bertha, Frau des Johann von Adenstedt, mit ihren Kindern
resigniert haben. Hildesheim 1281.
1281. 305
Testes sunt et presentes fuerunt Lippoldus decanus nostre
maioris ecclesie, Arnoldus de Wereberge, Bernhardus de Dorstat,
Bernhardus de Myenersen (!), Cono prepositus de Olsborg canonici
maioris ecclesie nostre, Iohannes de Herkenvelde et Hermannus de
Thinglare famuli.
Or. im Archiv des Kl. Loccum. Siegel des Bischofs an roten Seidenfüden.
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 256 Nr. 409. Auf die Güter verzichten
auch Heinrich Kegel und die von seiner verstorbenen Frau, der Tochter des Otto
von Schwanebeck, geborenen Söhne, gedr. a. a. O. Nr. 408, vgl. auch Nr. 421. In
einer ferneren Urk. mit derselben Datierung bekundet der Bischof den Verzicht
des Gottfried von Varsfelde und des Johann von Hohenhameln auf dieselben Güter,
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. III, 130, S. 27 im Kgl. St.-A. zu Hannover.
585. Der Rat der Stadt tauscht mit Bruno von Hardessem, dem
Scholaster (Bertold) des Kreuzstiftes und mit Balduin von Elbe (Elvede),
Kanoniker desselben Stiftes, Grundstücke zur Erweiterung und Gerade-
legung der Strasse. 1281.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 158. Zerbrochenes älteres
Stadtsiegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 183 Nr. 377.
586. Ritter Engelbert. von Hachum (Hachim) überträgt dem
Kl. Frankenberg bei Goslar eine Hufe in Mahlum (Maldym), welche
Konrad von Betheln dem Kloster verkauft hat. 1281.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 40. Siegel des Ausstellers,
wenig beschädigt, zeigt Turnierkragen schräg links. Gedr. Bode, UB. II, S. 305
Nr. 291 nach dem Kopiar des Kl. Lamspringe.
587. Das Kl. Wienhausen bekundet, von dem Michaeliskloster
eine Hausstelle mit neun Morgen in Harber gegen einen jährlichen
Zins erhalten zu haben. 1281.
Henricus dei gratia prepositus, Elisabeth abbatissa totusque
conventus sanctimonialium in Winhusen omnibus presentem cedulam
inspecturis salutem in Christo Ihesu. Quia solet oblivio novercari
rerum noticie, quedam decrevimus propagare in posteros et ad
successorum noticiam prorogare. Noverit igitur omnium Christi
fidelium discretio, quod nos aream et novem iugera in villa Hert-
bere sita ecclesie saneti Michaelis in Hildensem libere pertinentia
recepimus ab eadem eeclesia sub annua octo solidorum pensione
hospitalario memorate ecclesie in festo sancti Michahelis perpetuo
solvenda. Hunc vero censum expeditum et sine dilatione qualibet
persolvi a nobis cupientes presens scriptum sigillis nostris commu-
Hildesh. UB. III. 20
306 1282.
nitum dicto dedimus monasterio futurorum ad cautelam. Actum
anno domini m9. cc9. ]xxxi?.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 75 fol. 50 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Die Gegenurk. des Abtes Ernst und des Konventes im Archiv des
Kl. Wienhausen, Or. Nr. 90 mit gut erhaltenem Siegel des Abtes und Bruchstück
des Konventssiegels.
588. H(enrich) Propst von Riechenberg, mag. P(etrus) Domherr
in Hildesheim und Dietrich) Propst von Neuwerk bei Goslar bekunden
gehört zu haben, dass Propst Wit(ekind) von Georgenberg dem Priester
H. in Wartjenstedt für den zugefügten Schaden Ersatz geboten, dieser
aber das Anerbieten zurückgewiesen habe. O. D. (um 1281—95).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 17. Die drei Siegel nebst
Befestigung verloren. Datiert nach dem Vorkommen der genannten Dignitare.
589. Bischof Siegfried befiehlt auf die Beschwerde des Dom-
dechanten und Domkapitels in Goslar der Geistlichkeit der dortigen
Stadtkirchen, den von ihm früher genehmigten Vergleich über die
Prozessionen zu halten. Hildesheim O. J. (1281—1310) in die cinerum.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Stark beschädigtes Siegel des Bischofs.
Gedr. Bode, UB. III, S. 115 Nr. 161. Vgl. oben Nr. 554, woraus sich die Datierung
ergiebt.
590. Johann Strutz teilt dem Ritter Gebhard von Bortfeld mit,
dass er ihn mit den Gütern in Weddem und Heerte zu Unrecht be-
lehnt habe. Magdeburg 0. J. (vor 1282) nach September 22.
Iohannes dei gratia dictus Strutz strenuo militi domino G(eve-
hardo!) de Bordveld ceterisque militibus castellanis in Lechtenberge
salutem et omne bonum. Meminimus, quod accessistis ad nos in
Peina rogantes una cum dilecto nostro cognato domino Ar(noldo)
de Werberge Hildensemensi canonico in hac forma, ut quedam bona,
que nobis vacare non possent, videlicet duos mansos in Wedem et
in Herte dimidium, quem Iohannes de Weddem a nostro dilecto
avunculo possidebat, vobis porrigeremus iure feudali. Quod de facto
fecimus, non de iure, nam respicientes diligentius literam bona pre-
dicti nostri avunculi continentem illic annotata bona non invenimus
supradicta, nam idem noster avunculus adhuc vivens, sicut didicimus,
bona ipsa restituerat comitibus de Woldenberg, quorum patres ea
sibi donaverant iure proprio sine heredum consensu. Unde vobis?)
1) Cop. C. — *) Cop. nobis.
1282. 307
et universis, ad quos hec litera pervenerit, protestamur, vos iure
predicte nostre collationis bona non!) posse possidere supradicta,
quia vobis?) bona conferre non potuimus aliena. Et quia sigillum
proprium non habemus, sigilo fratris nostri presentem literam
fecimus roborari. Datum Magdeburg feria quarta post Mauritii.
Abschrift des 16. Jahrhunders in Cop. VI, 115, S. 721 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Datiert nach dem Jahr, in dem Arnold von Warberg zuerst als
Domdechant erscheint.
591. Bischof Siegfried vertauscht den Brüdern vom Werder die
Kapelle in Schulenburg mit der in Bodenburg und entschädigt für
letztere das Domkapitel mit der Kirche in Detfurth. 1282 Januar 26.
In nomine sancte et individue trinitatis. Sifridus dei gratia
Hildensemensis episcopus. Et si in temporabibus pocius in spiri-
tualibus dampnum pro cultu divini nominis ampliando non immerito
toleratur, per quod duplex aut forte multiplex utilitas generatur,
igitur, cum pro utilitate ecclesie nostre immo pro tocius terre com-
modo, quod in hoc prospeximus, capellam in Sculenborch Mindensis
dyocesis cum Lippoldo et Wlvero fratribus militibus dictis de Insula,
ad quos ius patronatus ipsius capelle spectabat, pro capella nostra
in Bodenborch, que ex antiqua et honesta et hactenus servata con-
suetudine infra capitulum conferri solebat, de consensu capituli
nostri ex deliberato consilio commutaverimus et ad hoc capitulum
pro consensu nobis adhibito affectuosum invenerimus et paratum,
nos affectum huiusmodi grata vicissitudine compensantes et proinde
ipsum capitulum in partem melioris commutationis ponentes ecclesiam
in Detforde eidem capitulo nostro eo iure, quo capellam in Boden-
boreh tenuit, liberaliter contulimus in restaurum, ita quod per nos
et successores nostros Hildensemenses episcopos, qui pro tempore
fuerint, ipsam ecclesiam ex nunc in antea inperpetuum infra capi-
tulum conferri debeat, ordinatione seu procuratione iam dicte ecclesie
ei, cui pro tempore collata fuerit, in omnibus semper salva. Ut
autem hec nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus
perseveret, presens scriptum inde confectum sigilli nostri munimine
roboratum capitulo nostro duximus conferendum. Nulli ergo omnino
ws. tc. Si quis autem u. s. w. Datum anno domini m?. cc?. Ixxx.
secundo, vii. kalendas februarii.
1) non fehlt im Cop. — ?*) Cop. nobis.
90*
308 1282.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 266. Beschädigtes
Siegel des Bischofs. Auszug Lüntzel, Ältere Diözese S. 409.
592. Propst Johann und das Domkapitel geben dem Johannis-
hospital, das in Verfall geraten, eine neue Hausordnung. Hildesheim
1282 Februar 11 (in die cinerum).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 629 Nr. 1203 im Kgl. St.-A. zu
Hannover und des 15. Jahrh. im Cop. des Johannisstiftes im Stadtarchiv zu
Hildesheim, Museum Nr. 180 fol. 1 und fol. 6. Nach beiden gedr. Doebner UB. I,
S. 184 Nr. 378.
598. Ludolf von Cramme bekundet, dass Bischof Siegfried ihm
und seinem Sohne Burchard die Hälfte des Hofes in Ahrbergen auf
Lebenszeit überlassen hat. Hildesheim 1282 Februar 26.
Universis presens scriptum inspicientibus Ludolfus de Cramme
salutem in domino. "Tenore presentium protestor, quod dominus
noster Sifridus Hildensemensis episcopus dimisit michi et fllio meo
Burchardo medietatem curie sue in Areberge vite nostre temporibus
liberaliter possidendam. Post mortem vero meam et iam dicti filii mei
B(urchardi) ad dominum nostrum episcopum vel successores suos
eadem bona omni cessante impedimento libere revertentur. Nullus
etiam heredum meorum vel mei filii B(urchardi) in eisdem bonis
sibi iuris aliquid vendicabit. In cuius rei testimonium presens .
scriptum sigilli mei munimine roboravi. Actum et datum Hildensem
anno domini m. cc?, Ixxx®ii., iiij. kalendas martii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 266a. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers.
594. Bischof Siegfried überträgt die Vogtei in Söhlde dem
Domkapitel für 240 Mark und verzichtet auf die Abgabe von elf Hufen
in Söhlde, Himstedt und Bonstede. 1282 März 7.
In nomine sancte et individue trinitatis. Sifridus dei gratia
Hildessemensis ecclesie episcopus omnibus imperpetuum. Licet
omnibus ecclesiis nobis subiectis ex officii nostri debito teneamur,
plus tamen ecclesie nostre, a qua dignitatis nostre tenemus insignia,
tamquam matri speciali prerogativa dilectionis districtius obligamur.
Hine est, quod, cum litones villicationis in Solede solutis a capitulo
et ab eis ducentis quadraginta marcis puri argenti advocatiam villi-
cationis eiusdem a nobis emptionis tytulo absolvissent, nos pro
gloriose dei genitricis reverentia necnon et pro capituli nostri
1282. 309
dilectione sincera dictam advocatiam et omne ius, quod nobis ex
ea competebat, prefato capitulo nostro iure perpetuo contulimus in
hunc modum, videlicet ut in dicta villa nec in viis nec in domibus
nec in areis nec in agris nec in pascuis nec in silvis aliquod ius
nobis de cetero advocacie nomine ascribamus. Homines eciam
eiusdem villicationis, sive in dicta villa sive alias ubicumque fuerint,
sive mansos litonum habeant sive non habeant, nullam exactionem,
nullam peticionem nomine suarum personarum aut rerum, utpote ab
omni onere advocacie exempti advocacie nomine sustinebunt. Omnes
eciam excessus, quos ratione advocacie iudicavimus, . . prepositus
nostre Hildessemensis ecclesie, qui pro tempore fuerit, iudicabit.
Preterea pro undecim mansis de tribus allodiis capituli in Solede,
Heymstede, Bonstede recepimus annis singulis pro omni iure advo-
cacie plaustratam tritici, pro qua sepedictum capitulum in predicta
emptione solvit nobis viginti duas marcas puri argenti, ideoque
dicta allodia pronunciamus ab omni advocacie et advocatorum onere
specialiter absoluta. In cuius rei testimonium presens scriptum inde
confectum sigillo nostro duximus roborandum. "Testes sunt Iohannes
maior prepositus, Wlradus Montis prepositus, Heydenricus celerarius,
Hoygerus scolasticus, lohannes cantor canonici Hildessemenses,
comes Otto de Eversten, Ecbertus camerarius, Conradus marchalcus,
Ernestus pincerna, Aswinus de Stenberch, Ludolfus de Cramme,
Sifridus de Rutenberch milites et alii complures. Actum et datum
anno domini millesimo c9c9. 1x0x0x0, secundo, nonas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 258. Siegel des
Bischofs wenig beschädigt. Gedr. Deductio jurisdict. meyerding. (Hildesheim
1758) S. 60.
595. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Loccum vier Hufen in Helmersen (Melmere) und eine in
Garmissen (Germerdessen), welche ihm Gottfried von Varsfelde resig-
niert hat. Hildesheim 1282 März 7 (nonas marcii).
Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem Siegel des Bischofs und des Dom-
kapitels an roten Seidenfüden. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 262
Nr. 416.
596. Bischof Siegfried überträgt dem Domstift zu Goslar die
Hälfte des Zehnten in Klein-Lengde (in parvo Lengede), welche Bitter
Johann von Sudburg, Burgmann in Harzburg, dem Grafen Konrad
910 1282.
von Wernigerode und dieser dem Bischof aufgelassen hat. 1282
März 9 (vii?. ydus marcii).
' Testes huius nostre collationis sunt Iohannes maior prepositus,
1) decanus, Vulradus Montis prepositus, Arnoldus de Were-
berge, Hogerus scolasticus, Iohannes cantor Ber(n)hardus de Menersem
canonici Hildenssemenses, Ecbertus kamerarius, Conradus marscalcus,
Ernestus pincerna, Aswinus de Stenberge milites.
Or. im Stadtarchiv su Goslar. Gedr. Leuckfeld, Antiq. Poeld. S. 300, nach
dem Or. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 44 Nr. 41, Bode, UB. II,
S. 314 Nr. 295.
597. Bischof Siegfried überträgt dem Domkapitel den Zehnten
in Haimar, den es vom Bürger Bernhard von Heyersum und dessen
Frau gekauft und den diese ihm resigniert haben. Hildesheim 1282
März 23.
In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildessemensis
ecclesie episcopus omnibus inperpetuum. Licet omnibus ecclesiis
nobis commissis et subiectis ex officii nostri debito teneamur, plus
tamen ecclesie nostre, a qua dignitatis nostre tenemus insignia
tamquam matri speciali prerogativa?) dilectionis districtius obligamur.
Ad perpetuam igitur memoriam notum esse cupimus tam presentibus
quam futuris, quod, cum capitulum nostrum comparasset pro septua-
ginta marcis examinatis a Bernardo de Hoyersem burgense nostro
Hildessemense et uxore sua Lucchardi decimam in Kerecheynbere,
nos recepta a dicto Bernado et uxore sua dicta libera et voluntaria
resignatione prefatam decimam cum proprietate ipsius et omni iure
tam in villa quam in campis contulimus capitulo nostro ad usus
ipsius pro salute anime nostre et pro gloriose dei genitricis reve-
rencia inperpetuum possidendam. Ut autem hec nostra collatio
capitulo nostro a nobis liberaliter facta perpetuis temporibus firma
permaneat et inviolabiliter observetur, presens scriptum inde con-
fectum sigillo nostro in evidens testimonium fecimus roborari. Testes
sunt Iohannes maior prepositus, Wolradus Montis prepositus, Heynden-
ricus cellerarius, Arnoldus de Wereberch, Wernerus plebanus, Ber-
1) Im Or. Lücke für den Namen, wohl nicht ohne Grund, da wahrscheinlich
die Stelle noch erledigt war, denn Arnold von Warberg, der hier und in der
folgenden Nr. noch als Domherr erscheint, ist im April (vgl. Nr. 599) bereits
Domdechant. Sein Vorgänger Lippold wird zuletzt 1287 (Nr. 584) genannt.
3) Or. progativa.
1282. 911
nardus de Dorstad, Hoygerus scolasticus, Iohannes cantor, Bernardus
de Meynersem canonici Hildessemenses, Arnoldus de Empne sacerdos
noster et capellanus, Aswinus!) de Stenberch, Ecbertus camerarius,
Sifridus de Rutenberch milites et alii quam plures. Actum et datum
Hildessem anno domini millesimo c?c9. 1x?x?x?. secundo, decimo ka-
lendas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 267. Gut erhaltenes
Siegel des Bischofs an roten Seidenfüden. — Regest Doebner, UB. I, S. 185 Nr. 379.
598. Das Domkapitel in Goslar verspricht dem Grafen Konrad
von Wernigerode dafür, dass er dem Bischofe Siegfried den halben
Zehnten in Klein- Lengde resigniert und dadurch den Dank des Stiftes
erworben hat, die Feier der Memorie für ihn und seine Gemahlin.
1282 April 2 (iiii. nonas aprilis).
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 318 Nr. 298.
599. Bischof Siegfried bekundet, dass Propst Johann von Steter-
burg einen Hof, zwei Hausstellen und drittehalb Hufen in Dusnem
von Ritter Johann von Salder gekauft und dem Kloster zur Feier
seiner Memorie übertragen, nach Jahresfrist aber diese Güter mit solchen
in Alvesse (Alvedessen) vertauscht habe. 1282 April 19 (xiii?. kalendas
maii).
Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus de Dorstat, Hogerus
scolasticus, Iohannes cantor canonici Hildensemenses, Conradus
marscaleus, Ernestus pincerna, Iohannes marscalcus, Bodo frater
suus, Iohannes dictus Lenkener, Bertoldus et Thidericus fratres de
Godenstede milites.
Nach dem Chron. Stederburg. S. 204 im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel.
Vgl. oben Nr. 361.
600. Propst Johann, Dechant Arnold und das Domkapitel über-
lassen dem Bischof Siegfried den Raum zwischen der Kurie des Ludolf
von Hallermund und der des (T) Heinrich Reimfredi neben der Papen-
brücke unter der Bedingung, dass der Platz nicht bebaut, sondern als
Garten benutzt werde. Hildesheim 1282 Mai 7 (secundo nonas maii).
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Domstift Nr. 13. Be-
schädigtes Kapitelssiegel. Gedr. Doebner, UB. III, S. 651 Nachtr. Nr. 38,
1) Or. Awinus.
312 1282.
601. Bischof Siegfried bekundet, dass der Domherr Bernhard
von Meinersen auf drei Hufen in Klein- Mahner (in parvo Mandere),
welche seine Brüder und Oheime dem Kl. Steterburg verkauft haben,
verzichtet hat. Hildesheim 1282 Juni 13 (idus iunii).
Testes sunt Robertus patruus noster canonicus Magdeburgensis,
Ernestus pincerna, Aschwinus de Stenberche milites.
Nach dem Chron. Stederburg. S. 195 im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel.
In einer besonderen Urk. mit denselben Zeugen und gleichem Datum bestätigt obiges
Bernhard von Meinersen selbst, a. a. O. S. 196.
602. Bischof Siegfried erteilt allen Besuchern der Kirche der
Predigerbrüder in Warburg einen vierzigtägigen Ablass unter Vorbehalt
der Bestätigung des Bischofs Otto von Paderborn. 1282 Juni 20
(sabbato ante festum beati Iohannis baptiste).
Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Dominik. in Warburg Nr. 10, Siegel ab.
Gedr. Westfäl. UB. IV, S. 798 Nr. 1685.
608. Propst Dietrich des Kreuzstiftes schenkt demselben Stift
12 Morgen und eine Hausstelle in Essem zu seiner Memorie, der seines
Vorgängers und des verstorbenen Domkantors Hermann von Paderborn.
Hildesheim 1282 Juni 22.
Thidericus dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis!) Hil-
densemensis omnibus presens scriptum cernentibus salutem in omnium
salvatore. Cum secundum apostolum hic manentem civitatem nulla-
tenus habeamus, sed futuram sollicite inquirere debeamus, nobis est
sumopere satagendum, qualiter hic in presenti miseria temporalia
seminemus, ut in futuro cum multiplicato tenore eterna metere
valeamus. Hinc est, quod nos, ut post hane exiciabilem et erump-
nosam vitam bravium eterne salutis adipisci feliciter mereamur,
duodecim iugera cum area Essem sita cum omni iure ad ea perti-
nentia nobis per mortem Iohannis de Essem et lohannis filii sui
necnon per resignationem Vibperti similiter filii sui vacantia de
consensu capituli nostri conferimus et donamus ecclesie sancte
Crucis iure perpetuo possidenda, statuentes irrefragabiliter, ut qui-
cumque pro tempore fuerit scolasticus sancte Crucis annonam iugerum
eorumdem tamquam obedientiarius colligat et custodiat diligenter
et de pretio eiusdem in anniversario nostro?) quinque solidos et
in anniversario prepositi Alberti predecessoris nostri quinque solidos
I) Crucis von anderer Hand übergeschrieben. *) nostro verändert aus meo.
1282. 313
necnon in anniversario magistri Hermanni de Paderburna quondam
cantoris Hildensemensis ecclesie quinque solidos vigiliis et misse
animarum tantum interessentibus fideliter amministret. Testes huius
donationis ac institutionis sunt Leonardus decanus, Iohannes Engel-
lardi, Bruno de Hardessem sacerdotes, Ludolfus de Bruneswich,
Bertoldus scolasticus, Gerardus custos diaconi, Almarus, Balduwinus
de Elvede subdiaconi et canonici sancte Crucis. Ne igitur factum
nostrum aliquis imposterum!) aliquo modo valeat violare, presens
seriptum inde confectum sigillis nostro videlicet et capituli sancte
Crucis duximus roborandum. Actum Hildensem anno domini m^. cc?,
Ixxxii&., x9. kalendas iulii. Servantibus pax et gaudium in domino,
infringentibus sit anathema maranatha.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 162. Siegel des Propstes
beschädigt, des Kapitels zur Hälfte abgefallen. Bischof Siegfried genehmigt diese
Schenkung am 3. August (tercio nonas augusti) Or. a. a. O. Nr. 164, stark be-
schädigte Siegel des Bischofs und des Domkapitels.
604. Bischof Siegfried bekundet die gerichtliche Entscheidung in
einem Streite des Michaelisklosters mit Aschwin von Steinberg wegen
Güter in Salzdetfurth zu Gunsten des Klosters. 1282 Juni 25.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis
ac singulis presentem paginam inspecturis sinceram in domino cari-
tatem. Quoniam temporalia tamquam pulvis ante faciem venti a
memoria hominum transeunt, expedit ea scripturarum auctenticarum
robore ac testium ydoneitate flrmiter perhennare. Hinc est, quod
omnibus, ad quos presentes littere pervenerint, volumus fore notum,
quod, cum nuper strennuus miles Ássvinus de Stenberghe moverit
honorabili domino domino Ernesto abbati monasterii sancti Micha-
helis in Hildensem questionem, nobis presentibus quadam die, que
vulgariter utelegede dach dicitur, valido milite Alberto dicto Bok
nomine nostro iudicio presidente super quodam iure advocatie fontis
ac bonorum dicti monasterii sitorum in Saledetforde, que vulgariter
Paustadel dicuntur, in dicti domini abbatis ac monasterii preiudicium
minus iuste, igitur dominus abbas antedictus proponi fecerat, ut
aliquociens etiam proposuerat, quod dictum suum monasterium eadem
bona cum advocatia eorundem a multis temporibus iusto possessionis
tytulo possedisset et donacionem eorum legitime suscepisset ac
fructus et proventus inde provenientes absque omni inpeticionis
I) im am Rande nachgetragen.
314 1282.
occasione percepisset. Unde per sentencias, sicut ministerialium ac
vasallorum nostrorum protune presencium exstitit diffinitum, domino
. abbati prefato super possessione retinenda delatum fuerat iura-
mentum. Cum etenim possessio temporis tam longevi iuxta tenorem
legum omnem actoris probationem funditus excludat, Assvinus supra-
dictus penitus nichil petere seu requirere haberet et deberet in iure
advocatie supradicte. Iuramento quoque per sepedictum dominum
.. &bbatem prestito pretactum advocatie ius ipsi ac monasterio suo
exstitit adiudicatum et Assvino pretacto ac suis .. heredibus super
antedicta inpeticione perpetuum silencium inponebatur, velud com-
munes et publice astancium sententie docuerunt. In huius facti
testimonium presentem litteram nostro sigilo fecimus communiri.
Testes huius rei geste sunt Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna,
Ecbertus de Tossem, Sifridus de Rutenbergh, Iohannes de Stedere,
Grubo de Stenbergh milites, Theodericus de Rothinge famulus et
complures alii fide digni. Datum anno domini m?. ec?. Ixxxii€., in
crastino beati Iohannis baptiste.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 73. Beschädigtes Siegel
des Bischofs. Gedr. Sudendorf, UB. IX, S. 222.
605. Herzog Otto von Braunschweig bestätigt den Brüdern Hoge
das Eigentum von drei Hufen in Dinklar, die ihnen einst ihr Vater
übertragen hat. Celle 1282 Juni 29.
Nos Otto dei gratia dux de Brunswich omnibus inperpetuum.
Noverint universi presentes ac posteri, quod nos Hinrico et Lippoldo
fratribus dictis Hoge proprietatem trium mansorum sitorum in villa
Dinkelere ac ipsorum iustis heredibus collatam a patre nostro Io-
(hanne) quondam duce Brunswichcense ratam et firmam dictis fra-
tribus volumus observare, illorum videlicet mansorum, quos a Con-
rado de Dinkelere emerant fratres memorati. In cuius rei testimonium
presens scriptum eisdem ad cautelam duximus concedendum. Datum
Tsellis anno domini m?. ec?. Ixxx?. secundo, die apostolorum Petri
et Pauli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 163. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zur Hälfte abgefallen.
606. Bischof Siegfried überträgt dem Johannisstift elf Hufen
und den Zehnten einer Hufe in Schellerten, die ihm Ritter Brand von
Linde resigniert hat. Im Kapitel zu Hildesheim 1282 Juli 9.
1282. 915
In nomine sancte et individue trinitatis. Sifridus dei gratia
Hildensummensis episcopus omnibus in perpetuum. Quoniam omnium
habere memoriam pocius est divinitatis quam humanitatis, conscribi
facimus ea que coram nobis aguntur, ne oblivioni tradantur. Igitur
notum esse volumus universis Christi fidelibus tam presentibus quam
futuris, quod, cum canonici sancti Iohannis in Dampmone Hildense-
mensi et hospitale nostre Hildensemensis ecclesie ibidem xi mansos
in Scelerthe sitos, quorum quinque indecimales cum duobus allodiis
et tribus areis, et preterea decimam de uno manso in ipsa villa a
domino Brant milite de Lindethe fideli nostro, qui dicta bona a
nobis iure tenuit feodali, de consensu iustorum heredum suorum.
filiorum suorum Conradi et Hildebrandi, et omnium heredum suorum
tam presentium quam futurorum necnon de collaudatione Conradi,
Hildebrandi et Henrici filiorum fratris sui cum omni iure et utilitate,
prout ipse tenuit in eadem villa et extra in agris et in pascuis et
in silvis, procurante domino Arnoldo de Werberch decano Hildense-
mensi datis c et xv marcis puri argenti comparassent, nos accepta
resignatione dicti militis et renunciatione fratrum predictorum, qui
coram nobis positi renunciaverunt omni iuri, quod ipsis in eisdem
bonis competere videbatur, credentes nichil esse actum, cum quid
superesset agendum, predicta bona cum omni iure et utilitate necnon
eum proprietate eorumdem de consensu capituli nostri pro remedio
anime nostre ecclesie sancti Iohannis in Dampmone ad communes
usus et canonicorum et hospitalis ibidem ad devotam supplicationem
memorati decani contulimus in perpetuum possidenda. Ut autem
hec nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus per-
severet, presens scriptum inde confectum sigillis nostro et nostri
capituli fecimus communiri. Testes sunt Iohannes maior prepositus,
Arnoldus decanus, Heydenricus cellerarius, Wlradus Montis pre-
positus, Bernardus scolasticus, Volcmarus de Monte, Hermannus de
Dasle, Iohannes cantor, Bernardus de Meynersen canonici Hildense-
menses, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pin-
cerna, Asscuinus de Stenberch, Ludolfus de Cramme, Tidericus de
Stockem, Sifridus de Rutenberch milites et alii quamplures. Actum
et datum in capitulo Hildensemensi anno domini m?. cc?. Ixxxii?.,
viiv. idus iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 30a. Beschüdigtes Siegel
des Bischofs und Bruchstück des Kapitelsiegels. Gedr. nach Cop. Würdtwein,
Nova subs, I, S. 343. In einer besonderen Urk. von demselben Tage und mit den-
316 1282.
selben Zeugen resigniert Bitter Brand von Linde dem Bischof die elf Hufen, Or. a.
a. O. Nr. 30, Siegel des Ausstellers, geteilt, im unteren Felde drei Kesselhaken
neben einander: S. BRANDI DE LINDEDE, und des Grafen Heinrich von Wohl-
denberg, gedr. nach Cop. Wiürdtwein, Nova subs. I, S. 341.
607. Bischof Volquin von Minden überträgt dem Kl. Marienrode
zwei Hufen und eine Mühle in Jeinsen (Geinhusen) auf Bitten des
Edeln Johann von Adensen, welcher der Mindener Kirche dafür zwei
Hufen und eine Mühle in Adensen (Adenoys) übergiebt. Minden 1282
Juli 19 (xiiii. kalendas augusti).
Or. im Kgl. St.-A. in Hannover, Marienrode Nr. 50. Siegel des Bischofs an
roten und gelben Seidenfüden, das des Domkapitels verloren. Gedr. Marienroder
UB. S. 76 Nr. 62. Hegest. Westfäl. UB. VI, S. 401 Nr. 1957. Die. Tauschungs-
urk. Johanns von Adensen mit der Mindener Kirche von demselben Jahre ohne
Tagesangabe, Or. a. a. O. Nr. 49 mit dem Siegel des Johann an weissen Hanf-
füden, gedr. a. a. O. S. 75. Nr. 62, Regest Doebner, UB. I, S. 188 Nr. 384, Westfäl.
UB. a. a. O. Nr. 1258.
608. Bischof Siegfried, Propst Johann, Dechant Arnold und
das Domkapitel bekunden den Verzicht des Ritters Gerhard von
Gandersheim auf drei Hufen des Michaelisklosters in Essem, welche
dessen Schwester bereits dem Kloster resigniert hat. Hildesheim 1282
Juli 24 (nono kalendas augusti).
Testes sunt Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, Ecbertus
de Tossem, Sifridus de Rutenberch, Iohannes de Stedere, Grubo de
Stenberch milites, Theodericus de Rottinge.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 74. Bruchstück des Siegels
des Bischofs und beschädigtes Kapitelssiegel.
609. Ritter Heinrich von Barienrode überträgt dem Kl. Escherde,
in das seine Tochter getreten, Besitzungen in Havekhorst und Eber-
holzen. Escherde 1282 Juli 25.
Henricus dei gratia miles dictus de Beringgerothe!) et Hilde-
gundis uxor sua omnibus presentem paginam visuris salutem et
beatitudinem sempiternam. Notum esse volumus tam posteris quam
presentibus, quod, cum dominus Henricus prepositus, priorissa totusque
conventus sanctimonialium in Escherte cum communi consensu filie?)
nostre prebendam contulissent propter deum, nos moti paterne pie-
tatis affectu eidem ecclesie cum consensu filiorum nostrorum Sifridi,
Iohannis, Lippoldi et Sifridi duodecim iugera cum iure silve qui?)
1) Berningerothe B. 3) duabus filiabus nostris. 5 So A, B.
1282. 317
echtwart dicitur in silva Havekhorst et unum!) mansum cum area
in Elbereholthusen cum omni iure et proprietate prati et nemoris con-
tulimus propter deum. Pro?) filiis autem nostris fidem dedimus cum
avo ipsorum Thiderico de Rothingge, quod idem facient, cum ipsos
ad annos discretionis contigerit devenire. Contulimus etiam sepe
dicte ecclesie in Escherte in eadem villa Elberholthusen aream cum
echtwardo et sex iugeribus cum omni proprietate et iure, que a
nobis Conradus et Ascwinus fratres dicti Svevi in feodo tenuerunt.
Testes huius rei sunt Bodo de Betenem, Iohannes de Rethen,
Luderus®) plebanus de Escherte, Rothmannus de Menstede, Her-
mannus*) de Elbere, Eylardus de Domo, 'Thidericus de Rethen
milites, Henricus de Monte, Iohannes de Sutherem,5) Henricus de
Betenem, Hermannus Suriggus,®) Henricus dictus Buzhardus et alii
quam plures. In cuius rei testimonium presentem paginam nostri
sigilli munimine duximus roborandam. Actum et datum in ecclesia
Escherte anno domini m?. cc. Ixxxii0,, in die beati Iacobi apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Escherde Nr. 63, (A). Das stark beschädigte Siegel an weissen geflochtenen
Hanfschnüren zeigt zwei rechtschräge Fische: S - DMI - H....CI: DE: ......
RODE, und Nr. 64, Siegel von derselben Befestigung verloren.
610. Bischof Siegfried bekundet, dass Ritter Heinrich Kegel von
Susa allen Ansprüchen an fünf Hufen in Helmersen (Elmere), welche
das Kl. Loccum von Ritter Gottfried von Vorsfelde gekauft hat, entsagt
habe. Hildesheim 1282 August 31 (pridie kalendas septembris).
— — presentibus amicis nostris Meynrico comite de Sladhem,
domino Volrado preposito Montis, domino Bern(ardo) de Dorstat,
Syffrido de Rutenberg, C(onrado) de Elvede militibus, Hartmano et
Willikino monachis in Lucka.
Abschrift des 14. Jahrhunderte in Cop. III, 180 S. 26 $m Kgl. St.-A. zu
Hannover. Erwähnt von Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 265. Nr. 421 zum
Druck der Resignationsurk. des Heinrich Kegel von August 27.
6ll. Erzbischof Johann von Colocza und neun andere Bischöfe
erteilen allen, welche das Johannishospital unterstützen, vierzig Tage
Ablass. Orvieto 1282 August.
1) duos mansos cum duabus areis B. ?) Pro— devenire fehlt B. °) Lud.
— Esch. fehlt B. *) Hier folgt in B: Hermannus de Elberenholthusen sacerdotes,
Sifridus de Rutenberche, Thid. de Rethen, Eylardus de Dotessen milites. 5)Suthem A.
6) Suringgus B.
318 1282.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. 180 fol. 7o im städtischen Museum in
Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. I. S. 185 Nr. 380.
612. Ritter Gerhard Ziegenbart und Sohn verzichten auf alle
Ansprüche an eine Hufe in Achtum, die dem Kreuzstift gehört. 1282
September 20. |
Gerardus dietus Ciegenbart miles et Gerardus filius suus notum
esse cupimus omnibus presens scriptum cernentibus, quod, cum nos
super manso quodam Achtem sito pertinente ab antiquo ad ius et pro-
prietatem ecclesie sancte Crucis movissemus eiusdem ecclesie capitulo
questionem, tandem, cum evidenter appareret, quod nichil iuris habere-
mus penitus in eodem, mediantibus amicis nostris domino Ekberto came-
rario et Bernardo dicto Heydenen in presentia venerabilis patris ac
domini nostri Hildensemensis episcopi Siffridi renunctiavimus ore et
manu eidem manso et promisimus in manus predicti camerarii fide data,
quod numquam de cetero super predicto manso nec super aliquo
infestabimus antedictam ecclesiam sancte Crucis. Quod videntes
decanus et capitulum sepe dictum non pro iure aliquo sed pro bono
pacis et amicitie nobis marcam et dimidiam contulerunt. Testes
huius renunctiationis sunt!) Leonardus decanus, Iohannes et Bruno
sacerdotes, Bernardus de Meynersem canonicus maioris ecclesie,
Bertoldus scolasticus, Gerardus diaconi, Balduwinus, Iohannes de
Roden subdiaconi et canonici sancte Crucis, Ekbertus camerarius
miles, Bernardus dictus Heydene famulus et alii quam plures. Ne
igitur super hoc contingat inposterum dubitari, presens scriptum
inde confectum sigillo nostro duximus sigillandum. Actum anno
domini m?. c0c9, ]xxxii?,, xii. kalendas octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 165. Siegel abgefallen.
G18. Ritter Andreas von Lutier übergibt dem Kl. Derneburg drei
Hufen in Gustedt zu seinem und seiner Eltern Anniversar und zur
Unterstützung seiner im Kloster lebenden Schwestern. 1282 Oktober 1.
In nomine domini amen. Ego Andreas miles dictus de Luttere
publice protestor paginam per presentem, quod de consensu filiorum
meorum Lippoldi, Conradi, Ludolf, Hatberti videlicet et Andree
necnon et Alberti tres mansos Gustede sitos pio favore motus pariter
et inductus ecclesie in Derneburch contuli cum omni utilitate tam
1) sunt über der Zeile.
1282. 319
in campis quam eciam pratis et silvis iure perpetuo possidendos eo
videlicet modo, ut anniversarius meus et uxoris mee post mortem
nostram et parentum meorum in vigiliis et missarum celebracionibus
devocius celebretur et peragatur et sororibus meis in claustro de-
gentibus viginti solidi et unus annis singulis persolvantur, et quic-
quid de curia in pullis et ovis temporibus vite provenerit earumdem
eis sine obstaculo presentetur. Ne igitur aliquis heredum meorum
huic facto tam racionabiliter ordinato in posterum valeat reclamare,
predicte ecclesie in Derneburch presens scriptum contuli sigilli mei
munimine roboratum. Actum anno domini m?. cc9. Ixxxii€., kalendas
octobris, venerabilis patris domini Sifridi Hildensemensis episcopi
anno tercio.
Abschrift des 13. Jahrhunderts in Cop. VI, 105 S. 22 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
614. Papst Martin IV. beauftragt den Dechanten des Blasius-
stiftes in Braunschweig, der über genannte Adeliche durch Bischof
Siegfried wegen Zerstörung von Itzum und Himmelsthür verhängten
Exkommunikation Geltung zu verschaffen. Montefiascone 1282 Oktober 13.
Martinus episcopus servus servorum dei dilecto fllio . . decano
ecclesie sancti Blasii in Brunswic Hildesemensis diocesis salutem
et apostolicam benedictionem. Sua nobis dilecti fllii .. decanus et
capitulum ecclesie Hildesemensis petitione monstrarunt, quod, cum
nobiles viri Ludolfus de Insula, Hermannus et Burgardus de Waldem-
berg comites, Burgardus de Barbuge ac Hildemarus de Oberg milites
Hildesemensis diocesis de Isnim et de Hemdesdore villas et quedam
alia bona ad dictam ecclesiam pertinentia per incendias et rapinas
nequiter devastassent, venerabilis frater noster Sifridus episcopus
Hildesemensis in dictos nobiles et milites, quia ab eo moniti dili-
genter predictis decano et capitulo super hoc satisfacere contu-
maciter non curarunt, cum nichil rationabile proponerent, quare id
facere non deberent, et id esset ita notorium, quod nulla poterat
tergiversatione celari, auctoritate ordinaria excommunicationis sen-
tentiam exigente iustitia promulgavit. Quare prefati decanus et
capitulum nobis humiliter supplicarunt, ut eandem sententiam robur
faceremus firmitatis debitum obtinere. Quocirca discretioni tue per
apostolica scripta mandamus, quatinus sententiam ipsam, sicut ratio-
nabiliter est prolata, facias auctoritate nostra usque ad satisfactionem:
320 1282.
condignam appellatione remota inviolabiliter observari. Datum apud
Montemflasconem iii. idus octobris, pontificatus nostri anno secundo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 268. Bulle nebst
Befestigung verloren.
615. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Ritters Gerhard
Ziegenbart (Ceghenbart) und dessen Sohnes Gerhard in die Hand des
Kämmerers Ekbert auf eine Hufe in Achtum, die dem Kreuzstift
gehört, nach Empfang von anderthalb Mark. Hildesheim 1282
Oktober 15 (ydus octobris).
Huic compositioni intererant Leonardus decanus, Johannes,
Bruno sacerdotes, Bernardus de Meynerseym canonicus sancte Marie,
Bertoldus scolasticus, Ludolfus diaconi, Baldewinus et Iohannes de
Roden subdiaconi et canonici sancte Crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 166. Kleiner Siegelrest.
616. Propst Hilderich, Priorin Elisabeth und der Konvent des
Kl. Dorstadt verkaufen dem Ludolf Münzer in Braunschweig für
26 Mark Silber drittehalb Hufen in Lehndorf (Lendorpe) 1282
Oktober 18 (in die beati Luce ewangeliste).
Huius rei testes sunt Wernerus, Bruno et Albertus conversi
claustri nostri, Iohannes de Wetelmestede miles, Conradus et Luderus
dicti de Helmestede, Heyno Boneko, Iohannes Monetarius, Heyno
Hakelenberch.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Siegel an roten Seidenfäden.
Gedr. Braunschweig. Anzeigen 1745 Sp. 1824, Hänselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig II, S. 148 Nr. 319.
617. Graf Siegfried von Blankenburg übereignet dem KI.
Wöltingerode zwei und eine halbe Hufe mit einem Walde (in Lengde),
die ihm Detlef von Wehre resigniert hat. Blankenburg 1282 November 2.
Nos Sifridus dei gratia comes in Blankenburch recognoscimus
et presentibus protestamur, quod ex consensu filiorum nostrorum
scilicet Hinrici comitis in Blankenburch et Hermanni portenarii
Halberstadensis et Burchardi canonici in Magdeburg et Sifridi canonici
Hildensemensis et lohannis duos mansos et dimidium cum silva una
continente mansum dimidium, quos Dhetlevus de Werre de manu
nostra iure tenuit feodali et nobis eosdem cum silva resignavit,
libere contulimus conventui sanctimonialium in Woltingerode in
1282. 321
perpetuum proprietatis tytulo possidendo. In cuius rei evidens testi-
monium presentem paginam sigilli nostri munimine duximus roborari.
Datum Blankenburch anno domini m’. ccO. Ixxx®, ii., iiii?. nonas
novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannnver, Wöltingerode Nr. 52. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers. Auf der Rückseite von moderner Hand Lengede.
618. Bischof Siegfried hebt mehrere durch seinen Vorgänger
für das Moritzstift erlassenen Bestimmungen auf. Hildesheim 1282
November 28.
Siffridus dei gratia Hildensemeusis ecclesie episcopus omnibus
presens scriptum intuentibus salutem in domino. Quia non est re-
prehensibile iudicandum, si secundum varietatem temporum statuta
quandoque humana variantur, hinc est, quod venerabilium virorum
Volradi prepositi, Ludegheri decani tociusque capituli montis sancti
Mauricii nostre civitatis precibus inclinati quandam ordinacionem
sive arbitrium presenti tempore minime conveniens confirmatum &
felicis recordacionis domino Ottone predecessore nostro, quod erat
super villicacionum locationibus et collacione duarum ecclesiarum
et extraordinariis obventionibus et ceteris in prefata ordinacione et
arbitrio comprehensis et arbitrium et confirmacionem iam dictam de
maturo nostrorum prelatorum consilio auctoritate diocesana pre-
sentibus infirmamus et totaliter revocamus mandantes sub anathe-
mathis interminatione districtius inhibendo, ne aliquis huius nostre
infirmationis et revocationis tenorem infringere audeat veniendo
contra in aliquo articulo predictorum, que nostra auctoritate de tam
proborum virorum consilio sunt cassata. In huius rei testimonium
presentem litteram nostro sigillo fecimus communiri. Datum Hil-
densem anno domini m?. cc®. Ixxx®. secundo, iiii. kalendas decembris.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 22v
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
619. Das Moritzstift verfügt, dass der jedesmalige Propst die
Meiereien entweder zur Verwaltung durch ihn zurückbehalten soll oder
nur innerhalb des Kapitels nach eigenem Ermessen und niemals mit
einem Laien besetzen darf. Hildesheim 1282 Dezember 4.
Dei gratia Volradus prepositus, Ludhegherus decanus totumque
capitulum montis sancti Mauricii in Hildensem universis tenorem
presentium inspecturis cum sinceritate veram in domino karitatem.
Hildesh. UB. III. 91
922 1282.
Cum enim congregato, ut moris est, nostro capitulo varia et diversa
de ecclesie nostre honore et utilitate communiter tractaremus, tandem
invenimus inter cetera, nostram ecclesiam de villicationum suarum
locatione extraneis maxime laicis facta enormem hactenus incurrisse
et adhuc cottidie gravem incurrere lesionem. Cui nisi cautela!)
celeri in quantum possumus obviemus, non solum nobis, sed et
nostris successoribus erit quam plurimum onerosum, Quia igitur
pericula preterita precavere nos ammonent in futurum, idcirco de
communi et unanimi nostro consilio et assensu sic provide duximus
ordinandum, ut ab hac hora inantea nos Volradus nunc prepositus
nostrique legitimi successores, qui pro tempore fuerint, plenum
arbitrium et meram habeamus de cetero potestatem ecclesie nostre
villicationes iam vacantes vel in futurum vacaturas apud nos, si
voluerimus, libere retinere et si nobis apud nos retinere non pla-
cuerit, ex tunc infra nostrum capitulum tantum cuicumque voluerimus
fideliter committemus, et iterum sic commissas ab hiis, quibus com-
misimus, prout utilitas temporis id exposcit quandocumque voluerimus
sine contradictione cuiuslibet poterimus revocare. Sic vero revocatas
villicationes ab ipsis ex eodem arbitrio et ex eadem potestate apud
nos, si maluerimus, retinebimus libere et quiete, vel si nobis retinere
non placuerit, tunc tantum infra nostrum capitulum cuicumque nobis
placuerit, ut predictum est, sine alicuius iniuria secundum pro-
videnciam a deo nobis datam diligentissime committemus, sic tamen
ut laicis nullo modo locemus vel aliquo modo committamus, hac
potissima adiecta conditione, ut de sepedictis villicationibus secundum
antiquam nostram consuetudinem hactenus observatam census et
debita prebendarum servicia nobis de cetero prebeantur, sicut iuris
et equitatis ratio bene postulat et requirit. Ut autem huius nostre
provisionis ordinatio magis firma et illibata valeat custodiri, presens
scriptum inde confectum sigillis nostro videlicet et capituli ad per-
hennem memoriam fecimus roborari. Datum et actum Hildensem
anno domini m. cc. Ixxx?. secundo, ii. nonas decembris, indictione
decima,
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Moritzstift Nr. 45, Siegel des Propstes und beschädigtes des Kapitels an
roten und grünen Hanffäden, und Nr. 46 (B), beide Siegel beschädigt an gleicher
Befestigung. Bischof Siegfried bestätigt obige Bestimmung am 11. Dezember (iii.
idus decembris), Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514
fol. 28 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1) celeri cautela P.
1282. 323
620. Die Grafen von Wohldenberg verzichten gegenüber dem
Kl. Escherde auf drei Hufen in Reden. Hildesheim 1282 Dezember 8.
Dei gracia Hermannus et Heinricus comites de Woldenberg
omnibus presentes litteras inspecturis seu eciam audituris salutem
in omnium salvatore. Tenore presencium publice notum esse volumus
et constare, quod actionem a nobis intemptatam minus iuste contra
prepositum et conventum sanctimonialium in Eskerte Hildensemensis
dyocesis pro tribus mansis in Redhen propter deum et iusticiam
liberaliter postposuimus iuris peritorum necnon!) amicorum nostrorum
consilio plenius expediti, quod prefatum claustrum impeteremus super
hiis tribus mansis minus racionabiliter et iniuste adicientes, quod
nos comes Hermannus et filii nostri Iohannes, Heinricus et Her-
mannus et nos comes Heinricus cum filiis nostris Heinrico et Ludolfo
prefato claustro de sepedictis tribus mansis in Redhen, pratis, pas-
euis, silvis et omni iure libere plenariam prestamus warandiam ubi-
cumque et quandocumque a quolibet preposito dicti claustri fuerimus
requisiti. Ceterum publice protestamur, quod nos sepe dicti comites
una cum fratre nostro Ottone pro nobis et heredibus nostris et
quolibet eorumdem coram domino nostro Hildensemensi episcopo
omni iuri renunciavimus, quod nobis et prenominatis heredibus in
sepedictis tribus mansis in Redhen et eorum attinenciis excogitata
et excogitanda occasione cuiuslibet conpetere videbatur. Testes
huius facti sunt dominus Arnoldus de Werbergh decanus, Bernardus
scolasticus, Volradus montis sancti Mauricii prepositus, Otto de
Eversten, Gevehardus frater domini nostri episcopi, Ludolfus de
Halremunt canonici Hildensemenses, Hermannus et Borchardus
fratres de Blankenburg canonici Halberstadenses, Iohannes de
Roden, Arnoldus de Empne capellani domini nostri episcopi, Asch-
winus de Lapideo monte, Ernestus pincerna, Conradus marscalcus,
Ecbertus camerarius, Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberg,
Albertus Ircus milites et ministeriales Hildensemensis ecclesie cum
aliis compluribus fide dignis. Ut autem presens factum pie con-
fectum inconvulsum et inturbatum perpetuis temporibus perseveret,
presens scriptum publice super hoc confectum vel datum sigillis
nostris duximus roborandum. Datum Hildensem anno dominice in-
carnacionis m?. cc9, Ixxx?. secundo, sexto ydus decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 65. Beschädigte Siegel der
Aussteller an weissen geflochtenen Hanfschnüren.
1) Or. necnen.
21°
324 1282.
621. Der Hat der Stadt bekundet, dass Degenhard vom Hohen
Wege und Heinrich von Hüddessum, Bürger und Provisoren der
Bruderschaft des h. Andreas, eine Rente aus einem Hause beim Kirch-
hofe des Andreasstiftes gekauft haben. 1282.
Erhalten als Transsumt des Rates von 1435 Februar 14 (Valentii) im Stadt-
archiv zu Hildesheim, Or. Nr. 1670. Gedr. Doebner, UB. I, S. 186 Nr. 381.
622. Graf Hermann von Wohldenberg überträgt dem Maria-
Magdalenenkloster fünf Morgen in (Ding-?) Elbe (Elvede), die es von
Hartmann Pludere gekauft hat. Hildesheim 1282.
.. Testes huius rei sunt plebanus sancti Lamberti dominus Iohannes,
milites dominus Ernestus pincerna, Iohannes de Wilwingge, Thide-
ricus de Stockem, burgenses Conradus de Valva, Bertrammus de
Quercu.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 102. Siegel des Ausstellers
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest Doebner, UB. I,
S. 186 Nr. 382.
928. Verzeichnis der Einkünfte und Verpflichtungen des Johannis-
hospitals. 1282.
Anno incarnacionis!) dominice m?cc?Ixxxii. Iohannes sacerdos
scolasticus sancti Iohannis in Hildensem et procurator ex parte?)
capituli Hildesemensis hospitalis ibidem conscribi fecit redditus
hospitalis, quos ibidem invenit et tunc temporis cum diligencia in-
vestigare potuit.
In Maghedevelt tres mansos, in Bennekesschen unum mansum.
in Volerimissen unum mansum, in Doteberghe octo mansi, in Lone
duo mansi in Lameste iiii$) mansi, in Lettere unus mansus. Hec
prescripta sunt in dyocesi*) Mindensi.
In Bodeke tres mansi et una area et iiii$) iugera, que habet
quidam lito hospitalis, in Wetsende duas curias et septem mansos,
in Algremisse*) duos mansos, in Hertbere duas curias et parvam
aream et novem mansos, in Bethmare tres mansos, in Wennerde
unum mansum, Westvelde®) unum mansum, Embrike duos mansos,
in parvo?) Esscherte viginti duo iugera, in Aulica dimidium mansum,
Bethenem unum mansum, Hymdesdore®) unum mansum, Asenstede
dimidia decima, in Lottingessen?) sex mansos.
I) dom. incarn. B. ?) experte B. ®) quatuor B. *) diochesi B. 5) Algri-
misse B. °) Westfelde B. ^7) parve B. 9) Himdestore B. °) Lothingesse B.
. 1282. 325
Isti mansi qui sequuntur!) solvunt censum in denariis: Wallede
aput Brunswigk?) unum mansum, Lodoldeshen unum mansum, Zibbe-
tessen®) quadraginta iugera.
Iste est census hospitalis de areis: in lusca platea de tribus
areis undecim solidos; tres aree contigue inter sanctam Crucem et
urbem xvi solidos; & valua sancti Panthaleonis sursum versus urbem
sex aree solvunt triginta unum solidum; stupa ante pontem et proxima
area solvunt xvi solidos; secunda domus a stupa versus pontem solvit
viginti solidos et iiii solidos; 4) proximam domum et casam ante
pontem locabit singulis annis procurator hospitalis; duodecim aree
a curia sancti Iohannis sursum versus Montem solvunt hospitali
prima aput valuam ix solidos, secunda ix solidos, tercia ix solidos,
quarta iii solidos, quinta iii solidos et sex denarios, sexta iii solidos,
septima iii solidos, octava id) solidum, nona i*) solidum, decima
iii solidos, undecima iii®) solidos, duodecima v solidos; transversus
meridiem habet iiii*) areas, inferior versus pontem septem?) solidos,
secunda vii?) solidos, tercia triginta denarios, quarta, que est
superior versus Montem, iiii solidos et sex denarios; in Villa montis
habet duas areas, quarum una solvit v solidos, altera iiii*) solidos;
in villa Honersheym?) de decem iugeribus iii!9) solidos ad lumen
hospitalis; de Levede quatuor solidos ad mandatum; in villa Hert-
bere de duabus areis dabit claustrum de Winthusen!!) Michaelis
sex solidos; Maghedevelde area una solvit sex solidos; consules de
Dammone pro fossato solvunt Michaelis duos!?) solidos. In moneta
viginti quinque solidis.
Iste sunt aree!?) in villa Lotingessen: in via!4) qua itur ab
oriente versus occidentem ad dexteram manum quatuor areas, istei5)
quatuor dicuntur Ackeshove;!®) in fine ejusdem vie ad sinistram
manum molendinum, quod solvit talentum et modium papaveris et
octo pullos; in villa media contra meridiem magnam aream, proxima
aput!7T) villam versus occidentem, que dicitur area virginum; ante
pomerium monachorum aream, que dicitur acuta area; aream aput
viam, qua itur versus Lutzingeworden aput!") illam parvam aream;
in eadem via magnam aream, quam diu habuit Meinardi,!®) et19)
campum aput!7) aquam, qui est hospitalis et canonicorum sancti
1) secuntur B. 3) Brunsswig P. 5) Zibbethessen B. 4) quatuor 2.
5) unum B. °) tres B. ?) vii P. 9) septem B. °) Honersheim B. !9) tres B.
11) Winchusen B. !*)ii B. !5) aree hospitalis B. — !*) villa B. — 19) isti A.
16) atkeshove A. !7) apud B. !5) Meynardi B. 19) de B.
328 1282.
Iohannis. Istas areas predictas consuevit procurator hospitalis
seminare vel locare, prout sibi melius visum fuerit expedire singulis
annis. In anniversario Gerwici decani de Blekenstede septem!)
solidos.
Hec sunt bona obediencie: in Suinghe quatuor mansi, qui
decimantur; in Aulica tres mansi cum decima; in Heisede?) tres
mansi cum decima.
Hec sunt servicia, que dantur de istis bonis: in festo sancte
Marie Magdalene magnum servicium dominis maioris ecclesie in
refectorio et canonicis maioris et canonicis sancte Crucis, quod
servicium redimi debet ex gracia istis denariis dominis de summo;
quadraginta octo solidos et candelas circa chorum vel duas libras
cere custodi, canonicis sancti Mauricii decem et septem solidos,
canonicis sancte Crucis quindecim solidos; servicium coquinale
dominis de summo in vigilia assumpcionis sancte Marie eodem die,
que dies est anniversarius fundatoris hospitalis, candelam de libra
cere ecclesie sancti Iohannis, que accendetur ad vigilias et ardebit
usque post missam animarum; ipsa die panem pauperibus de talento,
karitatem®) in octava assumpcionis beate Marie, superflua cande-
larum vel xii*) libras cere ecclesie sancti Iohannis.)
Hec sunt que dantur canonicis sancti Iobannis de curia hospi-
talis ibidem: in festo Egidii de bonis Meghedhevelde quatuor solidos,
de campo, qui situs est aput aquam, duodecim solidos, in vigilia
assumpcionis de anniversario Reynaldi episcopi consolacionem ex
gracia.
Isti sunt anniversarii, qui ministrantur pauperibus de obedienciis
in summo: de obediencia in Blekenstede viij solidos, quorum iiii
solidi iii denariis minus dantur in anniversario Gerwici decani, qui
obiit in kathedra sancti Petri, et iiii solidi iii denariis minus dantur
in anniversario Margarete sororis Gherwici decani, que obiit in festo
vincula Petri; item in anniversario Ludigeri sacerdotis, qui obiit in
quondam provisoris hospitalis, qui obiit pridie kalendas aprilis, iiii
solidos; isti octo solidi dantur de quodam beneficio summi prepositi,
quod hovelen dicitur. Habent eciam dicti pauperes vi solidos redditus
in Nova civitate de quadam area et domo, qui pertinent ad spensam
ipsorum in cena domini.
1) vii B. *?) Heysede B. ®) caritatem B. *) duodecim B. 5) Ende von B.
1282. 327
Isti sunt homines, qui pertinent hospitali curie sancti Iohannis:
de Herdbere Hinricus villicus et duo pueri, Thidericus Swartemeyger
et sex pueri, Ghertrudis soror istorum et sex pueri, uxor Olves, item
Soror istorum et v pueri, uxor Rotsers et quatuor pueri, de Heysersche
et sex pueri, Tidericus Berberinge et duo pueri, Henricus Bere
filius istius Heydeke, item frater et duo pueri, Hanne soror eorum
et v pueri, uxor Iohannis Roders et quatuor pueri, uxor Wegheners
et quatuor pueri, Meynerd, Henricus filius eius et pueri eorum,
uxor Lindemannes et v'pueri, Luderus Luderinghe et Alheidis soror
eorum, Tidericus Everdingk in Rosendale et soror eius, Henricus
Faber in Hamelen et iii pueri, Mechildis soror eius et iii pueri,
Olrieus in Bodekem, Elizabeth, Berteke Krubenhower in Arberghe,
Beteman et pueri eius. In Oslevessen Kyperotghe de Hertbere et
vii pueri.
Istis festivitatibus dabuntur servicia super hospitale ad graciam:
in festo pasche, penthecosten, Martini, in nativitate domini, in
epyphania, in quatuor festivitatibus beate virginis Marie etc.
Hec sunt que expenduntur ad mandatum in refectorio maioris
ecclesie in Hildensem in bona: quinta feria scolaribus de dormitorio
cuilibet i denarium et i semellam et i allec, aliis extra dormitorium
cuilibet i obulum et i semellam et i allec, custodi dormitorii ii denarios
ii alecia, camerariis vi denarios xiii semellas et tot allecia, campa-
nariis cum suo famulo iii denarios iiii semellas et iiii allecia, werstat
et suo famulo portario iiii denarios ii semellas et ii allecia, circui-
toribus curie cuilibet i denarium et i semellam et i allec, prebendariis
in hospitali cuilibet i denarium et i semellam et i allec.
Abschr. des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 11, S. 630 Nr. 1205 im Kgl. St.-A.
zu Hannover (A) und desselben Jahrhunderts in Cop. 180 fol. 2-- 3 im städtischen
Museum in Hildesheim (B). Teilweise gedr. Doebner, UB. I, S. 187 Nr. 383. —
Der erwähnte Gründer des Hospitals ist Reinhold von Dassel. Der Todestag des
Domdechanten Gerwich wird sonst zum 18. Februar angegeben, vgl. Bd. II, Nr. 911.
624. Die Äbte Hermann von Riddagshausen und Albert von
Marienrode bekunden, dass der Priester Hermann gen. von Hildesheim
dem Kl. Marienrode die Hälfte des Zehnten in Barfelde (Bervelte)
mit der Bedingung übertragen habe, dass der Infirmarius während
der Advents- und Fastenzeit einen Häring und an den Freitagen
ausserhalb dieser Zeit einen Bücking der Mahlzeit der Mönche und
der Laienbrüder hinzufüge und den Überschuss zum Besten der Kranken
328 ‚12883.
des Klosters verwende. Bei Vernachlässigung dieser Bestimmung sollen
die Einkünfte des Zehnten an das Kl. Riddagshausen fallen. 1282.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 47. Siegel des Abtes
Hermann in rotem und des Abtes Albert in grünem Wachs, beide beschädigt.
Gedr. Marienroder UB. S. 73 Nr. 60.
625. Dietrich, Propst des Kreuzstiftes und Domherr, Dietrich
von Stücken, Kanoniker des Kreuzstiftes, und Ritter Heinrich von
Barienrode (Bernigerode) genehmigen den Tausch zweier Hofstellen in
Eitzum (Eytsem) zwischen dem Kl. Marienrode und den Söhnen
Eilberts unter den Bedingungen, dass der Zins, der der Kirche in
Eberholzen (Elbereholthusen), und das Recht, das Heinrich von
Barienrode zusteht, ebenfalls wechseln. Eitzum 1282.
— — presente domino Thiderico de Stockem canonico sancte Crucis,
domino Heinrico de Bernigerode milite, domino Ludolfo cellerario
Novalis sancte Marie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 48. Siegel des Propstes,
des Dietrich, beschädigt, und des Heinrich, zeigt zwei links schräge Fische über-
einander. Gedr. Marienroder UB. S. 74 Nr. 61.
626. Die von Asel verkaufen dem Kl. Derneburg zwei Hufen in
Luttrum. Lichtenberg 1283 Januar 5.
Noverint universi presencium inspectores, quod nos Heinricus,
Syfridus, Bernhardus, Iohannes fratres, fllii Bernardi quondam dicti
de Asle, Bernardus filius Gyseken et Bernardus sororii nostri
nostrique iusti heredes unanimi cum consensu vendidimus pro decem
et septem talentis Brunswicensium denariorum ecclesie in Derneburg
sub temporibus providi et honesti viri domini Bernardi prepositi
eiusdem ecclesie duos mansos sitos in Lutthenem cum omni iure
et omnibus attinenciis, pratis, pascuis, areis et in silvis perpetuo
possidendos, quos a dicta ecclesia hactenus possedimus et tenuimus
censuales, solvendo pro eisdem mansis racione census unum talentum
denariorum Brunswicensium singulis annis ecclesie memorate. Et
resignavimus sepedictos duos mansos Lechtenberge nos et nostri
iusti heredes prefati preposito et ecclesie antedictis bona et libera
voluntate presentibus viris honorabilibus et discretis Thiderico de
Walmedhe, Willekino de Gustedhe tunc temporis advocato, 'Thiderico
de Godenstedhe, Andrea de Luttere, Hakone de Barem militibus et
castellanis in Lechtenberg, Aschwino de Walmedhe, Iohanne de
1283. 328
Godenstedhe, Rothero de Gustedhe, Lippoldo de Lutthere famulis
et aliis quam pluribus probis viris. Ne igitur prelibata ecclesia a
nostris successoribus seu ab aliis aliquibus pro venditione huiusmodi
in posterum molestetur, presens scriptum sigillis predictorum militum
de Lechtenberg procuravimus communiri. Datum Lechtenberg anno
dominice incarnationis m?. cc?. Ixxx®, tertio, nonas ianuarii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 26. Siegel des A. von
W'aimoden, drei (2: 1) aufgerichtete Böcke, des W. v. Gustedt, drei (2:1) Kessel-
haken, und des D. von Gadenstedt, Pfahl, wenig beschädigt, das S. TIDERICI
AMEE....VM (Pferderumpf) und des A. von Lutter, Jagdhorn, mehr beschädigt.
627. Bischof Siegfried kauft das kleine Allod und den Zehnten
im Alien Dorf bei Alfeld, die er dem Ritter Aschwin von Steinberg
verpfündet hatte und von ihm nicht lösen kann, mit dem Gelde des
Domkapitels zurück. 1283 Januar 20.
Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus. Et si ad bene-
faciendum sumus omnibus debitores, pocius eis tenemur benefacere,
qui nobis magis familiares existunt. Hinc est, quod notum esse
volumus, quod, cum gravis nobis necessitas inmineret, fecimus quod
potuimus et Aschwino militi dicto de Stenberg!) fideli nostro minus
allodium nostrum in Veteri villa Alvelde de quinque mansis et
decimam in ipsa villa de viginti septem mansis, bona videlicet epi-
Schopalia, pro centum marcis puri argenti tali conditione vendidimus,
quod infra certum terminum possemus reemere, quo neglecto sibi
pro iusto feodo iure hereditario remanerent. Ad quod cum con-
sensum capituli habere non possemus, protestati fuimus, quod ipsa
bona recuperare vellemus dubio quolibet amputato. Instante vero
termino reemptionis bonorum huiusmodi, cum et tempus artaret et
facultas ad hoc propter defectum pecunie minus suppeteret, nostram
in hac parte inpotenciam?) capitulo exposuimus persuadentes eisdem,
quatinus ad hoc pro posse intenderent, ut predicta bona, que quasi
alienata viderent, ad ecclesiam revocarent. Unde nos et capitulum
in hoc consenciendo?) convenimus, quod triginta marcis puri argenti
& capitulo in favorem acceptis memorata bona videlicet minus
allodium de quinque mansis in Veteri villa Alvelde et decimam de
viginti septem mansis in eadem villa cum omni integritate cum
pecunia capituli videlicet pro centum marcis puri argenti reemimus
et cum omni iure et utilitate in ipsa villa et extra in agris et in
Abweichungen in B: !) Stenberch. ?) inpotentiam. —) consentiendo.
330 1283.
pascuis et in silvis nostre Hildensemensi ecclesie ad usus capituli
in proprium contulimus iure perpetuo possidenda. Ut autem hec
nostra collatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus perseveret,
presens scriptum inde confectum sigilli nostri munimine fecimus
roborari. Testes huius rei sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus
de Werberge decanus, Volradus Montis prepositus, Heydhenricus!)
cellerarius, Bernardus de Dorstad?) scolasticus, Wernerus plebanus,
Bruno canonici Hildensemenses et alii conplures. Actum et datum
anno domini millesimo cc. ]xxx. tercio, in die sanctorum Fabiani et
Sebastiani.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Domstift Hildesheim Nr. 271 mit wenig beschädigtem Siegel an Pergament-
streifen, und Nr. 272 (B) mit gleichem Siegel an roten und grünen Hanffüden.
628. Das Domkapitel bekundet, dass Herbord von Hapenhorst
und dessen Schwester beim Ankaufe von fünf Hufen und des Zehnten
im Alten Dorf bei Alfeld soviel aus ihrer Erbschaft beigesteuert hätten,
dass der zeitige Vikar des Andreasaltares ihnen auf Lebenszeit eine
jährliche Rente zahlen solle. 1283 Januar 20.
Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus et capitulum
ecclesie Hildensemensis. Ea non inmerito affectu ampliori®) pro-
sequimur, que et honorem dei et commodum personarum prospicere
dinoscuntur. Eapropter notum esse volumus tam presentibus quam
futuris, quod Herbordus dictus de Hapenhorst Mindensis diocesis *)
et soror eius Hilleka in emptione bonorum Veteris ville in Alvelde
videlicet quinque mansorum et decime ipsius ville pro illa scilicet
parte, que ex pia ordinatione domini Bernardi de Dorstad ecclesie
nostre scolastici cedit ad altare sancti Andree apostoli in ecclesiu
nostra, tantum de suo proprio per distractionem hereditatis sue pro
anime sue remedio inpenderunt, quod vicarius eiusdem altaris, qui
pro tempore fuerit, tres plaustratas annone, unam tritici, unam
siliginis et unam ordei, ipsis quoad vixerint, altero etiam5) eorum
premortuo alteri in integrum debebit annuatim de eisdem bonis et
de aliis predicti altaris redditibus in festo Michahelis,9) qui solu-
tionis erit terminus, ministrare. Post mortem vero amborum hec
pensio ad supplementum prebende memorati vicarii?) erit libera et
soluta, ita®) tamen quod quicumque eorum diem beati Iacobi apostoli
Abweichungen in B: !) Heydenricus. —?) Dorstat. — 9) prosequimur ampliori.
*) dyocesis. 5) eorum eciam. °) Michaelis. ")..vicarii. 9) ita—pensionem fehlt.
1283. 991
supervixerit, de novo presentis anni sive in vita sive in morte
dictam percipiat pensionem. Ne autem super hoc facto contingat
inposterum dubitari, presens scriptum inde confectum sigillo capituli
.nostri duximus roborandum. Huius rei testes sunt Iohannes ecclesie
nostre prepositus, Arnoldus ecclesie nostre decanus, Volradus Montis
prepositus, Hedhenricus cellerarius, magister!) Bruno, prepositus
Cono,?) Otto de Eversten, Iohannes de Medem cantor,3) Bernardus
de Meynersem,*) Sifridus de Blankenborch, Borchardus de Dren-
leve?) ecclesie nostre canonici et alii conplures. Actum et®) datum
anno domini millesimo c?c9. 1x0x0x°, tercio. in die sanctorum Fabiani
et Sebastiani.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Domstift Hildesheim Nr. 269 (A), Kapitelssiegel am Rande beschädigt,
und Nr. 270 (B), stark beschädigtes Kapitelssiegel.
629. Bischof Siegfried löst die sogenannte kleinere Officialskurie
bei dem Stadttor nach den Minoriten hin von dem Kämmerer Ekbert
und vertauscht sie dem Domkapitel gegen die zwischen dem bischöflichen
Obstgarten und der Schatzkammer (tresecamera) gelegene und jetzt
abgebrannte Kurie. 1283 Januar 27 (vi. kalendas februarii).
— — presentibus dominis Arnoldo de Werberghe decano, Volrado
Montis preposito, Bernardo de Dorstat scolastico, Iohanne de Medum
cantore, Bernardo de Meinersem nostris canonicis, Arnoldo nostro
capellano et notario nostro, Iohanne de Roden canonico sancte
Crucis, Ecberto camerario, Aschwino de Stenberch militibus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 273. Siegel des
Bischofs an roten und grünen Hanffüden. Gedr. Doebner, UB. I, S. 188 Nr. 385.
680. Propst Hermann des Bartholomäistiftes übergibt dem Basil
von Rautenberg drei Hufen nebst Hofstätte in Lobke auf Lebenszeit
gegen einen jährlichen Zins. 1283 Februar 2.
Her(mannus) dei gratia prepositus Sulte apud Hildensem omnibus
hanc litteram inspecturis salutem in domino. Recognoscimus in hiis
scriptis publice profitentes, nos Basilio dicto de Rutenberch tres
mansos sitos in Lobeke commisisse cum area una et cum omni
fructu ac utilitate vite sue temporibus percipiendos, (it)a tamen
quod?) ipse talentum ecclesie nostre singulis dabit annis, cuius
l1) magister fehlt. *) prepositus Cono hinter Eversten. 5) Hier folgt Ludolfus
de Halremunt. —*) Moynerssem. 5) Dreleve. 6) et datum fehl. 7°) quod
fehlt im Or.
332 1283.
medietatem in festo palmarum persolvet, reliquam vero in festo
Michahelis, sicut solet fleri persolutio census nostre ecclesie per-
tinentis. Ut autem hoc firmum maneat, hoc scriptum sigillo nostro
ac nostri capituli fecimus communiri. Datum anno gratie millesimo :
ccOIxxxojii?., iiii?. nonas februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 12. Stark beschädigte
Siegel des Propstes und des Kapitels.
681. Abt Bertold, Kustos Bertram, Kaplan Willekin und Pfarrer
Dietrich in Ringelheim unter den Zeugen der Urk. des Kanonikers
Dietrich in Gernrode, in welcher dieser seine Kurie daselbst nach
seinem Tode seinen Brüdern auf Lebenszeit überträgt. 1283 Februar 2
(quarto nonas februarii).
Or. im Haus- und Staatsarchiv zu Zerbst. Gedr. v. Heinemann, Codex
Anhalt. II, S. 392 Nr. 549.
€
632. Graf Ludolf von Wohldenberg übereignet mit Zustimmung
seiner Brüder Konrad und Johann und seiner Söhne Hermann, Heinrich,
" Ludolf und Burchard dem Kl. Wöltingerode zwei Hufen in Haverlah
(Haverla). 1283 Februar 2 (in die purificationis sancte Marie).
Huius collacionis testes sunt Hermannus et Henricus, Borgardus
et Hermannus comites de Woldenberg, dominus de Dalem dominus
Iohannes, dominus Thidericus de Piscina, dominus Grubo de Sten-
berg, dominus Her(mannus) de Stenberg, dominus Eggelbertus de
Hachem, dominus Henricus Rasehorn, dominus Conradus Svaf.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 53. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
638. Propst Gottfried von Lamspringe bekundet den Ankauf
von Grundstücken in Brodesende. 1283 Februar 10.
Gotfridus dei gratia prepositus in Lammesprigh omnibus Christi
fidelibus tam presentibus quam futuri temporis posteritati notorium
esse volumus, quod nos et ecclesie nostre conventus bona in Brodes-
ende de Theoderico et fratribus suis emimus sub hac forma, vide-
licet quod nos eidem Theoderico vi talenta dedimus pro parte sua
tam in agris quam in domorum edificiis illo excepto, quod istius
anni fructus hyemales agrorum est integraliter recepturus. Hinricus
vero frater Theoderici iam dicti partem suam nobis vendidit pro
*"ibus talentis, taliter ut nichil iuris habeat tam in agris quam in
1283. 999
perceptione fructuum eorum et in edi(flcii)s domorum. Preterea alii
duo fratres scilicet Iohannes et Hermannus venerunt et una cum
predictis fratribus Theoderico et Hinrico manibus coniunctis, si quid
iuris vel partis in hiis bonis habere viderentur, libere resignabant.
Testes autem, qui huic venditioni cum fleret affuerunt, sunt dominus
Gerhardus miles dictus de Gandersem advocatus in Wincenburgh,
Hinricus dictus de Monte advocatus in Alvelde, item cives in Lam-
spring Bertoldus fllius Iohannis dicti Stilleg(hingh), Wldeghe, Ber-
toldus apud Puteum, Iohannes Advocatus et filius suus Iohannes.
Ut igitur nostra emptio inviolabilis perseveret, (presentem pa)ginam
sigilli munimine domini Gerhardi militis predicti advocati de Wincen-
burgh fecimus roborari. Actum anno domini m?. cc®, Ixxx?, iiio.,
quarto idus!) februarii, indictione i, epacta xx®.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 42. Wenig beschädigtes
Siegel des Gerhard von Gandersheim.
684. Die Grafen Hermann und Heinrich von Wohldenberg über-
eignen dem Kl. Wöltingerode eine Mühle bei Bornum. 1283 Februar 14.
Dei gratia nos Hermannus et Henricus comites de Woldenberg
protestamur presentibus munitis nostris sigillis, quod cum consensu
benivolo filiorum nostrorum et aliorum heredum nostrorum contulimus
et assignavimus proprietatem molendini iacentis prope villam Bornem
in Ambriga claustro sanctimonialium in Woltingrode perpetuo possi-
dendam. Illud molendinum solvet annuatim decem maldras et sex
solidos Hildensemensium denariorum cellerarie iam dicti claustri,
quod serviat dominabus cum piscibus vel alia re in anniversario
comitis Henrici de Woldenberg?) patris nostri. Huius collationis
testes sunt comes Ludolfus de Insula et fratres sui Conradus,
Iohannes, dominus Henricus Rasehorn, dominus Conradus Svaf et
ceteri. Datum anno domini millesimo ducentesimo octuagesimo
tertio, in die Valentini martiris.
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 156 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
6835. Das Domkapitel bekundet, dass der Domvikar Alex einen
Zins von einem Pfund aus dem Zehnten in Ottbergen angekauft hat,
welcher nach seinem, seiner Mutter und seines Bruders Tode zu seiner
Memorie verwendet werden soll. 1283 Februar 18.
I) Loch im Perg. des Or., ergänzt nach den Cop. des Klosters, Ms. 530
S. 339 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. *) Cop. Wolenberg.
334 1283.
Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus et capitulum
Hildensemensis ecclesie tenore presentium notum esse volumus tam
presentibus quam futuris, quod dominus Alexius ecclesie nostre
vicarius sacerdos pensionem unius talenti Hildensemensium dena-
riorum apud nos pro remedio anime sue sua pecunia comparavit
de decima in Otberge sibi vite sue temporibus in media quadra-
gesima annis singulis persolvendam hoc adiecto, quod, si ipsum
premori contigerit, Conegundi matri sue et Iohanni fratri suo et
uter premortuus fuerit alteri in solidum huiusmodi pensio debebit
annuatim de eadem decima in prefato termino Letare quoad vixe-
rint ministrari. Defunctis vero omnibus tribus memoria tantum
Alexii sacerdotis in ecclesia nostra de eodem talento singulis dominis
quatuor et vicariis duobus denariis distributis iuxta ordinationem
capituli peragetur. Ut autem hoc factum inviolabile suo tempore
perseveret, presens scriptum inde confectum sigillo nostri capituli
duximus roborandum. Datum annno domini millesimo ducentesimo
octuagesimo iii€., xii. kalendas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 274. Beschädigtes
Kapitelssiegel an roten Seidenschnüren.
636. Bischof Siegfried erteilt allen, welche zum Neubau des
durch Alter baufälligen Michaelisklosters in Lüneburg beitragen, vierzig
Tage und eine Karene Ablass. Hildesheim 1283 Februar 20 (x9.
kalendas martii).
Nach Cop. gedr. Lüneburger UB. VII, S. 89 Nr. 121.
687. Graf Heinrich von Wohldenberg erlaubt der Domkirche,
das ihm verpfändete Allod in Klauen, das er dem Kl. Riddagshausen
verpfändet hat, nach neun Jahren zurückzukaufen. Hildesheim 1283
März 6.
Nos dei gratia Henricus comes dictus de Woldenberch tenore
presentium publice protestamur, quod de consensu et beneplacito
heredum nostrorum allodium in Clowen nobis ab ecclesia Hildense-
mensi obligatum, quod abbati et conventui in Riddagheshusen de
consensu eiusdem ecclesie ad novennium obligavimus, dimittimus
eidem ecclesie liberum et solutum tali conditione interiecta, ut
quandocumque voluerit!) post novennium expletum habeat plenum
I) Verbessert aus voluerint.
1283. 835
arbitrium et plenissimam potestatem idem allodium redimere a nobis
vel nostris successoribus pro eadem pecunia, qua nobis extitit obli-
gatum ab ecclesia supradicta. Et in maiorem huius rei firmitatem
presens scriptum sigillo nostro munitum ipsis super hoc dedimus
ad cautelam. Datum Hildensem anno domini m?. cc. Ixxx?. tercio,
indictione undecima, secundo nonas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 275. An dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen Bruchstück des Siegels des Ausstellers.
688. Bischof Siegfried erteilt allen, welche die Kirche in Levern
an bestimmten Tagen besuchen, vierzig Tage Ablass. Hildesheim 1283
März 21 (xii*. kalendas aprilis pontificatus nostri anno quarto).
Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Levern Nr. 94. Siegel nebst Befestigung
verloren. Gedr. Westfäl. UB. VI, S. 405 Nr. 1272.
689. Bischof Siegfried überträgt dem Domkapitel einen Zins von
16 Schilling aus der Venedig, von dem die ersten sechszehn unter die
beiden Kurien an der Papenbrücke verteilt werden sollen. Hildesheim
1283 April 13 (idus aprilis). |
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Heydenricus cellerarius, Volradus Montis prepositus, Bernardus
scolasticus, Hermannus de Dasle, Wolcmarus de Monte, Iohannes
cantor, Bernardus de Meynersem, Ludolfus de Halremunth, Sifridus
de Blanckenburch canonici Hildensemenses.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 276. Gut erhaltenes
Siegel des Bischofs und beschädigtes des Domkapitels. Gedr. Beitr. zur Hildesh.
Gesch. I, S. 363 zu 1280, Doebner, UB. I, S. 189 Nr. 386.
640. Ritter Ernst von Meienberg überträgt dem Maria- Magdalenen-
kloster zwei Hufen in Ingeln zu einer Rente für seine in dem Kloster
lebenden Töchter. 1283 April 25.
In nomine sancte et individue trinitatis. Sciant universi pre-
sentium inspectores, quod ego Ernestus miles dictus de Meyen-
berche claustro beate Marie Magdalene, quod situm est extra muros
Hildensemenses, duos mansos sitos in villa Igennem, quos tytulo
tenui emptionis, ex consensu heredum meorum scilicet Tutte filie mee
et Hinrici et Iohannis filiorum meorum et Iohannis fratris mei contuli
propter deum imperpetuum possidendos, ita tamen ut filiabus meis
in eodem claustro existentibus x solidos Hildensemensis monete
336 1283.
quamdiu vixerint a preposito dicti claustri infra octavam sancti
Michaelis annis singulis ministrentur. Ut igitur dicta mea collatio
dicto claustro inviolabilis perseveret, presentes litteras feci sigilli
mei munimine confirmari. Acta sunt hec coram venerabili domino
Hildensemensi episcopo. "Testes sunt dominus Bernardus de Mey-
nersem Hildensemensis ecclesie canonicus, dominus Iohannes de
Rode, Everardus de Borsem et dominus Albertus miles Boc et
Ernestus et Hermannus Boc et ali quam plures. Datum anno
domini m?. cc?. IxxxiiiV., vii?. kalendas mai.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 127. Wenig beschädigtes
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
641. Der Rat der Stadt bestimmt, dass ein Raum bei der Papen-
brücke unterhalb der Kurie des Domherrn Ludolf von Hallermund und
der des Heinrich Reynfridi nicht bebaut, sondern als Garten gehalten
werden solle. 1283 Mai 9 (vii®. idus maii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 277. Bruchstück
des älteren Stadtsiegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 189 Nr. 387.
642. Bischof Siegfried überlässt der Stadt den Teil eines Grabens
an der Papenbrücke zwischen der Kurie des Domherrn Ludolf von
Hallermund und der des Heinrich Reinfridi nicht zur Bebauung, sondern
als Garten. Hildesheim 1283 Mai 18 (xv. kalendas iunii).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 788. Gut erhaltenes Siegel des Bischofs.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 190 Nr. 388.
643. Bischof Siegfried gibt denen, welche das Bonifaciusstift in
Halberstadt an bestimmten Tagen besuchen, vierzig Tage Abhlass.
Hildesheim 1283 Mai 31 (ii. kalendas iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. Schmidt, UB. des Stiftes st. Bonif.
und st. Pauli in Halberstadt (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XIII) S. 59 Nr. 75.
644. Bischof Siegfried bekundet, dass Ritter Johann von Dahlum
und Lippold von Dahlum und Engelbert und Rudolf, Söhne des ge-
nannten Johann, dem Kl. Wülfinghausen den Zehnten in Klein-Freden
(in parvo Wredene) übertragen haben. Hildesheim 1283 Juni 20
(duodecimo kalendas iulii).
Testes sunt et presentes fuerunt Arnoldus decanus, Bernardus
scolasticus, Bernardus de Meynersem canonici Hildensemenses, Ber-
toldus plebanus de Wincenburch, Bertrammus sacerdos in Veteri villa
1283. 337
apud Alvelde, Gerbodo clericus, Theodericus de Stockem, Sifridus de
Rutenberch, Albertus Bock, Theodericus de Piscina, Heynricus
Rasehorne, Conradus de Elvede milites, Hermannus Bock, Ernestus
et Lippoldus fratres de Stempne, Hermannus de Stempne, Conradus
Spado, Theodericus Berneri, Theodericus Bere, Heynricus de Betenem.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Stift Gandersheim Nr. 88 in
doppelter Ausfertigung. Von beiden die drei Siegel abgefallen. Gedr. Harenberg,
Hist. Gandersh. S. 786.
645. Bischof Siegfried gibt dem Bürger Ludolf Rode (Rufus)
eine Hufe in Eykerten zu Lehn. Hildesheim 1283 Juli 3 (quinto
nonas iulii).
Testes sunt Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus,
Bernardus scolasticus, Iohannes cantor, Bernardus de Meynersen
canonici Hildensemenses, Ernestus pincerna, Sifridus de Rutenberch,
Albertus Bock, Theodericus de Stockem milites, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreusstift Nr. 167. Siegel des Bischofs
und beschädigtes des Domkapitels an roten Seidenschnüren. Gedr. Doebner, UD. I,
S. 190 Nr. 389.
646. Abt Moritz von Amelungsborn bekundet, neun Hufen in
Eddinghausen vom Kl. Lamspringe mit der Verpflichtung eines jährlichen
Zinses gekauft zu haben. 1283 August 24.
In nomine domini. Nos frater Mauritius dictus abbas in Ame-
lungesborne universis hoc scriptum videntibus aut visuris orationes
in domino salutares. Liquidum esse cupimus et manifestum omnibus
tam presentibus quam futuris, quod nos unum mansum in Edinge-
husen, qui titulo donationis a domino Ascuino de Stenberge pro
remedio anime generi sui domini Henrici de Achem ad ecclesiam
Lamspringe devenerat, ab eadem ecelesia eo, quod inter alia bona
nostra locatus erat, conparavimus conventui nostro perpetuo possi-
dendum. Iam dicta itaque ecelesia ipsi manso ad manus nostre
ecclesie tali conditione penitus renuntiavit, ut habito respectu ad
nos sive nostros successores xii solidos Hildensemensis monete
annuatim recipiat, quos nos vel conventus noster, sicut presenti
protestamur littera, domino preposito vel conventui ipsius annis
singulis persolvemus. Proprietatem vero eiusdem mansi et aliorum
bonorum nostrorum ibidem venerabilis dominus Sifridus Hildense-
mensis ecclesie epischopus liberam ecclesie et conventui nostro
Hildesh. UB. III. 99
998 1283.
contulit et solutam. Actum anno domini mécc?lxxx?iii?,, Bartholomei
apostoli,
Or. im Kol. St.-À. zu Hannover, Lamspringe Nr. 41. Gut erhaltenes Siegel
des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Falcke, Tradit.
Corb. S. 891 die entsprechende Urk. des Kl. Lamspringe gedruckt.
647. Abt Dietrich des Godehardiklosters genehmigt den Verkauf
einer Hufe in Eddinghausen an das Kl. Escherde unter der Bedingung
des Zahlens eines Zinses an das Godehardikloster. In der Godehardi-
kirche 1283 September 1.
Theodericus dei gratia abbas sancti Godehardi Hildensemensis
omnibus presentem paginam visuris salutem in vero salutari. Notum
esse cupimus tam posteris quam presentibus, quod, cum dominus
Henriens prepositus in Escherte mansum unum censualem ecclesie
nostre situm in Ettigehusen a Henrico dicto Seminatore compa-
rasset, idem H(enricus) cum suis heredibus in nostra presentia con-
stitutus eundem mansum in nostras manus libere resignavit. Cui
emptioni ob specialem dilectionem, quam habemus ad eandem
ecclesiam in Escherte, consensum prebuimus sub hac forma, quod
iam dicta ecclesia eundem mansum habebit in possessione et per-
petuo ministrabit ecclesie nostre singulis annis censum debitum
decem videlicet solidos. In cuius rei testimonium presentem paginam
nostro sigilo fecimus roborari. "Testes huius rei sunt Bodo de
Bethenem, Luderus de Eskerte plebani et sacerdotes, Tidericus de
Reden, Elardus de Duthesem, Henricus de Berniggerode milites,
Iohannes de Suterem, Heno Westfalus, Hermannus Puntroke et alii
quam plures. Actum in ecclesia nostra anno domini m, cc?. Ixxxiiio.,
in die sancti Egidii confessoris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Escherde Nr. 66. Siegel verloren.
Regest Doebner, UB. I, S. 191 Nr. 390.
648. Knappe Dietrich de Piscina entsagt allen Ansprüchen an
einer Hufe in Giesen, die dem Altar der h. Maria im Kreuzstifte ge-
hört. Hildesheim 1283 September 8.
Thidericus dictus de Piscina famulus omnibus presens scriptum
cernentibus salutem in domino. Sciant omnes et sciant singuli,
quod, cum ego Thidericus a quibusdam inductus immo verius se-
ductus super manso uno in superiori Ihesen sito et area pertinente
ad ipsum, quo altare beate Marie virginis dotatum est in ecclesia
1283. 939
sancte Crucis, Thiderico preposito, Leonardo decano et capitulo
eiusdem ecclesie questionem movissem, tandem a domino Iohanne
maioris ecelesie preposito et domino Volkmaro canonico eiusdem
ecclesie et 'Thiderico de Perremont famulo et aliis amicis meis
monitus salubriter et inductus et publicis instrumentis domini Hogeri
militis et domini Henrici canonici maioris ecclesie patris et fratris
mei et eciam meo proprio convictus coram capitulo memorato sum
publice protestatus, quod in predicto manso michi vel meis filiis
Holrico et Conrado nullum ius penitus competebat. Propter quod
fide data promisi in manus predictorum domini prepositi et domini
Volkmari et eciam Leonardi decani et Thiderici de Perremont
famuli nomine ecclesie sancte Crucis, quod super eodem manso in
presens tempus et futurum à me vel meis predictis filiis numquam
sepe dicta ecclesia de cetero inpetetur. In cuius rei evidens testi-
monium presens scriptum sigillis predictorum dominorum videlicet
domini Io(hannis) maioris ecclesie prepositi et domini Volk(mari)
eiusdem ecclesie canonici et Th(iderici) de Perremont famuli et
etiam meo est studiosius communitum. Testes huius rei sunt Thi-
dericus prepositus, Leonardus decanus, Iohannes Hengellardi, Bruno
de Hardessim sacerdotes, Ludolfus de Bruneswic, Bertoldus sco-
lastieus, Gerardus custos, Daniel dyaconi, Almarus, Boldewinus,
Egidius, Bertoldus subdyaconi et canonici ecclesie sancte Crucis,
Heinricus sacerdos et vicarius ibidem. Actum Hildensem in capitolio
ecclesie sancte Crucis anno domini m^. cc, Ixxxiii., vi€. idus septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 168. Beschädigtes Siegel
des Dompropstes und des Ausstellers; die beiden anderen verloren.
649. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Escherde das Eigentum
zweier ihm von den Brüdern Johann, Heinrich und Eilhard von
Barfelde (Bervelthe) resignierten Hufen in Rocke. Hildesheim 1283
Oktober 12 (quarto idus octobris),
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Volradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes cantor,
Bernardus de Meynersen canonici Hildensemenses, Ernestus pincerna,
Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberch, Albertus Bock, Heyn-
ricus de Berningerodhe milites, Lippoldus et Theodericus fratres de
Rodtinge, Iohannes de Sutterem, Heynricus de Berenrodhe famuli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannorer, Escherde Nr. 67. Beschädigte Siegel des
Bischofs und des Domkapitels,
29%
340 1283.
650. Die Brüder Burchard und Hermann Grafen von Wohlden-
berg übertragen dem Kl. Marienrode eine halbe Hufe im Felde von
Wendhausen. 1283 Oktober 18 (in die beati Luce ewangeliste — —
xv9. kalendas novembris).
— — presentibus nobilibus viris consangwineis nostris Hermanno,
Ludolfo, Conrado et Iohanne comitibus de Woldenberg, domino
Hermanno de Stenberg, Wilbrando de Harboldessen, Olrico de
Barem, Hakone advocato de Woldenberg.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 51. Siegel Burcharde ver-
loren, das des Hermann erhalten an weissen Hanffäden. Gedr. Marienroder UB.
S. 78 Nr. 65.
651. Die Brüder Arnold, Balduin, Justaz und Heinrich von
Varenholz (Vorenholte) übertragen dem Kl. Marienrode eine Mühle in
Jeinsen (Geynhusen), die Lukemann von Jeinsen und Sohn Johann
von ihnen besass. Rinteln 1283 Oktober 29 (sequenti die Symonis
et Iude).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 52. Von den beiden Siegeln
nur das des Dietrich von Broke erhalten an dem von der Urk. geschnittenen
Pergamentstreifen. G@edr. Marienroder UB. 8.78 Nr. 66.
652. Das Domkapitel überträgt dem Bertold von Algermissen ein
Allod in Algermissen und zwei in Lobke statt des Zehnten in Oberg.
Hildesheim 1283 November 15.
Nos dei gracia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus totumque
capitulum maioris ecclesie in Hildensem presentibus recognoscimus
et publice profitemur, quod in commutacionem et recompensationem
decime in Oberghe allodium nostrum in Algremessen et duo nostra
in Lobeke cum omni iure et utilitate inde proveniente tam in villis
quam in campis ab omni exactione libera, sicud nos retroactis tem-
poribus habuimus, Bertoldo de Algremissen et filiis fratris sui et
eorum legitimis heredibüs iure feodali ministerialium, quod vulgariter
dieitur hovelen, deliberato consilio contulimus in perpetuum possi-
denda. Et si forte super hiis bonis seu super libertate eorum pre-
dicte persone vel eorum heredes aliquando iudicialiter fuerint im-
petiti, ipsos legitime defendendo ipsorum bonorum, cum requisiti
fuerimus, prestabimus veram et debitam warandiam. De cetero
autem prefate persone vel eorum legitimi heredes horum bonorum
feodalem investituram & domino decano nostro, qui nunc est vel
1288. 341
qui pro tempore fuerit, nomine nostri capituli recipient sicut si
bona consimilia a qualibet alia reciperent eciam layca potestate.
In maiorem vero huius rei firmitatem presentem litteram inde con-
scriptam sigillo nostro auctentico roboratam ipsis super hoc dedimus
ad cautelam. Datum Hildensem anno domini m? cc? lxxx tercio,
xvii. kalendas decembris.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 125 Nr. 194 im Kgl. St.- A. zu
Hannover.
658. Bischof Siegfried überträgt dem Johannisstift drei Hufen
mit Zubehör in Klein-Escherde, die jenes von den Blome gekauft und
diese ihm resigniert haben. Hildesheim 1283 November 15.
Nos Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus tenore
presentium notum esse volumus universis, quod, cum canonici sancti
Iohannis in Dampmone nostre Hildensemensis civitatis tres mansos
in parvo Escherde et tres areas ibidem cum omni iure et utilitate
in ipsa villa et extra in agris, pascuis et in silvis a Reinero et
Arnoldo militibus fratribus dictis Blome ministerialibus ecclesie
Mindensis fidelibus nostris de consensu et collaudatione filiorum
suorum Reineri, Arnoldi et Iohannis et omnium heredum suorum,
quorum intererat, bona videlicet, que dicti fratres in eadem villa
a nobis in feodo tenuerunt, pro viginti octo et dimidia marcis puri
argenti comparassent, nos recepta ipsorum resignatione tam patrum
quam filiorum necnon omnium, quorum videbatur interesse, predictos
mansos cum suis areis et universo iure ac utilitate, sicut ipsi a
nobis habuerant, cum omni iure et proprietate prefate ecclesie sancti
Iohannis de consensu et beneplacito nostri capituli pro anime nostre
remedio contulimus propter deum. Ut autem — — Huius vero rei
testes sunt Iohannes prepositus, Árnoldus decanus, Volradus Montis
prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes cantor, Cono prepositus
in Olsborch, Bernardus de Meinersem nostre ecclesie canonici,
Ernestus pincerna, Conradus marscalcus, Ascwinus et Conradus
fratres de Stenberghe, Ludolfus de Cramme, Siffridus de Rutenberch
milites et nostri ministeriales et alii complures fide digni. Datum
et actum Hildensem anno domini millesimo cc?. lxxx?. tercio, xvii?.
kalendas decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 31. Siegel des Bischofs
und des Domkapitele, letzteres am Rande beschädigt. Gedr. Würdtwein, Nova
subs. I, S. 344.
942 1283.
654. Bischof Siegfried gestattet dem Propst von Lamspringe, die
Almende, derentwegen ihn sein Vogt belästigt hatte, zum Nutzen des
Klosters zu verwenden. Hildesheim 1283 November 30.
Sygfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Sciant
universi, quod de consensu et beneplacito nostri capituli dedimus
preposito et monasterio sanctimonialium in Lamspringe commune
illud, super quo noster advocatus dominus Gerhardus de Gandersem
preposito questionem et placita movere inceperat et movebat ipsum
de quodam excessu in communi illo perpetrato inpetendo. Con-
cedimus vero preposito, ut commune illud convertat ad utilitates sui
monasterii de illo quicquid sibi commodum et utile fuerit ordinando.
In huius autem — —. Datum Hildensheim anno domini millesimo
ducentesimo octogesimo tertio, pridie kalendas decembris.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, Ms. 530 S. 65 in der
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 786.
655. Gerhard von Gandersheim beschreibt die Almende, auf die
er gegenüber dem Kl. Lamspringe Ansprüche erhoben und die der
Bischof dem Kloster zugesprochen hat. O0. J. (zu 1283 November 30).
Nos Gherardus dietus de Gandersem advocatus in Winzeburgh
universis, quibus hoc scriptum exhibitum fuerit, notum facimus,
quod nos dominum Gotfridum prepositum in Lammespringhe pro
quodam communi inpetivimus, quod vulgariter mende dicitur, in
quo ipsum fodiendo, arando diximus excessisse. Ut autem situatio
locorum sciatur, pro quo ipsum et ecclesiam inpetivimus, presenti
littere inserere curavimus. Illud commune ante agrum qui dicitur
Heydcamp, item montem qui dicitur Sodherberg, item pro fossa,
que est apud aquam que dicitur Mer, in quibus sibi iniuriam et
violentiam fieri dicebat dominus prepositus. Ista autem inpetitio
nota fuit et manifesta tam militibus et castellanis de Winzeburg
quam etiam villanis et aliis pluribus, qui presentes fuerunt cum
fieret. Notum fuit istis militibus domino Asswino de Stenberg,
domino Hermanno de Gandersem, domino Lippoldo de Fredhen,
domino Thiderico de Celenstede, preterea aliis Hinrico dicto de
Monte, Conrado de Horhusen, Hinrico de Woldersen. Postea emen-
datione facta dominus Sifridus episcopus Hildensemensis totumque
eiusdem ecclesie capitulum domino preposito et ecclesie in Lamme-
spring illud commune, de quo supradictum est, concesserunt, ut
1288. 948
illud ad utilitatem sue ecclesie converteret, sicut in privilegiis
ipsorum super hoc datis patebit plenius intuenti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 38. Das wenig beschädigte
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt
Helm im Visir.
656. Priorin V(olquigis) und der Konvent des Maria- Magdalenen-
klosters machen mit dem Moritzstifte eine Gebetsbrüderschaft. 1283
November (mense novembris).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 84e
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
657. Propst, Dechant und das Domkapitel schlichten einen Streit
des Johannishospitals mit dem Kl. Marienwerder wegen Güter in
Letter. Hildesheim 1283 Dezember 15.
Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus totumque
Hildensemensis ecclesie capitulum omnibus hoc scriptum vis(ur)is
salutem et noticiam rei geste. Orta inter hospitale sancti Iohannis
in Dampmone nostre Hildensemensis civitatis, cuius provisio et pro-
prietas ad nos et ecclesiam nostram dinoscitur pertinere, ex una
parte, et monasterium de Insula apud Honnovere Mindensis dyo-
cesis ex altera materia questionis super proprietate quorundam
agrorum in villa Lettere sitorum Mindensis diocesis et litigantibus
hinc inde partibus talis tandem de proborum virorum consilio com-
positio intervenit, quod nos nostro et hospitalis predicti nomine
renunciavimus actioni et proprietatem predictorum agrorum et quic-
quid iuris habuimus in eisdem contulimus monasterio supradicto,
ita quod ipsum monasterium sit obligatum nobis hospitalis nomine
in annua pensione videlicet in dimidia marca Bremensis argenti et
ponderis in festo sancti Michahelis annis singulis persolvenda. In
huius rei — —. Datum et actum Hildensem anno domini m?. cc,
Ixxx9. tercio, quarta feria post festum sancte Lucie virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienwerder Nr. 47. Siegel verloren. Gedr.
v. Hodenberg, Calenberger UB. VI, S. 45 Nr. 61.
658. Bischof Siegfried stellt dem Herzog Otto von Braunschweig
einen Revers aus über den mit diesem geschlossenen Vergleich betreffend
die Stadt Hannover und die Schlösser Lauenrode, Hallermund und
Hude. Hannover 1283 Dezember 16.
344 1288.
Super discordia, que vertitur inter ecclesiam Hildensemensem
et inclitum ducem Ottonem de Bruneswic, placitatum est in hunc
modum. Dux prefatus — — — — de capituli sui beneplacito et
consensu, Nos igitur Sifridus Hildensemensis ecclesie episcopus
data fide promisimus hec servare, nobiscum vero similiter data fide
promiserunt Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus, Ber-
nardus scolasticus, Hermannus de Dasle, Iohannes cantor, Bernardus
de Meynersem, Borchardus de Dreinleve, Fredericus de Adenoys,
Sifridus de Blankenborg, Bernardus de Hardenberg canonici Hil-
densemenses, item Ascwinus de Stenberg, Ludolfus de Cramme,
Sifridus de Rutenberg, Conradus marschaleus, Ascwinus de Luttere,
Ernestus pincerna, Henricus de Walmede, Conradus Swews, Hen-
ricus Rasehorn, Iohannes Bok de Illedehusen, Gerhardus Cegenbart
de Gandersem milites, item burgenses Borchardus ante Orientalem
valuam, Hermannus Puntrogge, Everhardus Ludolfi, Iohannes Berneri,
Bruno Insanus, Arnoldus de Minda, Beteco de Hoyersem, Thidericus
Friso, Iohannes de Munstede, Hildebrandus Storm. Si vero aliquem
ex hiis fideiussoribus canonicis videlicet, militibus et burgensibus
mori contingeret, alius in locum suum poni deberet infra mensem.
Canonici et milites intrabunt ad loca eis deputata, burgenses autem
iacebunt extra muros Hildensemenses vel in curiis dominorum non
exituri, nisi de ducis sepedicti fuerit voluntatem. Ad maiorem eciam
firmitatem hec placita sigillo nostro fecimus roborari. Datum Honovere
anno domini m?. cc. 1xxxiii?., xvii®. kalendas ianuarii.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Celle Or. Des. 9 H. Schr. VIII Caps. 24
Nr. 1. Siegel verloren. Danach gedr. im Auszug UB. der Stadt Hannover (UB.
des histor. Vereins für Niedersachsen V), S. 47 Nr. 47b, Regest Doebner, UP. I,
S. 191 Nr. 391. Die Urk. stimmt bis auf den Schluss, abgesehen von einigen
orthographischen Abweichungen, wörtlich überein mit Or. Domstift Hildesheim
Nr. 278, der entsprechenden Urk. des Herzogs Otto, gedr. Sudendorf, UB. I S. 62
Nr. 100 — S. 683 Z. 36, UB. der Stadt Hannover a. a. O. S. 48 Nr. 47a, Scheidt, Cod.
dipl. su Mosers Einleitung II, S. 752.
659. Herzog Otto von Braunschweig verbürgt sich dafür, dass
seine Schwester Mathilde das Eigentum des Schlosses Lauenrode und
der Stadt Hannover bis nächsten 26. Februar dem Stift Hildesheim
ausliefert, und verspricht die Zustimmung seiner Mutter Lutgard
hierzu beizubringen. Hannover 1283 Dezember 16 (xviiv. kalendas
ianuarii).
1283. 345
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 279. Siegel von
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Scheidt, Cod.
déplom. zu Mosers Einleitung S. 757, Sudendorf, UB. I, S. 64 Nr. 101.
660. Ritter Albert der Jüngere von Wülfingen bekundet, dass
Bischof Siegfried ihm zwei Allode in Förste verpfändet hat. 1283.
Nos Albertus miles iunior dictus de Wlvighe notum esse
volumus omnibus — —, quod venerabilis dominus Siffridus Hilden-
semensis ecclesie episcopus nobis pro nonaginta marcis tribus minus
allodia in Vorsethe maius videlicet et minus cum bonis ad ea spec-
tantibus obligavit premissa tali forma, quod due marce de prefata
summa, quamdiu eadem bona in possessione nostra fuerint, annis
singulis elabantur. Preterea si prefatus venerabilis dominus epi-
Scopus vel aliquis suus successor legitimus bona redimere voluerit
memorata, in festo sancti Iobannis baptiste redimenda sunt quo-
cumque ea sibi anno absolvere complacebit. Ut autem — —. Datum
anno domini millesimo cc?. 1xxx?. iiio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 280. Das wenig
beschädigte Siegel des Ausstellers zeigt zwei sprungbereite Wölfe über einander.
661. Die Grafen Siegfried und Johann von Blankenburg, Dom-
herrn, unter den Zeugen der Schenkungsurk. ihres Bruders Heinrich
für das Domstift in Halberstadt. 1283.
Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss.
Staatsarchiven 21) S. 467 Nr. 1429.
662. Der Rat der Stadt bekundet, dass die Erben des Johann
Berner eine Rente von zehn Schilling zur Beleuchtung der Andreaskirche
gestiftet und Degenhard (vom Hohen Wege), Provisor (der Bruderschaft
des h. Andreas), eine gleiche Rente zu demselben Zwecke gekauft habe. 1283.
Erhalten als Transsumt des Rates von 1354 April 28 im Stadtarchiv zu
Hildesheim, Or. Nr. 1663. Gedr. Doebner, UB. I, S. 192 Nr. 398.
668. Propst Dietrich, Dechant Bernhard und das Kapitel des
Kreucstiftes verpflichten sich gegenüber dem Abte Ernst, dem Prior
Hermann und dem Konvente des Michaelisklosters, an der Feier des
Festes des h. Bernward, des Patrones des Klosters, in deren Kirche
teilzunehmen, wofür unter sie jährlich sechs Schilling von zwölf Morgen
in Klein-Förste (in parvo Vorsethe) verteilt werden sollen. Hildes-
heim 1283.
946 1283.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Méichaelisk]. Nr. 75. Gut erhaltenes Kapitels-
siegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 191 Nr. 392.
664. Graf Ludolf von Wohldenberg verkauft mit Zustimmung
seiner Brüder Konrad und Johann und seiner Söhne Hermann, Heinrich,
Ludolf und Burchard dem Kl. Derneburg für drei Pfund die Vogtei
über eine Hufe in Sillium (Silium), die zur Beleuchtung der Kirche
in Holle gehört. 1283.
Testes huius vendicionis fuerunt comes Hermannus senior, comes
Borgardus de Woldenberch, dominus Hermanus de Stenberch,
dominus Eggelbertus de Hachem et Thidericus filius suus, Olricus
de Barem.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Derneburg Nr. 27. Siegel des Grafen
Ludolf wie oben Nr. 560 und beschädigtes Konrads.
665. Graf Heinrich von Wohldenberg übereignet dem Kl. Derne-
burg vier Hausstellen und 75 Morgen in Sottrum. Wohldenberg 1283.
Henricus dei gratia comes de Woldenberge omnibus in perpetuum.
— — Proinde noverint universi presentes litteras inspecturi, quod
nos cum filiis et filiabus nostris Ludolfo, Hinrico, Luthgardi et
Iudita propter deum et remedium anime nostre quatuor areas et
septuaginta quinque iugera in villa Sotterem ante Woldenberge sita,
que a nobis Thidericus de Roden in feodo detinebat, cum omni iure
et utilitate tam in villa quam in campo tam in silvis eciam quam
in pratis de consilio et consensu fratrum nostrorum videlicet comitis
Hermanni et Ottonis, licet eadem bona eos iure hereditario non
attingant, ecclesie in Derneborch presentibus proprietavimus et
proprietando conferimus sine omni impeticione iure perpetuo possi-
denda. Testes huius collacionis sunt Iohannes cantor ecclesie
Hildensemensis, Cono prepositus in Olesborch, Leonardus decanus,
Bertoldus scolasticus ecclesie sancte Crucis clerici, Ludolfus de
Cramme, Iohannes de Illedehusen, Brandt de Lyndede, Conradus
Swevus milites de Waldenberch, Tidericus de Walmode, Wil-
kinus de Gustede, Tidericus de Gudenstede, Andreas de Luthere,
Haco de Barem milites de Lechtenberge, Lippoldus de Cramme,
Conradus, Brant, Ásswinus, Hinricus, Conradus, Asswinus de Wal-
mode, lohannes de Godenstede, Rotgerus de Gustede, Lippoldus
de Luttere famuli de Waldenberch et Lechtenberch et alii com-
plures clerici et layci fide digni. Ne igitur super huiusmodi colla-
1288. 947
cione in posterum aliquod dubium oriatur, presens scriptum inde
confectum sigillis nostro videlicet et fratris nostri comitis Hermanni
duximus roborandum. Actum et datum in castro Waldenberch anno
domini m?. cc. 1xxxiii?.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 106, S. 31 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
666. Volrad von Depenou überträgt dem Kl. Loccum seine Güter
in Mölme (Molnem), die Dietrich von Prome von seinem Vater Dietrich
von Depenou zu Lehn getragen und dem Kloster verkauft hat.
Oedelum 1283.
Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem beschädigten Siegel des Ausstellers.
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 270 Nr. 428, Grupen, Orig. Germ. II,
S. 377. Dies bestätigt Graf Johann von Wunstorf als Erbe des verstorbenen Volrad
v. D. in demselben Jahre, gedr. v. Hodenberg a. a. O. Nr. 429 und Grupen, Orig.
Hannov. S. 117. Graf Burchard v. Wölpe ersucht in einer undatierten Urkunde
den Bischof Siegfried um den Schutz des Klosters wegen derselben Güter, gedr.
v. Hodenberg a. a. O. S. 279 Nr. 443, Grupen a. a. O. S. 117. Im J. 1286 be-
stätigen die Brüder Edelherrn von Hessen den Besitz dieser Güter, gedr. v. Hoden-
berg a. a. O. S. 285 Nr. 450.
667. Die Brüder Aschwin und Konrad von Steinberg bekunden,
dass Konrad und Ulrich genannt de Piscina allem Recht an einer
Mühle bei Ahrbergen zu Gunsten des Abtes A(lbert) des Kl. Marien-
rode entsagt haben. 1283.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Die beiden Siegel nebst
Befestigung verloren. Nach Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767,
fol. 142 in der Kgl. Bibliothek zu Hannover, gedr. Marienroder UB. S. 77 Nr. 64.
668. Bischof Siegfried bekundet, dass Ritter Gebhard von Bort-
feld kein Vogteirecht an dem Allod des Kl. Ringelheim in Flóthe habe.
Hildesheim 1283.
Sygfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Sciant
universi, ad quos hec litere pervenerint, quod pro vero expediti
sumus a quibusdam nostris militibus, ministerialibus nostre ecclesie,
et civibus parrochie in Vlotede, quod dominus Gevehardus miles
de Bortvelde ius non habeat advocatie in allodio dilecti in Christo
abbatis et conventus monasterii in Ringelem, quod habere dinoscuntur
in Vlotede, et quod abbatem et conventum prefatum iniuste et in-
debite hactenus molestavit predictum allodium advocatie nomine
impetendo. Datum Hildensem presentibus Arnoldo decano, Volrado
348 1284.
Montis preposito, Bernhardo scholastico, Bernhardo de Meynersem
canonicis Hildensemensibus et aliis compluribus anno domini millesimo
ducentesimo octuagesimo tertio.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im
Archiv zu Ringelheim S. 122.
669. Das KI. Wöltingerode vertauscht Besitzungen in Haverlah,
die zur Kämmerei gehören, gegen solche in Alvesse, denen Margarete
Lodege noch welche in Klein- Flóthe und eine Rente in Westenum hin-
sufügt. 1283.
Dei gratia Elisa abbatissa, Th(idericus) prepositus, Bertradis
priorissa totusque conventus in Woltingrodh protestamur presenti
littera sigillo nostro munita, quod duos mansos in Haverla cum
duabus areis et loco in sale, quas emit domina Margareta Lodege
pro xxv marcis puri argenti ad officium camerarie,!) concambivimus
pro bonis in Alvessum, ita videlicet quod assignavimus eadem bona
ad officium illud perpetuo possidenda. Addidit etiam nobis iam dicta
Greta dimidium mansum in parvo Vlotedhe et tres marcas puras
et in Westenum annuatim xxiiii solidos Hildensemenses. Datum
anno domini m. cc. Ixxxiii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 54. Bruchstück des
Konventssiegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen.
670. Abt B(ertold) von Ringelheim, J(ohann), einstiger Propst
von Derneburg, Arnold und Heinrich von IIeere, Bruno Krebs (Crevet)
und Albert Bock (Hircus) von Poppenburg, Ritter, ermahnen den Johann
Trobe und den Heinrich von Haringen, ihrer Bürgschaft für das
Kl. Neuwerk bei Goslar wegen dreier Hufen in Sörhof (Tzerede) nach.
zukommen. 0. D. (um 1283).
Or. in der Beverinischen Bibliothek in Hildesheim. Die Siegel teils stark
beschädigt, teils verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 259 Nr. 225 zu um 1276. Johann
ist als Propst von Derneburg bis 1280 nachweisbar, also kann die Urk. nicht vor
diesem Jahre ausgestellt sein. Propst Bertold ist 1283 beglaubigt.
671. Bischof Siegfried übereignet dem Marienhospitale in Braun-
schweig den Zehnten in Vechelde, den ihm die Brüder Heinrich und
Dietrich Boneken und die Brüder Heinrich, Konrad und Johann Holt-
nicker, Bürger von Braunschweig, aufgelassen haben. Hildesheim 1284
Januar 6 (viii®. idus ianuarii, pontificatus nostri anno quinto).
1) Or. camarie.
1284. 849
Huius donationis testes sunt lohannes prepositus, Arnoldus
decanus, Bernardus scolasticus, Wilradus prepositus Montis, Ber-
nardus de Meynersem ecclesie nostre canonici, Conradus Holtnicker,
Hillebrandus Longus, Henricus de Domo, Deneko de Pattenhusen,
Henricus Gigas.
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Beschädigte Siegel des Bischofs an
gelben, des Domkapitels an roten Seidenfäden. Gedr. Pistorius, Amoen. polit.-
jurid. VILI, S. 2851, Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 151 Nr. 337.
673. Papst Martin IV. beauftragt den Abt des Aegidiiklosters
ira Braunschweig, den Streit des Kl. Heiningen mit dem Grafen Meiner
von Schladen zu entscheiden. Orvieto 1284 Januar 28.
Martinus episcopus servus servorum dei dilecto filio . . abbati
monasterii sancti Egidii in Bruneswic Halberstadensis diocesis salutem
et apostolicam benedictionem. Conquesti sunt nobis . . prepositus
et conventus monasterii monialium in Henige per prepositum soliti
gubernari, quod nobilis vir Meynerus comes de Sladem Hildese-
mensis diocesis ipsos indebitis exactionibus aggravans super certis
debitis, possessionibus et rebus aliis iniuriatur eisdem. Ideoque
discretioni tue per apostolica scripta mandamus, quatinus partibus
convocatis audias causam et appellatione remota debito fine decidas
faciens quod decreveris per censuram ecclesiasticam firmiter (obser-
va)ri proviso, ne in terram dicti nobilis excommunicationis vel
interdicti sententiam proferas, nisi super hoc a nobis mandatum
receperis speciale. Testes autem u. s. wv. Datum apud Urbem veterem
v. kalendas februarii, pontificatus nostri anno tertio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 40. Bleibulle an Hanf-
schnüren. Die Schrift ist stellenweise durch Stockflecke vernichtet.
673. Ritter Johann von Wülfingen verspricht eine Hufe in Elze
nach Empfang von zehn Mark und einem Ferto durch Bischof Siegfried
frei zu lassen und verpflichtet sich zur Zahlung einer jährlichen Rente.
Hildesheim 1284 Februar 8.
Ego Iohannes miles de Wivinge presentibus recognosco, quod
unum mansum in Elze ad piscaturam ibidem pertinentem cum omni
iure et utilitate una area excepta, in qua residet piscator, qui iam
est et qui pro tempore fuerit, dimittam liberum et solutum redditis
michi seu meis heredibus!) x marcis et uno fertone a domino nostro
1) heredibus hinter marcis gesetst und hierhin gewiesen.
850 1284.
episcopo vel suis successoribus, sicut in litteris inde conscriptis
sigillis domini nostri?) episcopi Siffridi et. capituli sigillatis de hoc
plenius continetur, qui nobis eadem bona obligavit, dummodo de
singulis annis vi denarios ego vel mei heredes libere persolvamus.
In cuius rei testimonium — —. Datum Hildensem anno domini
m?. cc9, 1xxxiiii?.,, vi. ydus februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 281. Siegelrest
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentsireifen.
674. Bischof Siegfried, Domdechant Arnold und Domscholaster
Bernhard entscheiden einen Streit zwischen dem Domdechant (Sigebodo)
und mehreren Domherrn in Goslar über verschiedene Punkte. Hildes-
heim 1284 Februar 19 (xi. kalendas marcii).
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 333 Nr. 316.
675. Das Kreuzstift verpachtet einen Hof in Klauen, den der
bisherige Meier wegen Schulden hat räumen müssen, dem Liten Dietrich
von Harber unter genannten Bedingungen. 1284 Februar 22.
Thidericus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capitulum
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis notum esse volumus omnibus
presens scriptum cernentibus, quod, cum Henricus Bekemeyger
quondam villicus curie nostre maioris in Clowen depauperatus adeo
exstitisset, quod censum debitum?) eiusdem curie persolvere non
valeret, nos censum retentum usque ad quatuordecim talenta Hil-
densemensia summavimus computando, pro quibus ipsum excommuni-
cari promovimus iusticia exigente, tandem, cum idem in excommuni-
catione?) aliquamdiu contemptibiliter exstitisset *) et ad solutionem
predictorum xiiii talentorum insufficiens esset ratione nimine pauper-
tatis, ipse ad cor rediens fecit quod potuit et de expresso consensu
uxoris sue Alheydis necnon filiorum suorum Iohannis, Henrici, Reyn-
berti, Bernardi et Fredece sororis eorundem eandem curiam in presentia
nostra et domini Siffridi de Rutenberch et domini Alberti Bok militum
cum omni iure, si quod in eadem videbatur habere, manu et lingua nobis
libere resignavit. Quam de suo rogatu et nostro beneplacito Thiderico
de Hertbere litoni ecelesie nostre et Alheydi uxori sue ac filio suo
Iohanni et fllie sue Mechtildi5) a festo cathedre sancti Petri pre-
terito usque ad idem festum in antea ad viginti annos pro statuto
1) nostri über der Zeile nachgetragen. ?) deb. cens, B. 9) communicatione 4.
4) perstitisset B. — ^) Mechildi B.
1284. 351
et antiquo censu ipsius,!) si expedite et certo tempore ipsum
dederint, locavimus isto modo. Idem enim Thidericus et sui heredes
eisdem xx annis evolutis nichil sibi iuris in predicta curia penitus
vendicabunt, et capitulum, si voluerit et potuerit, refundet eidem
Th(iderico) vel suis heredibus duodecim talenta Hildensemensia, pro
quibus unum mansum Clowen situm xxvii iugera habentem cum
area, quem à Ludolfo Prekel contra nostram emerat voluntatem,
nobis dimisit liberum omnimodis et solutum. Quibus eis redditis
vel etiam non redditis et refusis de supradicta curia, si eam?)
ulterius volunt et possunt excolere, decimam et terciam partem
solvent cum porcis, ovis, anseribus atque pullis. Quod si eam taliter
habere noluerint, sine omni contradictione liberum erit ecclesie sancte
Crucis, alteri cuicumque villico tunc post solutionem predictorum
xii talentorum pro tali firma locare curiam sepe dictam. Testes horum
placitorum sunt Iohannes Engelardi,®) Thidericus de Wetessem, 4)
Bruno de Hardessem sacerdotes, Ludolfus de Bruneswich,*) Bertoldus
scolasticus, Gerardus?) custos dyaconi, Almarus Craz, Balduwinus
de Elvede, magister Egidius subdyaconi et canonici sancte Crucis
et alii clerici et layci fide digni. Ne igitur super hiis contingat in
posterum dubitari, presens scriptum inde confectum sigillis capituli
nostri et domini Siffridi de Rutenberch et?) domini Alberti Bok
militum,9) qui audiverunt hec omnia et viderunt, fecimus commu-
niri. Actum anno domini m9. cc’. Ixxxiiiio., viii. kalendas marcii,
in claustro ecelesie sancte Crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Kreuzstift Nr. 169 (A), Siegel des Kapitels und des Bock abgefallen, das
schildförmige des Rautenberg wenig beschädigt, zwei Weckenbalken: SIG(ILL)VM
SIFRIDI DE RVTEN(BER)CH, und Nr. 170 (B.), Stück des Kapitelssiegels und
beschädigtes des Rautenberg, das des Bock abgefallen.
676. Bischof Siegfried bekundet, dass Siegfried, Ritter, Balduin
und Johann, Kanoniker des Kreuzstiftes, Brüder von Roden (Rodhen),
und des ersteren Söhne Johann und Siegfried auf alle Ansprüche an
die Güter in Eautheim (Rottene) zu Gunsten des Kl. Wienhausen ver-
zichtet haben. Hildesheim 1284 Februar 23 (septimo kalendas marcii).
Testes sunt Iohannes cantor, Bernardus de Meynersem canonici
Hildensemenses, Sifridus de Rutenberch, Ernestus pincerna, Iohannes
de Stedere, Albertus Bock milites,
1) m B. Lücke für 2—3 Wörter. 3) ulterius eam B. 5) Engellardi B.
4) Wethese B. 5) Bruswich B. °) Gehardus B. °) ac B. °) militum fehlt B.
352 1284.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 95. Beschädigtes Siegel des Bischofs
an roten Seidenfäden.
677. Siegfried, Ritter, Balduin und der Kanoniker des Kreuz-
stiftes Johann, Brüder von Roden (Rodhen), verkaufen dem Kl. Wien.
hausen ihre Güter in Rautheim (Rottene). Hannover 1284 Februar 24
(vi. kalendas marcii).
Actum coram inclito principe Ottone duce de Bruneswich pre-
sentibus militibus Iohanne de Eskerten, Borchardo de Cramme,
Iohanne de Goltorne, Theoderico de Alten, Ludero de Hanese.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 96. Beschädigte Siegel des Siegfried
(3 Lilien, 2:1) und des Johann an roten Seidenfäden.
078. Graf Ludolf von Wohldenberg überträgt mit Zustimmung
seiner Brüder Konrad und Johann und seiner Söhne Ludolf, Hermann,
Heinrich und Burchard dem von ihm besonders verehrten Kl. Derneburg
eine Hofstätte und eine halbe Hufe in Sillium (Silium). Im Werder
(in Insula) 1284 Februar 24 (viv. kalendas martii).
Testes huius rei sunt Hermannus de Stenberch, Ludolfus de
Cramme, Henricus de Walmede, Conradus Swaf milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 28. An der Urk. hängt das
Siegel des Andreas von Lutter, das aber jedenfalls erst viel später an Stelle des
abgefallenen gräflichen daran befestigt worden ist.
679. Bischof Siegfried überträgt die Vogtei der Kirche in Wrisberg-
holzen und der Dos, welche Abt Ernst des Michaeliskloster und Ernst
Schenk von Meienberg von denen von Wülfingen gekauft haben, derselben
Kirche. 1284 März 10.
In nomine domini amen. Siffridus dei gratia Hildensemensis
ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Cum ecclesie et earum
dotes crebro per advocatos et eorum angariam molestentur, cum
tamen ipsas ex officio suo tenerentur pocius defensare, talia
incommoda pro posse nostro tollere cupientes ea proponimus
quantum possumus inmutare. Ad perpetuam igitur rei memoriam
notum esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum
dominus Ernestus abbas monasterii sancti Michahelis in Hildensem
et Ernestus pincerna noster dictus de Meynberge advocatiam
ecclesie in Hughesholthusen et sue dotis ab Alberto seniore de
Wlvighe et suis legitimis heredibus Arnoldo videlicet et Ernesto
pro. viginti talentorum numero comparassent, que ecclesia cum dote
1284, 353
sua multipliciter advocatorum angariis premebatur, prefatus Ernestus
fidelis noster cum aliis nobis fidelibus sollicite nobis institit, ut
proprietatem iam dicte advocatie conferremus ecclesie memorate.
Quorum honestis precibus inclinati pretactam ecclesiam cum dote
sua et omnibus bonis ad dotem pertinentibus ab omni advocatia
et advocatorum honere absolvimus dantes advocatiam pro remedio
anime nostre sancto Martino et sepedicte ecclesie libere perpetuo
possidendam. Ut autem — —. "Testes sunt Arnoldus decanus,
Wiradus Montis prepositus, Bernhardus scolasticus, Iohannes cantor,
Bernhardus de Meynersem canonici Hildensemenses, Conradus mar-
scalcus, Theddericus de Stockem, Siffridus de Rutenberg, Aschvinus
de Luttere, Conradus de Elvede, Albertus Bock, Iohannes de Stedere,
Iohannes de Wlvinghe milites, Arnoldus et Ernestus Bock, Iohannes
de Meyenberg, Ludolfus camerarius, Ernestus et Lippoldus fratres
de Stempne famuli et alii quam plures. Datum anno domini
m, ec?, Ixxx?. quarto, sexto idus marcii.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 76. Beschädigtes Siegel
des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfüden. Gedr. nach Cop. zu
1280 März 12 Lüntzel, Aeltere Diözese S. 407.
680. Bischof Siegfried bekundet, dass das Andreasstift von Ritter
Albert Bock den halben Zehnten in Hary (Haringe) im Ammergau
(Ambriga) für 60 Mark Silber unter der Bedingung gekauft hat, dass
der Verkäufer innerhalb eines Jahres von Mariä Verkündigung an dem
Stift das Eigentum des halben Zehnten verschaffen wird, wofür dieser
den Schenken Ernst von Meienberg und Siegfried von Rautenberg, Ritter,
(Hermann) Bock von Northolte, Arnold und Ernst gen. Bock, Knappen,
und Bürger mit dem Versprechen des event. Einlagers als Bürgen stellt
und sie für den Fall seines Todes verpflichtet, das Stift aus seinem
Nachlasse zu entschädigen, wie es der zeitige Bischof und der Pfarrer
der Andreaskirche für angemessen erklären werden. Diese Bürgschaft
nehmen Pfarrer Werner, zugleich Dechant, die Kanoniker des Stiftes und
Bürger entgegen. Hildesheim, im bischöflichen Palast 1284 März 18
(xv9. kalendas aprilis).
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreästift Nr. 10. Siegel
des Bischofs verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 193 Nr. 394 nach Cop. und III,
S. 651 Nachtr. Nr. 39 nach dem Or.
681. Ritter Dietrich Hake bekundet kein Recht an der Meierei
in Barum zu haben. Lichtenberg 1284 März 22.
Hildesh. UB. III. 99
954 1284.
Thi(dericus) miles dictus Hake — -— presentibus recognosco
et notum esse cupio, quod in villicatione Barem dominorum meorum
Hildensemensium nullum ius habeo nec feodale nec hereditarium!)
nec pignoraticium. Unde quicumque pro tempore fuerit prepositus
quod michi commissum est in dicta villicatione, cum voluerit, a me
poterit revocare. Hoc aliquando coram capitulo viva voce pro-
testabar et etiam postea coram preposito, decano, cellerario et
Conone preposito in capitulo recognovi. In cuius rei — —. Datum
in Lectenberge anno domini m, c9c9. Ixxx. quarto, xi. kalendas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 282. Siegel des
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt Pferderumpf
mit Zaum: * S’. TIDERICI - HAKEN - D - P'BV.
682. Das Moritzstift überträgt eine Hufe in Sorsum mit einer
Klaustralkurie der Vikarie des Hochaltares. 1284 März 28.
Volradus dei gratia prepositus, Luderus decanus totumque
capitulum montis sancti Mauricii in Hildensem omnibus inperpetuum.
Quia pro defectu mortalium probatio deflcit vive vocis, necesse est,
ut geste rei veritas privilegiorum clareat instrumentis; singula enim
de nobis anni predantur euntes.?) Noverint igitur universi, quibus
presens scriptum fuerit recitatum, quod nos de maturo capituli
nostri consilio et unanimi voluntate quendam mansum in Sotherem
scitum una cum claustrali curia addidimus vicarie summo altari in
nostra ecclesia pertinenti, ut hiis mediantibus sacerdos, qui dicte
prefuerit vicarie, de suo profectu et comodo valeat ordinare. In
cuius rei — —-. Datum anno domini m?, cc, ]xxx9. iii, v9. kalendas
aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 47. Beschädigte Siegel des
Propstes und des Kapitels und gut erhaltenes des Dechanten an den von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
683. Das Kl. Derneburg belehnt Dietrich von Roden mit drei
Hufen in Sottrum. 1284 Juni 17.
Bernardus dei gratia prepositus in Derneborch, Bya priorissa
cum toto eiusdem loci conventu — — notum esse volumus tam
presentibus quam futuris, quod nos domino Tiderico de Novali tres
mansos in Sutherem prope Woldenberch porreximus iure feodali
I) Qr. hereditarum. — ?) anni— euntes sind Daktylen.
1284. 355
cum omnibus attinentiis eiusdem loci. — — Datum in nostra curia
anno domini mcelxxxiiii., xv. kalendas iulii.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 108a fol. 13 im Kol. St.-A. zu
Hannover.
684. Domherr Dietrich von Irzleben (Irekesleve) unter den
Zeugen der Urk. des Abtes Hermann von Nienburg, in welcher dieser
und sein Konvent dem Nicolaistifte in Magdeburg Ländereien in Polne
verkaufen. 1284 Juli 2 (sexto nonas iulii).
Gedr. nach Cop. von Heinemann, Codex Anhalt. II, S. 407 Nr. 571. Regest
v. Mülverstedt, Reg. archiep. Magdeb. III, S. 169 Nr. 438.
685. Propst Gebhard des Kreuzstiftes bekundet, dass der Meier
in Kemme die Verpflichtung zur Entrichtung eines jährlichen Zinses
an den Vikar des Stiftes Konrad von Adenem zugegeben habe. Hil-
desheim 1284 Juli 9.
Nos dei gracia Gevehardus prepositus ecclesie saucte Crucis Hilden-
semensis presenti littera protestamur, quod Iohannes villicus in Kemme
in nostra presentia recognovit, quod ipse et fratres sui domino Con-
rado de Adenem vicario ecclesie sancte Crucis vel eius successoribus
ratione cuiusdam aree in villa Kemme site ad censum tenentur in
festo sancti Michahelis solvere duos solidos Hildensemenses annuatim.
Testes huius recognitionis sunt Leonardus decanus, Iohannes Engel-
hardi, Bruno de Hardessem sacerdotes, Bertoldus scolasticus, Gerardus
custos, Daniel dyaconi, Henricus capellanus prepositi, Ekbertus de
Tossem elerici, Bernardus de Ponte, Iohannes Bernere, Degenardus
iunior, Bruno Insanus, Albertus de Molnem, Arnoldus Aurifaber,
Iohannes Eyzeko et tota familia prepositi. Ne igitur — —. Actum
anno domini m?. ec9. Ixxxiiiio., in crastino Kyliani, in lobio curie
nostre.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 171. Siegel des Propstes an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest Doebner, UB. I, S. 194
Nr. 395.
686. Bischof Siegfried übereignet dem Kreuzstift einen Garten
beim Butterbrunnen (boterborne) und ein Grundstück im Alten Dorfe,
das ihm der Bürger Dietrich von Minden resigniert hat. Hildesheim,
im bischöflichen Palast 1284 Juli 11 (quinto idus iulii).
Testes — — sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Bernardus scolasticus, Wiradus prepositus Montis, Gevehardus pre-
23*
356 1284.
positus sancte Crucis, Heindenricus cellerarius, Iohannes cantor,
Wernerus plebanus, Cono prepositus in Olsborg, Hermannus de
Dasle, Balduinus prepositus sancti Blasii Bruneswicensis, Leonardus
decanus ecelesie sancte Crucis, Iohannes Engellardi, Bruno sacer-
dotes, Bertoldus scolasticus, Gerardus custos diaconi, Almarus,
Iohannes notarius episcopi subdiaconi et canonici sancte Crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift Nr. 172.
Bruchstücke des Siegels des Bischofs und des Domkapitels, und Nr. 173, Urk. stark
beschädigt, Siegel des Bischofs verletzt, des Domkapitels abgefallen. Gedr. Doebner,
UB. I, 194 Nr. 396.
687. Ludolf, Konrad und Johann, Brüder, und Hermann,
Heinrich, Burchard und Ludolf, Söhne des Ludolf, Grafen von
Wohldenberg, übereignen dem Kl. Derneburg die sogen. Coningeshove
in Hackenstedt (Havekenstede). Braunschweig 1284 Juli 15 (xviii®.
kalendas augusti).
Testes huius collationis sunt Hermannus comes de Waldenberch,
item iunior comes Hermannus, Ludolfus de Cramme, Hermannus de
Stenberch, Henricus Rasehorn, Conradus Swaf milites, Wikbrandus
de Harboldessem, Lippoldus de Cramme, Ascwinus de Walheden,
Olricus de Barem, Thidericus et Eylardus de Nethe, item Henricus
de Nethe, Albertus et Bernardus de Haringe, Gunceko et Wgrighe
advocati.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 10.
Beschädigte Siegel des Grafen Ludolf an Pergamentstreifen und des Grafen Konrad
an weissen Zwirnfäden.
688. Schenk Ernst von Meienberg stellt dem Bischofe oder dem
Domkapitel den Rückkauf eines Allodes in Mahlerten immer vor Johannis
frei. Hildesheim 1284 September 1.
Ego Ernestus pincerna miles dietus de Meynberch recognosco
presentibus et protestor, quod allodium in Malerten episcopus Hil-
densemensis qui pro tempore fuerit vel capitulum Hildensemense
reemere potest semper ante festum Iohannis baptiste pro sexaginta
marcis examinatis, quando id posse habuerit faciendi. In cuius
rei — —. Datum Hildensem anno domini millesimo c9c9. 1x0x0x0,
quarto, kalendas septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 288. Siegel des
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt zwei Quer-
balken: t 8’. ERNESTI DE MEYENBERGE.
1284. 357
689. Abt Ditmar von Walkenried bekundet, dass der frühere
Propst Heinrich von Escherde dem Propste und Konvente daselbst den
halben Zehnten und vier Hufen in Brüggen resigniert hat. Walkenried
1284 September 29.
Frater Dithmarus dictus abbas in Walkenrid — — tam pre-
sentibus quam, futuris volumus notum esse, quod dominus Heinricus
quondam prepositus in Eschire in presencia nostri conventus con-
stitutus bona ad dies vite sue!) designata medietatem scilicet decime
et quatuor mansos in Brucken preposito et conventui in Eschere
resignavit libere propter deum. Testes huius rei sunt Gerhardus
de Gandersheim, Iohannes de Herste milites, Heinricus de Awer-
stede, Engelhardus de Wetenborne, Hermannus de Brucke, Bodo
de Betenhem plebani et sacerdotes, Heinricus de Monte, Iohannes
de Suttherhem, Heinricus de Aulica et alii quam plures. In cuius
rei testimonium — —. Datum et actum in conventu nostro anno
domini m?. cc?, Ixxxiiii?., in die sancti Michahelis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 68. Gut erhaltenes Siegel des
Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentsireifen.
690. Graf Gerhard von Schaumburg resigniert dem Bischof
Siegfried die Hälfte des Zehnten in Hary im Ammergau (Haringe
super Amberga). 1284 November 12 (postera die beati Martini
episcopi).
Testes huius rei sunt dominus cantor Hildensemensis, Iohannes
de Raden canonicus sancte Crucis, milites vero Asswinus de Monte
lapideo, Conradus marscalcus, Sifridus de Rutenberge, Ernestus
dictus Boec, dominus Alexander cappellanus eiusdem domini, item
milites Otto de Kyle, Lodowicus Post.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 11.
Siegel verloren.
691. Bischof Volrad und das Domkapitel von Halberstadt be-
stätigen die durch den verstorbenen Domherrn Konrad von Dorstadt
gestiftete Vikarie auf Bitten Bernhards, des Bruders Konrads (Dom-
scholasters in Hildesheim). Halberstadt 1284.
Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifte Halberstadt II (Publ. aus den Preuss.
Staatsarchiven 21) S. 473 Nr. 1445.
1) sue über der Zeile nachgetragen.
358 1284.
692. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Johann von
Dahlum auf Güter des Bartholomäistiftes in Hotteln. 1284.
Nos dei gratia Sifridus Hildensemensis ecclesie episcopus uni-
versis Christi fidelibus presencia visuris volumus esse notum, quod
Iohannes miles dictus de Dalem bonis in Hothenem sitis, super
quibus dominum prepositum Sulte et suam ecclesiam, inpetivit, cum
omnibus suis veris renunciavit heredibus in hunc modum.
Venerabili domino suo S(ifrido) Hildensemensis ecclesie epi-
scopo Io(hannes) miles dictus de Dalem debite fidelitatis constanciam
cum affectu. Dominationi vestre tenore presentium duximus inti-
mandum, quod nos de communi consensu et bona voluntate omnium
verorum heredum nostrorum renunciavimus omni iuri, quod habuimus
seu habere videbamur in bonis ville Hothenem, super quibus in-
petivimus ecclesiam sancti Bartholomei canonicorum regularium
extra muros Hildensemenses, ad vestram specialem dilectionem
pariter et favorem, volentes de cetero dictam ecclesiam pro in-
festatione et dampno, quod per nos et nostros in hac parte sustinuit,
cum sincero studio in quibuscumque poterimus promovere. In cuius
rei — —. Actum anno domini m?. cc9. Ixxx?. quarto.
Ne igitur hoc factum alicui dubium generet in futuro, presentem
litteram scribi fecimus et sigilli nostri munimine communiri. Testes
huius rei sunt dominus Iohannes maior prepositus, Arnoldus maioris
ecelesie decanus, Wlradus montis sancti Mauricii prepositus,
Grubo dictus de Monte lapideo, Gerhardus dictus de Gandersem
milites et alii quam plures. Acta sunt hec anno domini m?. cc?. Ixxx?.
quarto.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 14. Siegel des Bischofs
verloren. Die Urk. Johannes von Dahlum ebenda Or. Nr. 13. Das gut erhaltene
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt
geteilten Schild, im unteren Felde zwei Fehpfähle.
698. Johann von der Innerste, Scholaster des Johannisstiftes,
überlässt mit Zustimmung des Domdechanten Arnold und des Dom-
kapitels das Vorkaufsrecht einer Hausstätte gegenüber der Johanniskirche
mit dabeiliegenden (Gebäuden seinen Mitkanonikern. Hildesheim 1284.
Or. im Kgl. St.-A. zn Hannover, Johannisstift Nr. 32. Siegel des Dom-
dechanten verloren, das des Kapitels von st. Johann zur Hälfte abgefallen. Gedr.
Würdtwein, Nova subs. I, 346 nach Cop., Doebner, UB. I, 195 Nr. 397 nach dem Or-
1285. 359
694. Bischof Siegfried bekundet, eine Urkunde Gevehardi
Brandenburgensis, Bernardi Humanas, Guidonis Papyensis, Iohannis
Evellini, Bartholomei de Turtybero, Vincentii Portugalensis, fratris
Reynaldi archiepiscopi Messanensis, Roberti Rossevensis, Petri
Civitatensis, Reyneri Gadicensis, Asserii Wexionensis, fratris
Bartholomei Silvensis episcopi et Rostangi archiepiscopi Aquensis
gesehen zu haben, in welcher diese den Unterstützern der büssenden
Schwestern der h. Maria Magdalena in Deutschland vierzig Tage Ablass
gewähren. Hildesheim 1284.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 103. Siegel des Bischofs
an weissen und blauen Zwirnfäden.
695. Graf Burchard von Wohldenberg und sein Verwandter
Graf Konrad vom Werder bekunden unter dem Zeugniss Ekberts des
Schwarzen von Tossem und des Hermann von Steinberg, dass Ludolf,
Sohn des Kämmerers Ekbert von Tossem, gegen sechs Mark allen An-
sprüchen an die Güter des Kl. Marienrode in Söhre (Sodherre) entsagt
hat. Auf dem Werder bei Wohldenberg 1284.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 53. Die drei Siegel an
weissen Zwirnfäden stark beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 79 Nr. 67,
Harenberg, Hist. Gandersh. S. 1524.
696. Bischof Siegfried überträgt dem Andreasstift die ihm
resignierte Hälfte des Zehnten in Hary. 1285 Januar 9.
Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus — — notum esse
volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum canonici sancti
Andree nostre Hildensemensis civitatis capellani?) nostri medietatem
decime in Haringhe?) super Ambriga cum omni iure et utilitate
ab Alberto milite dicto Boch*) fideli nostro datis sexaginta marcis
puri argenti redemissent, et idem miles eandem medietatem decime
in manus nobilis viri comitis Gerhardi de Scowenborg et Holtzacie,
a quo eam tenebat, de consensu heredum suorum et omnium, quorum
intererat, continuo resignassent, nos accepta resignatione dicti
comitis credentes nil esse actum, cum quid superesset agendum, ad
devotam supplicationem comitis et militis predictorum ipsam medie-
tatem decime cum proprietate necnon cum omni iure et utilitate
memoratis canonicis capellanis!) nostris de consensu capituli nostri
pro remedio anime nostre contulimus in usibus ipsorum perpetuo
possidendam. Ut autem — —. "Testes huius rei sunt Arnoldus de
1) Or. Civitanensis. Abweichungen in B: *) cappelan. 5) Haringe. *) Boc.
960 1285.
Wereberghe!) decanus, Volradus Montis prepositus, Wernerus ple-
banus, Cono prepositus de Olsborg,?) Iohannes cantor, Bernardus?)
de Meynersem canonici Hildensemenses,*) Conradus marscalcus,
Ernestus de Meygenberg pincerna, Aschwinus®) de Steinberg,
Sifridus de Rutenberg milites et alii quam plures. Datum per
manum notarii Iohannis de Roden®) canonici sancte Crucis anno
domini millesimo c9c9.7) 1x0x%x0, quinto, quinto idus ianuarii.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 12, in
doppelter Ausfertigung von verschiedenen Händen (A und B) an beiden stark
verleiztes Siegel des Bischofs und Bruchstücke des Domkapitelssiegels. Begest
Doebner, UB. III, S. 652 Nachtr. Nr. 40.
697. Ritter Siegfried Schadewald stellt dem Bischof oder dem
Domkapitel den Rückkauf des ihm verpfändeten Zehnten in Betheln
und eines Allodes in Empne frei. Hildesheim 1285 Januar 25.
Ego Siffridus miles dictus Scadewalde presentibus; recognosco,
quod decimam in Bethenem et allodium in Empne michi cum suo
iure et utilitate a venerabili domino meo Siffrido Hildensemensi
episcopo de consensu sui capituli pro centum quinquaginta marcis
argenti Brunswicensis ponderis et valoris obligatum potest idem
dominus meus episcopus vel eius successores aut capitulum pro
eadem quantitate pecunie & me vel heredibus meis vel ab illis,
quibus forte ego seu heredes mei obligaverint, quolibet anno infra
nativitatem domini et epiphaniam redimere, quando posse id habuerit
faciendi, et in huius rei — —. Testes sunt venerabiles viri et
domini Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, Volradus
Montis prepositus, Iohannes cantor canonici Hildensemenses, comes
Henricus de Woldenberch, Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus,
Ernestus pincerna, Aschwinus et Conradus fratres de Stemberch,
Siffridus de Rutenberch, Albertus Boch milites, Ludolfus camerarius,
Everhardus de Borsem, Lippoldus et Thydericus fratres de Rottinghe
et alii complures fide digni. Datum Hildensem anno domini m?. cc?.
]xxx?. quinto, viii?. kalendas februarii.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 284. Siegel des
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen am Rande beschädigt,
zeigt Dreieck mit der Spitze nach oben.
!) Werberge. ?) Olsborch. 3) Bernhardus de Meynershem. *) Hildes-
semenses. 5) Asscuinus de Stenberg. *)Raden. ?) ducentesimo octogesimo quinto.
1285. 961
698. Abt Dietrich des Godehardiklosters bekundet, dass der
Domvikar Berthold Ghrimpo (viccarius sancte Marie virginis) demselben
Kloster eine Rente von 4 Schilling aus einer Hausstätte zur Beleuchtung
des Altars der h. Maria während der Nacht übergeben habe mit der
Bestimmung, dass er selbst und sein Bruder Walther, Mönch daselbst,
und nach ihrem Tode der zeitige Küster für das Licht zu sorgen habe.
1285 Januar 25 (in conversione sancti Pauli apostoli).
Presentes erant domini nostri scilicet dominus Florentius prior,
Waltherus, Olricus, Thetmarus, Hildebrandus, Albertus, Arnoldus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 37. Siegel des Abtes be-
schädigt an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Doebner,
UB. 1, S. 195 Nr. 398.
699. Die Brüder Hermann und Heinrich von Dinklar stellen
dem Bischof den Rückkauf von vier Hufen in der Rodung bei Sarstedt
frei. Hildesheim 1285 Januar 29.
Nos Hermannus et Henricus fratres dieti de Dinchlere pre-
sentibus recognoscimus et publice profitemur, quod quatuor mansos
sitos in novali apud Tserstede nobis et nostris heredibus a venerabili
domino nostro episcopo Hildensemensi de consensu sui capituli pro
xiiii marcis puri argenti obligatos idem dominus noster episcopus
potest et sui successores a nobis vel nostris heredibus cum omni
suo inre quolibet anno ante festum pasche redimere reddita nobis
vel nostris heredibus eadem pecunie quantitate sicut in litteris
domini nostri episcopi Siffridi sigillo sui capituli roboratis plenius
continetur. Et in huius rei testimonium presens scriptum inde
confectum domini Siffridi de Rutenberch sigillo, quia proprium non
habuimus, fecimus roborari. Datum Hildensem anno domini m?. ec.
]xxx?. quinto, quarto kalendas februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 285. Siegel des
Siegfried von Rautenberg von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen
zur Hälfte verloren.
700. Das Kreuzstift bekundet, dass das Kl. Escherde eine halbe
ersterem zinspflichtige Hufe von den Bodere gekauft hat. Hildesheim
1285 Februar 1.
Gevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capitulum
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis notum esse cupimus omnibus
presens scriptum cernentibus, quod Luderus prepositus, M(echtildis)
302 1285.
priorissa et conventus in Escherte dimidium mansum in villa
Escherten situm habentem xvi iugera et solventem xii solidos
annuatim ecclesie nostre in festo sancti Michahelis a Henrico seniore
et iuniore patre et fllio dictis Rodere a iure emphiteonico redime-
runt!) de nostro beneplacito et consensu pro sex libris Hildense-
mensibus, quas in edificiis in area predicti mansi dimidii expenderant
evidenter, eo modo videlicet quod nos ab eisdem predictum dimidium
mansum?) cum edificiis eque bonis pro vi libris Hildensemensibus
possimus sine omni questione redimere?) cum voluerimus quando-
cumque et quod ab ecclesia in Escherte in festo sancti Michahelis
expedite nostre ecclesie persolvatur census debitus annuatim. "Testes
huius rei sunt Iohannes Engelhardi, Bruno de Hardessem sacerdotes,
Bertoldus scolasticus, Gerardus custos dyaconi, Almarus, Bertoldus
subdyaconi. Presens scriptum super hiis confectum sigillo ecclesie
nostre duximus roborandum. Datum Hildensem anno domini m^. c0c°,
]xxxv9., kalendas februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 69. Stark beschädigtes Siegel
des Kapitels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Am 26. Januar
(vii. kalendas februarii) hatte das Kl. Escherde die Rodere aus dem Lehnsverbande
entlassen und dem Kreuzstift den Rückkauf der halben Hufe freigegeben; Zeugen:
frater Alwardus, frater Iohannes, frater Hermannus, Or. a. a. O. Kreuzstift Nr. 175,
beide Siegel verloren.
701. Bischof Siegfried überträgt dem Johannisstift drei Hufen in
Ochtersum, die er gekauft hat von dem Bürger Siegfried und dessen
Frau, welche für ihre unmündigen Kinder Bürgen stellen. Hildesheim
1285 Februar 24.
In nomine s. et ind. trin. Sifridus dei gratia Hildesemensis
episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam futuris,
quod, cum canonici sancti Iohannis in Dammone Hildensemensi
procurante Arnoldo de Werberge tunc decano nostre Hildensemensis
ecclesie tres mansos in Ochterssem cum omni iure et utilitate in
ipsa villa in agris et in pascuis et in silvis a Sifrido filio Ludolfi
cive Hildensemensi et Elisabet uxore sua, qui eos a nobis iure
ministerialium tenebant, accedente consensu Everardi fratris dicti
Sifridi et Sophye sororis sue et omnium heredum tam presentium
quam futurorum datis octoginta marcis puri argenti rite et ratio-
nabiliter comparassent, nos accepta resignatione bonorum huiusmodi
I) So das Or. — *) Über der Zeile nachgetragen.
1285. 363
necnon renuntiatione predictorum in manus nostras facta, qui omnes
digitis et linguis bonis renunciavere predictis, ipsa bona cum
proprietate necnon cum omni iure et utilitate predictis prefate
ecclesie sancti Iohannis ad usus canonicorum deo ibidem famulantium
de consensu capituli nostri pro remedio anime nostre contulimus
in perpetuum possidendos. Ut autem — —. Et ad habundantem
cautelam ne alicuius inpedimenti seu cavillationis materia predicte
ecclesie et canonicis memoratis pro eisdem bonis posset inposterum
suboriri, pro pueris sepe dicti Sifridi videlicet Bernardo, Sifrido,
Helmoldo filiis et Mecbtilde filia dictus Sifridus pater ipsorum,
Tidericus de Tossum, Everardus Galle, Theodericus filius Henrici
socer Sifridi et Iohannes de Gothinge nepos eiusdem Sifridi et
Everardus frater Sifridi cives Hildensemenses fide interposita fir-
miter repromiserunt in manus Arnoldi decani, Heitherici!) celerarii,
Werneri plebani, Brunonis sacerdotis et Volemari canonicorum Hil-
densemensium, quod, cum ad annos legitimos pervenerint, sine omni
difficultate venditionem predictam ratam habebunt et renuntiabunt
bonis sepe dictis et omni iuri, quod eis competeret in eisdem. "Testes
sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, Volradus Montis
prepositus, Iohannes cantor, Wernerus plebanus, Volchmarus dya-
conus canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Conradus
marschalcus, Ernestus pincerna, Ludolfus de Cramme, Aschuinus
de Stenberch, Theodericus de Stoccum milites, Theodericus et Lip-
poldus de Rothingen fratres et alii quam plures. Datum Hildensem
anno domini m?. cc?, Ixxx?. v?9., in die Mathie apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 33. Beschädigtes Siegel
des Bischofs und des Domkapitels. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I,
347. Regest Doebner, UB. I, S. 196 Nr. 399.
702. Die Pröpste des Domes und von Oelsburg tauschen Hórige.
1385 Februar 25.
Nos Iohannes dei gratia prepositus maioris ecclesie Hildense-
mensis et Cono prepositus in Olsborch presentibus litteris publice
protestamur, quod Iohannem vulgariter dictum Monekemeyger a
iugo originarie et litonice servitutis dimisimus absolutum et Con-
radum de Olsborch campanarium in Dinkelere recepimus loco sui.
Testes huius permutationis sunt Leonardus decanus, Bertoldus sco-
lasticus, Gerardus custos, Bertoldus Dives canonici sancte Crucis,
I) Or. Heithericus mit übergeschriebenem ersten i.
364 1285.
Arnoldus sacerdos in Dinkelere, Conradus miles ibidem et alii quam
plures clerici et layci fide digni. Actum anno domini m?. c9c9. Ixxxv?.,
v9, kalendas martii.
Or. im Kgl. SL.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 176. Bruchstücke des Siegels
des Propstes Johann an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentsireifen, das
des Kono verloren. Auf der Rückseite von gleichzeitiger Hand: de permutatione
villici in Dinkelere.
703. Kanoniker Johann des Kreuzstiftes schreibt an Bertold,
Scholaster desselben Stiftes, dass dem Ankaufe der Güter in Dinklar
nichts mehr im Wege stehe. O. D. (zu 1285 März 9).
Amicorum suorum dil(ectissi)mo domino B(ertoldo) sancte Crucis
in Hildensem scolastico Iohannes eiusdem ecclesie canonicus quic(quid)
amicus amico et se totum. Notum vobis esse cupimus per presentes,
quod monachi bona quinque videlicet mansos in Digkelere sitos
pro octoginta marcis libenter persolvissent, sed hoc fuit impedi-
mentum, quia neque a duce neque ab aliis, qui inpediverunt, fuerunt
expedita. Nunc autem a duce sunt expedita, dedit enim ei comes
tres mansos sue proprietatis in Rüden videlicet in recompensam
pro duobus ad eum pertinentibus. Ab aliis etiam, sicuti vobis
scripseramus, sunt expedita. Unde si placet vobis predicta bona
solvere pro octoginta marcis ex toto a comite et ab eo, qui in
pheodo tenet, potestis comparare. Omnem (cer)titudinem, quam
cogitare poterimus, comes promisit faciendam, solus adhuc placitavi.
Unde si ad finem producere proponitis, quantocius transeatis; forte
de summa aliquid adhuc minuetur. Diem adventus vestri nobis re-
Scribatis, ut domi vos expectemus, quia diversis incommodis sumus
occupati.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 192. Geschlossener Brief.
Siegel verloren.
704. Propst Johann von Steterburg teilt dem Scholaster des
Kreuzstiftes mit, dass der Braunschweiger Bürger Dietrich von Blecken-
stedt im Stande sei, fünf Hufen in Dinklar zu verkaufen oder mit
sieben in Klein-Stöckheim zu vertauschen. O. D. (zu 1285 März 9).
Honorabili domino ac predilecto confratri suo B(ertoldo) sco-
lastico sancte Crucis in Hildensem Io(hannes) eiusdem ecclesie
canonicus et prepositus in Stederborch debiti honoris et obsequii
cum omni qua potest diligentia famulatum et quod potest salubrius
adoptare. Presentibus vobis notum esse cupio, quod secundum
1285. 365
tenorem litterarum vestrarum cum Theoderico dicto de Blekenstede
civi in Brunswich familiariter placitavi, qui dicit, quod septuaginta
marcis examinati argenti illos quinque mansos in Dhinkelere sitos
vendere possit. Sed si placeret domino nostro preposito, iniret
bene concambium cum eo cum illis septem mansis, quos ipse habet
in Capestockem. Dicit etiam, quod omnes, qui eum in predictis
bonis inpedire nitebantur, Lippoldum dictum de Roddinge, Thylois
et Arnoldum theloniarium, muneribus suis placatos habuerit, ita
quod puplice renunciaverunt. "Tenet etiam eadem bona ex toto a
comite Hermanno dicto de Woldenberch filio comitis Borchardi, qui
duos mansos in eisdem bonis tenet & duce Brunswich iure pheodali,
alios tres se dicit proprietatis titulo possidere. Innotuit etiam
michi, quod monachi de Betzingerodhe eadem bona proponunt sibi
comparare, sed dicit idem T(heodericus), quod secundum meam
voluntatem vobiscum velit placitare.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 227. Geschlossener Brief.
Siegel verloren.
705. Genannte Bürger von Braunschweig bekunden, dass der
Bürger Dietrich von Bleckenstedt fünf Hufen in Dinklar dem Grafen
Hermann von Wohldenberg resigniert und dieser dem Kreuzstift verkauft
hat. Braunschweig 1285 März 9.
Nos Conradus Holtnickeri senior, Herbordus dictus Clericus,
Ludolfus Mathie, Wedekindus dictus de Gandersem cives Brunswic
presenti scripto protestamur, quod dominus Thidericus de Bleken-
stede concivis noster de pleno et expresso consensu omnium, quorum
voluntas et consensus requirendus erat, resignavit quinque mansos
Dinkelere sitos habentes centum et viginti iugera et tres areas
cum omni iure pertinente ad ipsos comiti Hermanno iuniori!) de
Waldenberch, qui eos contulit ecclesie sancte Crucis Hildensem
iure perpetuo possidendos, datis sibi a domino Ludolfo de Brunswic
eiusdem ecelesie canonico pro proprietate quindecim marcis et eidem
Thi(derico) pro ipsis bonis sexaginta octo marcis examinati argenti
per manum domini Iohannis prepositi in Stederborch, multis pre-
sentibus probis viris. Ne igitur — —. Datum Brunswic anno
domini m?. cc?, Ixxx9?y9., vii?, idus marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 177. Von den vier Siegeln
der Aussteller nur das zweite und vierte erhalten, doch beschädigt.
I) Or. iuniore.
366 1285.
706. Johann von Dahlum verkauft dem Kl. Lamspringe das
Dorf Rolfshagen. 1285 März 12.
Quoniam omnium rerum gestarum habere memoriam potius est
divine potentie quam humane fragilitati asscribendum, hinc est,
quod ego Iohannes dictus de Dalem universis Christi fidelibus tam
modernis quam futuri temporis posteritati notum facio, quod de
consensu et voluntate omnium legitimorum heredum meorum vide-
licet uxoris mee Alheydis et filiorum meorum Enghelberti et Rodolfi
et nepotis mei Lippoldi et sororis mee Iutte et filie sue Mechtyldis
uxoris domini Thiderici militis dicti de Piscina et omnium aliorum
heredum meorum vendidi domino Godefrido preposito totique con-
ventui sanctimonialium in Lammespringh villàm Rolveshaghen pro
centum et triginta marcis cum omni iure, quod in ea ego et heredes
mei habere videbamur tam in iure patronatus quam in advocatia,
in decima in villa et extra villam, in agris cultis et incultis, pratis,
sed specialiter pratum, ubi locus piscine fuerat, que ad curiam in
Panteshusen pertinebat, vendidi, item quicquid in pascuis, nemoribus,
aquis, aquarum decursibus, piscationibus iuris habui cum omni pro-
prietate possidenda perpetuo; item ad pascendum gregem in pascuis
ville Panteshusen participes feci. Ut igitur hec venditio — —.
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, Volradus
Montis prepositus, Iohannes cantor canonici Hildensemenses, Eg-
bertus camerarius, Ernestus pincerna, Sifridus de Rutenberg, Ghe-
rardus de Gandersem milites, Conradus de Orientali valua, Hinricus
Cure, Bernardus de Hoiersem burgenses et alii quamplures clerici
et layci fide digni. Preterea quid et quantum unicuique civium in
predicta villa Rolveshagen datum sit, pro sua portione datum sit,
ut omnia libera essent et soluta tam agri culti et inculti quam
domorum edificia. Ne oblivionis nubilo denigretur, presentibus litteris
est insertum: Bertoldo et Iohanni filis quondam Iohannis dicti
Stylleghing xii talenta Hildensemensis monete, Hermanno novo civi
v talenta, Iohanni de Hildebechteshusen iii talenta, Ludolfo Crispo
xxxvi solidi, Ludolfo Cnop ii marce argenti puri, Bertoldo dicto
Kemenade iiii talenta, Mechtildi de Ceninghe xxx solidi et filio
eius i ferto argenti, Hermanno dicto Dryhovet xvii solidi, Reymaro
xv solidi, Hermanno de Hildebechteshusen x solidi, Ulrico et Dhan-
wardo et duabus feminis i talentum Sehusensis monete, Hinrico
dicto Kerstening i talentum, Iohanni Carpentario i talentum. Acta
sunt hec anno gratie m, cc?. Ixxx?. quinto, Gregorii pape et confessoris.
1285. 367
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 44. Siegel des Ausstellers
wenig beschädigt, geteilt, im unteren Felde zwei Pfähle gewülkt. Regest Doebner,
UB. I, S. 196 Nr. 400.
707. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Rolfshagen (Rolveshaghen), den
ihnen Ritter Johann von Dahlum, dessen Söhne Engelbert und Rudolf
und dessen Oheim (patruus) Lippold aufgelassen haben. Hildesheim
1285 (zu März 12).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Wlradus Montis prepositus, Cono prepositus in Alsborg, Iohannes
eantor canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Ernestus
pincerna, Sifridus de Rutenberg, Gerhardus de Gandersem, Grubo
de Stemberg milites, Conradus de Orientali valua, Heynricus Cure,
Wernerus de Pattensen burgenses Hildensemenses.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 51. Siegel des Bischofs
und eingenähtes zerbröckeltes Siegel des Domkapitele. | Regest Doebner, UB. I,
S. 199 Nr. 406.
708. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme gestatten
dem Bischof Siegfried den Rückkauf genannter ihnen verpfändeter
Güter unter angegebenen Bedingungen. Hildesheim 1285 März 14.
Nos Ludolfus et Borchardus milites fratres dicti de Cramme
notum esse volumus universis, quod bona nobis et nostris heredibus
& domino nostro S(iffrido) episcopo Hildensemensi de consensu sui
capituli pro centum et viginti marcis examinatis Brunswicensis
valoris et Goslariensis ponderis vendita et infeodata dabimus ad
reemendum infra festum?!) sancti Martini et nativitatem domini usque
ad duos annos a festo nativitatis domini proxime venturo reddita
nobis vel nostris heredibus ab eodem domino nostro episcopo vel
eius successore?) pecunia predicta, sicut in litteris eiusdem domini
nostri episcopi munitis suo et capituli sigillis plenius continetur.
Bona vero hec sunt: xii mansi in novali apud Tserstede, ii mansi
in Gravestorpe, v mansi in Latehusen, v mansi in Wlflede, x mansi
in Rodhen et census duorum talentorum in allodio ibidem denariorum
Honovergensium, item ibidem ii mansi, qui pertinent ad scutellas,
unus etiam mansus ibidem, qui?) pertinet ad bicharia, in Anderten
I) Hinter festum ist infra getilgt. 2) Or. successori. 5) qui doppelt,
Ende und Anfang der Zeile.
368 1285.
iii mansi, in Anecampe i mansus, insuper bona in Biscopinctorpe
et super Wede cum omni utilitate et iure. Hec bona et etiam
litones, qui in dictis bonis morantur et resident, in feodo recepimus
hoc tamen cauto, quod, si aliquis eorum uxorem duxerit vel aliqua
ex dominabus alicui nupserit, ius suum faciet, quod beddemunt
dicitur, et postmodum de bonis illis recesserint, quo facto in ipsis
servabitur ius sequele. Et in huius rei testimonium — —. Datum
Hildensem anno domini m?. cc9. Ixxx®, y9., secundo idus marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 286. Die beiden
Siegel gut erhalten, zeigen drei (2:1) Lilien.
709. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme, Ritter,
verkaufen dem Stift st. Georgenberg bei Goslar ihre Güter in Mahlum
(Maldem) und übertragen ihm das Patronatsrecht der Kirche daselbst.
Wohldenberg 1285 März 17 (xv. kalendas aprilis, in die sancte Ger-
trudis virginis).
Huius autem rei testes sunt Iohannes prepositus maioris ecclesie,
Arnoldus decanus, Wlradus prepositus Montis, Bernardus scolasticus,
Iohannes cantor, Iohannes notarius domini episcopi, milites Ernestus
pincerna, Syfridus de Rutenberch, Conradus de Stenberch, Albertus
Hyrcus, Brant de Lindedhe, Conradus Swaf, Iohannes Hyrcus mini-
steriales, prelati vero dominus Henricus prepositus de Richenberch,
Albertus prepositus Novi operis, Henricus prepositus montis Fran-
korum, Thidericus prepositus de Dorstat, Thidericus de Maldem,
Ecbertus de Bornem, Thidericus de Gerenrode, Dedheco viceplebanus
in Bokenem sacerdotes.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 27. Siegel der beiden Aus-
steller an roten und gelben Seidenfüden. Gedr. Bode, UB. II, S. 338 Nr. 322,
erwähnt Behrens, Histor. praepos. S. 54.
710. Propst Gebhard des Kreuzstiftes überträgt eine Hufe in
Kemme der vom Kanoniker Ludolf von Braunschweig gegründeten
Vikarie in demselben Stifte. Hildesheim 1285 April 3.
Gevehardus dei gratia prepositus ecclesie sancte Crucis Hil-
densemensis — — notum esse cupimus presentibus et futuris, quod
nos ob remedium anime nostre et ad petitionem capituli nostri
mansum unum Kemme situm habentem xxvi iugera, quem dominus
Ludolfus de Brunswich concanonicus noster emit pro xxvi talentis
Hildensemensibus a Henrico dicto Heyzinge, qui eumdem a nobis
1285. 369
in feodo detinebat, post liberam resignationem ipsius de consensu
filiorum suorum Henrici, Bertoldi, Everardi et Iohannis in manus
nostras factam ad vicariam, quam idem dominus Ludolfus pro remedio
anime sue in ecclesia nostra instituit, de assensu capituli nostri
conferimus iure perpetuo irrefragabiliter possidendum. "Testes huius
resignationis necnon nostre donationis sunt Leynardus decanus,
Iohannes Engellardi, Bruno de Hardessem sacerdotes, Bertoldus
scolasticus, Gerardus custos, Daniel dyaconi, Almarus, Balduwinus,
Bertoldus Dives subdyaconi et canonici sancte Crucis. Fideiussores
sunt idem Henricus et filius suus, Bertoldus et Henricus Gunteringe,
qui omen inpetitionis in se penitus receperunt et ab omni gravamine
usque ad xxxi. annum et vi septimanas eximent ecclesiam sancte
Crucis. Ne igitur — —. Datum et actum Hildensem in lobio
nostro anno domini m. c9c9. Ixxxv®., iii?. nonas aprilis, in nomine
domini amen.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 178. Siegel des Propstes
verloren, des Kapitels beschädigt.
711. Balduin, Thesaurar des Blasiusstiftes in Braunschweig,
päpstlicher Delegierter, bekundet die Beilegung eines Streites des Pfarrers
Werner des Andreasstiftes und des Domkapitels mit Heinrich Dus in
Braunschweig wegen dreier Hufen in Lusbeke. Braunschweig 1285
April 8 (sexto idus aprilis).
Abschr. des 15. Jahrh. im Cop. VI, 11, S. 621 Nr. 1178 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 197 Nr. 401. Im Auszug Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 154 Nr. 334.
712. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht der Brüder von
Rössing auf Güter (des Moritestiftes) in Betheln. O. D. (zu 1285
April 132).
Sifridus dei gratia Hyldensemensis episcopus omnibus hanc
litteram inspecturis salutem in domino. Notum esse volumus et
presentis scripti serie protestamur, quod Lippoldus et Thidericus
fratres de Rothinge cum consensu matris ac sororis sue coram nobis
renunciaverunt libere et absolute omni iuri, quod in quatuor mansis
cum duabus curiis ville Betenem adiacentibus et in quatuor areis
et in una area feodali cum quatuor iugeribus in eadem villa sitis
se habere asserebant. Ut autem — —. Huius rei testes sunt
Ludegherus decanus, Conradus scolasticus, Iohannes cantor, Iohannes
Hildesh. UB. III. 24
910 1285.
de Schildez, Iohannes de Rodhen, Egbertus camerarius, Ernestus
pincerna, Thidericus de Rothinge dictus de Perremunt.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 44. Siegel des Bischofs.
Der Verzicht der Brüder vor dem Bischof und den oben genannten Zeugen eben-
falls ohne Datum, Or. a. a. O. Nr. 43, die beiden Siegel, beschädigt, zeigen drei
(2:1) Rosen. Ob zu 1285 April 13 gehörig?
713. Pfarrer Bodo in Betheln (Bethenem) bekundet den Verzicht
der Alburg, Wittwe des Thetmar, auf zwei Lathufen ebenda nebst Zu-
behör, die sie dem Propst Volrad, Dechant Ludinger und dem Kapitel
des Moritzstiftes für 171/2 Pfund verkauft hat. Betheln, in iudicio
dicto meygerdinc, 1285 April 13 (ydus aprilis).
Testes huius rei sunt Conradus scolasticus eiusdem ecclesie,
Nantwicus de Sibechtessen,!) Henricus de Betenem, Arnoldus de
Germedessem,?) Hermannus Suringus, Thidericus®) Lesge, Hermannus
de Dersen,*) Wolmarus*) villicus, Conradus et Bernardus fratres,
Reynerus et Mathyas®) fratres,") Thidericus Dolingus cives in
Bethenem.9)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Moritzstift Nr. 48 (A) mit beschädigtem Siegel des Pfarrers und des
Klosters, und Nr. 49 (B) mit kleinem Stück des Siegels des Pfarrers und be-
schddigtem des Klosters. Gedr. Sudendorf, UB.VIIL S. 372, beide Ausfertigungen
hinter einander.
714. Dechant und Domkapitel einigen sich mit dem Dompropste
wegen der Verwaltung der Präbenden. 1285 April 19.
Arnoldus dei gracia decanus et capitulum Hildensemensis ecclesie
universis presens scriptum inspecturis salutem in domino. Notum
esse volumus, quod inter magistrum Iohannem ecclesie nostre pre-
positum et nos talis ordinacio facta est super amministracione pre-
bende nostre. Capitulum et nos recipimus amministracionem pre-
positure et relinquimus ipsi preposito Novam civitatem cum omni
iure et utilitate, quo eam prepositus Ludolffus in simili casu tenebat.
Insuper allodium et villicacionem in Losbeke integraliter eidem
relinquimus et decimam in Hase et decimam in Isnem, fructus
earundem decimarum una cum predictis ad usus suos per annos
quatuor convertendos, piscaturas eciam duas in Isnem et in Hasen
1) Sibenchtessem A. *) Germedessen B. *) Tidericus Lesche P. 4) Derssem B.
5) Volemarus B. °) Mathias B. 7) Hinter fratres folgt in B noch Eylmarus.
8) Betenem B.
1285. 371
debet habere et omnia retenta a villicis a litonibus sive mutuo data
repetendi et recipiendi dietus prepositus habebit liberam facultatem,
et si ministratores ad hoc invitaverit, ipsum fideliter adiuvabunt.
Feoda et ecclesiastica beneficia porrigenda ad dictum prepositum
pertinebunt. Amministratores quatuor annis amministrabunt et am-
ministrare incipient finita quarta circada!) huius anni; elapsis vero
quatuor annis, preposito redeunte ad suam amministracionem et non
prius, si de aliquibus tempore sue amministracionis non solutis quis
agere voluerit, hoc faciet iure capitulari; sepedictus prepositus
amministratores sentenciis suis, cum requisitus fuerit, fideliter ad-
iuvabit. Acta sunt hec in capitulo nostro anno domini m^. cc?. Ixxxv.,
xiii. kalendas maii.
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 609 Nr. 1126 im Kgl. St.- A. zu
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 197 Nr. 402.
715. Bischof Siegfried überträgt der Propstei des Kreuzstiftes
zwei Hufen in Dinklar, die ihm die Brüder Hogen resignieren, welche
das Domstift mit zwei Hufen in Helperde entschädigen. 1285 Mei 7.
Siffridus dei gratia Hildensemensis episcopus — — notum esse
volumus presentibus et futuris, quod nos duos mansos Dinkelere
sitos, quos a nobis Henricus et Lippoldus fratres dicti Hogen in
feodo detinebant, post liberam resignationem eorumdem in manus
nostras factam de consensu capituli nostri proprietamus et pro-
prietando conferimus ad preposituram ecclesie sancte Crucis Hil-
densemensis iure perpetuo irrefragabiliter possidendos, et quod idem
fratres de suorum heredum beneplacito legitimo et consensu duos
mansos Helperde sitos eorum proprios in recompensam nostre ecclesie
reddiderunt. "Testes huius rei sunt Iohannes prepositus, Arnoldus
decanus, Hendenricus cellerarius, Wolradus prepositus Montis, Bern-
hardus?) scolasticus, Iohannes cantor, Iohannes de Roden. Ne
igitur — —. Datum et actum anno domini m?. coc90, lxxxv?.,
nonas may.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 179. Siegel des Bischofs
abgefallen, das des Domkapitels stark beschädigt.
716. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Ludolf von
Wedem auf vier Hufen in Rautenberg, die das Kreuzstift gekauft hat.
Hildesheim, im bischöflichen Palast 1285 Mai 15.
l) Cop. cicada. *) Or. Berhardus.
94*
372 1285.
Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum
esse cupimus universis presens scriptum cernentibus, quod, cum in
presentia nostra Ludolfus de Wedem famulus super quatuor mansis
in villa Rutenberch sitis movisset questionem licet minus iustam
ecclesie sancte Crucis, Ghevehardus prepositus, Leynardus decanus
et canonici ipsius ecelesie eidem Ludolfo breviter responderunt, quod
eadem bona diu quiete iusto emptionis titulo possedissent et dominum
Siffridum de Rutenberche ministerialem nostrum, qui eadem bona
vendiderat, produxerunt petentes, ut warandus esset bonorum legi-
timus predictorum, Qui annuens precibus eorumdem ipsis veram
warandiam prestitit coram nobis. Cumque hoc vidisset predictus
L(udolfus), ex inductu nostro et aliorum suorum amicorum pro se
et suis omnibus heredibus manu et lingua renunctiavit illi et omni
de cetero questioni, cum ipse et sui nichil iuris in predictis
bonis sibi possent penitus vendicare. "Testes huius renunctiationis
sunt Iohannes cantor, Bernardus de Meynersem, Iohannes de Roden
notarius noster clerici, Ekbertus camerarius, Ernestus pincerna,
Conradus marscharcus,!) Ascwinus et Grubo de Lapideo monte
milites, Ludolfus Ruschere, Iohannes de Meygenberch, Henricus de
Holle famuli et alii plurimi fide digni. Ne igitur — —. Datum et
actum Hildensem in pallatio nostro anno domini m?. c9c9, Ixxx(v)?.,
ydus may.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 180. Siegel des Bischofs
verloren.
717. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Bönnien (Bonighe), dessen eine
Hälfte von ihm Graf Meiner von Schladen und von diesem Hermann
Bock von Nordholz und die Brüder Dietrich, Johann und Heinrich
von Reden, und dessen andere Hälfte die letzteren vier von ihm un-
mittelbar zu Lehn hatten, nach der Resignation sämtlicher. 1285 Mai 18
(xv9. kalendas maii).
Testes sunt dominus Iohannes prepositus maior, Arnoldus
decanus, Wlradus Montis prepositus, Gevehardus prepositus sancte
Crucis, Iohannes cantor, Ernestus abbas saneti Michahelis clerici,
Aschuinus de Stemberch, Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna,
Siffridus de Rutenberg, Grubo de Stemberg milites, Arnoldus Boch,
Iohannes Trobo.
I) So das Or.
1285. 373
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 45. Siegel des Bischofs
und stark beschädigtes des Domkapitels. Eine zweite Ausfertigung ebenda Nr. 46
sehr stark beschädigt mit dem verletzten Siegel des Domkapitels.
@18. Bischof Siegfried bekundet, dass die Brüder Hogen dem
Kreuzstift zu den Tafelgütern des Propstes fünf Hufen in Dinklar
verkauft haben. Hildesheim 1285 Mai 19.
Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — —.
Constituti in presentia nostra Lippoldus miles et Henricus famulus
fratres dicti Hogen de pleno et expresso laudamento, beneplacito
et consensu uxorum suarum Rithmodis scilicet et Gertrudis ac
flliorum suorum Hermanni, Broderludoldi, Lippoldi et Iohannis nec-
non suarum etiam filiarum Vredece atque Gisle et!) omnium heredum
suorum, quorum intererat, pro octoginta quinque marcis examinati
argenti quinque mansos Dinkelere sitos, quorum duos de nobis et
tres de duce Iohanne de Bruswich?) in feodo detinebant, cum
omni iure et utilitate in villa, campis, pratis, pascuis atque silvis
absolute vendiderunt ad mensam prepositi ecclesie sancte Crucis
iure perpetuo sine inpedimento quolibet possidendos, promittentes
predicti fratres nobis et Gevehardo preposito, Leynardo decano,
Bertoldo scolastico aliisque quam pluribus canonicis ad manus
ecelesie fide data, quod ipsi veri warandi predictorum bonorum
erunt xxxi annis et vi septimanis secundum conswetudinem et ius
terre. Posuerunt insuper fideiussores dominos Ekbertum camerarium
nostrum, Ascwinum et Conradum fratres de Lapideo monte, Thide-
ricus de Stokem milites, Hugonem et Hermannum de Dinkelere
famulos et fratres, qui ab omni inpetitionis genere, si necesse fuerit
medio tempore, eximent ecclesiam sancte Crucis; alioquin predicti
fideiussores, cum requisiti fuerint, Hildensem vel Alveldiam intra-
bunt numquam inde aliquatinus exituri, nisi prius indempnem pre-
dietam reddant ecclesiam a qualibet molestia et illesam. "Testes
huius venditionis necnon promissionis sunt Iohannes maior prepositus,
Arnoldus decanus, Wolradus prepositus Montis, Iohannes cantor,
Cono prepositus in Olsborch, Bernardus de Meynersem, Iohannes
de Roden notarius noster clerici, Conradus de Dinkelere, Grubo de
Lapideo monte, Gerardus Cyegenbart, Conradus marscalcus milites
et alii quam plures clerici et milites fide digni. Ut autem — —.
1) et — quinque auf Rasur. ?) So des Or.
914 198b.
Datum et actum Hildensem in pomerario nostro anno domini
m?, coco, Ixxxv®., xiiii?. kalendas iunii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 181. Siegel des Bischofs
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt.
719. Bischof Siegfried übereignet der Marienkirche in Gandersheim
den Zehnten in Meynolveshusen, den sie von Ludolf Raven gekauft
und den dieser dem Ritter Johann von Dahlum, dessen Söhnen Engel-
bert und Rudolf und dessen Brudersohne (fratruelis) Lippold, und
diese wieder dem Bischof aufgelassen haben. 1285 Juni 2 (iiii. nonas
iunii).
Testes prime resignationis facte per Iohannem militem de Dalem,
filios et fratruelem suos sunt dominus Iohannes de Medehem cantor
ecclesie nostre, Iohannes de Roden notarius noster clerici, Aschwinus
de Stenbere, Sifridus de Rutenbere, Conradus marscalcus, Conradus
Swevus, Gerhardus de Gandershem milites. "Testes secunde resig-
nacionis facte per Ludolfum Raven et donationis nostre sunt Ec-
bertus camerarius, Borchardus de Saldera, Sifridus de Rutenberg,
Ernestus de Meienberc, Albertus Bok, Gerhardus de Gandershem
milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Maria in Gandersheim Nr. 25.
Beschädigtes Siegel des Bischofs und des Domkapitels.
720. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Derneburg eine Hufe
in Eberholzen (Elberholthusen) mit Hausstätte, Wiese und zwei Holz-
nutzungen (echtwardos), die ihm Hermann von Gandersheim resigniert
hat. Hildesheim 1285 Juni 5 (nonas iunii).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus, Geve-
hardus prepositus sanete Crucis, Iohannes cantor canonici Hildense-
menses, Ludolfus de Cramme, Sifridus de Rutenberge, Heynricus
Rasehorn, Iohannes de Illedehusen, Conradus Svaph milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 70. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels stark beschädigt.
721. Dompropst Johann bekundet, dass in der Beilegung eines
Streites zwischen dem Propst von Lamspringe und dem Pfarrer in
Mahlum letzterer versprochen habe, den zur Dos der Kirche gehörigen
Zehnten zu zahlen. Hildesheim o. J. (12852) Juni 7.
Nos Iohannes dei gratia prepositus ecelesie maioris in Hildensem,
archydiaconus in Bokenem, omnibus in perpetuum. Notum esse
1285. 375
volumus, quod quondam inter dominum prepositum de Lammespring
et dominum Theodericum plebanum in Maldem pro decima, que
datur de dotis area, dissentio est exorta. Unde ad instantiam domini
prepositi et conventus dictum plebanum ad nostram citavimus pre-
sentiam querimoniis dicti prepositi legitime responsurum. Qui com-
paruit termino sibi prefixo et cum ipso domini prepositi procurator.
De consensu itaque utriusque partis dominum Theodolfum vice-
plebanum in Bokenem iudicem in hac causa constituimus, ideo ut
predicte cause sacerdotes per circuitum constituti possent et viri
probabiles interesse. Convenientibus igitur partibus ad iudicium in
ecclesia Bokenem requisitis et habitis discretorum virorum sententiis
pro dicta decima sepe dictus plebanus tandem suorum quondam
vicariorum et antecessorum testimonio vinctus predicto domino pre-
posito et conventui sanctimonialium in Lammespring decimam de
bonis tam in villa quam extra villam doti predicte ville Maldem
pertinentibus singulis annis solvere repromisit. Huius rei testes
sunt dominus Theodericus plebanus in Dhitfordhe, dominus Bertoldus
viceplebanus in Luttere, dominus Bertoldus plebanus in Nette,
dominus Henricus viceplebanus in Hachem, precipue dominus Flo-
rentius prior sancti Godehardi procurator dicti prepositi. Ne igitur
— —,. Datum Hildensem vii®. ydus iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 43. Gut erhaltenes Siegel
dem Dompropstes. Vgl. unten Nr. 725, ob dasu gehörig?
723%. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass der Bürger
Henricus dictus de sancto Spiritu zu seiner und seiner verstorbenen
Frau Adelheid Memorie dem Andreasstifte eine jährliche Rente von
sechs Schilling aus seinem Hause übertragen hat. 1285 Juni 9 (quinto
idus iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 13. Siegel verloren. Danach
gedr. Doebner, UB. I, S. 198 Nr. 403.
728. Graf Heinrich von Blankenburg verkauft dem Jakobikloster
in Halberstadt zwei Hufen in Holtemne Ditforde. Unter den Zeugen
auch seine Brüder Siegfried und Johann, Domherrn. 1285 Juni 26
(vi. kalendas iunii).
Längerer Auszug bei Schmidt, UB. der Stadt Halberstadt I, S. 154 Nr. 192.
724. Propst Dietrich und der Konvent des Kl. Dorstadt ver-
kaufen dem Domscholaster Reinhard in Goslar eine Mark Silber aus
376 1285.
ihrem Allod in Flöthe in der Weise, dass der Scholaster jährlich einen
Ferto auf Mariä Verkündigung den Nonnen zur feierlichen Begehung
des Festes und zur Feier seiner Memorie und drei auf Apostel Teilung
zur Verwendung nach seinem Gutdünken entrichtet, welche letzteren
nach seinem Tode zu seinem Anniversar verwendet werden sollen. 1285
Juni 26 (in die beatorum Iohannis et Pauli martyrum).
Nach dem Cop. des Kl. Dorstadt vom Jahre 1614 fol. 325 in Dorstadt gedr.
Bode, UB. II, S. 339 Or. 323.
725. Das Kl. Frankenberg bei Goslar verkauft dem Propst
Gottfried und dem Konvente des Kl. Lamspringe den Zehnten in
Mahlum (Maldem) für 140 Mark. 1285 Juni 26 (in die sanctorum
martyrum Iohannis et Pauli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 47 mit wenig beschädigtem
Konventssiegel. Gedr. Bode, UB. II, S. 340 Nr. 324 nach dem Copiar des KI.
Lamspringe.
726. Bischof Siegfried bestätigt den Verkauf des Zehnten in
Mahlum (Maldem) durch das Kl. Frankenberg bei Goslar an das KI.
Lamspringe unter Wiedergabe der Urkunde vom 26. Juni. 1285 Juli 6
(in octava apostolorum Petri ct Pauli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 48. Gut erhaltenes Siegel
des Bischofs. Regest Bode, UB. II, S. 341 Nr. 325 nach dem Copiar des Kl.
Lamspringe.
727. Graf Hermann von Wohldenberg verkauft dem Kl. Lam-
springe das Dorf Hyseshusen, das er der Äbtissin von Gandersheim
mit Entschädigung resigniert. 1285 Juli 30.
Scriptura auctentica ideo conficitur, ut ea, que ab hominibus
aguntur, memoriter teneantur. Hinc est, quod nos comes Hermannus
de Waldenberg omnibus Christifidelibus tam presentibus quam futuris
notum esse volumus, quod de consensu et beneplacito fratris nostri
Henrici canonici Hildensemensis ecclesie et omnium coheredum
nostrorum, quorum consensus legitime fuerat requirendus, vendidimus
domino Godefrido preposito totique conventui sanctimonialium in
Lammespringh villam Hyseshusen pro ducentis et decem marcis
eum omni iure et utilitate, que est in comecia, in advocatia, in
viis et in inviis, in agris cultis et colendis, aquis, silvis, pascuis
atque pratis et in locis communibus vulgariter mende dictis per-
petuo possidendam. Cuius ville proprietatem "venerabilis nostra
1285. 377
domina Margareta Gandersemensis abbatissa prefate ecclesie con-
tulit propter dominum et nostrum supplicem interventum de sui
conventus libera voluntate. Nos quoque bonis eiusdem ville penitus
renunciantes resignavimus ipsi domine nostre abbatisse et in restaurum
et recompensam predictorum bonorum de nostro proprio donavimus
ecclesie Gandersemensi xxviiii mansos et xxxiiii areas, unum molen-
dinum et silvam, que ubi sita sint in litteris nostris ecclesie Gan-
dersemensi datis de dicta permutatione conscriptis clare possunt
apparere, recipientes hec bona ab ipsa nostra domina abbatissa in
pheodo. Nos etiam obligatos esse recognoscimus in hoc videlicet,
si aliquis in posterum ecclesiam Lammespringe super hiis bonis in-
festare presumpserit, ab omni impugnatoris incursu liberam faciemus.
Preterea publice protestamur, quod omnis discordia, que inter ipsam
ecclesiam Lammespringe et nos fuerat, penitus est sopita. In cuius
rei testimonium presentem paginam sigillis nostris fecimus roborari.
Testes sunt dominus Conradus abbas de Inclusa, Herbordus, Hinricus
canonici Gandersemenses, dominus Bruningus, Heydenricus de Hed-
hegerhusen milites et alii quam plures. Actum anno gratie m?. cc.
Ixxx?. v9., iii9. kalendas augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 49. Die Siegel des Grafen
Hermann und des Domherrn Heinrich wenig beschädigt. Äbtissin Margarete von
Gandersheim überträgt das Dorf dem Kl. Lamspringe in einer besonderen Urk.
von demselben Datum, Of. a. a. O. Nr. 50 mit gut erhaltenen Siegeln der Abtissin
und des Konventes, gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 786. Die Güter hatte
zugleich mit andern Graf Hermann von Wohldenberg mit Zustimmung seines
Bruders Heinrich, Domherrn, und seiner Schwester Mathilde, Kanonissin in
Gandersheim, an demselben Tage vom Stift Gandersheim eingetauscht. Or. im
Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Stift Gandersheim, gedr. a. a. O. S. 787.
728. Bischof Siegfried bekundet, dass der Kämmerer Ludolf von
Tossem vor ihm auf eine Hufe in Bekum (Bekem) bei Hohenhameln
zu Gunsten des Kl. Marienrode verzichtet hat. Hildesheim, im Hause
des Herrn von Dassel 1285 August 3 (tercio nonas augusti).
— — presentibus domino Hermanno de Dasle, Conone preposito in
Olsborg, Iohanne cantore canonicis Hildensemensibus, Ecberto came-
rario, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-.A. zu Hannover, Marienrode Nr. 55a. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 80
Nr. 69. Regest Doebner, UB. I, S. 198 Nr. 404.
378 1285.
739. Abt Dietrich und der Konvent des Godehardiklosters be-
kunden, dass Ritter Johann von Wülfingen ihnen eine jährliche Rente
von 61/s Schilling aus einer Hausstelle zwischen dem Thore der Neu-
stadt und dem Kampe des Klosters zur Feier einer Allerseelenmesse
auf den 25. Oktober (in die Crispini et Crispiniani) übergeben habe.
1285 August 7 (vii. idus augusti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 38. Siegel des Abtes, des
Konventes (beschädigt) und des J. von Wülfingen, schildfórmig, sprungbereiter
Wolf: + S. DNI IOHANN... WLVIGE. Auf der Rückseite von der Hand des-
selben Schreibers: hos autem sex solidos et dimidium custos recipiet et quatuor
ex hiis dominis ad refectorium ministrabit. Gedr. Doebner, UB. I, S. 199 Nr. 405.
730. Moritz von Spiegelberg und Frau stellen dem Bischof oder
dem Domkapitel den Rückauf der ihnen verpfändeten Litengüter in
Lühnde frei. Hildesheim 1285 September 21.
Nos Mauricius de Speghelberghe et Greta!) uxor eius presentibus
recognoscimus, quod bona litonum in Lulne episcopus, qui pro
tempore fuerit, vel capitulum ecclesie Hildensemense redimere potest
pro lx libris semper ante festum pasche, quando id posse habuerit
faciendi. In cuius rei testimonium — —. Datum Hildensem anno
domini m. cc. Ixxx. v., xi. kalendas octobris.
Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 287. Das gut
erhaltene Siegel des Ausstellers an dem von der Urk..geschnittenen Pergament-
streifen zeigt einen Hirsch.
781. Bischof Siegfried widerruft eine Exkommunikationssentene,
weil sie nach der Appellation der Betreffenden erlassen sei. Hildes-
heim 1285 Oktober 19.
Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis
hanc litteram inspecturis salutem in domino sempiternam. Cum
constet nobis ex relacione discretorum virorum, esse et fuisse per
capitulum nostrum et prelatos, capitula et conventus nostre Hilden-
semensis civitatis rite et canonice appellatum ante sentenciam
excommunicacionis, quam tulimus propter concilium Lugdunense non
servatum, quod de cessacione divinorum loquitur, quitquit occasione
eiusdem sentencie in preiudicium et gravamen predictorum appel-
lancium attemptari posset aut potuit, de sapientum virorum consilio
in hiis scriptis sentenciando pronunciamus non tenere ac decrevimus
I) Verbessert aus Gregte.
1285. 919
hoc irritum et inane. Actum Hildensem in capitulo nostro anno
domini m?. cc?. Ixxx. quinto,!) xiiii. kalendas novembris.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 440 Nr. 676, S. 546 Nr. 943 (A)
und S. 761 Nr. 1545 im Kgl. St.-A. zu Hannover. Das Konzil von Lyon tagte
November 1275.
7823. Das Kreuzstift bekundet über den Empfang von vier Pfund,
um Heinrich von Barenrode abzufinden, und über die Verteilung von
sechs Schilling unter die Kanoniker und einem Schilling unter die
Vikare von drei Hufen in Wakenstide am Tage des h. Bernward.
Hildesheim 1285 November 13.
Gevehardus dei gratia prepositus, Leonardus decanus et capi-
tulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis — — notum esse
volumus omnibus et constare, quod, cum Henrico de Barenrode famulo
pro inpetitione trium mansorum Wakenstide sitorum dare sex talenta
Hildensemensia deberemus et eadem pre nimia inopia solvere non
possemus, tandem de communi consensu invenimus istam viam,
quod Bertoldus scolasticus et Henricus de Cantelsem et Henricus
de Hardessem testamentarii magistri Godefridi de denariis eiusdem
magistri G(odefridi) quatuor talenta solverunt et ecclesia nostra
alia duo ea conditione apposita et adiecta, ut in die beati Berwardi,
qui ocurrit?) in crastino asumptionis beate virginis, canonicis nostris
ad sanctum Michahelem stationem eodem die servantibus dentur sex
solidos et vicariis similiter in statione existentibus unus solidus
annuatim de eisdem tribus mansis predictis denariis absolutis,
quorum medietatem solvet qui pro tempore fuerit scolasticus de
parte eorundem bonorum, quam ipse custodit, et etiam medietatem
solvent obedientiarii de parte, quam ipsi custodiunt nomine capituli,
incunctanter. Ne igitur — —. Datum et actum in capitulo nostro
anno domini m?. c?c9, Ixxxv9., ydus novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreusstift Nr. 182. Wenig beschädigtes
Kapitelssiegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
788. Das Kl. Steterburg macht mit dem Kreuzstift Gebets-
brüderschaft. 1285 November 16 (xvi9. kalendas decembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 183. Siegel von dem von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1) v A. 3) So das Or.
-
380 1985.
784. Bischof Siegfried bekundet, dass Heinrich von Barenrode
allen Ansprüchen an drei Hufen in Wakenstide gegenüber dem Kreuz-
stift entsagt hat. 1285 November 27.
Siffridus dei gratia Hildensemensis episcopus. Notum esse
cupimus — —, quod, cum Henricus famulus de Barenrode super
tribus mansis Wakenstide sitis inpeteret ecclesiam sancte Crucis,
Gevehardus prepositus, Leonardus decanus et capitulum ipsius
ecclesie eidem responderunt breviter coram nobis, quod antecessores
ipsorum eadem bona a patre suo et aliis heredibus suis ita legitime
compararunt, quod de iure ab ipso non deberent ratione eorundem
sustinere aliquam questionem. "Tandem nobis mediantibus et aliis
probis viris hinc inde exstitit placitatum, quod idem famulus manu
et lingua pro se et unica filia sua Mechilde aliisque suis legitimis
heredibus renunctiavit omni actioni, que sibi in predictis bonis
competere videbatur sex talentis Hildensemensibus sibi datis et
posuit fideiussores dominum Hermannum militem socerum suum et
Everardum filium suum, Conradum et Bertrammum filios Henrici
de Barenrode, Hermannum de Stemne et Iohannem de Bruggem,
qui omnes una simul promiserunt fide data, si de cetero ex parte
predicti Henrici vel suorum heredum aliquis inpetat ipsa bona, quod
ab omni inpetitionis gravamine sine omni dubio eximent ecclesiam
sancte Crucis. "Testes huius rei sunt Iohannes de Roden notarius
noster, Martinns canonicus sancti Iohannis clerici, Aschuwinus de
Lapideo monte et alii quam plures homines fide digni. Ne igitur
— —,. Datum et actum anno domini m?. c?c9. Ixxxv?., v?. kalendas
decembris.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 184. Beschddigtes Siegel
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
785. Bischof Siegfried erteilt allen denen, welche das Kl. Harde-
hausen besuchen und unterstützen, einen vierzigtägigen Ablass. Hildes-
heim 1285.
Or. im Kgl. St.-A. zu Münster, Kl. Hardehausen Nr. 245. Erwähnt Westf.
UB. IV, S. 859 Nr. 1862 Anm.
786. Kloster Riddagshausen verkauft dem Maria- Magdalenen-
kloster zehn Hufen in Farmsen. 1285.
Frater Hermannus dictus abbas totusque conventus monasterii
de Riddageshusen — — notum esse volumus omnibus presens scriptum
1285. 381
visuris seu etiam audituris, quod nos de communi consensu nostri
collegii decem mansos Vermersem sitos cum omni iure in villa, in
campis, in pascuis atque silvis pro septuaginta quinque marcis puri
argenti vendidimus ecclesie et domui sancte Marie Magdalene in
Hildensem iure perpetuo possidendos eorumdem mansorum excepto
jure liberorum, quod in eis habere dicuntur, debitam warandiam
prefate domui pollicentes. Testes huius rei sunt dominus Ber(toldus)
Wifgrova scolasticus sancte Crucis in Hildensem, dominus Ernestus
pincerna, Arnoldus et Albertus fratres de Dammone, Thidericus
Friso, Henricus Reynfridi et alii quam plures. Ne igitur — —.
Datum et actum anno domini m?. cc?. Ixxx?. v9.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 104. Siegel des Abtes.
Regest Doebner, UB. I, S. 199 Nr. 407.
87. Propst Gerold, Priorin Volquigis und der Konvent des
Maria- Magdalenenklosters verpflichten sich dem Bürger Heinrich von
Eggelsen zu einer Getreiderente für fünf Hufen in Furmsen (Vermersen),
die er vom Kl. Riddagshausen auf Lebenszeit erworben und die das
Kloster ihnen mit fünf anderen Hufen verkauft hat. Hildesheim 1285.
Huius rei testes sunt Bertoldus scolasticus sancte Crucis in
Hildensem, Ernestus pincerna, Arnoldus et Albertus fratres de
Dammone, Thidericus Friso, Henricus Reynfridi.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Beschädigtes
Konventssiegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 200 Nr. 408.
7858. Propst Dietrich und der Konvent von Dorstadt bekunden,
von dem Domkapitel in Goslar neun Hufen in Wedelingerothe dauernd
gepachtet zu haben gegen eine jährliche Martiniabgabe von 44 neuen
Braunschweiger Schillingen, und verpflichten sich, eventuelle Schädigungen
der Hufen auszugleichen. 1285.
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 347 Nr. 334, Leuckfeld, Antiquit. Poeld.
9.302. Die entsprechende Urk. des Dechanten Sigebodo und des Domkapitels zu
Goslar im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 29.
789. Graf Meiner von Schladen bekundet, von dem Domstift in
Goslar eine verfallene Domkurie zur Wiederherstellung und zum Be-
wohnen für sich und seine Gemahlin auf Lebenszeit erhalten zu haben,
und stellt den Grafen Otto von Eberstein und Konrad de Piscina als
Bürgen unter dem Siegel dieser, seines Verwandten des Bischofs Sieg-
382 1285.
fried, des Domdechanten Arnold von Warberg, seines Burgmanns des
Ritters Volkmar, und des Rittere Burchard von Wildenstein. 1285.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar, acht Siegel. Gedr. Bode, UB. II, S. 345 Nr. 332.
In einer besonderen Urk. vom gleichen Datum und mit denselben Bürgen und
Sieglern bekennt derselbe, dass die Domkurie nach seinem und seiner Gemahlin
Tode an das Domstift zurückfallen solle, Or. a. a. O., gedr. a. a. O. S. 346 Nr. 333,
Leuckfeld, Antiquit. Poeld. S. 303.
740. Die Brüder Jordan und Ludolf von Escherde, Ritter, be-
kunden, dass die Erben des Ludolf von Drispenstedt (Drismenstede)
auf alles Recht an einer vom Kl. Marienrode gemachten Rodung ver-
zichten. 1285.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 54. Siegel des Jordan ver-
loren, das des Ludolf stark beschädigt an weissen Zwirnfäden. Gedr. Marienroder
UB. S. 80 Nr. 68.
741. Das Kreuzstift bestimmt über die Obedientien. O. D. (um 1285).
Ghevehardus dei gratia prepositus, Leonardus decanus et totum
capitulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis universis presens
scriptum inspecturis salutem in domino. Rex pacificus pia mise-
ratione disposuit, suos subditos pudicos fore, pacificos et modestos.
Sed effrenata cupiditas sui prodiga, mater litium, materia iur-
giorum, tot inter nos nova litigia generare volebat, cum in ecclesia
nostra obedientias vacare contingebat. Ideoque huic morbo salubri
volentes subvenire remedio materiam discordie amputantes, fra-
ternam concordiam ampliantes presenti scripto statuendo decre-
vimus et decernendo statuimus, ut quandocumque aliqua in ecclesia
nostra per mortem alicuius vacaverit obedientia, illam maior habeat
sacerdos, aliam, que tunc proximo vacaverit, maior dyaconus,
terciam tunc proximo vacantem recipiat maior subdyaconus, Quod
si primo tres vel due simul aut plures vacaverint, electio erit illius,
qui proximam debet habere obedientiam, videlicet ut maior sacerdos
eligat, deinde maior dyaconus et residuam habeat maior sub-
dyacanus. Si autem maior dyaconus consecutus fuit in proximo
obedientiam, electio erit subdyaconi et sacerdos proximus maiori
sacerdoti in ordine post electionem subdyaconi recipiet vacantem,
sive bona sive mala fuerit. Et deinde proximam vacantem habebit
dyaconus, quem ordo tetigerit post maiorem dyaconum, et idem erit
de subdyacono secundum suum ordinem. Verum postquam omnibus
sacerdotibus provisum fuerit, si aliquis dyaconus superest, cui pro-
1285. 383
visum non sit, ille proximam vacantem habebit, et si una aut plures
postea vacaverint, omnes ad subdyaconos transferentur, ut unus-
quisque secundum suum ordinem aceipiat illam, que ipsum contingit,
et cum omnibus illis subdyaconis provisum fuerit, redibunt ad sacer-
dotes et ad dyaconos et ad subdyaconos, ita quod maior sacerdos
incipiat ordinem supradictum. Si vero per mortem alicuius, ut pre-
missum est, aliqua vacaverit et adeo tenuis sit, quod eam recipere
nolit quem ordo recipiendi tangit, perinde est acsi eam receperit
quantum ad hoc, quod proximam non habebit. Si vero per liberam
resignationem aut per sententiam capituli aliqua vacaverit aut si
de nova aliqua ordinata fuerit, illa exhiberi debet ei, quem ordo
recipiendi tangit, et si eam propter tenuitatem recipere noluerit,
sibi preiudicium non facit, quin proximam vacantem recipere possit.
Si vero aliquis non hic sed alias ratione alterius beneficii per
maiorem partem anni steterit, sive ad hoc habeat licentiam sive non
habeat, illum absentem reputamus quantum ad hoc, quod capitulum
obedientiam eundem ex ordine contingentem in sua custodia habebit
et sicut obedientiarius ministrabit, et!) quod excrescet obedientiarius
obtinebit. Obedientias etiam vacantes aut per sententiam capituli
aut per liberam alicuius resignationem, aut si etiam aliqua de novo
ordinata fuerit, quas recipere noluerint quos ordo recipiendi tangit,
similiter in custodia capituli erunt et nec istas nec illas alicui
canonicorum committet, sed per capitulum de illis una aut plures
de novo ordinentur et quem ordo recipiendi tetigerit unam illarum
recipere poterit, si voluerit, aut aliam exspectare ipsum casualiter
contingentem. Illos vero, qui causa studiorum aut peregrinationis
desunt aut qui in servicio fuerint, aut eciam illos, qui obtenta
licentia capituli ad tempus pro necessitate presentes esse non pos-
sunt, dummodo in aliis ecclesiis suis eo tempore non morentur,
quantum ad ea, que premisimus, absentes non intelligimus nec eos,
qui per maiorem partem anni nobiscum continue steterint, pro ab-
sentibus reputamus. Item si ille, qui absens dicitur et cuius
obedientiam capitulum tenet, residere voluerit, sicut prediximus,
obedientiam suam recipiet et habebit. Item si aliquis absentium
moritur, cuius obedientiam tenuit capitulum, quem ordo recipiendi
tangit illam habebit, sicut in aliis obedientiis per mortem vacantibus
est premissum. Hanc igitur ordinationem pro fraterna concordia
I) et — obtinebit auf Rasur von derselben Hand nachgetragen.
384 1285—94.
confovenda prudentum virorum consilio scilicet decani, celerarii
maioris ecelesie Hildensemensis bene et utiliter adinventam in-
perpetuum servare decrevimus aditientes,!) ut, cum novi denarii in
foro ab omnibus dantur et accipiuntur, quod etiam obedientiarii ad
prebendam novos denarios dent communiter et ministrent. Preterea
statuimus, ut in die Margarete decanus et omnes canonici conveniant
ad capitulum, et quibus videtur, quod de obedientiis, quas tenent,
prebendam non valeant ministrare, hoc tunc capitulo intimabunt.
Si vero unus vel plures sint, semper unus adiungetur de capitulo,
qui cum obedientiario colliget annonam et que derivantur, et deductis
expensis prebendam de residuo suo tempore ut melius poterunt fide-
liter ministrabunt, et de minutis cum obedientiariis vel obedientiario
adiunctus & capitulo equalem recipiet pro suis laboribus portionem.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 174. Von den drei Siegeln
nur ein Stück vom Kapitelssiegel des Kreuzstiftes erhalten.
742. Das Kl. Dorstadt bekundet mehrere Schenkungen des ver-
storbenen Edeln Bernhard von Hagen und verpflichtet sich, die Güter
ohne Genehmigung der Verwandten nicht zu veräussern. O. D. (1285 —94).
Universis presencia visuris Thydericus prepositus totusque con-
ventus in Dorstat orationes in Christo devotas. Ad cautelam futuri
temporis liqueat universis, quod nobilis vir dominus Bernhardus
dictus de Indagine pro remedio anime sue, cum viveret, de consensu
heredum suorum contulit ecclesie nostre quindecim iugera et unam
aream sita in magno Vlothede cum utilitate unius mansi tam in
pratis quam in pascuis et in silvis ac etiam omni iure excepta
decima perpetuo possidenda. Contulit etiam idem nobilis vir bone
memorie dominus Bernhardus ecclesie nostre tres mansos sitos in
parvo Lindedhe cum decima ac etiam omni iure, quorum proprietatem
venerabilis dominus Otto Hildensemensibus episcopus felicis recor-
dationis ad instantiam et preces sepedicti nobilis ecclesie nostre
perpetuo contulit et donavit, alio inquam instrumento de hoe, in
quos usus converti debent, mentionem?) plenius faciente. Nos autem
nostras personas et nostros posteros ad hoc firmiter presentibus
obligamus,9) quod prefata bona singula ac universa non possumus
nec debemus vendere, obligare, inpheodare, commutare aut aliquo
alienationis tytulo a nostra ecclesia sequestrare preter consensum
I) Von hier bis zum Schluss von anderer Hand auf Rasur nachgetragen.
3) Cop. mensionem. 5) Cop. quod obligamus.
1286. 385
amicorum domini Bernhardi sibi propinquorum quondam in linea
parentele. Sed requisito consilio et accedente consensu eorundem
amicorum domini Bernhardi pretaxata bona in meliora bona et
utiliora possumus commutare, dummodo eadem convertantur in usus
expressos in alio autentico a nostra ecclesia erogato, salvis nichi-
lominus omnibus, que in ipso autentico continentur. Huius in rei
signum — —. "Testes huius facti!) sunt Fre(dericus) et Waltherus
viri nobiles fratres de Dorstat et quam plures fide digni. Datum etc.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 28v.
Datiert nach der Zeit des Propstes Dietrich. Die Urk des Bischofs Otto oben Nr. 336.
748. Papst Honorius IV. überweist einen Streit des Bonifacius.
stiftes in Halberstadt mit Siegfried von Meklenfeld an den Dechanten
(Leonhard) des Kreuzstiftes. Rom 1286 Januar 5 (nonis ianuarii,
pontificatus nostri anno primo).
Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. Schmidt, UB. der Stifter st. Bonif.
und st. Pauli in Halberstadt (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XIII) S. 60 Nr. 81.
Am 21. November bittet das Kapitel desselben Stiftes den Dechanten Leonhard,
das Urteil zu vollziehen, gedr. a. a. O. 62 Nr. 84.
744. Die Grafen von Wohldenberg bekunden, sich mit Volkmar
von Gadenstedt wegen zweier Hufen und eines Hofes in Garbolzum ge-
einigt zu haben. O0. J. (1286) Januar 27.
Nos Ludolphus, Henricus, Hermannus, Hermannus, Conradus dei
gratia comites dicti de Woldenberch recognoscimus, Volcmarum de
Gadenstede nobiscum taliter placitasse, quod duos mansos cum una
curia in villa Garboltessen sitos, quos a venerabili domino nostro
Hildensemensi episcopo tenuimus, ipsi domino nostro iam dicto
resignavimus tali adhibita conditione, ut ipse dominus noster epi-
scopus nichil aliud, quam quicquid Arnoldus de Dammone et Ioannes
de Munstede cives Hildensemenses voluerint, faciat cum bonis
superius memoratis. In cuius rei testimonium — —. Datum vi?.
kalendas februarii.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreästift Nr. 13. Von
den vier Siegeln das erste verloren, die drei anderen beschädigt. | Begest Doebner,
UB. III, S. 653 Nachtr. Nr. 41. Das Jahr ergibt sich aus der Urk. bei Doebner,
UB. I, S. 200 Nr. 409, worin die Brüder Bertold, Dietrich, Johann und Volkmar
von Gadenstedt den Grafen die beiden Hufen resignieren. Or. im Stadtarchiv zu
Hildesheim, Museum Nr. 16, und, mit geringen Abweichungen, in der Beverinischen
Bibliothek, Andreästift Nr. 41, Bruchstück eines Siegels.
1) Cop. rei facti.
Hildesb. UB. III. 25
386 1286.
740. Das Kreuzstift erneuert eine Bestimmung betr. die Auf-
besserung der verwüsteten Besitzungen. Hildesheim 1286 Februar 1.
Gevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capi-
tulum ecclesie sancte Crucis, Cum propter gwerrarum pericula
possessiones ecclesie sancte Crucis et allodia essent adeo devastata,
quod propter eorumdem destructionem ab obedientiariis ea custo-
dientibus debita prebenda nullatenus poterat ministrari, predecessores
nostri contra tale dampnum tale remedium invenerunt, ut quecumque
bona essent per incendium vel quocumque modo alio devastata, quod
ad restaurationem eorundem obedientiarius tertiam partem et duas
ecclesia partes ponet, ut de bonis taliter instauratis debita prebenda
deductis exspensis integraliter ministretur. Unde nos idem statutum
omnimodis approbantes decrevimus etiam nostris temporibus obser-
vare. Neigitur — —. Actum Hildensem anno domini m^. c0c0. Ixxxvi.,
kalendas februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 185. Bruchstück des Kapitels-
siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
746. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Derneburg
fünf Hufen in Sottrum und 14 Schilling aus den Gütern des Klosters
in Hackenstedt gegen Entschädigung. 1286 März 4.
Hermannus, Henricus et Otto dei gratia comites de Wolden-
berge — — notum esse volumus omnibus presens scriptum visuris
seu etiam audituris, quod nos de pleno consensu filiorum nostrorum
Iobannis, Hermanni, Henrici, Ludolfi et aliorum heredum nostrorum,
quorum interest, necnon de compromisso et sub protestatione dilec-
torum cognatorum nostrorum comitis Hermanni fllii comitis Borchardi
ac etiam Conradi et Iohannis fratrum comitum de Insula v!) mansos
in villa Sudherem ante Woldenberge sitos cum omni iure pertinente
ad eosdem in villa, campis, silvis, pascuis atque pratis pro remedio
animarum nostrarum proprietamus et proprietando conferimus ecclesie
et conventui in Derneborch iure perpetuo irrefragabiliter possidendos,
et quod eorundem mansorum veri et perpetui warandi volumus
semper esse ita tamen, quod dominis et canonicis sancti Blasii in
Bruneswic census debitus de duobus mansis annis singulis per-
solvatur. Item quatuordecim solidos, quos in bonis ipsius claustri
Havekenstede habuimus annuatim, eidem claustro conferimus iure
consimili possidendos. In quorum omnium restaurnm predictum
I) v. auf Rasur.
1286. 381
claustrum quadraginta iugera cum are& et prato Siliem sito nobis
et nostris heredibus reddidit iure perpetuo similiter possidendos.
Testes huius facti sunt Henricus capellanus in Woldenberge, Bor-
chardus de Saldere, Ludolfus de Cramme, Henricus de Walmedhe,
Brant de Lindethe, Conradus Swevus, Henricus Rasehorn milites,
Lippoldus de Cramme, Conradus, Henricus et Brant de Lindethe
fratres, Ascuinus de Walmedhe famuli et castellani in Woldenberge.
Ne igitur — —. Datum et actum anno!) domini m?. c9c?. 1xxxvi?.,
quarto nonas marcii.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 11.
Von den sechs Siegeln nur die beiden letzten stärker beschädigt.
74". Die Brüder Konrad und Johann und die Söhne ihres ver-
storbenen Bruders Ludolf: Hermann, Heinrich, Ludolf und Burchard,
Grafen von Wohldenberg, resignieren zu Gunsten des Klosters Derne-
burg wegen der ihnen von diesem erwiesenen Dienste und Freundschaft
und zu ihrem und der Ihrigen Seelenheil dem Bischof Siegfried die Vogtei
über drei Hufen in Hackenstedt (Havekenstide), welche ihnen der
Knappe Ulrich von Barum aufgelassen hat. 1286 März 4 (quarto
nonas marcii).
Testes huius facti sunt Iohannes maioris ecclesie prepositus,
Wiradus prepositus Montis, Gevehardus prepositus sancte Crucis,
Bernardus scolasticus, Iohannes cantor, Cono prepositus in Olsborch
canonici maioris ecclesie et prelati, comes Henricus de Woldenberch,
Willikinus de Olbere, Ludolfus de Cramme, Thidericus et Henricus
fratres de Walmeden, Brant de Lindede, Conradus Swuevus milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 29. Siegel der beiden Aus-
steller gut erhalten.
748. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Derneburg drei Hufen
in Hackenstedt mit der Vogtei. Hildesheim 1286 März 9.
In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis
ecclesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam
futuris, quod pro salute et remedio anime nostre de consensu nostri
capituli proprietavimus monasterio sanctimonialium in Derneborg?)
ires mansos sitos in Havekenstede cum omni iure et utilitate tam
in villa quam extra villam silvis videlicet, pratis, pascuis, viis et
inviis, quemadmodum illos habere videbamur. Contulimus preterea
J) Von hier ab von anderer Hand. — *) Derneburch C.
95*
388 1286.
dicto monasterio advocatiam!) mansorum dictorum, quam nobis
nobiles viri Conradus et Iohannes comites de Woldenberge, Heyn-
ricus,?) Hermannus, Ludolfus et Borchardus fratres filii quondam
comitis Ludolfi de Woldenberge ad manus prefati monasterii sponte
et voluntarie resignarunt. Movit insuper nos et specialiter induxit
ad conferendum et proprietandum dicta bona memorato monasterio,
ut, si aliqua dampna a nobis vel a nostris ibidem sint illata, hoc
nobis et nostris pure et simpliciter ignoscatur. Ut autem — —.
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Wlradus Montis prepositus,
Cono prepositus in Olsborg, Bernardus scolasticus, Bernardus de
Meynersem,3) Henricus*) de Woldenberge canonici Hildensemenses,
Ludolfus de Cramme, Theodericus et Henricus *) fratres de Walmede,
Theodericus®) de Gudenstede, Andreas de Luttere, Brand de Lindede,
Conradus Swaf®) milites et alii quam plures. Actum et datum
Hildensem anno domini millesimo cc?. Ixxx. sexto, septimo idus marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in dreifacher Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Derneburg Nr. 30c (A), Siegel des Bischofs und beschädigtes Siegel des
Domkapitels an gelben Seidenfäden, Nr. 30b (B) mit gleicher Besiegelung an roten
Seidenfüden, und Nr. 30a (C), wenig spätere Abschrift ohne Besiegelung.
749. Genannte Erzbischöfe und Bischöfe erteilen allen, welche
im Dome für genannte Verstorbene beten, ihn an bestimmten Tagen
besuchen und Almosen spenden, Ablass. Rom 1286 März 21.
Universis sancte matris ecclesie filiis, ad quos littere pervene-
rint presentes, Marcus miseratione divina Surrentinus et Raymundus
Marsiliensis archiepiscopi, Waldebrunus Avellonensis et Glavini-
censis, Romanus Alyfanus, Petrus Draganariensis, Perronus Lari-
nensis, Romanus Crohensis, Leo Chalamonensis, Iohannes Strogo-
linus, Blasius Fudanus, Bernardus Vizentinus et Fredolus Aniciensis
episcopi salutem in domino sempiternam. Inclita sanctorum gaudia
Christi fideles assequi minime dubitamus, qui per condigne retribu-
tionis obsequia premia promerentur. Cum igitur pium et salubre
sit pro defunctis exorare, ut a peccatis absolvantur, et caritativum
suffragium pauperibus erogare, nos etenim de dei omnipotentis
misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius auctoritate
confisi omnibus vere penitentibus et confessis, qui ad ecclesiam
cathedralem Hyldensemensem causa devotionis accedentes orationem
1) advocaciam C. ?) Henricus C. 5) Meynersen B, Meinersen C. *) Heyn-
ricus B. °) Teodericus C. °) Svaf B C.
1286. 389
dominicam cum salutatione beate Marie virginis pro animabus scilicet
Ludewici imperatoris fundatoris ecclesie predicte, Ottonis episcopi,
Heydenrici sacerdotis, Luckardis vidue et pro animabus omnium,
quorum corpora in eadem requiescunt ecclesia, dixerint pia mente
et qui ad memoratam ecclesiam in commemoratione omnium animarum
et in ebdomada communi animarum cum devotione convenerint et ad
cumulandam elemosinam pauperibus erogandam quicquam suarum
contulerint facultatem, singuli singulas quadragenas de iniunctis eis
penitentiis, dummodo dicti loci dyocesanus consenserit, misericorditer
in domino relaxamus. In cuius rei evidens testimonium sigilla nostra
presentibus litteris duximus apponenda. Datum Rome anno domini
millesimo ducentesimo octuagesimo sexto, xii. kalendas aprilis, ponti-
ficatus domini Honorii pape quarti anno primo, indictione xiiii*.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 288. Die zwölf
Siegel in rotem Wachs an verschiedenfarbigen Seidenschnüren meist gut erhalten.
750. Marcus Surrentinus, Reynaldus Messanensis archiepiscopi,
Obertus Astensis, Blasius Fundanus, Leo Chalamonensis, Romanus
Alyfanus, Petrus Draganariensis, Perronus Larinensis, Romanus
Crohensis, Waldebrunus Avellonensis et Glavinicensis, Bernardus
Vizentinus et Iohannes Strogolinus episcopi erteilen allen, welche die
Domkirche an bestimmten Festen besuchen und zur Fabrik oder zum
Schmuck derselben beitragen, vierzig Tage Indulgenz. Kom 1286 März 21
(xii. kalendas aprilis, pontificatus domini Honorii pape quarti anno
primo, indictione xiiii*).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 289. Die zwölf
Siegel in rotem Wachs an verschiedenfarbigen Seidenschnüren meist gut erhalten.
701. Mehrere Erzbischöfe und Bischöfe erteilen allen, welche das
Fest der h. drei Könige feierlich begehen und an bestimmten Festtagen
den Dom und das Grab des h. Godehard besuchen, Indulgenz. Rom
1286 März 30.
Universis sancte matris ecclesie filiis, ad quos littere pervene-
rint presentes, Reynaldus miseratione divina Messanensis et Marcus
Surrentinus archiepiscopi, Perronus Larinensis, Romanus Alyfanus,
Petrus Draganariensis, Romanus Crohensis, Leo Chalamonensis,
Waldebrunus Avellonensis et Glavinicensis, Bernardus Vizentinus,
lohannes Strogolinus, Obertus Astensis, Fredolus Aniciensis et
Blasius Fundanus episcopi salutem in domino sempiternam. Meritis
390 1286.
sanctorum Christi fideles assequi optata cordis gaudia minime dubi-
tamus, qui ipsorum patrocinia per condigne retributionis obsequia
promerentur illumque venerantur in ipsis, quorum gloria ipse est
et retributio meritorum. Nos igitur ad prosequenda predicta gaudia
causam dare fidelibus cupientes omnibus vere penitentibus et con-
fessis, qui ecclesiam cathedralem in Hyldensheym in epyphania
domini causa devotionis visitaverint et annua trium Magorum
sollempnia votivis laudibus excipere decreverint ac digna reverentia
venerari, quos quidem sanguinis ingenuitas, fidei!) constantia, vir-
tutum elegantia deique sapientia adeo venustavit, quod digne pro-
meruerant amplis honoribus preveniri, qui primi omnium salvatoris
scilicet Ihesu Christi domini nostri lactentis parvuli Marie filii dul-
cissimam investigantes presentiam datis muneribus eundem parvulum
deum et regem omnium recognoscentes humiliter adorarunt, quorum
ires digiti videlicet ipsorum Magorum indices in eadem existentes
ecclesia, debita veneratione favoreque precipuo, prout accepimus,
attolluntur, quique ad sepulchrum beati Godehardi predicte ecclesie
episcopi et confessoris in cripta singulis diebus cum devotione
accesserint et in sollempnitatibus dedicationum altarium eiusdem
cripte ac per octavas epyphanie et dedicationum dictarum ibidem
pia mente beneficia petituri convenerint, de dei misericordia et
apostolorum Petri et Pauli patrocinio confisi singuli singulas quadra-
genas iniuncte sibi penitentie, dum tamen dyocesanus ibidem con-
senserit, misericorditer relaxamus. In cuius rei testimonium sigilla
nostra presentibus duximus apponenda. Datum Rome anno domini
millesimo ducentesimo octuagesimo sexto, iii. kalendas aprilis, ponti-
ficatus domini Honorii pape quarti anno primo, indictione xiiii*.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 290. Von den
dreizehn Siegeln an verschiedenfarbigen Seidenschnüren nur das erste und fünfte
stark beschädigt.
752%. Bischof Siegfried bekundet, dass das Andreasstift zwei Hufen
mit Hof und Hausstelle in Garbolzum (Gerboldessen) für 24 Mark
Silber von dem Bürger Arnold vom Damme gekauft hat, nachdem
dieser und Konrad vom Damme die Güter den Brüdern Bertold, Dietrich,
Johann und Volkmar von Gadenstedt, diese den Grafen von Wohlden-
berg und diese wieder dem Aussteller aufgelassen haben. Hildesheim,
im bischöflichen Palast 1286 Mai 31 (pridie kalendas iunii).
1) Or. fedei.
1286. 391
Testes huius rei sunt Iohannes Hyldeusemensis ecclesie pre-
positus, Wlradus prepositus montis sancti Mauricii, magister Bruno,
Burchardus de Ponte sacerdotes, Hermannus de Dasle, Bernardus
scolasticus, prepositus Cono, Gevehardus prepositus sancte Crucis
dyaconi, Wolterus de Eversteine, Iordanus de Blankenborch, Ber-
nardus de Meinersum, Ludolfus de Halramunt, Thydericus de Saldera,
Burchardus de Drenleve, Sifridus de Blankenborch subdyaconi
canonici Hyldensemenses, Ludegerus decanus, Conradus scolasticus,
Gerhardus Ummate sacerdotes et canonici sancti Mauricii, Leyn-
hardus decanus, Bruno de Hardesum, Bertholdus Wifgrove scolasticus
canonici sancte Crucis, und Bürger.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreästift Nr. 14.
Beschädigtes Siegel des Bischofs an weissen Zwirnfäden, ein zweites mit Befesti-
gung verloren. Gedr. danach Doebner, UB. III, S. 653 Nr. 42, nach Cop. I, S. 201
Nr. 410.
758. Dompropst Johann bekundet, dass Engelhard Heymo ihm
einen Hof in Hamme mit einer Mühle und einer Hörigen resigniert
hat. 1286 Juni 5.
Iohannes dei gratia Hildensemensis prepositus universis pre-
sentem paginam visuris salutem in eo, qui est trinus in uno. Tenore
presencium publice protestamur, quod nobis Engelardus dictus
Heymo curiam in Hamme cum molendino et cum Gislen de Bor-
dhere et heredibus suis resignavit. Ad cuius rei certitudinem iussimus
presentem litteram in signum et recognitionem inde confectam sigilli
nostri munimine solidari. Testes huius sunt prepositus Cono dictus
de Weyge, Allexander prepositus in Nendorpe, Bertoldus Grimpe
vicarius, Tidericus sacerdos de Himmedesdore, Bertrammus Spric
laicus. Acta sunt hec anno domini m?. cc?. Ixxx?vi€., in die Bonifacii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 290a. Siegel
verloren.
754. Papst Honorius I V. vidimirt die Bulle des Papstes Clemens 1 V.
d. d. Viterbo 1266 August 13 betr. die Einschränkung des Missbrauches
der Exemption von Bann und Interdikt gegenüber den rechtmässigen
Richten. Rom 1286 Juni 9.
Honorius episcopus servus servorum dei universis Christi fidelibus
presentes litteras inspecturis salutem et apostolicam benedictionem.
Tenorem quarundam litterarum felicis recordationis Clementis pape
quarti predecessoris nostri in eius regesto repertum presentibus de
392 1286,
verbo ad verbum fecimus annotari, qui talis est (folgt die Bulle
Clemens IV.). Datum Rome apud sanctam Sabinam v. idus iunii,
pontificatus nostri anno secundo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 291. Bleibulle an
Hanfschnüren. Die Bulle Clemens IV. oben Nr. 133.
755. Bischof Siegfried verkauft dem Domkapitel ein Allod und
12 Lathufen in Eitzum, die zu den Tafelgütern gehören. Hildesheim
1286 Juni 10.
Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus — — ad noticiam
tam presentium quam futurorum cupimus pervenire, quod, cum talis
necessitas nobis inmineret, quod necesse habuimus vendere allodium
nostrum in Echzem de quatuor mansis et dimidio et duodecim
mansos litonum in ipsa villa bona scilicet episcopalia ad mensam
episcopi pertinencia cum litonibus ad ipsa bona spectantibus propter
favorem, quem ad capitulum nostrum habuimus, accessimus ad
capitulum supplicantes eisdem, quatenus ad hoc intenderent, ut
dicta bona capitulo remanerent. Unde dilecti in Christo . . prepo-
Situs, . . decanus et capitulum nostris precibus inclinati predicta
bona in Echzem cum omni iuro et utilitate in villa et extra villam
in litonibus, in agris et in pascuis et in silvis, sicut ea nos tenuimus,
pro centum marcis puri argenti à nobis non absque nostri favoris
ac promotionis aminiculo conpararunt et nos communicato super
hoc consensu capituli nostri prefata iura ab omni iure advocati et
advocacie, ab omni dominio necnon ab omni onere serviciorum libera,
ita quod nichil iuris nobis et nostris successoribus Hildensemensibus
episcopis bonis reservavimus in eisdem, nostre Hildensemensis ecclesie
capitulo in proprium contulimus ad prebendam et usum fratrum in
perpetuum possidenda sperantes, quod pro hac nostra liberalitate apud
deum memores nostri erunt. Ut autem — —. "Testes huius rei sunt
Iohannes maior prepositus, Volradus Montis prepositus, Wernerus
plebanus, Bernardus de Dorstad scolasticus, Hermannus de Dasle,
Bernardus de Meynerssem, Thidericus de Saldere, Sifridus de
Blankenborch canonici Hildensemenses, comes Otto de Eversten,
Ecbertus camerarius, Conradus marscalcus, Ernestus pincerna,
Ludolfus de Cramme, Aschwinus de Stenberge, Sifridus de Ruten-
berge, Albertus Boc milites et alii complures. Actum et datum
Hildensem anno domini millesimo cc. lxxx. sexto, quarto idus iunii.
in erastino sanctorum Primi et Feliciani.
1286. 393
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 299. Beschädigte
Siegel des Bischofs und des Domkapitels.
756. Die Brüder Friedrich und Walther von Dorstadt resignieren
dem Bischof Siegfried den halben Zehnten in Sottrum (Sutherem) zu
Gunsten des Klosters Derneburg. Lutter 1286 Juli 14 (proximo die
post festum beate virginis Margarete).
Testes sunt dominus Syfridus de Rutenberhe, dominus Theode-
ricus de Godenstedo, dominus Brant de Linnede.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 31. Die Siegel verloren.
757. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Derneburg die ihm von den Brüdern Friedrich und Walther
von Dorstadt resignierte Hälfte des Zehnten in Sottrum (Sothzerem
apud Woldenberge). Hildesheim 1286 Juli 25 (viii?. kalendas augusti).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Wlradus Montis pre-
positus, Bernardus scolasticus, Cono prepositus in Olsborg, Iohannes
cantor, Bernardus de Meynersem, Sifridus de Blankenborg, Theode-
ricus de Saldere, Heynricus de Woldenberge canonici Hildensemenses,
Volemarus de Goslaria, Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna,
Bruningus et Everhardus fratres de Alten, Sifridus de Rutenberge,
Borchardus de Saldere, Ludolfus de Cramme, Heynricus de Walmede,
Brand de Lindede, Heynricus Rasehorn, Conradus Svaf milites.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 12.
Beschädigtes Siegel des Bischofs an gelben und des Domkapitels an grünen
Seídenfüden.
758. Bischof Siegfried besiegelt die Urk. Dietrichs de Piscina
und der Söhne dieses Konrad und Ulrich, in welcher sie auf die Güter
des Kl. Walkenried in Ebelingherode verzichten. Hildesheim 1286
August 8 (viv. idus augusti).
Testes sunt Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, Gerhardus
de Gandersem, Grubo de Steinberge milites, Ludolfus camerarius,
Iohannes de Meyenberge, Theodericus de Tossem famuli.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Siegel des Bischofs an roten,
des Dietrich an roten und grünen Seidenfäden. Gedr. Bode, UB. II, S. 352 Nr. 341.
Regest UB. des Stifts Walkenried (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II)
S. 316 Nr. 488.
394 1286.
759. Bischof Siegfried übereignet dem Kreuzstift einen Garten
am Butterbrunnen (botterborne), den ihm der Bürger Arnold von
Minden resigniert hat. Hildesheim, im bischöflichen Palaste 1286
August 8 (vi®. ydus augusti).
Testes — — sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Bernardus scolasticus, Wolradus prepositus Montis, Ghevehardus
prepositus sancte Crucis, Iohannes cantor, Wernerus plebanus, Her-
mannus de Dasle, Siffridus de Blankenborch.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 186. Siegel des Bischofs
und des Domkapitels verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 202 Nr. 411.
760. Die Brüder Arnold und Albert vom Damme verkaufen
ihrem Oheim Gerhard Ummate, Kanoniker des Moritzstiftes, zum Nutzen
der Scholaren ein Haus und acht Gärten mit der Vogtei in der Friesen-
strasse, stellen Bürgen in die Hände des Propstes Volrad, des Dechanten
Ludinger, des Scholasters Konrad und des (Dom-) Kantors Johann und
geloben, falls das Stift den Besitz der Gärten nicht erlangen könne,
dem Gerhard oder dessen Testamentsvollstreckern: dem genannten Kantor
Johann, dem Scholaster Bertold des Kreuzstiftes und dem Hildebrand
vom Damme, die Kaufsumme innerhalb eines halben Jahres nach der
Mahnung zu zahlen. Hildesheim 1286 (vor August 9).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 51. Sieben meist beschädigte
Siegel der Aussteller, der Bürgen und des Propstes an den von der Urk. geschnittenen
Pergamentstreifen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 203 Nr. 412.
@61. Dompropst Johann übereignet dem Moritzstifte ein Haus
und acht Gärten in der Friesenstrasse, welche der Kanoniker Gerhard
(Ummate) zum Gebrauche der Scholaren gekauft und die Brüder Arnold
und Albert, Söhne des Albert vom Damme, ihm resigniert haben.
Hildesheim 1286 August 9 (v9. ydus augusti, in vigilia Laurentii).
Testes huius facti sunt Wlradus Montis prepositus, Ludiggherus
decanus, Bernardus scolasticus maioris ecclesie, Conradus scolasticus
Montis, Iohannes cantor clerici, Iohannes Dives, Thidericus de
Minda, Heinricus Holeken laici.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 50. Siegel des Dompropstes
und des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 203 Nr. 413.
762. Das Godehardikloster belehnt die von Elbe mit dem Zehnten
in Ohlenrode unter der Bedingung, dass sie die Wittwe des Konrad de
1286. 395
Novali in dem Zehnten bei deren Lebzeiten nicht beunruhigen. 1286
August 31.
Theodericus dei gracia . . abbas totusque conventus ecclesie
sancti Godehardi in Hildensem. — — Notum igitur esse volumus
iam presentibus quam futuris, quod nos Conrado militi, Henrico,
Conrado famulis fratribus de Elvedhe decimam in Holdenrode
jure porreximus feodali hac condicione adiecta, quod relictam
quondam Conradi militis de Novali in nulla parte in hac decima
vite sue temporibus inquietent. In huius rei testimonium —- —.
Testes huius facti sunt dominus Otto comes de Everstene, Iohannes
de Escherte, Ecbertus camerarius, Iohannes de Golttorn, Ascwinus
de Stenbergh, Burchardus de Kramme, Ernestus de Meyenbergh,
Grubo de Stenbergh milites, Tidericus de Goltorn, Iohannes de
Meyenberg, Ludolfus camerarius famuli et alii quam plures fide digni.
Datum anno domini m9. cc?. ]xxx?. vi?., ii. kalendas septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zn Hannover, st. Godehardi Nr. 39. Beschädigtes Siegel
des Abtes und des Konventes. Gedr. Leyser, Hést. comit. Everstein. S. 45.
768. Bischof Siegfried widerruft an genannte Geistliche erteilte
Befehle. Hildesheim 1286 Oktober 18.
Nos Siffridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus.
Mandata a nobis facta Iohanni maiori preposito Hildensemensi,
Ar(noldo) decano, Wolr(ado) Montis preposito, Bernardo scolastico
necnon abbatibus videlicet sancti Michaelis et sancti Godehardi pre-
sentibus revocamus. In cuius rei testimonium presentem litteram
sigillo nostro fecimus communiri. Actum Hildensem anno domini
m, cc?, Ixxx?vi€., xv. kalendas novembris.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 689 Nr. 1332 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
764. Propst Gebhard des Kreuzstiftes bekundet, dass der Zöllner
Arnold auf fünf Hufen in Dinklar (Dinkelere), die der Kanoniker
Ludolf von Braunschweig für das Stift gekauft hat, verzichtet habe.
Hildesheim 1286 Oktober 25 (in die sanctorum martyrum Crispini
et Crispiniani).
Testes huius renunctiationis sunt Ludolfus de Brunswich,
Gerardus de Thekeneborch canonici sancte Crucis, Conradus de
Addenem vicarius eiusdem ecclesie, und Bürger.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 187. Bruchstück des Siegels
des Propstes in grünem Wachs an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 204 Nr. 414.
396 1280.
765. Notiz über den Verzicht des Zöllners Arnold auf fünf
Hufen in Dinklar. O. D. (1286 Oktober 25).
Notum esse cupimus universis presens scriptum cernentibus,
quod Ar(noldus) thelonarius quinque mansis in villa Dinkelere sitis,
quos dominus Th.!) de Brunswic nostre ecclesie comparavit, manu
et lingua renunctiavit pure et simpliciter propter deum et promisit
fide data, quod nec ipse nec aliquis ex parte sua eadem bona debet
impetere tempore procedente. Testes etc. Ne igitur etc. Datum
et actum etc.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 191, ohne Besiegelung, wohl
Konzept.
766. Der Rat der Stadt erlaubt den Dominikanern, zwischen dem
Stadttor und ihrer Kurie eine Mauer zu bauen und den bei dem Tore
gelegenen Graben zu bepflanzen, behält sich aber das Recht des Ausbesserns
des Grabens vor. 1286 November 12 (in crastino Martini episcopi).
Angebliches Or. mit Schrift des 15.—16. Jahrhunderts im Stadtarchiv zu
Hildesheim Nr. 35. Stadtsiegel zur Hälfte verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 205
Nr. 415.
767. Bischof Heinrich von Trient erteilt allen, welche an be-
stimmten Festtagen die Domkirche besuchen oder die Fabrik derselben
unterstützen oder die Kirche im Testamente bedenken, vierzig Tage
Ablass. Speier 1286 November 14 (quinta feria post diem beati
Martini episcopi mensis novembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 293. Siegel des
Bischofs in rotem Wachs an grün-rosa-weisser Hanfschnur.
768. Genannte Ritter bekunden den Verzicht des Meiers und
dessen Brüder auf einen Hof in Kemme und deren Entschädigung durch
das Kreuzstift. Hildesheim 1286 November 16.
Grubo de Stenberch, Gerardus de Gandersem dictus Cyeghen-
bart milites. Nosse velint omnes, ad quos hee littere pervenerint,
quod nobis mediantibus et fideliter placitantibus Iohannes quondam
villieus curie sancte Crucis in Kemme, Thidericus, Helwicus et
Ludolfus fratres ipsius eandem curiam habentem octo unctias
iugerum et decem iuger& in communi provestding coram nobis et
multis litonibus ecclesie sancte Crucis in eadem curia existentibus
I) Muss L(udolfus) heissen.
1286. 391
libere resignarunt et plene ac plane manu et lingua renunctiarunt
omni iuri, quod ratione villicationis ceu quolibet alio modo vide-
bantur habere in ipsa promittentes diligentius data fide, quod nec
ipsi nec aliquis ex parte ipsorum in predicta curia nullo umquam
tempore impediet seu molestabit ecclesiam sancte Crucis. Asserue-
runt etiam iurati, quod nullos fideiussores habere poterant, qui
promitterent pro eisdem. Hiis taliter sic peractis capitulum sancte
Crucis pro iure eorum, si quid habebant, pro edificiis et laboribus
eorundem xx talenta Hildensemensia dedit fratribus antedictis. In-
super solvit tres marcas et dimidium fertonem Meyhardo famulo
domini episcopi pro eisdem, preterea circiter quatuordecim talenta
de antiqua prebenda retenta sepe dictis fratribus similiter relaxavit.
Et ipsi hoc facto ostensis agris et aliis ad predictam curiam per-
tinentibus recesserunt amicabiliter de eadem. Horum placitorum
iestes sunt Ghevehardus prepositus, Leynardus decanus, Thidericus
de Wetessen, Bertoldus scolasticus, Daniel de Indistria, Bertoldus
Dives, Conradus de Addenem, Henricus de sancto Stephano clerici,
Hermannus villicus de Lafforde, Ernestus villicus de Astede et
Reybertus filius eius, Reybertus villicus in Ádenem, Hermannus
Sapiens, Bertoldus Blese et alii quam plures homines fide digni.
Ne igitur — —. Datum Hildensem anno domini m?. cc?. Ixxxvi?.,
xviV. kalendas decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 188. Beide Siegel verloren.
769. Das Kreuzstift bekundet den Verzicht des Bernhard Flacke
auf acht Morgen in Kemme, die der Kamoniker Ludolf von Braun-
schweig für das Stift gekauft hat. Hildesheim 1286 November 16.
Ghevehardus dei gratia prepositus, Leyhardus decanus et capi-
tulum ecclesie sancte Crucis omnibus inperpetuum. Notum esse
cupimus universis presens scriptum cernentibus, quod Bernardus
Flakke de consensu uxoris sue Hazceken necnon filiorum suorum
Conradi, Henrici et Thiderici ac etiam filie sue Olgardis octo iugera
Kemme sita, que ab antiquo fuerunt propria ecclesie sancte Crucis,
in nostra presentia resignavit datis sibi octo talentis et dimidio a
domino Ludolfo de Brunswich concanonico nostro, qui eadem com-
paravit et in pios usus ecclesie nostre vult convertere domino con-
cedente. "Testes huius resignationis necnon etiam emptionis. sunt
Henricus de sancto Stephano, Conradus de Adenem sacerdotes.
Dedit preterea fideiussores Henricum de Dinkelere fratrem Conradi
398 1286.
militis de Dinkelere, Henricum Luderi et Henricum Surdum, qui
promissum recepit ab eisdem ad manus ecclesie sancte Crucis. Ne
igitur — —. Datum et actum Hildensem in curia nostra anno
domini m?. ec?. Ixxxvi€., xvi9. kalendas decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 189. Siegel des Propstes
wenig beschädigt, des Kapitels verloren.
770. Dechant L(eonhard) des Kreuzstiftes fordert die Pfarrer
in Eilenstedt und Schlanstedt auf, den Siegfried Meklenfeld dazu an-
zuhalten, dass er dem Bonifaciusstifte in Halberstadt innerhalb eines
Monats das seinige zurückerstattet. Hildesheim 1286 November 28
(feria quinta proxima post diem beate Katerine virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Gedr. Schmidt, UB. der Stifter st. Bonif.
und st. Pauli in Halberstadt (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XIII) S. 63 Nr. 85.
771. Bitter Johann von Dahlum verkauft dem Kl. Lamspringe
fünfzehn Morgen Land in Yseshusen. 1286 Dezember 13.
In nomine domini amen. Iohannes dei gratia miles dictus de
Dalem necnon Eggelbertus, Rodolfus filii eius cum consensu patrueli
sui Lippoldi dicti de Dalem universis tam presentibus quam futuris
presens scriptum intuentibus notum esse volumus et constare, quod
nos de bono et unanimi consensu domino Thetdolfo preposito et
ecclesie in Lamespringe pro quinque marcis examinati argenti
vendidimus decem iugera agri culti in campo Yseshusen sita, que
spectabant ad villam Ruden, et decem agros incultos, in quibus
crescunt ligna, que adiacent silve predicte ecclesie, que quondam
& nobis vendite, cum proprietate predictorum agrorum rite et ratio-
nabiliter tali condicione, quod nos et nostri heredes renunciavimus
&b omni inpetitione!) et iure, quod competebat nobis in agris pre-
taxatis et aliis bonis a nobis antea venditis, que spectant ad Inda-
ginem, resignantes eosdem in manus domini prepositi et conventus
claustri Lamespringe iure perpetuo possidendos. Eecognoscimus
eciam, quod nullus villicorum nostrorum prefatum conventum et
prepositum in pascuis ad villam Ruden spectantibus amplius inpediet
vel molestet. Ne igitur — —. "Testes eciam huic empcioni et facti
nostri?) aderant dominus H(ermannus) miles de Gandersem, Lippoldus
miles de Vreden, H(eidenricus) de Hedegershusen, Grubo de Stenberg,
Conradus de Gandersem, L(ippoldus) de Dalem, Andreas de Hedhe-
I) Or. inpetione. — ?) So das Or.
1286. 399
gershusen, quorum sigilla sunt appensa. Insuper nos et nostri
heredes predictam ecclesiam in bonis prenominatis inpetere de cetero
non presumant. Acta sunt hec anno domini millesimo cc?. lOexxx?.
sexto, in die Lucie virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 52. Von den sechs Siegeln
fehlen das dritte und fünfte, das sechste zerbröckelte eingenäht, die erhaltenen
beschädigt.
772. Die Brüder Hoygen verkaufen drei Hufen in Dinklar, die
sie mit Herzog Johann von Braunschweig gegen vier Hufen in Gras-
dorf eingetauscht haben, zur Tafel des Propstes des Kreuestiftes. 1286.
In nomine domiui amen.!) Lippoldus miles et Henricus famulus
fratres dieti Hoygen — — notum esse cupimus universis presens
s:riptum visuris seu etiam audituris, quod nos tres mansos cum
proprietate in villa Dinkelere sitos, quos ab illustri principe Iohanne
duce de Brunswich quondam in feodo tenebamus, quorum pro-
prietatem nobis idem dux pro quatuor aliis mansis in villa Graves-
dorp prope Honowere sitorum?) de consensu uxoris sue domine
Lutgardis et filii sui Ottonis necnon filiarum suarum Mechildis,
Elizabeth et Helene contulit iure hereditario possidendos, sicut
eosdem ab omni advocatia et quolibet servitio nobis9) contulit
liberos et solutos, ità cum eadem libertate et omni iure et utilitate
in villa, campis, pratis, pascuis atque silvis ipsos de pleno et
expresso laudamento, beneplacito et consensu uxorum nostrarum
Richmodis scilicet et Gertrudis et flliorum nostrorum Hermanni,
Broderludoldi, Lippoldi et Iohannis necnon nostrarum etiam filiarum
Vredece atque Gisle pro nonaginta marcis puri argenti vendidimus
et conferimus absolute ad mensam prepositi sancte Crucis Hildense-
mensis sine omni inpedimento et obstaculo pacifice inperpetuum
possidendos. 'Testes huius venditionis necnon donationis sunt vene-
rabilis pater dominus Siffridus Hildensemensis episcopus, lohannes
maior prepositus, Wlradus prepositus Montis, Iohannes cantor, Cono
prepositus in Olsborch clerici, Ascwinus et Conradus fratres de
Lapideo monte, Siffridus de Rutenberch, Tidericus de Stokem milites
et quam plures*) alii fide digni. Ne igitur — —. Actum anno
domini m?. cc?, Ixxxvio,
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 190. Siegel des Lippold
verloren, das des Heinrich beschädigt, zeigt zwei von einander gekehrte Adlerklauen.
1) Verlängerte Schrift. ?) So das Or. 9) nobis der der Zeile nachgetragen.
*) plures desgl.
400 1286.
778. Marschall Konrad genehmigt den Tausch einer Hausstätte
in Berel, welchen Abt Ernst des Michaelisklosters mit Einwohnern in
Söhlde gemacht hat, unter der Bedingung der Entschädigung durch
eine andere Hausstátte. 1286.
Honorabili viro domino Ernesto abbati monasterii sancti Micha-
helis in Hildensem Conradus marschalkus Hildensemensis sinceram
ad eius beneplacita voluntatem. Dominationi vestre presenti
littera innotescat, quod sicut Ludolphus et Henricus cives de Soledhe
de permutatione unius aree in Berle vobiscum contulerunt, gratum
volo propter vos et vestram ecclesiam observare, ita tamen, quod,
eum primum ad vestram presentiam me venire contigerit, michi,
sicut condictum est, detis aliam in restaurum. Datum anno domini
millesimo cc? Ixxx® vi.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 77. Beschädigtes Siegel
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, Schild gespalten und über-
legt von Schräglinksbalken.
774. Propst Volrad des Moritzstiftes überträgt demselben Stifte
die Fischerei, welche der Bürger Mathias, Sohn des Mathias, ihm
resigniert hat. Hildesheim 1286.
Huius rei testes cum fieret presentes fuerunt Ludegherus decanus,
Conradus scolasticus, Iohannes cantor, Bernardus custos et alii
eiusdem ecclesie canonici.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 52. Zerbrochenes Siegel des
Propstes. Gedr. Doebner, UB. I, S. 205 Nr. 416.
775. Die von Stückheim resignieren den Grafen von Wohldenberg
und den Grafen vom Werder Güter in Hockeln. O. D. (1286).
Nobilibus viris dominis Her(manno) et Hen(rico) et H(ermanno)
filio comitis Borchardi de Woldenberge, C(onrado) et Io(hanni)
comitibus de Insula et Her(manno), Hen(rico), Lu(dolfo) et Borch(ardo)
filiis comitis Ludolfi Th(idericus) miles de Stockem, R. et Io(hannes)
filii eius cum omni dilectione et amicicia obsequium semper promptum.
Bona in Hokelem, que de manu vestra in feodo tenemus, cum magna
graciarum actione vobis omnibus litteris presentibus resignamus.
Testes huius resignacionis sunt Grubo de Lapideo monte, Conradus
fllius eius, Olricus de Barem.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106, S. 27 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1286 —87. 401
776. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Derneburg zwei Hufen
in Hockeln, nachdem die Grafen vom Werder auf sie verzichtet und
das Domkapitel mit zwei Hufen in Wesseln entschädigt haben. Hil-
desheim 1286.
Sifridus de gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — notum
esse cupimus universis presens scriptum cernentibus, quod nos duos
mansos in villula Hokenem sitos, quos Conradus, Iohannes fratres,
Henricus, Hermannus, Borchardus et Ludolfus filii quondam Ludolfi
comitis de Insula a nobis in feudo detinebant, post liberam resig-
nationem eorundem de concessu capituli nostri ecclesie in Derne-
burg, quam speciali dilectione prosequimur et favore, cum omni iure
in villa, campo, pratis, pascuis atque silvis pertinente ad eosdem
procurante Bernardo eiusdem ecclesie preposito donamus et con-
ferimus iure perpetuo irrefragabiliter possidendos. Et ne ecclesia
nostra in aliquo fraudaretur, iidem comites eiusdem ecclesie nostre
duos mansos alios in Westenem iacentes, quorum unum Alexander
de Sclebeke et Thidericus dictus Sconekint civis Hildensemensis a
predictis comitibus in feudo detinent, loco priorum liberaliter red-
diderunt. Testes huius rei sunt Iohannes maioris ecclesie prepositus,
Arnoldus decanus, Wolradus prepositus Montis, Bernardus scolasticus,
Iohannes cantor, Cono prepositus in Holsborch, Iohannes de Roden
notarius noster clerici, Borchardus dictus Yrkeleve, Ludolfus et
Burchardus fratres de Cramme, Brand de Lindedhe, Conradus Swaf,
Henricus de Walmede, Andre de Luttere milites et plures alii fide
digni. Ne igitur — —. Datum et actum Hildensem in placito
nostro anno domini m?. cc. Ixxxvi?., pontificatus nostri anno septimo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 32. Siegel des Bischofs und
wenig beschüdigtes des Domkapitels an roten Seidenfüden. Die genannten Grafen
resignieren dem Bischof die beiden Hufen in einer undatierten Urk., Abschrift des
15. Jahrhunderts im Cop. VI, 106 S. 27 ebenda.
"77. Erzbischof Heinrich von Mainz befiehlt dem Bischof Sieg-
fried, die Kirchengüter, besonders die Festen Wohldenberg, Poppen-
burg, Empne und Hude einzulösen, und verbietet streng jede Veräusse-
rung des Kirchengutes und Besteuerung des Klerus und der geist-
lichen Institute. Mainz (1286—87) August 29 (iii. kalendas sep-
tembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 283a. Stark
beschädigtes Siegel des Ausstellers. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 67 Nr. 106.
Hildesh. UB. III. 26
402 1281.
778. Domdechant Arnold beauftragt den Propst des Kl. auf
dem Rennelberg (Montis cursorum) bei Braunschweig, in dessen Streite
mit dem Propste von Katlenburg wegen Güter in Wedtlenstedi unter
Hinzuziehung der Kapitel von st. Aegidii, st. Blasii und st. Cyriaci den
Ritter Johann von Wedtlenstedt als Zeuge zu vernehmen. OÖ. D. (1287
vor Februar 24).
Gedr. Braunschweigische Anzeigen 1745 Sp. 1724. Am 24. Februar erfolgt
die Verhörung Johanns, woher die Datierung.
779. Bischof Siegfried bestätigt die drei Indulgenzbriefe der in
Rom versammelten Erzbischöfe und Bischöfe und fügt selbst für die
darin genannten Festtage noch vierzig Tage Ablass hinzu. Hildesheim
1287 Juli 1 (kalendas iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 294. Bruchstücke
des bischöflichen Siegels an roten und gelben Seidenfüden. Die drei Urkunden
vgl. oben Nr. 749 —751. Eine Bestätigungsurkunde des Bischofs Volquin von
Minden mit im Wesentlichen gleichlautendem Texte d. d. 1288 Juli 25 (octava
kalendas augusti) a. a. O. Nr. 295, Siegel verloren, Begest Westfäl. UB. VI,
S. 440 Nr. 1392.
780. Bischof Volquin von Minden erteilt den Besuchern und
Unterstützern des Kreuzstiftes einen vierzigtägigen Ablass. Minden
1287 Juli 31 (in vigilia beati Petri ad vincula).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 193. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Urk. beschädigt. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 206 Nr. 417. RBRegest Westf. UB. VI, S. 483 Nr. 1364. Hin anderer
Indulgenzbrief desselben Bischofs a. a. O. Nr. 195 von 1288 September 13 (idus
soptembris), Regest a. a. O. S. 443 Nr. 1397, erwähnt Doebner a. a. O.
"581. Propst Volrad, Dechant Ludegher und das Kapitel des
Moritzstiftes verkaufen eine Rente von drei Pfund aus den Grund-
Stücken an der Friesenstrasse, welche der verstorbene Kanoniker Gerhard
Ummate zum Nutzen der Scholaren gekauft hat, dem Stiftsherrn Johann
von Hannover (Honovere) zur Bezahlung einiger Schulden. Hildesheim
1287 September 4 (pridie nonas septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 53. Siegel des Kapitels.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 206 Nr. 418.
4523. Hermann von Blankenburg, Propst des Bonifaciusstift in
Halberstadt, bekundet, dass seine Oheime Heinrich, Domherr in Halber-
stadt, und dessen Bruder Siegfried, Domherr in Hildesheim, genannt
1287. 403
von Valkenstein, dem Kl. Mehringen einen Wald bei Wiesenrode über-
lassen haben. Halberstadt 1287 Oktober 14 (pridie idus octobris).
Gedr. nach dem Or. in Zerbst o. Heinemann, Cod. dipl. Anhalt. II, S. 439
Nr. 623, Neue Mittheil. des Thür.-Süchs. Vereins IX, S. 3.
788. Abt Ernst des Michaelisklosters, Delegierter des päpstlichen
Legaten Johann, Bischofs von Tusculum, setzt in einer Streitsache des
Kl. Corvey mit dem Kl. Lippoldsberg wegen Bodenfeld einen neuen
Termin fest. Hildesheim, in capitoleo ecclesie, 1287 Oktober 15
(quarta feria ante diem sancti Galli).
— — presentibus honorabilibus viris decano, cantore, H(ermanno)
de Dasle, S(ifrido) de Blankenborch canonicis ecclesie Hildense-
mensis et scolastico .. ac Daniele canonicis sancte Crucis.
Or. im Kol. St.-A. zu Marburg, Kl. Lippoldsberg. Gedr. Westf. UB. IV,
S. 903 Nr. 1959. "Vgl. unten Nr. 790.
784. H(enrich) von Berkenstein, bischüf licher — Ministerial,
resigniert dem Bischof S(iegfried) "den Zehnten in Weddingen und
zwei Hufen und sechs Höfe ebenda. O. D. (vor 1287 Oktober 27).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Weddingen Nr. 1. Das beschädigte Siegel
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt einen
rechts schreitenden Wolf, darunter drei (2:1) Rosen. Gedr. Bode, UB. II, S. 368
Nr. 357. In der Urk. von 1287 Oktober 27, gedr. a. a. O. Nr. 358, wird H. v. Berkenstein
als verstorben bezeichnet.
785. Ritter Ludold von Escherde verspricht dem Lippold von
Betheln wegen der Lehngüter in Barfelde Wührschaft. Peine 1287
November 16.
Nos Ludoldus!) miles de Escherte recognoscimus et presentibus
protestamur, quod de bonis, que Lippoldo de Betenem famulo in
feodo contulimus sitis in Bervelte, sui erimus warandi, si necesse
habuerit, et ipsum quando nos requisierit volumus warandare. In
cuius rei testimonium presentem litteram sigillo nostro fecimus
communiri. Datum Peyne anno domini millesimo cc. Ixxxvii., dominica
proxima post festum Martini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 71. Siegel von dem von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
786. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit zwischen dem Kl.
Wienhausen und dem Knappen Johann von Berkum über vier Hufen
1) Or. Ludolfus.
26*
404 1288.
in Berkum (Berkem) zu Gunsten des Klosters, nachdem durch eine
Urk. des Bischofs Konrad der rechtmässige Kauf der Güter durch
dieses bewiesen war. | Peine 1287 November 16 (xvi. kalendas de-
cembris).
Presentes fuerunt Gevehardus prepositus sancte Crucis frater
noster dilectus, Ropertus de Mansvelt patruus noster, Iohannes de
Roden noster notarius, Aschwinus de Stemberge, Sifridus de
Rutenberge, Aschwinus de Luttere, Ludoldus de Escherte, Iohannes
de Stedere milites, Thetmarus de Luttere, Hugo de Ilsede famuli.
Or. in Wiienhausen, Nr. 102. Gut erhaltenes Siegel des Bischofs an dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Die Urk. Konrads s. Bd. II, Nr. 710.
787. Ritter Eberhard von Alten bekundet, vom Michaeliskloster
eine Rodung bei Drote gegen Entschädigung für Kosten und Arbeit
und gegen einen jährlichen Zins zu Lehn erhalten zu haben. 1287.
Ego Everhardus dictus de Alten miles tenore presentium publice
protestor et recognosco, quod recepi in feodo a domino abbate sancti
Michahelis in Hildensem et ecclesia sua quoddam novale situm apud
villam Drote in loco qui dicitur Hese novatum et novandum datis
eidem domino abbati duodecim marcis Bremensis argenti pro expensis
et laboribus, quos fecerat novale circa idem, sub annuo censu et
hereditario dimidie marce Bremensis argenti infra octo dies post
festum sancti Michahelis quovis anno indubitanter persolvende.
Verum si ego aut heredes mei a solutione dicti census ultra tempus
premissum cessaremus, licitum erit domino abbati prefato petere
sive exigere eundem censum sine mea et heredum meorum offensa
spirituali aut seculari seu alio quovis iure. In cuius rei testimonium
sigillum meum presentibus dignum duxi apponendum. Actum anno
domini m? c9c? Ixxxvii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 78. Beschüdigtes Siegel
des Ausstellers.
4185. Dompropst Johann, Domdechant Arnold, Domscholaster
Bernhard und das Domkapitel verkaufen dem Kl. Steterburg drei
Hufen und zwei Hausstellen in Flöthe (Vlothede) für 25 Mark, die
Ulrich von Adenstedt und Frau Eileka und der verstorbene Bernhard
Calvus und dessen Wittwe Adelheid für die Kleidung der Nonnen ge-
stiftet haben. Hildesheim 1288 Januar 25 (in die conversionis sancti
Pauli apostoli).
1288. 405
Huius rei testes sunt Ludolfus dictus de Godenstede canonicus,
Baldewinus thesaurarius sancti Blasii in Brunswich, Hildebrandus
canonicus sancti Ciriaci apud Brunswich clerici, Ludolfus Mathie,
Ludolfus Petri, Olricus et Bodo fratres dicti Calvi cives in
Brunswich.
Aus dem Chronic. Stederburg. S. 218 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
Regest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 160 Nr. 348.
7589. Die von Escherde schenken dem Kl. Escherde Güter in
Alten- Escherde, welche die Brüder von Brüggen dem Kloster verkauft
und ihnen resigniert haben. Hildesheim 1288 Februar 1.
Lippoldus, Iordanis et Ludoldus dicti de Escherte — — notum
esse cupimus tam presentibus quam futuris, quod tempore domini
Heinrici tercii prepositi in Escherte Henricus et Iohannes filii domini
Eylardi dicti de Bruchem duos mansos sitos in antiquo Escherte
et unam curiam et duas areas ad eandem curiam pertinentes, que
bona omnia & nobis in feodo tenuerunt, vendiderunt ecclesie in
Escherte de nostro beneplacito et consensu, et nos resignatione
nobis ab ipsis facta pari consensu et voluntate donavimus eadem
bona iam predicte ecclesie ad usus videlicet sanctimonialium deo
et beate Marie ibidem die noctuque deservientium iure perpetuo
possidenda. Testes huius rei sunt Iohannes de Stedere, Iohannes
dictus Scorsten milites, Luderus plebanus de Escherte, Hermannus
sacerdos de Clowen, Volcmarus de Domo, Hildebrandus de Bruchem,
Heno Westval, Hermannus Puntrogge, Bernhardus de Hoiersen
burgenses et alii quam plures. Ne igitur — —. Datum in Hil-
densem anno domini m9. c0c0, 1x0x0x0, viii, kalendas februarii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 60. Von den drei Siegeln an
weissen geflochtenen Hanfschnüren nur das des Ludold gut erhalten.
790. Abt Ernst des Michaelisklosters verkündet als Delegierter
des päpstlichen Legaten Johann, Bischofs von Tusculum, das Urteil in
der Streitsache des Stiftes Corvey mit dem Kl. Lippoldsberg wegen
Güter in Bodenfeld und Gotmersen. 1288 März 3 (feria quarta
post Oculi mei).
— — presentibus Alberto preposito Corbigensi et preposito de
Scaken et canonico Corbigensi et preposito H(einrico) de Lippoldes-
berge, item decano Hildensemensi, Wlrado preposito Montis sancti
Mauritii, cantore, cellerario, plebano Hildensemensibus.
406 1288.
Or. im Kgl. St-A. zu Marburg, Kl. Lippoldsberg. Gedr. Westf. UB. IV,
S. 917 Nr. 1982.
791. Domherr Heinrich, Archidiakon in Neuenkirchen, bekundet
die Beilegung eines Streites zwischen dem Priester in Immenrode und
dem Vorsteher (magister) des neuen Hofes des Kl. Walkenried be
Goslar. Hildesheim 1288 März 8 (secunda feria post Letare),
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gedr. Bode, UB. II, S. 371 Nr. 362.
Regest UB. des Stiftes Walkenried (UB. des Mstor. Vereins für Niedersachsen II)
S. 325 Nr. 505.
792. Bischof Siegfried bekundet, dass Volbert von Klauen allen
Ansprüchen gegenüber dem Kl. Riddagshausen entsagt hat. Bei Peine
1288 April 30 (in vigilia apostolorum Philippi et Iacobi).
— — presentibus Aschvino de Stenberche, Sifrido de Rutenberche,
Alberto dicto Boc, Aschvino de Luttere militibus.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 263.
Bruchstück des Siegels des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen.
798. Bischof Siegfried weist die Ansprüche des Florin von
Dörnten an zwei Hufen in Dinklar, die Graf Hermann von Wohlden-
berg dem Kreuestifte verkauft hat, zurück. Hildesheim 1288 Mai 3.
Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum
esse volumus omnibus presens scriptum cernentibus, quod, cum
Florinus de Dornede famulus nobilis viri comitis Borchardi de
Wilippia in presentia nostra et ipsius comitis super duobus mansis
in villa Dinkelere sitis inpeteret capitulum ecclesie sancte Crucis,
nobilis vir comes Hermannus de Woldenberhe filius comitis Bur-
chardi eidem capitulo veram warandiam predictorum mansorum pre-
stitit coram nobis, quod ipse(?) ....... libere et absolute vendidit
(eceles)ie (sancte Crucis) memorata. "Testes (huius rei) sunt Hen-
ricus de Wo(ldenber)ch, (Gerhardus) de Querenvorde canonici maioris
ecclesie, Iohannes de Roden notarius noster, nobilis vir Iohannes de
Adenoys, Siffridus de Rutenberch, Albertus Bok milites et plures alii
fide digni. Ne igitur super hoc contingat inposterum dubitari, presens
scriptum inde confectum sigillo nostro duximus roborandum. Actum
Hildensem in pomerio nostro (anno) domini m?. cc. Ixxxviii€., in
die inventionis sancte crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 193a, in der Mitte stark
beschädigt. Siegel des Bischofs verloren.
1288. 407
794. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung
seiner Söhne, des Domherrn Friedrich und des Laien Johann, dem
Kl. Wennigsen einen Hörigen. Hildesheim 1288 Mai 31 (in die
Cantianorum martirum).
— — testes etiam adhibentes Egbertum camerarium, Ernestum
pincernam ecclesie Hildensemensis, fratres de Golterne, Bertoldum
de Bilnem.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wennigsen Nr. 74. Gedr. v. Hodenberg,
Calenberger UB. VII, S. 45 Nr. 74.
798. Domdechant Arnold von Warberg und Propst Heinrich von
Riechenberg entscheiden als Schiedsrichter einen Streit unter den Dom-
herrn in Goslar wegen verschiedener innerer Angelegenheiten unter
Mitbesiegelung des Bischofs Siegfried und der Zeugen, des Grafen
Meiner von Schladen, Bruders Siegfried von Dorstadt und des Ritters
Ludolf von Cramme 1288 Juni 29 (iii. kalendas iunii, in die
apostolorum Petri et Pauli).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar mit sieben Siegeln. Gedr. Bode, UP. II,
S. 374 Nr. 365.
796. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde zwei Hufen
und sechs Morgen im Felde Rok, die ihm Ritter Eilhard von Dötzum
(Dotesem) und dessen Söhne Johann, Arnold, Rikbodo und Eilhard
beim Eintritt seiner Töchter in das Kloster resigniert haben. 1288
Juli 20 (xiii. kalendas augusti).
Huius rei testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes
cellerarius, Bernardus de Meinersem, Sifridus de Blankenborch
canonici Hildensemenses, Thydericus de Redhen, Henricus de Ber-
nigerode milites, Conradus de Berenrode, Hermannus Suring famuli.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Escherde Nr. 72. Beschädigte Siegel des
Bischofs und des Domkapitels.
797. Der Rat der Dammstadt, welcher von Johann von der
Innerste, Scholaster des Johannisstiftes, vier Pfund erhalten hat, nimmt
davon Abstand, die Stadtmauer mitten durch dessen Garten und Kurie
zu legen und verzichtet auf alle Ansprüche an diese, wogegen Johann
sich verpflichtet, den mit einer Holzmauer umgebenen Platz seiner Kurie
408 1288.
mit hölzernen Gebäuden zu befestigen und verteidigungsfähig einzurichten.
1988 Juli 24 (in vigilia beati Iacobi apostoli).
— — testes Benedictus advocatus venerabilis patris episcopi — —.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Johannisstift Nr. 34. Beschädigtes
Siegel der Dammstadt an von der Urk. geschnittenem Pergamentstreifen und ein
Siegeleinschnitt. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 351, nach dem Or.
Doebner, UB. I, S. 208 Nr. 421.
798. Das Domkapitel ermahnt den bereits gebannten Ministerial
Konrad von Borsum unter Androhung der Sistierung des Gottesdienstes,
die seit länger als zwei Jahre zurückgehaltene Präbende der Meierei
Borsum innerhalb acht Tage auszuliefern. Hildesheim 1288 August 21.
Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus et capitulum
ecclesie Hildensemense Conrado dicto de Borsem eiusdem ecclesie
ministeriali famulo spiritum consilii sanioris. Quia per reverendum
virum dominum Io(hannem) prepositum nostrum propter prebendam
nostram de villicatione nostra Borsem ministrandam biennio et
amplius detentam legitima monitione premissa excommunicationis
sententie fuistis publice innodatus et multipliciter denunciatus in
eadem et adhuc eandem sustinctis, sicut hucusque sustinuistis animo
indurato, unde, cum crescente contumacia croscere debeat et pena,
secundum formam concilii Lugdunensis presenti littera nostro sigillo
munita vice instrumenti publici vos monemus et iterum monemus
et iterum, ut de prebenda nostra predicta rctenta, ut prediximus,
nobis usque ad octo dies satisfaciatis debite et condigne,!) alioquin
contra vos secundum ecclesie nostre consuetudinem cessabimus a
divinis et idem per archidiaconatus nostros in locis, ad que vos
venire contigerit, et triduo post recessum vestrum?) secundum agra-
vationem sententie eiusdem prepositi nostri faciemus similiter ob-
servari. Datum Hildensem anno domini m?. cc9. Ixxx?. octavo, xii.
kalendas septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 296. An dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigtes Kapitelssiegel ad causas.
799. Dompropst Johann entscheidet eine Klage des früheren
Meiers des Kreuzstiftes in Luttrum gegen dasselbe Stift. Hildesheim
1288 August 27.
1) con über der Zeile nachgetragen. — ?) vestrum desgleichen.
1288. 409
Iohannes dei gratia maior prepositus ecclesie Hildensemensis.
Notum esse cupimus omnibus — —-, quod, cum Bertrammus de
Lutenem quondam villicus in curia eiusdem ville dominorum sancte
Crucis coram nobis movisset eisdem dominis questionem de edificiis
et inpensis eiusdem curie super illustrem principem ducem Ottonem
suum dominum ab illis de Luttere et Hillemaro in communi gwerra
incendio devastatis, fecimus ut debuimus, vocavimus milites, bur-
genses et alios honestos homines pariter et discretos, in quorum
presentia huiusmodi ventilavimus questionem. Tandem a domino
Hermanno dicto Lepel milite quesivimus in sententia, si aliquis
villieus bonis!) domini posset inpendere?) vel edificare seu etiam
ordinare sine scitu et domini voluntate, et idem dominus Her-
(mannus) coram multis astantibus et abprobantibus invenit, quod
villicus nichil bonis 1) sibi commissis contra voluntatem sui domini
deberet inpendere vel in eis aliquid ordinare; et si secus faceret,
si incendium vel aliud dampnum quodcumque sine demeritis domini
pateretur, dominus in nullo sibi teneretur secundum iuris ordinem
respondere. Qua sententia inventa et ab omnibus astantibus appro-
bata Ber(toldus) scolasticus®) sancte Crucis surrexit et tamquam
custos bonorum predictorum iuravit in animam omnium de capitulo,
quod capitulum predicto Ber(trammo) nec suis heredibus de incendio
Sibi ab hostibus sui domini et in communi gwerra illato vel de
quocumque dampno alio teneretur minime respondere, maxime cum
idem villicus multa edificia contra eorum prohibitionem in eadem
curia erexisset. Quo iure invento sepe dietus Ber(trammus) fuit
contentus ut debuit illa vice et datum sibi fuit una marca ad
dinggede, Io(hanni) de Pole quinque fertones ad Insulam et marca
et dimidia sibi ipsi, xxx solidi et unum talentum domino Wil(likino)
de Olbere. Inpignoraverat preterea idem Ber(trammus) dominis G.
de Hardessem et B(ertoldo) scolastico unum mantellum pro plau-
strata avene, quod sibi dederant ad seminandum, quod mantellum,
dum in cista munda diutius iacuisset, a vermibus, qui melen dicuntur,
sine sua voluntate exstitit peyoratum. Super quo idem scolasticus
eadem vice coram nobis eidem Ber(trammo) fecit iusticie comple-
mentum. Istis omnibus ita gestis huiusmodi questiones fuerunt
amicabiliter terminate, dummodo predicto Ber(trammo) una valua
ante curiam et sepes circa curiam solveretur, quod sepius est temp-
1) Vor bonis ist in getilgt. 3) Hinter inpend. ist ad übergeschrieben.
8) Or. scolastibus.
410 1288.
tatum à domino preposito in Derneborch et & Thiderico de Holle.
Sed sepedietus Ber(trammus) sine advocato solutionem huiusmodi
noluit acceptare, sed ipse versa vice arbores sectas circa curiam
et fimum et stramina delata integraliter debuit reportare. Testes
huius rei geste sunt Brant de Lindede, Hermannus Lepel, Gerardus
Cygenbart, Henricus Rasehorn milites, Bernardus advocatus civitatis,
Helmoldus quondam advocatus noster, Henricus de Boninge et
Gerardus famuli nostri, Iohannes Dignus et alii quam plures fide
digni. Ne igitar — —. Actum Hildensem anno domini m. cc.
Ixxxviii€., vi?. kalendas septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 194. Siegel des Ausstellers.
Regest Doebner, UB. I, S. 209 Nr. 422.
800. Notiz über die Weihe einer Büste des h. Godehard und
Bergung von Reliquien in ihr durch Bischof Siegfried. 1288 Sep-
tember 7.
Anno domini millesimo ducentesimo octuagesimo octavo, septimo
idus septembris, sedente Nicolao!) quarto pontiflce, qui est de ordine
fratrum Minorum, regnante Romanorum rege Rudolpho,?) anno bis-
sextili, indictione prima, regentibus ecclesiam Hildesiensem*) Ioanne
praeposito, Árnoldo*4) decano dicto de Warberg,®) Bernardo scho-
lastico dicto de Dorstadt nobilibus, Volrado Montis praeposito ibidem
regente Siffridus secundus Hildesimensis9) episcopus nobilis?) vene-
rabilis dominus Quaerenvorde hanc imaginem sancti Godehardi
benedixit et has reliquias videlicet s. Gregorii, Martini?) et Nicolai,
de sepulehro domini in dei nomine in eam imposuit, quam prae-
sentem imaginem Conradus de Brunsvick?) de piis fidelium elemo-
sinis de consilio praedicti Arnoldi decani domini sui praeparari
fecit. Quorum omnium memoria in benedictione maneat sempiterna.
Amen, amen, amen, flat, fiat, fiat.
Domina Barsica,10) quae cum magna!!) devotione huic operi
operam dedit, cum supradictis in memoria!?) maneat sempiterna.
Abschrift des 17. Jahrhunderts im Cop. 177 S. 88 im Museum zu Hildesheim.
Dazu Bemerkung S. 81: Copia scripti de anno 1288 reconditi in capite imaginis
s. Godehardi et reperti, dum repararetur anno 1658 die 7. septembris. Nota,
P. Elbers hanc copiam inseruit suae historiae de vita episcoporum Hild. Die
Abweichungen bei E.: !) Nicolao papa quarto. —?) Rodolpho. ®) Hilden-
semensem., *) Adolpho, unrichtig! 5) Voerberge. *) Hildensomensis.
7) nobilis et. — 9) s. Martini, s. Nicolai. °) Brunswik. 1°) Barsika. —!!) dev.
magna. 1?) mem. domini.
1288. 411
Notis findet sich nach freundlicher Mitteilung des Herrn Domkapitular Dr. Bertram
in Hildesheim bei Elbers in dessen Orig.-Hs. im Gymnas. Josephinum zu Hildes-
heim Nr. 47, tom. I, fol. 62 mit den verzeichnelen Abweichungen (E.). Vgl. Mithoff,
Kunstdenkmüdler III, S. 146.
$01. Bischof Volrad von Halberstadt übereignet dem st. Agnes-
kloster in der Neustadt Magdeburg den Zehnten in Langenweddingen,
den ihm Graf Otto von Valkenstein mit Willen seiner Brüder Heinrich,
Domherrn in Halberstadt, Siegfried, Domherrn in Hildesheim, und
Volrad resigniert hat. 1288 September 9 (quinto idus septembris).
Gedr. Schaumann, Valkenstein S. 168, Ledeburs Archiv 17 S. 176, Schmidt,
UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21)
S. 511 Nr. 1519.
$02. Erzbischof Gieselbert von Bremen erteilt den an bestimmten
Tagen die Kapelle der h. Anna und Elisabeth im Kreuzstifte Be-
suchenden vierzig Tage Ablass. Bremen 1288 September 15 (xvii. ka-
lendas octobris).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 196. Sieg?l fast zur Hälfte
verloren. Regest Doebner, UB. I, S. 209 Nr. 423. Im Wesentlichen wie der Ablass-
brief des Bischofs Siegfried von Oktober 7, vgl. unter Nr. 809.
S03. Bischof Siegfried leiht vom Kreuzstift vierzehn Mark.
Hildesheim 1288 September 28.
Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum
esse volumus omnibus — ——, quod nos dominis Ghevehardo preposito,
Leyhardo decano et capitulo ecclesie sancte Crucis ad solutionem
quatuordecim marcarum examinatarum et successorem nostrum pre-
sentibus obligamus et eandem pecuniam predietis sine inpedimento
infra biennium persolvemus. Datum Hildensem anno domini m?. cc,
Ixxxviiiv., iii. kalendas octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 197. Beschüdigtes Siegel
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
$04. Bischof Siegfried hebt die Bestimmung betr. die Obedienzien
Abwesender, soweit sie den Dechanten angeht, auf und. einverleibt dem
Dekanat den Archidiakonat Solschen. Hildesheim 1288 Oktober 2.
In nomine sancte et individue trinitatis. Sifridus dei gratia
Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Cum
pastoralis officii sollicitudo non solum versari debeat circa id, quod
utile fore dinoscitur ecclesiis, verum etiam quod expediens et
412 1288.
honestum, nos considerantes,!) ordinationem de obedientiis absentium
in nostra ecclesia Hildensemensi circa personam decani olim &
capitulo factam minus expedire tum quoad honorem nominis digni-
tatis huius tum quoad profectum capituli, presertim cum defectum
in ministrando, quem decanus non inmerito in aliis tenetur repre-
hendere, in decano esset detestabile reprehendi, ex hiis itaque
causis ordinationem de obedientiis absentium de persona decani
taliter in ecclesia nostra factam ex deliberato consilio ratione pre-
via auctoritate ordinaria de consensu capituli nostri accedente etiam
consensu Árnoldi de Werberghe tunc decani in nomine domini pre-
sentibus in irritum revocamus. Et ut benefitio nostre liberalitatis
et gratie in ecclesia nostra Hildensemensi cultus divini nominis
amplietur, in recompensam obedientiarum huiusmodi archidiaconatum
in Solzeke cum omnibus suis iuribus et pertinentiis concessione
perpetua ad decanatum nostre Hildensemensis ecclesie presentibus
conferimus incorporantes et unientes ipsum archidiaconatum eidem
decanatui perpetuo per presentes, ita quod ei iure perpetuo ad-
herebit et decanus, qui pro tempore fuerit Hildensem, ipsum libere
possidebit. Nulli ergo — —. Si quis autem — —. Ut autem — —.
Actum et datum Hildensem anno dominice incarnationis millesimo
cc9. Ixxx?. octavo, vi?. nonas octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Domstift Hildesheim Nr. 297, Siegel des Bischofs an roten und gelben
und des Domkapitels an grünen Seidenfäden, und Nr. 298 (B), dieselben Siegel
an Pergamentstreifen.
S05. Das Domkapitel überträgt dem Dekanat, mit dem der
Bischof den Archidiakonat in Solschen vereinigt hat, das Dorf Eitzum
mit allem Zubehör. Hildesheim 1288 Oktober 5.
Dei gratia Iohannes prepositus, Arnoldus decanus et capitulum
ecclesie Hildensemensis omnibus in perpetuum. Quanto magis enim
nostre ecclesie dignitates honore et profectu ampliantur et subli-
mantur, tanto peramplius nobis singulis et universis necnon aliis
nostris subditis honor et utilitas proculdubio augetur et apertissime
dilatatur. Cum itaque venerabilis pater et dominus noster Sifridus
Hildensemensis episcopus ad cultum divini nominis ampliandum et
ad culmen honoris et profectum nostre ecclesie decanatui iam dicte
1) igitur considerantes B.
1288. 413
ecclesie nostre!) Hildensemensis tamquam pius pater et dominus
archidiaconatum in Solzeke per liberam resignationem domini Bru-
nonis nostri cantoris sibi vacantem adiecerit et concessione invio-
labili cum omni iure suo contulerit perpetuo possidendum, nos ipsius
exemplo invitati sue devotionis propositum ampliare cupientes et in
aliqualem etiam recompensam obedientiarum per dominum Arnoldum
decanum nostrum ad petitionem nostram resignatarum, quas pro
dominis nostris absentibus ex ordinatione quadam capituli habere
consueverat, et ad interpellationem etiam?) eiusdem domini nostri
episcopi villam nostram Etzem videlicet allodium in ipsa villa de
quatuor mansis et dimidio et duodecim mansos litonum ibidem cum
litonibus habentibus mansos litonum vel non in ipsa villa vel extra
villam morantibus censum suum solventibus, item omne ius et
dominium, omnem honorem et utilitatem in dicta villa vel extra
villam in campis, agris, pratis, pascuis, silvis seu nemoribus et
novalibus, aquis aquarumve decursibus, viis et inviis, quesitis et
inquirendis, neenon holtgraviam ad dictam villam pertinentem et
iura advocati et advocacie et omnia genera serviciorum®) sibi ex-
hibendorum et plane predictam villam cum omnibus premissis et
universis honoribus ac pertinentiis suis, quemadmodum idem dominus
noster episcopus habuit et tenuit, cum illam nobis venderet, delibe-
rato consilio et unanimi consensu?*) decanatui nostre Hildensemensis
ecclesie presentibus conferimus et libere adicimus in perpetuum
possidendam, donamus uniendo ac incorporando communiter) assig-
namus cedentes domino .. decano nostro, qui nunc est vel qui pro
tempore fuerit, iura et actiones nostras nobis ex hoc contra quem-
libet competentes. Ut autem huiusmodi collatio, adiectio et donatio,
assignatio seu unio vel incorporatio perpetuis temporibus perseveret,
presentem litteram iude conscriptam sigillis venerabilis domini nostri
Sifridi Hildensemensis episcopi hoc factum nostrum benignius accep-
tantis et nostri capituli fecimus communiri. Actum et datum Hil-
densem anno dominice incarnationis millesimo cc9. Ixxx?. octavo,
tercio?) nonas octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Domstift Hildesheim Nr. 299 (B). Siegel des Bischofs und beschädigtes des
Domkapitels an grünen Seidenfäden, und Nr. 300, dieselben Siegel beschädigt an
Pergamentstreifen.
l) nostre fehlt B. °) etiam über der Zeile nachgetragen A. ?°) servi-
tiorum B. *) consensu nostro B. — 5) comuniter A. *) iiio, B.
414 1288.
806. Bischof Siegfried bestimmt im Verein mit den Abgeordneten
des Domkapitels über die Vereinigung des Archidiakonates in Solschen
mit dem Domdekanat, die Entschädigung des Kantors Bruno mit der
Obedienz in Langenholzen, die Uebertragung des Dorfes Eiteum an
den Domdekanat und über die Obedienzien der Abwesenden. — Hildes-
heim 1288 (zu Oktober 5).
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — —
notum esse volumus, quod, cum . . decanus nostre Hildensemensis
ecclesie ex quadam ordinatione capituli obedientias teneret absentium,
nos provide considerantes minus expedire tum quoad honorem
dignitatis huius tum etiam quoad profectum capituli, videlicet quod
decanus aliquas iure capituli servaret obedientias, presertim cum
esset!) detestabile ecclesie defectum in ministrando in decano
reprehendi, quem ipse non inmerito in aliis tenetur reprehendere,
adiunctis nobis certis personis de capitulo cum pleno mandato
videlicet Iohanne maiore preposito, Volrado Montis preposito, Iohanne
cellerario, Bernardo de Meinersem, Wolthero de Eversten, Henrico
de Woldenberch ecclesie nostre canonicis de consilio eorundem et
consensu capitulo sanius providendum duximus et statuendum, vide-
licet quod . . decanus Hildensemensis ecclesie ex nunc inantea
deinceps nullas omnino obedientias obtinebit, et nos ex favore et
gratia, qua capitulum Hildensemense et personas capituli amplecti-
mur, ut etianı beneficio nostre liberalitatis et gratie in ecclesia
Hildensemensi cultus divini nominis amplietur, archidiaconatum in
Solzeke ex libera resignatione Brunonis cantoris ecclesie nostre
nobis vacantem cum omnibus suis iuribus concessione perpetua ad
decanatum nostre Hildensemensis ecclesie contulimus incorporantes
et unientes ipsum archidiaconatum eidem decanatui, ita quod ei
iure perpetuo adherebit et decanus, qui pro tempore fuerit, ipsum
ratione sue dignitatis libere possidebit. Verum ut omnia laudabiliter
concurrant, quia idem Bruno predictum archidiaconatum nobis ad
gratiam nostram libere resignavit, ordinavimus, quod idem Bruno
obedientiam in Holthusen totam et integram, liberam et solutam
cum omni iure et utilitate, sicut eam obedientiarii ecclesie nostre
hactinus tenuerunt, vite sue temporibus obtinebit nichil] de ea
responsurus capitulo et ecclesie seu daturus. Post mortem vero?)
dieti Brunonis in recompensam aliquam archidiaconatus huius, quem,
I) esset über der Zeile nachgetragen. 3) vero desgleichen.
1288. 415
ut premissum est, ad decanatum adiecimus, dieta obedientia in
Holthusen apud Alvelde beneficium erit episcopi, quam ex tunc in-
antea in perpetuum nos et nostri successores Hildensemenses epi-
scopi infra capitulum cui placuerit canonico tamen emancipato salvo
eo, quod de ipsa obedientia debetur capitulo et ecclesie, conferimus,
quia tunc ille et quilibet eius detentor, non obstante quod eam in
beneficio recepit, de eadem obedientia ministrabit, quod de iure et
antiqua institutione fuerit ministrandum, cohertione decano super eo,
si non vel minus plene ministraverit, secundum ius capituli reservata.
Preterea capitulum recognoscens ex hac nostra ordinatione et honorem
ecclesie et gratiam sibi factam exemplo nostri etiam adiecit ad deca-
natum nostre Hildensemensis ecclesie villam Ethzem videlicet allodium
in ipsa villa de quatuor mansis et dimidio et duodecim mansos litonum
ibidem cum litonibus habentibus mansos litonum vel non in ipsa villa vel
extra villam morantibus, censum suum solventibus, item omne ius et
dominium, omnem honorem et utilitatem in dicta villa vel extra villam
in eampis, agris, pascuis, silvis seu nemoribus, aquis aquarumve de-
cursibus, viis et inviis, quesitis et inquirendis, necnon holtgraviam ad
iam dictam villam pertinentem et iura advocati et advocacie et omnia
genera servitiorum sibi exhibendorum et plane predictam villam cum
omnibus premissis et universis honoribus, iuribus et pertinentiis suis,
quemadmodum predecessores nostri et nos habuimus, cum ipsi nostro
capitulo venderemus, liberam et solutam ad ipsum decanatum, ut
diximus, in perpetuum possidendam liberaliter assignavit cedens
sibi iura et actiones in hoc contra quemlibet competentes. Ad hec
ordinavimus, quod Arnoldus decanus Hildensemensis, sub quo hec
laudabilis ordinatio facta est, quinimmo qui huiusmodi ordinationi
quanto fidelius potuit una nobiscum intendit, archidiaconatum sepe-
dietum in Solzeke, etiam si eum contingeret cedere decanatui, quoad
vixerit optinebit. Post mortem vero suam sublata qualibet conditione
decanatui ut premisimus remanebit. De obedientiis autem absentium
taliter duximus ordinandum, videlicet quolibet anno duo de canonicis
ordinabuntur a capitulo, qui proventus obedientiarum illarum colli-
gent et ministrabunt, quod de eis fuerit ministrandum; supplebunt
etiam, quod de obedientia in Holthusen predicta ecclesie et capitulo
faciendum esset et ministrandum, residuum ad usus capituli fideliter
conservandum. In maiorem autem huius ordinationis firmitatem et
certitudinem presentem litteram inde conscriptam sigillis nostro
videlicet et nostri capituli necnon predictorum canonicorum nobis
416 1288.
ad hanc ordinationem faciendam a capitulo adiunctorum fecimus
communiri. Datum et actum Hildensem anno dominice incarnationis
millesimo cc?. Ixxx9. octavo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 302. Die sieben
Siegel nur wenig beschddigt. W. von Eberstein siegelt nicht mit.
807. Das Domkapitel genehmigt die durch Bischof Siegfried vor-
genommene Vereinigung des Archidiakonates in Solschen und des Dorfes
Eitzum mit dem Domdekanat sowie die anderen Bestimmungen über
die Obedienzien Abwesender und die Obedienz Langenholzen. Hildes-
heim 1288 (zu Oktober 5).
Nos capitulum Hildensemensis ecclesie. Quia quod a maioribus
provide ordinatur maioris auctoritatis ac roboris non inmerito iudi-
catur, presentis igitur scripti oraculo!) in perpetuum valituro dicimus,
quod ordinationem a venerabili patre, domino nostro Sifrido Hil-
densemensi episcopo necnon a reverendis viris dominis Iohanne nostro
preposito, Volrado Montis preposito, Iohanne cellerario, Bernardo
de Meinersem, Walthero de Eversten, Henrico de Woldenberch
ecclesie nostre canonicis cum pleno mandato nostro ex parte nostra
deputatis tamquam ab arbitris seu arbitratoribus in ecclesia nostra
super immutatione obedientiarum fratrum absentium, quantum deca-
natum tangit, et super adiectione archidiaconatus in Solzeke et ville
nostre Etzem ad dictum nostre ecclesie decanatum loco prefatarum
obedientiarum et super obedientia in Holthusen apud Alvelde et
super universis et singulis articulis in ipsa ordinatione seu arbitrio
et instrumento publico super hoc edito expressis factam gratam
habentes approbamus, et hoc presentibus sub sigillo nostro hic
apposito publice protestamur. Datum (et) actum Hildensem in
capitulo anno dominice incarnationis millesimo cc. Ixxx9?. octavo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 301. Siegel des
Domkapitels.
808. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde zwei Hufen
in Betheln (Betenem), die ihm Hermann von Deersheim (Dersem),
dessen Frau Meinburg und Söhne Johann und Hermann, und 22 Morgen
in Rok, die ihm Arnold von Wallenstedt resigniert hat. 1288 Oktober 7
(nonas octobris, in die Marci pape et confessoris).
1) oraculo über der Zeile nachgetragen.
1288. 417
Huius rei testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus
decanus, Volradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes
cellerarius, Bernardus de Meynersen, Sifridus de Blankenborch
canonici Hildensemenses, Thydericus de Rethen, Henricus de Ber-
ningerode milites, Conradus de Berenrode, Hermannus Suring famuli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 73. Beschädigtes Siegel des
Bischofs und des Domkapitels an weissen geflochtenen Hanfschnüren.
$09. Bischof Siegfried erteilt den Besuchern der Kapelle der
h. Anna und Elisabeth im Kreuzstift viereig Tage Ablass. 1288
Oktober 7.
Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Cum
ad ea, que ad divinum cultum pertinent et salutem prospiciunt
&nimarum necnon devotionem excitant subditorum, proni et benefici
esse ex nostri debito officii teneamur, nos auctoritate dei omni-
potentis et gloriose virginis Marie matris ipsius necnon beatorum
apostolorum Petri et Pauli confisi omnibus vere penitentibus et
confessis, qui capitulum apud monasterium sancte Crucis Hildense-
mensis in honore sanctarum Anne matris domine et Elyzabeth lant-
gravie constructam in die dedicationis ipsius et per octavas eius
ac per mensuales memorias eiusdem et in anniversario dedicationis
ipsius cum cordis devotione visitaverint, quadraginta dies et unam
karenam in nomine domini indulgemus, quam indulgentiam in anni-
versario dedicationis predicte capelle volumus in perpetuum per-
durare. Datum et actum anno domini m?. cc9. Ixxxviii0., nonas
octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 198. Beschädigtes Siegel
des Bischofs.
$10. Graf Konrad vom Werder zeigt dem Domkapitel den Ver-
zicht des Knappen Johann von Solschen auf achtzehn Morgen in Farmsen
an. Auf dem Werder 1288 Oktober 24.
Honorabilibus dominis suis preposito, decano, scolastico totique
Hildensemensi capitulo Conradus comes de Insula tam paratam quam
debitam ad omnia voluntatem. Iohannes de Zoleche famulus noster
unum mansum litonicum de decem et octo iugeribus situm in Ver-
mersen ad manus prepositi et conventus sororum in Hildensem vobis,
ad quos eiusdem mansi proprietas spectat, omnino resignavit, ita
quod predicti prepositus seu conventus sororum sancte Marie Magda-
Hildesh. UB. III. : 97
418 1288.
lene in Hildensem censum de predicto manso debitum seilicet quatuor
solidos ecclesie vestre inperpetuum singulis annis suo tempore sine
qualibet contradictione persolvet. Et hanc resignacionem in pre-
sencia nostra predicto preposito et conventui ad vos factam esse
protestamur presentibus sigilli nostri munimine roboratis dictamque
protestacionem memorato preposito suoque conventui dedimus ad
cautelam. Nam predictus Iohannes nobis fide data promisit, quod
eundem prepositum et conventum nec ipse nec aliquis suorum ali-
quatenus molestabit. Id ipsum vero eidem preposito promittere nos
rogavit, quod fecimus, sicut his nostris litteris protestamur. Actum
in Insula anno domini m0. cc9. 1xxx?viii?., in vigilia sanctorum Crispini
et Crispiniani, presentibus Conrado de Stenberge, Olrico de Barem,
Raven militibus, Conrado de Borsum, Alberto de Haringe famulis
et pluribus aliis fide dignis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 105. Rundes Siegel des
Grafen Konrad von Wohldenberg.
S13. Genannte bekunden, dass Friedrich Mutzeval für sich und
seine Frau Grundstücke in Gross-Rhüden dem Kl. Lamspringe resigniert
hat. 1288 November 20.
Notum sit omnibus presentem paginam visuris vel audituris,
quod ego Bruninghus de Woldershusen et Bertoldus dictus Modius
burgensis in Osterodhe audivimus et interfuimus, quod Fredhericus
dictus Mutzeval ex parte uxoris sue Mechtildis et ex parte sua, si
quid iuris habuit, resignavit ius proprietatis, que eadem Mechtildis
habuit in tribus areis et duobus pratis et quatuor mansis sitis in
maiori villa Ruden ad manus domini prepositi et conventus de
Lammespringh emptis à Theoderico de Hachem fratre ipsius. Que
predicta Mechtildis postea in castro Hertesberch multis audientibus
collaudavit. Ne alicui in posterum dubium oriatur de hac resigna-
tione, ego Brunighus prenotatus presenti cedule sigillum meum
apposui ad cautelam. Actum anno gratie m. cc9. Ixxx9. viii?., xii.
kalendas decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 53. Siegel der B. von
Woltershausen wenig beschädigt an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen, zeigt springenden Wolf, darunter Rose.
812. Jordan von Barkevelde und Frau resignieren dem Kl.
Lamspringe Grundstücke in Gross-Rhüden. 1288 November 20.
1288. 419
Universis Christi fidelibus, ad quos presens scriptum pervenerit,
notum facio, quod ego Iordanus dictus de Barkevelde cum uxore
mea Sophia et fratre meo Ernesto de consensu et libera voluntate
omnium heredum nostrorum, quorum intererat in talibus consentire,
resignavimus et!) resignamus ad manus . . prepositi et conventus
monasterii in Lammespringh cum omni iure proprietatis et obliga-
lionis tres areas et duo prata et quatuor mansos sitos in maiori
villa Ruden, quos emerunt a Theoderico dicto de Hachem, et omni
utilitate et iure, quod nos et heredes nostri in hiis bonis habuimus
tam in villa quam extra villam feliciter in perpetuum possidendo.
Preterea ego Iordanus publice protestor, quod, si aliquis in posterum
pro hiis bonis prepositum et conventum iam dictum infestaverit, una
cum Theoderico de Hachem pro ipsis omni occasione seposita re-
spondebo. Ut igitur — —. Testes huius facti sunt dominus
Heydhenricus de Mynningrodhe, dominus Theodericus de Espeling-
rode milites, Hermannus Corrigia, Guntcelinus dietus Lethgast et
alii quam plures. Datum anno domini m. cc9. Ixxx?viii€.,, xii. ka-
lendas decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 54. Das stark beschädigte
Siegel des Ausstellers lässt noch Helm mit Adlerflug erkennen.
$18. Abt Widekind und der Konvent des Kl. Marienrode ver-
kaufen dem Propst Gerold und dem Konvente des Maria- Magdalenen-
klosters sieben Hufen und eine Mühle in Sorsum (Zuhtherem apud
Embreke) für 120 Mark Silbers. 1288 Dezember 6 (in die saneti
Nicolay pontificis).
Huius rei testes sunt Ernestus pincerna, Ludolfus camerarius
milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 106. Siegel des Abtes.
$14. Domdechant Arnold bekundet die Teilung von Gütern in
Schellerten zwischen dem Johannisstift und dem Hospital des Domes.
Hildesheim 1288 Dezember 22.
Arnoldus dei gratia Hildensemensis ecclesie decanus universis
hanc litteram inspecturis veram in domino karitatem. Ferrum
l1) Or. et doppelt, Ende und Anfang der Zeile.
27*
420 1288.
rubigine consumitur et lapides vetustate deficiunt,!) sic acta hominum
in oblivionem veniunt, nisi scripture testimonio fuerint perhennata.
Cum itaque discreti viri canonici ecclesie sancti Iohannis in Hildensem
et hospitale nostre maioris ecclesie ibidem a domino Brant de Lindede
milite et suis heredibus bona in Scelerthe scilicet duas curias et sex
mansos, qui decimantur, et quinque mansos, qui non decimantur,
et decimam unius mansi, quem mansum habet conventus et pre-
positus sororum in Hildensem, et tres areas et duo prata cum
omnibus suis pertinentiis communiter comparassent et cum eisdem
postmodum propter maiorem ipsorum utilitatem et commodum eadem
bona cum casa in cimiterio dividi placuisset, tandem coram nobis
ex matura deliberatione utriusque partis consilio et assensu bonis
equaliter divisis auctoritate nostra interveniente sorte iusta diri-
mente fuerant amicabiliter in hiis abinvicem taliter separati, vide-
licet quod canonici sancti Iohannis predicti curiam de quinque
mansis, qui non decimantur, cum area adiacenti et minus pratum
cum omnibus suis iuribus et pertinentiis iure perpetuo de cetero
retinebunt, aliam vero curiam de sex mansis, qui decimantur, cum
alis duabus areis et decimam unius mansi, quem habet monasterium
sororum ibidem, et maius pratum cum omnibus suis utilitatibus,
iuribus et pertinentiis dicta?) hospitalis curia®) similiter iure per-
petuo de cetero retinebit, nec sub pretextu alicuius rei vel ob-
livionis aut apponende conditionis prefata divisio debet ab aliqua
partium aliquomodo retractari. Et in huius firmitatem et testimonium
presentem litteram inde conscriptam sigillis nostro videlicet et domini
Bernardi de Dorstat scolastici et domini Brunonis cantoris ecclesie
nostre et domini Conradi Montis scolastici, qui huic divisioni etiam
interfuit, ad cautelam fecimus sigillari. Actum et datum Hildensem
anno domini m?. cc9. Ixxx9. octavo, xiv. kalendas ianuarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 36. Siegel des Dom-
dechanten zur Hälfte verloren, das des Domscholasters und Domkantors get
erhalten, das des Scholasters des Moritzklosters fast zur Hälfte abgefallen. Gedr.
nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 349.
815. Lippold von Hóssing bekundet, dass Arnold von Sorsum
allen Ansprüchen an neun Morgen in Nordstemmen entsagt und sie
darauf vom Kreuzstift zinspflichtig erhalten habe. Hildesheim 1288.
1) deficiunt über der Zeile nachgetragen. ?) dicta auf leer gelassenem
Raume nachgetragen. °) Verbessert aus curiam.
1288. 421
Lippoldus de Rotthinge omnibus audituris has litteras notum
sit, quod super controversia, que inter canonicos sancte Crucis ex
una et Arnoldum de Sottherem parte ex altera vertebatur de novem
iugeribus in Nortstempne, talis compositio intercessit, quod dictus
Arnoldus coram eisdem canonicis presente domino Thiderico de
Wettenem, qui tunc custos exstitit eorundem bonorum, renunciavit
lingua et manu omni hereditario iuri, quod in predictis bonis temere
dixerat se habere. Verum predicti canonici (nostre) petitionis intuitu
(non) iure sed de sola gratia commiserunt memorata bona prefato
Arnoldo et uxori sue quamdiu censum debitum expedite persolvunt.
Si autem communi quodam impedimento predicti vir aut uxor pre-
pediti fuerint, ità quod censum unius anni totaliter seu complete
solvere non valebunt, illum defectum in futuro anno sine contra-
dictione supplere debebunt. Testes huius compositionis sunt Thide-
ricus de Stockem et Gerhardus de Gandersem milites et plures alii
flde digni. Actum Hildensem anno domini m?. cc’. Ixxxviii?. Ego
Lippoldus de Rotthinge, qui huic ordinationi interfui et pro sepe-
dicto Arnoldo placitavi, sigillum meum apposui presentibus ad
cautelam.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 198a stockfleckig. Siegel
verloren.
$16. Domdechant Arnold macht mit dem Kl. Heiningen einen
Tausch von Hausstellen. Hildesheim 1288.
Nos Arnoldus dei gratia Hildesheimensis ecclesie decanus, rector
capelle in Werle apud Schladem, notum esse volumus publice pro-
testando, quod quandam aream ad dictam capellam pertinentem
minorem in medio ville sitam consensu debito interveniente cum
preposito et conventu monasterii in Heyningen pro quadam area
eorum apud capellam eandem seu cemiterium sita permutationem
fecimus considerata utriusque utilitate in perpetuum valituram. Et
ut huiusmodi permutatio omni evo stabilis perseveret, presentem
litteram inde conscriptam, sigillo nostro minutam ipsis preposito et
monasterio super hoc dedimus ad cautelam. Datum Hildesheim
anno domini m cc Ixxxviii.
Beglaubigte Abschrift im Copiar des Jahres 1713 S. 162 in Heiningen.
817. Der Rat der Dammstadt einigt sich mit dem Kapitel des
Johannisstiftes dahin, dass er eine Mauer errichtet an dem Ufer der
422 1289.
Trilike, an dem der Stiftsherr Johann Sconkint nach seiner Bequemlich-
keit bauen soll, doch ohne Beschädigung der Mauer und Absperrung
des Wassers. O. D. (um 1288).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 35. Beschädigtes Siegel
der Dammstadi. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 274, nach dem Or.
Doebner, UB. I, S. 209 Nr. 424.
$18. Verzeichniss der von den Bürgern zerstörten Gebäude des
Johannisstiftes. O. D. (nach 1288).
Edificia ecclesie sancti Iohannis a civibus Hildensemensibus
destructa. Ista fuerunt edificia. Magna domus iuxta plateam solvens
annuatim xxii solidos. Item lapidea camenata huic domui annexa,
que vendita erat ad vitalicium unius puelle pro quinque marcis.
Item granarium solvens annuatim decem solidos, istud granarium
destructum fuit per consules Dammonis in edificatione muri. In
fine vero huius aree versus meridiem fuit camenata, que vulgariter
Pralenbergh vocabatur, per magistrum Iohannem Visicum constructa,
habens multas mansiunculas videlicet duas camenatas, duo estuaria,
unum celarium, coquinam, item spaciosum granarium ultra xxx plau-
strata. Hec camenata cum edifleiis suis solvebat!) annuatim xvi
solidos excepto granario, quod ad usum canonicorum fuit servatum.
Ista omnia ediflcia burgenses civitatis destruxerunt.
Nach einem verlorenen Copiar des Johannisstiftes gedr. Würdiwein, Nova
subs. I, S. 852. Die Mauer der Dammstadt wurde 1288 erbaut, egl. die vorher-
gehende Nr. und oben Nr. 797; sonst sind keine Anhaltspunkte für die Datierung
vorhanden.
819. Dietrich von Hachem verkauft dem Kl. Lamspringe Be-
siteungen bei Gross-Rhüden und Mechtshausen. 1289 Januar 13.
— — Ego Theodericus dictus de Hachem universis — — notum
facio, quod de maturo consilio et communi consensu omnium co-
heredum meorum, quorum consensus fuerat et est legitime requi-
rendus, vendidi domino preposito totique conventui monasterii in
Lammespringh quatuor mansos in maiori villa Ruden cum curia et
quatuor pratis desuper villam sitis versus Mechteshusen et iuxta
molendinum inferius trans flumen, quod Nethe dicitur, unum pratum
et in villa duas areas, de quibus areis unam sorori mee Gysle
assignavi temporibus vite ipsius possidendam; cum autem ipsa
1) W. solvebant.
1289. 423
obierit, ad prefatum monasterium libere revertetur. De mansis
siquidem supradictis dimidius mansus decimam solvit, reliqui vero
tres cum dimidio decimam non solvunt. Vendidi itaque predicta
bona cum advocatia et omni utilitate et iure, quod ego et coheredes
mei in hiis bonis habuimus tam in villa quam extra villam in pratis,
silvis, pascuis, aquis, aquarum decursibus, agris, novalibus cultis et
incultis feliciter et quiete in perpetuum possidendo. Protestor etiam
publice, quod omnis actio et discordia tam pro bonis in Wolden-
husen quam pro locis communibus, que inter me et ipsam ecclesiam
Lammespringe vertebatur, penitus est sopita. Item me obligatum
esse recognosco per presentes, ut, si aliquis inposterum temporibus
vite mee pro hiis bonis prepositum et conventum iam dictum in-
festaverit, pro ipsis omni occasione postposita respondebo. Ne
igitur — —. "Testes sunt comes Conradus de Insula, dominus Grubo
de Stenbergh, dominus Heydhenricus de Hegereshusen, dominus
Iohannes de Dalym, dominus Ulricus de Barym milites, Bruninghus
de Woldershusen,!) Iordanus de Barkevelde, Hermannus Corrigia
et alii quam plures milites et armigeri fide digni. Datum et actum
anno domini m?. cc?. Ixxx?. ix?., in octava epiphanie domini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 55. Das beschädigte Siegel
des Ausstellers zeigt links schrägen Turnierkragen.
$20. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Eberhard
Ludolfi mit Zustimmung seines Sohnes Johann der Brüderschaft des
h. Andreas einen Zins von 28 Schilling aus je einer Halle bei den
Fischbänken und in den Hoken zur Beschaffung von Wachs verkauft
hat. 1289 Februar 14 (xvi0. kalendas marcii).
Or. in der Beverinischen Bibliothek, Andreästift Nr. 15. Beschädigtes Stadt-
siegel. Gedr. Doebner, UB. III, S. 654 Nachtr. Nr. 43.
$21. Der Rat der Stadt bekundet, dass Johann Acko und seine
Frau Adelheid allen Ansprüchen an eine Hufe in Farmsen (Vermersen)
gegenüber dem Maria-Magdalenenkloster entsagt hat. 1289 Februar 14
(xviV. kalendas marcii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 107. Stadtsiegel. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 210 Nr. 425.
$822. Dompropst Johann überträgt mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Kreuzstifte sechs Gärten auf der Friesenstrasse, welche
1) Das W nachgetragen.
494 1289.
der verstorbene Aschwin vom Steinberge von ihm zu Lehn hatte.
Hildesheim 1289 Februar 28 (pridie kalendas marcii).
Testes huius collationis sunt Arnoldus decanus, Volradus pre-
positus Montis, Bruno cantor, Wernerus plebanus sacerdotes, Ber-
nardus scolasticus, Iohannes cellerarius, Gevehardus prepositus
sancte Crucis, Siffridus de Blankenburch dyaconi, Woltherus de
Eversten, Iordanis de Blankenburch, Thidericus de Saldere, Her-
mannus custos subdyaconi et canonici sancte Marie.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kreuzstift Nr. 4. Siegel
und Befestigung verloren. Gedr. Doebner, UB. III, S. 654 Nachtr. Nr. 44.
828. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des. Dom-
kapitels dem Kl. Lamspringe den ihm vom Knappen Dietrich von Hachem
resignierten Zehnten von drei und einer halben Hufe in Gross-Rhüden
(in maiori villa Ruden). 1289 März 21 (xii. kalendas aprilis).
Testes sunt dominus Iohannes prepositus maior, Arnoldus
decanus, Volradus Montis prepositus, Iohannes cantor clerici, Sifridus
de Rutenbergh, Albertus Boch, Grubo de Stenbergh.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 57. Das zerbröckelte Siegel
des Bischofs eingenäht, von dem des Domkapitels ein Bruchstück erhalten. Da
mit Rücksicht auf Nr. 811 und 812 ein Fehler im Datum nicht anzunehmen ist,
muss man in Johannes cantor einen Schreibfehler sehen statt Bruno cantor, der
1288 — 90 als solcher nachweisbar ist, vgl. Nr. 805 ff. — In einer Urk. ohne
Jahresangabe, actum in Insula in die beati Blasii martiris (Februar 3) resigniert
Dietrich von Hachim dem Bischof obigen Zehnten vor Graf Konrad vom Werder,
Hermann von Gandersheim, Ulrich von Barum, Rittern, und Lippold von Dahlum,
Albert con Haringen und Dietrich von Holle, Knappen. Or. a. a. O. Nr. 56 mit
gut erhaltenem Siegel Dietrichs an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen.
$24. Die Grafen von Wohldenberg resignieren dem Bischof
Siegfried Güter in Hockeln zu Gunsten des Kl. Derneburg. O. D.
(vor 1289 April 8).
Reverendo in Christo patri ac domino nostro domino S(ifrido)
Hildensemensis ecclesie episcopo Her(mannus) et Hen(ricus) fratres,
Her(mannus) flius quondam Borchardi comites de Woldenberch,
C(onradus) et Io(hannes) comites de Insula et Hen(ricus) fllius
quondam comitis Lu(dolfl) cum debita dilectione et honore obsequium
semper promptum. Bona in Hokenem, que de vestra gratia et
munificentia in feodo tenemus, cum magna gratiarum actione vobis
1289. 425
ad manus monasterii et conventus in Derneborch litteris presentibus
resignamus rogantes quam intime, quatinus eadem pro salute ani-
marum parentum nostrorum et nostrarum propriarum eidem mona-
sterio conferre dignemini propter deum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 36. Die fünf Siegel meist
nur wenig beschädigt.
$285. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Derneburg viertehalb
Hufen und den Zehnten mit einer Kurie in Hockeln nach Resignation
der Grafen von Wohldenberg. Hildesheim 1289 April 8.
In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis
ecclesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam
futuris, quod nos pro salute et remedio anime nostre et spe retri-
butionis eterne cum consensu et beneplacito nostri capituli proprie-
tavimus et proprietamus tres mansos cum dimidio et decimam!)
ibidem cum una curia sitos in Hokenem cum omnibus attinenciis,
viis et inviis, pratis, pascuis, silvis, echtwardis, aquis aquarumve
decursibus monasterio sanctimonialium in Derneborg iure perpetuo
possidendos, recepta resignatione libera et voluntaria a comitibus
de Woldenberge, qui predicta bona a nobis tenuerant iure et tytulo
feodali. Ut autem — —. Testes sunt Iohannes maior prepositus,
Arnoldus decanus, Wiradus Montis prepositus, Iohannes cellerarius,
Bernardus de Meynersem, Sifridus de Blankenborg, Heynricus de
Woldenberge canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Sifridus
de Rutenberge, Albertus Bok, Iohannes de Stedere, Heynricus
Rasehorn, Conradus Svaph milites et alii quam plures. Actum et
datum Hildensem anno domini millesimo cc. lxxx. ix., vi?. idus
aprilis.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 33. Siegel des Bischofs
erhalten, das des Domkapitels verloren. Auf der Rückseite von Hand des
14. Jahrhunderts: de tribus mansis et dimidio et decima cum curia, wo ebenfalls
dec. c, cur. von anderer Hand auf Rasur steht; die Abschrift des 14. Jahrhunderts
in Cop. VI, 105 S. 17 hat die betreffende Stelle in folgender Fassung: tres mansos
cum dimidio et quatuor areas cum una curia sitos in Hokenem et cum omnibus
attineneclis w. s. w. und stimmt hierin mit der Abschrift des 18. Jahrhunderts in
Cop. VI, 108a fol. 15 ebenda überein.
$26. Papst Nicolaus IV. beauftragt den Erzbischof (Boemund)
von Trier und die Bischöfe (Siegfried) von Hildesheim und (Heinrich)
!) decimam ibidem von anderer Hand und mit anderer Tinte auf Basur.
426 1289.
von Merseburg, dem Subdiakon Hermann, Sohne des verstorbenen
Grafen Heinrich von Gleichen, Propste zu st. Peter in Mainz, während
seiner Studienzeit in Rom die Einkünfte der von ihm an diesen Kirchen
innegehabten Benefizien unverkürzt folgen zu lassen. Rom, st. Maria
maggiore 1289 April 13.
Regest Kehr, UB. des Hochstiftes Merseburg (GQ. der Provinz Sachsen 36)
S. 421 Nr. 527, Langlois, Les Registres de Nicol. IV. Nr. 818.
$27. Die Ritter Johann und Ludolf von Escherde resignieren
dem Bischofe (Siegfried) den Zehnten und einen Hof in Dollbergen
und den Zehnien in Röddensen zu Gunsten des Kl. Wienhausen.
Hildesheim 1289 April 16 (xvi. kalendas mayi).
Testes sunt Sifridus de Rutenberge, Aschwinus de Luttere,
Borchardus de Cramme, Theodericus de Alten, Luderus et Seghe-
bodo fratres de Hanse milites.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen Nr. 108. Siegel wenig beschädigt an
roten bez. roten und gelben Seidenfüden.
$25. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Wienhausen den
Zehnten in Dollbergen und den in Röddensen nach der Resignation
der Ritter Johann und Ludolf von Escherde. Hildesheim 1289 April 17
(xv. kalendas mai).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Wiradus Montis prepositus, Iohannes cellerarius, Bernardus de
Meynersem, Sifridus de Blankenburg canonici Hildensemenses, Si-
fridus de Rutenberghe, Borchardus de Wildenstene, Aschwinus de
Luttere, Basilius de Rutenberghe milites, Thitmarus de Luttere,
Conradus de Saldere, Iohannes et Hugo de Ilsede famuli.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265 S. 24 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
$29. Mehrere Erzbischöfe und Bischöfe erteilen allen, welche
das Michaeliskloster und die Lambertikapelle an genannten Festtagen
besuchen und zur Ausbesserung beisteuern, einen Ablass von vierzig
Tagen. Rom 1289 April 22 (x. kalendas maii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 79. Von den acht Siegeln
an roten 4nd gelben Seidenfäden einige beschädigt. Gedr. Doebner, UB. I. S. 210
Nr. 426. Den Ablass bestätigt Bischof Siegfried in einer Urk. von 1289 August 30
(iii?. kalendas septembris), Or. a.a. O. Nr.80, beschädigtes Siegel an gleicher
Befestigung.
1289. 421
$809. Zwölf Erzbischöfe bez. Bischöfe erteilen allen, welche das
Kreuzstift und die Kapelle der h. Anna und Elisabeth an genannten
Festtagen besuchen, Indulgenz. Rom 1289 April 22.
Universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis nos
Gerhardus Moguntinus, Theoctistus Adrianopolensis et Iohannitius
Mokicensis dei gratia archiepiscopi, Duinus Pharensis, Valdebrunus
Avellonensis, Romanus Crohensis, Petrus Tirasonensis, Conradus
Tullensis, Maurus Ameliensis, Bonifacius Parentinus, Perronus Lari-
nensis et Leotherius Verulanus eadem gratia episcopi salutem in
domino sempiternam. Licet is, de cuius munere venit, ut sibi &
suis fidelibus digne ac laudabiliter serviatur, de habundantia pietatis
sue merita supplicum excedens et vota bene servientibus multo
maiora tribuat quam valeant promereri, desiderantes tamen reddere
domino populum acceptabilem fideles Christi ad complacendem ei
quasi quibusdam allectivis, muneribus, indulgentiis videlicet et
remissionibus invitamus, ut exinde reddantur divine gratie ap-
tiores. Eapropter nos de omnipotentis dei misericordia et bea-
torum Petri et Pauli apostolorum eius auctoritate confisi omnibus
vere penitentibus et confessis, qui ecelesie sancte Crucis et
capelle sancte Anne et sancte Elizabeth Hildensemensi de novo
constructe et consecrate pro suis reparationibus, fabricis vel struc-
turis, ornamentis, libris, luminaribus et aliis suis necessitatibus
manus porrexerint adiutrices sive in extremis laborantes quicquam
facultatum suarum legaverint vel pias suas elemosinas dederint vel
miserint, aut qui ad dictam ecclesiam seu capellam causa devotionis
accesserint in festis nativitatis, resurrectionis et ascensionis domini
nostri Ihesu Christi atque pentecostes, in singulis sancte Crucis
festis et gloriose virginis Marie, sancti Michaelis archangeli, sanc-
iorum lohannis baptiste et ewangeliste, sanctorum Petri et Pauli
et aliorum apostolorum, sancte Marie Magdalene, sancti Stephani,
sancti Laurentii, sancti Godehardi, sancti Nicolai, sancti Martini,
sancte Katerine, sancte Anne et sancte Elizabeth et in festo omnium
sanctorum (et in) festo dedicationum et patronorum ipsius ecclesie
(et) capelle et altarium in eis existentium et per si(ngulorum)
festorum predictorum octavas ac in die palmarum et per totam
septimanam passionis domini subsequentem singuli singulas d(ierum)
quadragenas de iniunctis sibi penitentiis, dummodo consensus dio-
cesani ad id accesserit, in domino misericorditer relaxamus. In
cuius rei noticiam sigilla nostra presentibus sunt appensa. Datum
428 1289.
Rome x. kalendas maii anno domini millesimo ducentesimo octua-
gesimo ix®., pontificatus domini Nicolai pape quarti anno secundo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 199. Die zwölf Siegel an
roten «nd gelben Seidenfäden meist wenig beschädigt.
$81. Gerhardus Moguntinus et Iohannitius Mokicensis archi-
episcopi, Duinus Pharensis, Petrus Tirasonensis, Bonifacius Parentinus
et Leotherius Verulanus episcopi erteilen allen, welche die Kirche des
Maria-Magdalenenklosters an den Festen der Geburt, Auferstehung und
Himmelfahrt Christi, Pfingsten, den Marienfesten, der heiligen Michael,
Peter und Paul, Maria Magdalena, Martin, Nikolaus, Godehard,
Bernward, Katharina, Agnes, aller Heiligen, dem Dedikations- und
dem Patronstage besuchen, einen Ablass von vierzig Tagen. Eom
1289 April 22 (x. kalendas may).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 108. Sechs Siegel in
rotem Wachs an gelben und roten Seidenfäden.
882. Domherr Friedrich von Adensen (Adenoys) genehmigt den
durch seinen Vater (Johann) vollzogenen Verkauf dreier Salzpfannen
in Münder, zweier Hausstellen und einer halben Hufe Landes an das
Kl. Barsinghausen. Hildesheim 1289 April 24 (in vigilia Marci).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Barsinghausen Nr. 60 mit dem Siegel des
Ausstellers. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. I, S. 46 Nr. 61.
888. Bischof Siegfried bekundet, dass Ludinger von Gerstenbüttel
(Garslebutle) und seine Söhne Ludenger und Widekind gegenüber dem
Kl. Wienhausen auf alles Recht an den Gütern in Hänigsen (Heningesen)
verzichtet und in die Hände der Ritter Siegfried von Rautenberg, Aschwin
von Lutter, Burchard von Wildenstein und des Knappen Friedrich von
Stedere Währschaft versprochen haben. Peine 1289 Mai 6 (pridie
nonas mayi, in die Iohannis ewangeliste).
Interfuerunt frater Theodericus et frater Reynerus conversi
eiusdem claustri, Godescalcus de Ellese, Thetmarus de Luttere famuli.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 109. Die Siegel des Bischofs, des
von Lutter und des von Rautenberg gut erhalten. Gedr. Hermann Meyer, Gesch.
des Kirchspiels Hünigsen S. 77.
884. Ritter Heinrich von Barienrode verkauft dem Kl. Lamspringe
drei Hufen in Eitzum bei Emne. Hildesheim 1289 Juni 2.
1289. 429
Heinricus miles!) de Berningerode — —. Notum sit omnibus
— —, quod ego de pleno consensu uxoris mee domine Hillegundis
et filiorum meorum Siffridi, Lippoldi, Iohannis et Siffridi et omnium
heredum meorum tres mansos in villa Eythzem prope Emne sitos
indecimales, quorum proprietas ad me iure hereditario pertinebat,
eum omni iure in villa et in campo, in pascuis et in silvis, et
habendi et instituendi opilionem et breviter cum omni iure, quo
ipsos hactenus possedi, pro quadraginta marcis examinati argenti
vendidi ecclesie Lamspringensi in perpetuum possidendos. Testes
huius venditionis sunt Leyhardus decanus, Bertoldus scolasticus
ecclesie sancte Crucis, Bernardus prepositus in Derneborch, Conradus
plebanus forensis eeclesie in Goslaria, Hermannus quondam plebanus
nove civitatis, Olricus quondam prepositus in Heninge, Luderus
prepositus in Escherte, Otto cellerarius in Redageshusen clerici,
Ekbertus camerarius, Ludolfus filius eius, Ernestus pincerna, Gerardus
Cyghenbart,2) Grubo de Lapideo monte, Conradus filius eius milites,
Thidericus: de Perremont, Lippoldus de Rothinge famuli, Conradus
Borchardi, Conradus de Dammone, lohannes Dives, Thidericus de
Minda burgenses et alii quam plures clerici et layci flde digni.
Ne igitur — —. Datum et actum Hildensem anno domini m?. cc.
Ixxx. ix9., iiii®. nonas iunii, in curia scolastici sancte Crucis.
Or. im Kol. St.-A. in Hannover, Lamspringe Nr. 58. Siegel des Ausstellers
in rotem Wachs an schwarzen und weissen Hanf- und gelben Seidenfüden, am
Rande beschädigt, zeigt zwei rechts gekehrte Fische über einander. Regest Doebner,
UB. I, S. 211 Nr. 427, Bode, UB. II, S. 382 Nr. 373.
8885. Domherr (Friedrich), Sohn des Edelherrn Johann von
Adensen, erwähnt in der Urk.- des letzteren für das Kl. Lahde.
Münder 1289 Juni 4 (sabbato infra octavam pentecostes).
Gedr. Westfäl. UB. VI, S. 449 Nr. 1415.
$86. Die Bevollmächtigten des Domkapitels bestimmen über die
Verwaltung der Obedienzien. Hildesheim 1289 Juni 17.
Dei gratia Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, Volradus
Montis prepositus, Iohannes cellerarius ecclesie Hildensemensis uni-
versis presentium inspectoribus orationes in domino cum debita
karitate. Non inmerito recipitur et ab omnibus approbatur, per
quod multiplex immo communis utilitas generatur. Igitur cum ex
Jy) Verlängerte Schrift. *) Or. Cygoghenbart.
430 1289.
multiplici defectu in amministratione obedientiarum non sine gravi
periculo animarum in nostra Hildensemensi ecclesia grave scandalum
oriretur, capitulum nostrum huic morbo obviare cupiens nobis duxit
libere committendum, si contra hoc aliquod salubre remedium pos-
semus adinvenire. Nos itaque accepta auctoritate capituli periculo
minus bene administrantium quanto salubrius possumus subvenire
volentes, per hoc tamen bene administrantibus derogare nolentes, de
administratione obedientiarum ita duximus ordinandum. Generale
enim capitulum pro obedientiariis semper sexta feria proxima ante
festum nativitatis sancti Iohannis baptiste in nostra debet ecclesia
observari et in illo capitulo omnes obedientiarii comparebunt et
quilibet ità munitus, quod ibi possit verius protestari, si de sua
obedientia vel obedientiis ad plenum possit vel non possit illo anno
quod ministrandum fuerit ministrare. De qua vero vel de quibus
protestatus fuerit, quod possit plene ministrare, nisi evidens et
legitimum impedimentum superveniat, illam obedientiam vel obe-
dientias ad suam administrationem obtinebit et capitulum de ad-
ministratione plenaria ad ipsum habebit respectum. Si autem evi-
dens et legitimum impedimentum, ut iam dictum est, superveniret,
illud statim . . decano et capitulo notificabit et ab administratione
illius illo anno cedet. De qua autem vel de quibus obedientiis
dixerit, quod non possit ministrare, illam vel illas illo anno capitulo
resignabit et decanus et seniores capituli de eis prout melius pote-
runt ordinabunt. Preterea singulis septimanis qualibet sexta feria
per decanum aut cui decanus commiserit pronunctiabitur in scriptis
in capitulo, à quo vel à quibus et unde quid in septimana sequenti
fuerit a quolibet ministrandum. Seryviturus etiam pro ebdomada cum
cuneis octo diebus ante administrationis tempus triticum, quod pro
illo tempore ipsum contingit, debet pistoribus presentare vel ipsos
adeo certificare, quod possint tempore debito et debite ministrare.
Quod si factum non fuerit, decanus et seniores capituli statim
dampno illius, qui cuneos procurare debuit, procurabunt etiam si
necesse fuerit sub usuris, et nichilominus qui procurare neglexit,
si infra alios octo dies post primos octo dies faciende certificationis
inmediate connumerandos capitulo non satisfecerit, auctoritate huius
statuti claustrum intrabit non exiturus, donec capitulo de dampnis
et interesse per ipsum plenarie satisflat. Item serviturus ad refec-
torium cum carnibus octo diebus ante tempus administrationis sue
ordinabit adeo pro certo cum cocis, quod possint tempore debito et
1289. 431
debite ministrare. Quod si factum non fuerit, decanus et seniores
capituli dampno illius, qui ministrare debuit, procurabunt etiam si
necesse fuerit sub usuris, et nichilominus qui hoc cum cocis pro-
curare neglexit, si infra alios octo dies post primos octo dies, ante
quos cocos certificare debuisset, inmediate connumerandos capitulo
non satisfecerit, auctoritate huius statuti claustrum intrabit non
exiturus, donec capitulo de dampnis et interesse per eum plenarie
fuerit satisfactum. Si vero carnes tales, que tunc pro tempore
debentur, non inveniuntur, tunc ille obedientiarius sub simili pena
et modo, sicut superius in consimilibus administrationibus dicitur,
certificabit cocos, quod possint suo tempore in denariis vel aliis
secundum quod decano et senioribus capituli visum tunc fuerit
ratione habita ministrare. Ipsa vero dominica, qua cum carnibus
servire inceperit, decem solidos ad pisces pro qualibet feria illius
septimane, in qua feria emendi sunt pisces, presentabit, cui decanus
de consilio seniorum capituli decreverit presentandos. Quod si
factum non fuerit, decanus et seniores capituli dampno illius, qui
dictos denarios hoec modo dare debuit, illos decem solidos vice
capituli procurabunt, si necesse fuerit similiter sub usuris, et nichi-
lominus si idem infra septimanam illam, qua cum!) piscibus servire
debuit et neglexit, capitulo non satisfecit, auctoritate huius statuti
claustrum intrabit non exiturus, quousque capitulo per ipsum de
dampnis et interesse totaliter satisflat. Item pro qualibet die in
quadragesima pro piscibus a quolibet dandis obedientiarius, qui pro
tempore fuerit, cocis aut illis,??) cui decanus de consilio seniorum
capituli dari mandaverit, octo diebus ante tempus administrationis
sue decem solidos presentabit sub simili pena iam premissa aut eos
certificabit, quod pro certo possint tempore debito et debite mini-
Strare. Quod si non fecerit, capitulum providebit sicut superius
in consimilibus administrationibus plenius est?) expressum. Item
denarii vigiliarum octo diebus ante tempus administrationis sue, si
eodem modo cui decanus de consilio seniorum capituli presentandos
decreverit non fuerint presentati, statim decanus et seniores capituli
dampno illius, qui procurare debuit, illos denarios etiam si opus
fuerit sub usuris vice capituli ministrabunt, et ille, qui procurare
debuit et neglexit, si infra alios octo dies post primos octo dies,
in quibus denarios procurare debuerat, inmediate connumerandos
1) cum über der Zeile nachgetragen. ?) So das Or. °) est über der Zeile
nachgetragen.
432 1289.
capitulo non satisfecit, auctoritate huius statuti claustrum intrabit
non exiturus, donec capitulo de dampnis et interesse plene per
ipsum fuerit satisfactum. Item serviturus ad caritatem octo diebus
ante tempus sue administrationis certificabit pistores de tritico et
cocos de pullis et piscibus et Henricum Reinfredi de vino, ita quod
pro certo possint tempore debito et debite ministrare. Quod si
factum non fuerit, decanus et seniores capituli statim dampno illius,
qui administrare debuit, procurabunt, si necesse fuerit ad usuras,
et nichilominus qui sic procurare neglexit, si infra alios octo dies
proximos post illos, in quibus ista procurare neglexit, capitulo non
satisfecit, mox auctoritate huius statuti claustrum intrabit non exi-
turus, nisi capitulo totaliter satisfecerit de premissis. Item que de
custodia, celleraria et archidiaconatu in Nethelinge ministranda
fuerint ante administrationis sue tempus octo diebus pistores de
tritico, coci de pullis et piscibus et suis similibus, Henricus Rein-
fredi de vino certificari debent, quod possint pro certo et tempore
debito et debite ministrare. Quod si factum non fuerit, decanus
et seniores capituli statim dampno illius, qui ministrare debuit,
procurabunt sub periculo, si oportuerit, usurarum, et nichilominus
iste negligens, si infra alios octo dies inmediatos post primos octo
dies, ut sepe diximus, connumerandos capitulo non satisfecerit,
auctoritate huius statuti statim claustrum intrabit non exiturus,
donec capitulo satisfactionem fecerit debitam et condignam. Ceterum
salva ordinatione omnium premissorum quilibet preter supradicta
de bonis obedientiarum, quorum administrationem in predicto gene-
rali capitulo in se recepit, quicquid fuerit dandum vel ministrandum
octo diebus ante administrationis sue tempus illa pistoribus, illa
cocis, illa Henrico Reinfredi et singula singulis vel quibus decanus
de consilio!) seniorum capituli presentari mandaverit, presentabit.
Quod si factum non fuerit, statim decanus et seniores capituli
dampno illius, qui ista procurare debuit, sub usuris, si oportuerit,
procurabunt, et nichilominus iste negligens, si infra alios octo dies
continuos post illos primos octo dies, in quibus presentare debuit
presentanda, capitulo de dampnis et interesse non satisfecerit, auc-
toritate huius statuti claustrum intrabit non exiturus, donec de pre-
missis capitulo fuerit satisfactum. Si autem aliquis habet obedientiam,
in qua legitimum impedimentum superveniens habuerit, ille nobis
I) Or. consiliorum.
1289. 433
quatuor aut nobis substitutis illud indicabit impedimentum, et nos
sub premissis modis secundum statum tunc presentem taliter ordi-
nabimus, quod capitulum aliquid et obedientiarius aliquid recipiat,
prout nobis videbitur expedire. Si vero aliquis in claustro sic
iacentium infra mensem illum, quo claustrum, ut supra dicitur, intra-
verit, capitulo non satisfecerit, sicut predicitur, obedientia illa, de
qua neglexit!) ministrare suo tempore, statim post predictum mensem
ipso facto vacet et ille, quem ordo recipiendi tangit, acsi ille mortuus
sit, a quo de facto vacat, recipiet, nisi dolose, quod absit, in claustro
ideo sic iaceret, ut post illum mensem sequentem eum in ordine in
minus bona obedientia possit ledere vel gravare, in quo casu nobis
tale dubium emendandum vel declarandum aut nobis substitutis
specialiter reservamus. Omnis enim hec ordinatio sive statutum
hoc modo, quo prescriptum est, servabitur a festo nativitatis sancte
Marie virginis ad tres annos, interpretatione eius, si in aliquibus
vel aliquo dubium exortum fuerit, nobis per omnia reservata, ulterius
duraturum, nisi capitulum in ipso aliquid in melius duxerit refor-
mandum. Omnes vero supradicti in omnibus suprascriptis articulis
nec a decano nec a capitulo debent in aliquo gratiam aliquam
optinere. Preterea ut omnis rancor et omnis dissensionis materia
ab universis nobis et singulis auferatur, quecumque de preterito
tempore usque modo de obedientiis et bonis predictis a fratribus
nostris tam vivis quam mortuis minus bene sunt data auctoritate
capituli nobis in hac parte commissa totaliter in nomine domini
presentibus in perpetuum relaxamus. Et in huius ordinationis seu
statuti firmitatem et ratificationem presens scriptum inde confectum
sigilis videlicet nostri capituli et nostris fecimus sigillari. Datum
Hildensem anno dominice incarnationis millesimo cc®. xxx. nono,
xvy9. kalendas iulii. Conradus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 303. Siegel des
Domkapitels fast zur Hälfte verloren, die ander vier wenig oder garnicht verletzt.
837. Johann von Adensen verkauft dem Kl. Wülfinghausen den
Zehnten in Verdessen und resigniert ihn dem Bischof Siegfried. Hildes-
heim 1289 Jul 15 (idus iulii).
Testes huius venditionis sunt . . Arnoldus decanus, Bernardus
scolasticus, Iohannes celerarius, Iohannes (de Ro)dhen canonici Hil-
J) Or. ministrare neglexit mit Zeichen der Umstellung.
Hildesh. UB. IIL 28
434 1289.
densemenses, Ekbertus camerarius, Ernestus pincerna, Iohannes de
Wivinge, Conradus de ... ., Ludoldus de Eschere, Basilius de
Rutenbergh, Albertus Bok, Lukemannus de Geynhu(sen mili)tes,
Arnoldus Bok, Ernestus frater suus, Bodo de Aulica, Hermannus
Bok, Her(mannus) de Ger(merdes)sen.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 43, Siegel verloren. Gedr.
von Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 34 Nr. 14.
$85. Mehrere Erzbischöfe und Bischöfe erteilen den Besuchern
und Unterstützern des Kl. Heiningen Indulgene. Rieti 1289 Juli 15.
Universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis nos
Philippus Salernitanus,!) Petrus Arborensis, Iohannicius Mokicensis
et Theoctistus Adrianopolensis dei gratia archiepiscopi, 2?) Raymundus
Vapincensis, Guillelmus Callensis, Petrus Tyrasonensis, Thomas
Interampnensis, Bonifacius Parentinus, Galterius Nygrapontanus,
Bonus Iohannes5) Esculanus, Bartholomeus Gaietanus, Conradus
Tullensis, Perronus*) Larinensis,5) Leotherius Verulanus, Guillelmus
Dignensis, Duinus®) Phariensis,7 Adam Aversanus, Franciscus
Phanensis®) episcopi salutem in domino sempiternam. Licet is, de
cuius munere venit, ut sibi a suis fidelibus digne et laudabiliter
serviatur, de habundancia pietatis sue merita supplicum excedens
et vota bene servientibus multo maiora tribuat, quam valeant pro-
mereri, desiderantes tamen reddere domino populum acceptabilem
fideles Christi ad complacendum ei quasi quibusdam allectivis
muneribus, indulgenciis videlicet et remissionibus invitamus, ut ex-
inde reddantur divine gracie apciores. Cupientes igitur, ut mona-
sterium sanctimonialium in Heninghen in honorem beatorum Petri
et Pauli apostolorum constructum ordinis sancti Augustini Hilden-
semensis dyocesis congruis honoribus frequentetur et a Christi
fidelibus iugiter veneretur, omnibus vere penitentibus et confessis,
qui ad dictum monasterium in festis subscriptis videlicet in diebus
dedicacionum ipsius monasterii et altarium in eodem existencium
vel in anniversariis diebus,9?) in quatuor festivitatibus gloriose vir-
ginis Marie, in singulis festis beatorum Petri et Pauli apostolorum,
beate Marie Magdalene, beatorum Augustini et Nycolai pontificum,
beate Katerine virginis et per octavas omnium festivitatum pre-
I) Cop. Galernitanus. 3) episcopi archiepiscopi. 8) Bonnsiohes.
*) Pernonus. — 5) Larmensis. °*) Dumus. ") Phanosinus (?). °) Pharensis.
9) dierum.
1289. 43b
dictarum causa devocionis accesserint, aut qui dicto monasterio vel
altaribus eiusdem pro suis luminaribus, ornamentis, structuris vel
aliis suis necessariis manus porrexerint adiutrices aut in extremis
laborantes quicquam suarum legaverint facultatum, nos de omni-
potentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum
eiusdem!) auctoritate confisi singuli singulis singulas dierum quadra-
genas de iniunetis sibi penitentiis, dummodo consensus diocesani ad
id accesserit, in domino misericorditer relaxamus. In cuius rei
testimonium presens scriptum sigillorum nostrorum munimine duximus
roborandum. Datum Reate idus iulii anno?) millesimo ducentesimo
octuagesimo nono, pontificatus domini Nicolai pape quarti anno
secundo.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, Ms. 546 S. 126 in der
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
$89. Bischof Siegfried schenkt mit Zustimmung des Domkapitels
den Zehnten in Verdessen, den ihm der Edele Johann von Adensen
resigniert hat, dem Kl. Wülfinghausen. Hildesheim 1289 Juli 15
(idus iulii).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Wiradus Montis prepositus, Geveh(ardus) prepositus sancte Crucis,
Bernardus scolasticus, Iohannes cellerarius canonici Hildensemenses,
Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna, Sifridus de Rutenberg,
Albertus Bok milites, Hermannus et Arnoldus Bok famuli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 44. Siegel verloren.
Gedr. von Hodenberg, Calenberger UB. VIII, S. 34 Nr. 42.
840. Papst Nikolaus IV. gestattet dem Kl. Heiningen den Gottes-
dienst zur Zeit eines Interdiktes bei verschlossenen Türen und ohne
Gelüute und mit Ausschliessung der Exkommunieierten. Bieti 1289
Juli 23. |
Nicolaus®) episcopus servus servorum dei dilectis in Christo
flliabus . . priorisse et conventui monasterii in Heninge per prio-
rissam soliti gubernari ordinis sancti Augustini Hildesemensis
diocesis salutem et apostolicam benedictionem. Devotionis vestre
precibus inclinati auctoritate vobis presentium indulgemus, ut, cum
generale terre fuerit interdictum, liceat vobis clausis ianuis quibus-
l) eorundem. ?) anno mill fehl. — 9) Verlängerte Schrift.
og*
436 1289.
libet aliis presertim excommunicatis et interdictis exclusis non pul-
satis campanis canonieas horas dicere et per capellanum proprium
dicta officia facere celebrari, dummodo vos vel idem capellanus
causam non dederitis interdicto nec id contingat vobis specialiter
interdici. Nulli ergo — —. Si quis autem — —. Datum Reate
x. kalendas augusti, pontificatus nostri anno secundo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 41. Bleibulle an roten und
gelben Seidenfäden.
$41. Der Vogt von Lichtenberg bekundet, dass der Meier in
Luttrum allen Ansprüchen an einen Hof daselbst entsagt und dessen
Sohn den Hof als Meier vom Kreuzstift auf drei Jahre erhalten hat.
Lichtenberg 1289 August 26.
Echehardus de Vinna advocatus in Lechtenberche notum esse
volumus omnibus presens scriptum cernentibus, quod inter dominos
ecclesie sancte Crucis Hildensemensis et inter Bertrammum de
Luttenem quondam eorum villicum super edificiis et inpensis curie
in Luttenem me mediante et instanter petente talis composicio
intercessit. Idem Ber(trammus) coram me in castro Lechtenberche
et dominis T(iderico) H(enrico) de Walmode et Wil(likino) de Olbere
et B(runone) dieto Crevet et aliis pluribus honestis militibus omni
iuri et actioni, quam habere in predicta curia Luttenem videbatur,
manu et lingua renunciavit penitus, ut est moris, et me humiliter
supplicante predicti domini eandem curiam filio predicti Ber(trammi)
tamquam villico a festo Petri proxime instantis!) locaverunt in
antea ad tres annos. Et idem villicus coram me diligentius repro-
misit, quod eosdem dominos in iure suo bene et benivole per istud
triennium pertractabit et nichil in eadem curia ediflcabit, nisi fuerit
de eorum beneplacito voluntatis. Triennio vero elapso sepedicta
curia ab antedicto villico erit omnimodis absoluta, nisi de speciali
gratia et amicicia sibi denuo committatur. Testes huius compo-
sitionis sunt domini T(idericus) H(enricus) de Walmode, Wil(likinus)
de Olbere et B(runo) dictus Crevet honesti milites et alii quam
plures homines fide digni. In cuius rei evidens argumentum presens
scriptum meo et Ber(nhardi) domini prepositi de Derneburch et
T(iderici) H(enrici) de Walmede sigillis diligencius est signatum.
Actum anno domini m?. cc? lxxx?ix?. in castro Lentenberche!) feria
sexta post Bartolomei.
1) So dae Or.
1289. 437
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 200. Die drei Siegel von
den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
842. Bischof Siegfried vidimiert drei Urkunden der Grafen von
Scharzfeld betr. Resignation der Vogtei über die Meierei in Borsum.
Hildesheim 1289 August 29.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus notum esse
volumus universis presentium inspectoribus vel auditoribus publice
protestando, quod litteras, que sequuntur, non cancellatas, non
abolitas nec in aliqua sui parte viciatas seu corruptas vidimus in
hec verba (folgen die drei Urkunden von 1230 Mai 18). In cuius
rei testimonium sigillum nostrum presentibus duximus apponendum.
Datum Hildensem anno incarnationis eiusdem m?. cc?, Ixxx?. ix9., in
die decollationis sancti Iohannis baptiste.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 304. Stark
beschädigtes Siegel des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Die drei eingeschobenen Urk. vgl. Bd. II, S. 126 Nr. 282, 283 und 284.
$48. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Godehardikloster das Eigentum des Zehnten in Ohlenrode (Olden-
rode). Hildesheim 1289 September 21 (xi?. kalendas octobris, in die
beati Mathei apostoli et ewangeliste).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Wulradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Iohannes celle-
rarius, Bernardus de Meynersem, Sifridus de Blankenborg, Heyn-
ricus de Woldenberge canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius,
Ernestus pincerna, Iohannes de Escherte, Iohannes, Ludolfus fratres
de Goltorne, Sifridus et Basilius fratres de Rutenberge, Conradus
de Elvede milites.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 40. Siegel des Bischofs
und Bruchstück des Kapitelsiegels. Auf der Rückseite von Hand des 17. Jahrh.:
decima in Oldenrode im Ambt Winzenburg restituitur monasterio, also Ohlenrode.
844. Herzog Heinrich von Braunschweig nimmt das Kl. Lam-
springe mit den Besitzungen in seinen Schutz. Hardenberg 1289
September 29 (in die sancta beati Mychahelis archangeli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 59. Eingenähtes stark
beschädigtes Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr.
Harenberg, Hist. Gandersh. S. 789.
488 1289.
845. Bischof Siegfried überträgt dem Domkapitel zwei Hufen in
Emmerke (Embereke), die ihm der Bürger Dietrich Werdegen (Dignus)
und dessen Bruder Johann resigniert haben. Hildesheim 1289 Sep-
tember 30 (pridie kalendas octobris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 305. Siegel des
Bischofs und beschädigtes des Domkapitels. Auf der Rückseite von Hand des
15. Jahrhunderts; de duobus mansis in Emberke soL i ad obedientiam Embreke
Arnoldi de Vridach. Gedr. Sudendorf, UB. IX S. 104. Regest Doebner, UB. I,
S.212 Nr. 429. Eine zweite etwas kürzere Fassung a. a. O. Nr. 306 mit den gut
erhaltenem beiden Siegeln.
&46G. Propst Volrad, Dechant Ludinger und das Kapitel des
Moritzstiftes übertragen eine Zinshufe und eine Hofstätte in Bierbergen
(Berberghe), welche Volbert von Hoheneggelsen (Honeckelsem) ihnen
nach Empfang von acht Mark durch die Testamentsvollstrecker des
verstorbenen Schulmeisters Bertold vom Brühl resigniert hat, den
Scholaren. Hildesheim, Moritzberg 1289 Oktober 8 (octavo ydus
octobris).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Moritzetift Nr. 54. Siegel des Propstes
und beschädigtes des Kapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 212 Nr. 430.
847. Abt Dietrich, Prior Florenz und der Konvent des Godehardi-
klosters verkaufen dem Kl. Riddagshausen vier Hufen in Meerdorf, die
ihnen Bodo von Meerdorf aufgelassen hat, für 12 Mark, mit denen sie
den Zehnten in Ohlenrode (Oldenrode) von Bischof Siegfried lösen.
Hildesheim 1289 Oktober 19 (quarto decimo kalendas novembris).
Testes huius venditionis sunt Leynardus decanus, Bertoldus
scolasticus ecclesie sancte Crucis clerici, Thidericus de Stokkem,
Hermannus Lepel milites, Hermannus et Ludolfus fratres dicti
Evecen burgenses Hildensemenses.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 274.
Siegel des Abtes und des Konventes beschädigt. Regest Doebner, UB. I, S. 213
Nr. 431.
848. Das Stift Gandersheim schenkt dem Kl. Escherde sechs
Hufen in Barfelde und wird durch Ritter Ludold von Escherde, der
sie ihm resigniert hat, durch sechs Hufen in Hateshusem entschädigt.
1289 Oktober 27.
Nos Margareta dei gratia abbatissa, Mechthildis preposita, Luc-
gardis decana totumque capitulum secularis ecclesie de Gandersem
1289. 439
ad perpetuam rei memoriam recognoscimus in hiis scriptis, quod
habita deliberatione provida de communi consensu sex mansos sitos
in villa Berrevelde, quos Ludoldus de Escherde!) miles a nobis in
feodo tenuit et nobis libere resignavit, monasterio sanctimonialium
in Escherde donavimus iure proprietario perpetuo possidendos. In
quorum commutatione dictus Ludoldus sex mansos sitos iu villa
Hateshusem, quos titulo proprietatis possedit, de consensu heredum
suorum nobis et ecclesie nostre predicte donavit similiter perpetuo
retinendos. Ad cuius — —. "Testes sunt domini Conradus plebanus
saneti Georii, Herbordus, Fredericus, Godefridus, Iohannes de Wlving-
hosen canonici in Gandersem, Bruningus officialis, Heidenricus de
Hedererhusen milites et alii quam plures fide digni. Datum anno
domini m, ceOlxxx. nono, in vigilia apostolorum Symonis et Iude.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 74. Gut erhaltenes Siegel
der Äbtissin und wenig beschädigtes des Kapitels.
$849. Bischof Siegfried einigt sich mit der Stadt wegen Verlegung
der Bischofsmühle nach ihrem früheren Platz zwischen dem Maria-
Magdalenenkloster und der steinernen Brücke, wegen ihres jetzigen
Platzes, wegen Abtretung des sogen. Meienberg an die Stadt und der
etwaigen Befestigung der Venedig. Hildesheim 1289 November 12 (pridie
idus novembris).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Wilradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Wernerus ple-
banus, Iohannes cellerarius, Bernardus de Meynersen, Sifridus de
Blankenborg canonici Hildensemenses, wnd Bürger.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 668. Siegel des Bischofs und be-
schädigtes des Domkapitels. Gedr. Abgenöthigte in iure et facto wohlbegründete
Animadversiones etc., Hildesheim 1722, S. 155, Lauenstein, Hist. dipl. I, S. 149,
Doebner, UB. I, S. 213 Nr. 432.
850. Bischof Siegfried verpflichtet sich, bis zum 24. Juni (Iohannis
bapt.) die Bischofsmühe an ihren früheren Platz zurückverlegen und
das Tor hinter der Kurie des Domherrn Lippold von Stockem nieder-
reissen zu lassen, widrigenfalls er den Bürgern die Münze verpfänden
wird. Hildesheim 1289 November 12 (pridie idus novembris).
Testes sunt Iohannes maior prepositus, Arnoldus decanus,
Wiradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Wernerus ple-
1) Das c übergeschrieben.
440 1289.
banus, Iohannes cellerarius, Bernardus de Meynersem, Sifridus de
Blankenborg canonici Hildensemenses, und Bürger.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 804. Siegel des Bischofs und stark
beschädigtes des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 214 Nr. 433.
851. Stift und Stadt Einbeck bekunden, dass die von Hetjers-
hausen dem Kl. Lamspringe sechs Hufen und drei Hofstellen in Bönnien
verkauft hat. Einbeck 1289 November 24.
Omnibus presens scriptum visuris Henricus decanus, Arnoldus
scolasticus, Olricus custos totumque capitulum ecclesie Embicensis
et eiusdem opidi consules sinceram karitatem in eo, qui est omnium
vera salus. De negociis et contractibus consulte fit scriptura, ut
res, que in modernorum oculis agitur, ad futurorum notitiam litte-
rarum testimonio prorogetur. Tenore igitur presencium protestamur
et signiflcamus universis ipsum visuris, quod dominus Heydenricus
miles dictus de Hedeiershusen, Lippoldus, Theodericus, Hermannus
et Andreas eiusdem filii sex mansos cum tribus areis in villa
Boningen et campo ibidem sitos preposito et conventui cenobii
sanctimonialium in Lamespringe pro lvi marcis puri argenti nobis
presentibus et audientibus vendiderunt cum consensu heredum suo-
rum et omnium, quorum asse(nsus) de iure fuerat requirendus.
Qua pecunia dicti venditores prefatum An(dream) ab hominibus
domini O(ttonis) comitis dieti de Everstene captivatum in bello a
vinculis absolverunt. Predictum igitur prepositum Dedolfum nomine
de suprascriptis bonis cum omnibus suis pertinenciis silvis videlicet,
pratis et pascuis pleno iure ab omni ad(vocatia) liberis et so(lutis,
Sicut hidem venditores ipsa) possederant, proprietatis tytulo ad
perpetuos dicti cenobii usus profuturis vidimus a (me)moratis ven-
ditoribus per pilleum investiri. Qui etiam venditores de evictione
caventes coram nobis in dicti prepositi et militum subscriptorum
manus fide prestita promiserunt, quod memorato cenobio predictorum
bonorum ubicumque necesse fuerit prestabunt legitimam warandiam.
In cuius rei testimonium nos t(am a)b emptoribus quam venditoribus
rogati sigilla nostra presenti pagine duximus apponenda, et nos
venditores supradicti ad plenam rei geste evidentiam et in signum
rat(hi)bicionis omnium predictorum sigillis nostris similiter commu-
nivimus idem scriptum. "Testes insuper sunt Iohannes de Dalem,
Henricus de Ghitlo, Henricus Graculus, Albertus de (Le)llem, Hen-
ricus de Wenthusen milites, Bertoldus de Knestede, Bertoldus de
1289. 441
Netelingen, Albertus de Wallenstede famuli et quam plures alii fide
digni. Datum et actum in Embike anno domini m?. cc?. Ixxxix?.,
in die beati Crisogoni martiris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 60. An gelben Seidenfüden
eingenähtes und zerbröckeltes Siegel des Klosters, am Rande beschädigtes der
Stadt, des Heidenrich ( Horn) und des Andreas von Hetjershausen (Helm mit Horn),
die drei anderen verloren. Die Ergänzungen nach dem Cop. des Klosters, Ms. 530,
S. 273 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
852. Schenk Ernst und seine Frau gestatten dem Bischof Sieg-
fried und dem Domkapitel den Rückkauf der halben Meierei in Einum
und einer Rente aus dem bischöflichen Zins ın Alfeld. Hildesheim 1289.
Ego Ernestus pincerna Hildensemensis presentibus publice re-
cognosco, quod ego et domina Mechthildis uxor mea et mei iusti
heredes dimidiam villicationem in Eynem videlicet duodecim mansos
litonum cum hominibus attinentibus et cum omni iure suo et sex
talentorum redditus in censu episcopali intra muros Alvelde iusto
feodi titulo nobis a venerabili domino meo Sifrido Hildensemensi
episcopo de consensu capituli sui collata dabimus eidem domino
nostro episcopo aut suo successori aut capitulo ad reemendum quo-
cumque anno, dummodo hoc ante festum saneti Iohannis baptiste
flat, pro septuaginta tribus marcis puri argenti Hildensemensis
ponderis, sicut in litteris domini nostri episcopi sigillo suo et capi-
tuli sigillatis facti sive infeodationis seriem continentibus plenius
continetur. De argento vero predicto unus ferto debet etiam simi-
liter defalcari. Et in huius rei — —. Datum Hildensem anno
domini m?. cc?. Ixxx?. nono.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 307. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers.
858. Das Domkapitel überträgt dem Maria- Magdalenenkloster
eine Lathufe in Farmsen unter angegebenen Bedingungen. ^ Hildes-
heim 1289.
Iohannes dei gratia prepositus, Armoldus decanus, Bernardus
scolasticus totumque capitulum Hildensemense omnibus has litteras
audituris notum sit, quod unum mansum nostrum litonicum in Ver-
mersem, quem Iohannes dictus de Soledhe nobis sponte et libere
resignavit et nos conventui sororum in Hildensem, qui dictum
mansum a memorato Iohanne emerat, ad annuum censum videlicet
quatuor solidorum concessimus eo pacto, quod, si aliquis lito, qui
442 1290.
ad eundem mansum hereditario iure spectet, velit ipsum mansum
reemere, illi litoni conventus sororum dimittet mansum predictum
recipietque mansi precium secundum quod arbitrati fuerint discreti
viri, quos ad hoc summum capitulum voluerit ordinare. Quodsi non
appareat talis lito, sepedictus mansus prefato conventui pro censu
debito remanebit. Et hoc protestamur hac littera sigilli nostri
munimine roborata. Datum Hildensem anno domini m?. cc. Ixxxix?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 109. Stark beschädigtes
Kapitelssiegel.
854. Hermann Bock von Nordholz gibt dem Bischof Siegfried
und dem Domkapitel den Rückkauf des Dorfes Mahlerten und den
von acht Hufen in Burgstemmen (Borchstemne) für 200 Mark Silber
frei, den des Schlosses Poppenburg aber nur im Verein mit jenen.
Poppenburg 1290 Januar 12 (pridie idus ianuarii).
Testes huius rei sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis pre-
positus, Iohannes cellerarius, Bernardus de Meinersem, Sifridus de
Blankenburg canonici Hildensemenses, Iohannes de Adenoyes, Ek-
bertus kamerarius,!) Ludoldus de Eskerte, Ernestus pincerna,
Ludolfus camerarius milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, bomstift Hildesheim Nr. 308. Das beschädigte
Siegel zeigt zwei Ziegenböcke nach links über einander. Gedr. Sudendorf, UB. I,
S. 250.
855. Das Domkapitel genehmigt den Verkauf von fünfzehn Morgen
Land in Osede an die Kapelle in Wittenburg. Hildesheim 1290
Februar 1.
Dei gratia .. prepositus, . . decanus, ... scolasticus et capitulum
Hildensemensis ecclesie omnibus has litteras visuris vel audituris
perpetuam in domino salutem. Notum esse volumus tam presentibus
quam futuris, quod, cum quidam .sacerdos quindecim iugera in
Osedhe sita, decimalia capelle in Wittenborch, pertinentia ad sancti
Godehardi chorum in ecelesia nostra procurante fratre Iohanne apud
ipsam capellam domino famulante de consensu capituli nostri,
accedente etiam consensu Arnoldi ecclesie nostre decani, patroni
beneficii chori sancte Godehardi, pro remedio anime sue ad dictam
capellam in Wittenborch pro xi talentis comparasset, nos ipsam
emptionem gratam et ratam habentes ipsa quindecim iugera cum
l) Or, kmerarius.
1290. 443
proprietate et omni iure in ipsa villa Osede et extra villam in
agris, in pascuis et in silvis predicte capelle in perpetuum propter
deum contulimus ad usus sacerdotis, qui ibidem pro tempore elegerit
domino famulari. 'Testes huius rei sunt Arnoldus decanus, Wiradus
Montis prepositus, Bernhardus scolasticus, Iohannes cellerarius loci
archidyaconus, Sifridus de Blankenburgh, Hermannus custos eiusdem
capelle patronus et alii quam plures. Ut autem hec nostra collatio
firma et inconvulsa perpetuis temporibus perseveret, presens scriptum
inde confectum sigillis capituli nostri et Arnoldi ecclesie nostre
decani fecimus communiri. Datum Hildensem anno domini mille-
simo cc?Ixxxx., kalendas februarii.
Or. im German. Museum zu Nürnberg. Siegel vom Pergamentstreifen verloren.
856. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Derneburg das Eigentum von drei Hufen und Hausstellen in
Ottbergen. Hildesheim 1290 Februar 19 (xi. kalendas mareii).
Testes eciam predicte collacionis sunt Arnoldus decanus, Ber-
nardus scolasticus, Wlradus prepositus montis sancti Mauricii Hil-
densemensis, Bernardus de Meynersen, Sifridus de Blankenburc,
Henricus de Woldenberch canonici Hildensemenses, Hinricus et
Hermannus comites de Woldenberch.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106, S. 15 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
857. Ministerial Aschwin von Oldendorpe stellt dem Bischof und
Domkapitel frei, die von ihnen gekauften Hufen in Eberhausen und
Moringen zurückzukaufen. Hildesheim 1290 Februar 19.
Asqninus dictus de Oldendorpe ministerialis Hildensemensis
ecclesie audituris has litteras seu visuris salutem in domino. Noverint
universi, quod nos quatuor mansos, quos pro viginti marcis examinati
argenti a domino nostro episcopo Hildensemensi emimus tali con-
ditione. Et nos et heredes nostri tenemus et tenere debemus ab
ipso, quod, quandocumque idem dominus noster episcopus Sifridus
vel successor ipsius dictos quatuor mansos cum attinenciis man-
cipiorum et quorumlibet aliorum pro viginti marcis examinatis
reemere voluerit, licitum et liberum sibi erit, et nos vel aliquis
heredum nostrorum dictam reemptionem non debebit aliquatenus
impedire. Super quo ne dubitari contingat, presentem litteram
memorato domino nostro episcopo et capitulo Hildensemensi ad
444 1290.
cautelam dedimus et sigillis nobilium Henrici senioris et Henrici
iunioris comitum de .Waldenberc obtinuimus sigillari. Testes insuper
huius rei sunt Conradus Svaf et Ludolfus camerarius milites, Hen-
ricus et Asquinus frater de Stenberch famuli et plures alii fide
digni.) Actum et datum Hildensem anno domini m. cc. Ixxxx.,
undecimo kalendas marcii. Predictorum autem mansorum duo siti
sunt in Everdeshusen et dimidiam marcam solvunt, reliqui duo siti
sunt in Moringe et similiter dimidiam marcam solvunt.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 309. Die beiden
Siegel der Grafen von Wohldenberg stark beschädigt.
$55. Petrus Arborensis archiepiscopus, Marcellinus Turtibu-
lensis, Waldebrunus Avellonensis, Theobaldus Canensis, Willelmus
Dingnensis, Bonus Iohannes Esculanus, Willelmus Callensis, Iacobus
Treventinus et Peronus Larinensis episcopi erteilen allen, welche die
Kirche des Maria- Magdalenenklosters an genannten Festiagen besuchen
und zur Fabrik und Unterhaltung der Beleuchtung und des Kirchen-
schmuckes beitragen, vierzig Tage Ablass. Rom 1290 vor Februar 22
(pontificatus domini Nicolai pape anno secundo).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 116. Neun Siegel in
rotem Wachs an gelben bez. roten und gelben Seidenfäden.
859. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Propst Gerold und dem Konvente des Maria-Magdalenen-
klosters die Hälfte des Zehnten in Schellerten (Scelerten), die von ihm
Ritter Ludold von Escherde (Esscerte) zu Lehn hat. Hildesheim 1290
Februar 22 (viii. kalendas marcii).
Huius rei testes sunt Sifridus de Rutenberge, Egbertus came-
rarius, Ludoldus de Esscerte milites, Thidericus de Rohthinge,
Lyppoldus de Rohthinge ministeriales, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 110. Siegel des Bischofs
und beschädigtes des Kapitels. Regest Doebner, UB. I, S. 215 Nr. 434. In der
Urk. vom 25. Februar (in crastino sancti Mathie), Or. a. a. O. Nr. 111, verzichtet
Ritter Johann von Escherde, ein Verwandter des Ludold, auf alle Ansprüche an
den Zehnten. Beschädigtes Siegel.
$60. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Bertold
Putteclere sechs Hufen in Hotteln dem Propste Hermann des Bartholomäi-
I) Or. digne.
1290. 445
stiftes für elf Pfund verkauft hat. 1290 Februar 24 (in die Mathie
apostoli).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Mus. Nr. 247. Siegel verloren. Die
Tagesangabe im 14. Jahrhundert nachgetragen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 215 Nr. 435.
861. Ritter Wulfer vom Werder entsagt allen Ansprüchen auf
Güter in Sorsum und Barnten gegenüber dem Maria-Magdalenenkloster.
Hildesheim 1290 Februar 25.
Wulverus miles dictus de Insula audituris has litteras seu
visuris salutem in domino. Nostri erroris ignari conventum sororum
beate Marie Magdalene in Hildensem super quibusdam bonis diucius
inpetivimus minus iuste, set quoniam a nostris et eiusdem eeclesie
&micis tandem veraciter sumus expediti, quod iniuriamur eidem,
nos ab omni inpeticione eiusdem conventus omnino cessavimus et
cessamus, specialiter autem a decima et quinque mansis in Suhtherum
et uno manso in Berenten cum omnibus attinenciis eorundem bonorum,
que maxime petebamus a memorato conventu, quievimus et perpetuo
quiescemus, ita videlicet quod nec nos nec aliquis heredum nostro-
rum in predictis bonis quicquam iuris nobis vendicare possimus nec
debemus. In cuius rei testimonium — —. Insuper testes huius-
modi sunt Egbertus camerarius miles, Tidericus de Rohthinge et
Lippoldus de Rohthinge ministeriales, Burhgardus de Valva australi,
Conradus et Arnoldus et Albertus et Hildebrandus dicti de Dam-
mone, Iohannes Dives, Heinricus Holeke et alii quam plures fide
digni. Actum et datum Hildensem anno domini m?. cc9. lxxxx?.,
v9. kalendas marcii.
Or. im Kgl. St.-4. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 112. Siegel des Aus-
stellers zeigt Rauten: SIGILLVM WLVEB(I D)E INSVLA. Regest Doebner,
UB. I, S. 216 Nr. 436.
$62. Domdechant und Domkapitel beschwören die von dem neu
zu erwählenden Dompropst zu beobachtenden Artikel. 1290 März 9.
Anno domini millesimo c?c?xc. magistro Iohanne defuncto nostre
Hildensemensis ecclesie preposito, die que fuit septimo idus marcii
ad eligendum prepositum termino statuto nos Arnoldus decanus et
.. capitulum de consensu unanimi et beneplacito iuravimus in animas
omnium tactis sacrosanctis ewangeliis, quod, quemcumque nostre
contingeret ecclesie fieri prepositum, articulos subscriptos debere
fideliter et sine dolo aliquo vel fraude penitus observare, et sunt
446 1290.
isti. Primo fidelem administrationem; secundo ut nos non inpheo-
demus aliquam villicationem; tercio ut de redditibus dicte prepositure
sine consensu nostri capituli nichil alienemus; quarto ut alienata
indebite in quantum possumus repetamus; quinto ut beneficia curam
animarum habentia pueris infra scolas non porrigamus; sexto ut
nullum beneficium extra ecclesiam porrigamus aut alicui committamus,
quod canonici habere consueverunt; septimo ut locum molendini!)
aut ipsum molandinum in Honhusen alicui inpheodare non debeamus;
octavo ut exuvias litonum ad prebendam fratrum convertamus, si
necesse fuerit; nono ut sine consensu capituli nostri neminem manu-
mittamus; decimo ut advocatiam aut censum Nove civitatis alio
quocumque modo non alienemus; xi?. ut bona aut iura nostre pre-
positure tueamur et defendamus pro posse nostro; xii9. ut exactiones
in litones ecclesie nostre non faciamus et fieri non permittamus,
nisi in communi exactione terre, que fiat pro ecclesia; xiii?. ut
vestituram et pecuniam que dicitur seat cum cellerario, qui pro
tempore fuerit, et duobus dominis de capitulo sibi adiunctis in locum
consuetum deponamus vel de consensu capituli nostri inter fratres
nostros dividamus; xiiii. ut triticum advocatie in Barum et in Bed-
dinghe et Bultem fideliter exigamus et colligi faciamus et inter
fratres dividamus de consilio predictorum; xv?. ut villicationes,
quas nune sub?) nobis habemus et que de cetero vacaverint, de
iure vel de facto vel per amiciciam per nos habeamus et nulli
militi aut militari committamus. nisi alicui de capitulo velimus
committere; xvi?. ut nulli militi vel militari aliquod allodium vel
allodia, decimam vel decimas, mansos litonum, piscaturas, censum
&rearum aut advocatias committamus et commissa ab antecessoribus
revocemus quantum possimus; xviiv. ut tria officia lapiscidarum et
officium carpentarii et officium fabri non committamus nisi de con-
sensu decani et seniorum de capitulo; xviii. ut singula officia nemini
committamus nisi personis, que possint et sciant ea manu exercere.
Nos itaque Ghevehardus sancte Crucis prepositus tunc a dicto
capitulo unanimiter electus in prepositum et a reverendo domino
nostro Sifrido episcopo eiusdem nostre ecclesie et fratre nostro
confirmatus ad suprascriptos articulos firmiter observandos nos astrin-
gimus et presentibus nos recognoscimus alligatos. Si vero aliquis
1) molendini nachgetragen von anderer Hand. *) sub doppelt geschrieben,
Ende und Anfang der Zeile.
1290. 447
vel aliqui ex dictis articulis de unanimi consensu nostri capituli
fuerint immutati, illum vel illos salvis articulis non mutatis tunc
observabimus, sicut sepedictum . . capitulum nostrum decreverit
observandos. Et in huius facti evidentiam magis claram presens
scriptum sigillis nostro et nostri . . capituli fecimus communiri.
Actum et datum anno domini et die prenotatis. Bertoldus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 310. Kapitels-
siegel ad causas, Das des Propstes hat nie daran gehangen. Im Auszuge gedr.
Doebner, UB. I, S. 216 Nr. 437.
862a. Graf Heinrich von Blankenhurg entsagt mit Zustimmung
seiner Söhne Siegfried und Heinrich und seiner Brüder Hermann,
Propst des Bonifaciusstiftes in Halberstadt, Burchard und Siegfried,
Domherrn in Magdeburg, Halberstadt und Hildesheim, gegenüber dem
Kl. Michaelstein allen Ansprüchen an den sogen. Monekehop. 1290
März 14 (pridie idus marcii).
Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Michaelstein Nr. 117. Siegel
der Grafen Heinrich und Siegfried gut erhalten.
$68. Gebhard, Propst des Domes und des Kreuzstiftes, bekundet
den Verzicht des Ritters Gerhard Ziegenbart und seines Sohnes auf zwei
Hufen in Dinklar. Hildesheim 1290 März 28.
Ghevehardus dei gratia maioris et sancte Crucis ecclesiarum in
Hildensem prepositus. Noverint omnes — —, quod in presentia
nostra dominus Gerardus miles dictus Cyghenbart!) et Gerardus
fllius eius recognoverunt publice protestando, quod in duobus mansis
Dinkelere sitis, quos a comite Hermanno de Waldenberche iuniore
dominus Ludolfus de Brunswich pro remedio anime sue comparavit
ecclesie sancte Crucis, nichil iuris penitus se habere et quod etiam
ipsi nec Florino de Dornede nec alicui de eisdem mansis warandiam
possunt facere vel prestare. Testes huius facti sunt Leynardus
decanus, Iohannes custos, Bertoldus scolasticus, Ekbertus de Tossem
clerici, Thidericus de Stokem miles, Henricus de Lubeke, Ludolfus
Evecen, Iohannes de Monstide burgenses Hildensemenses. Ne igitur
— —. Datum et actum Hildensem in curia nostra anno domini
m, cc9. Ixxxx9., v9. kalendas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 201. Siegel des Propstes
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest Doebner, UB. I,
S. 239 Nr. 480 zu 1295 April 1.
1) Or. Cygeghenbart.
448 1290.
864. Die Edeln Friedrich und Walther von Dorstadt gestatten
dem Bischof und dem Domkapitel den Rückkauf der ihnen verpfändeten
Güter in Bierbergen, Hohenhameln und Solschen innerhalb vier Jahre.
Hildesheim 1290 April 4.
Nos .. Fredericus et . . Woltherus fratres dicti de Dorstat
nobiles presentibus publice protestamur, quod bona videlicet sedecim
mansi!) in Berberge, octo in Honhamelen, duo!) in Solceken cum
omnibus proventibus et utilitate et iure suo nobis et nostris
heredibus iustis per venerabilem dominum Sifridum episcopum Hil-
densemensem de consensu capituli sui pro centum marcis puri
argenti Brunswicensis valoris et ponderis inpheodata dabimus eidem
domino episcopo aut suo successori vel suo .. Hildensemensi capi-
tulo ad reemendum cum omni utilitate et iure, sicut nobis sunt
inpheodata, infra annos quatuor tantum et in quolibet anno?) istorum
quatuor annorum tantum infra nativitatem domini et festum pasche
pro pecunia prenotata. Si vero dicta bona infra istos quatuor
annos proximos redimi non contigerit, extunc ipsa iure iusti pheodi
apud nos et heredes nostros perpetuo remanebunt, sicut in litteris
domini . . episcopi sepedicti nobis super hoc datis sigillatis suo et
capituli sui sigillis plenius est expressum. Et in huius recognitionis
evidentiam presens scriptum sigillis nostris fecimus roborari. Actum
et datum Hildensem anno domini millesimo cc®. xc?., pridie nonas
aprilis. Bertoldus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 312. Die beiden
runden Siegel gut erhalten.
$68. Die Brüder Basil, Domherr in Bremen, und Ludold von
Escherde übereignen dem Maria- Magdalenenkloster vier ihnen von Bruno
Insanus und Dietrich Friese resignierte Hufen in Schellerten (Scelerten).
Hildesheim 1290 April 9 (dominica Quasimodogeniti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 113. Beide Siegel be-
schädigt. Regest Doebner, UB. I, S. 216 Nr. 438.
$66. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit des Kl. Wien-
hausen mit dem Pfarrer Ekbert in Berkum dahin, dass letzterer auf
zwei Hausstellen in Berkum verzichtet. Peine 1290 April 9 (dominica
qua cantatur Quasimodogeniti).
I) So das Or. — ?*) anno über der Zeile nachgetragen.
1290. 449
Huius rei testes sunt Sifridus de Rutenberg, Asquinus de Lutthere,
Basilius de Rutenberg milites, Thetmarus de Lutthere, Conradus de
Saldere, Henricus de Swehlete famuli.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 111. Siegel des Bischofs von dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentatreifen verloren.
$67. Herzog Albert von Braunschweig gestattet dem Kl. Lam-
springe, auf dem Heberberge Mergel zu graben. Braunschweig 1290
April 16.
Nos dei gratia Albertus dux de Bruneswich recognoscimus
cupientes omnibus inspecturis presentia notum esse, quod exigente
pie devotionis affectu, quem monasterium et conventum sancti-
monialium in Lamspringe circa genitores nostros et nos hactenus
habuisse didicimus et habere, consideratis etiam multis dampnis,
que per advocatos nostros ipsi monasterio sunt illata, libertatem
plenariam et licentiam fodiendi terram, que mergel dicitur, tam in
silva quam in monte, qui Hever vulgariter nuncupatur, ad agrorum
utilitatem eidem monasterio accedente consensu illustris principis ac
dilecti fratris nostri Heinrici ducis de Bruneswich neenon omnium,
quorum erat consensus merito requirendus, duximus concedendam
perpetuo duraturam, volentes nichilominus et mandantes nostre
gratie sub obtentu, ne aliquis advocatorum nostrorum vel etiam
successorum factum tam laudabiliter celebratum impediat vel in-
fringat. In cuius rei testimonium presens scriptum sigilli nostri
munimine roboratum cum appensione sigilli dilecti fratris nostri iam
dicti monasterio sepedicto liberaliter concedendum duximus ad
cautelam. Datum Bruneswich anno domini m. c?c?, nonagesimo,
dominica qua cantatur Misericordia domini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 61. Die beiden Siegel
benäht und zerbrückelt. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 789.
$658. Papst Nicolaus IV. beauftragt den Dechanten des Peter-
und Paul-Stiftes in Magdeburg, die Entscheidung, welche der Thesaurar
des Michaelisklosters in dem Streite des Kl. Gerbstedt mit dem Pfarrer
in Ostrau gefällt hat, noch einmal zu untersuchen. Rom 1290 April 24
(viii. kalendas maii, pontificatus nostri anno tercio).
Gedr. Krühne, UB. der Klöster der Grafschaft Mansfeld (Gesch.-Quellen der
Prov. Sachsen XX) S. 26 Nr. 40, Regest Potthast, Reg. pont. II, 23245, wo ältere
Drucke verzeichnet sind.
Hildesh. UB. III. 29
450 1290.
$69. Bischof Otto von Verden schenkt der Kirche daselbst zwei
Wispel Salz in der Saline zu Lüneburg zur Feier der Memorie seines
Vaters, des Herzogs Otto, seiner Mutter Mathilde und seiner Brüder
Otto, Bischofs von Hildesheim, Albert und Johann, Herzóge von Braun-
schweig und Lüneburg. Verden 1290 Mai 2 (viv. nonas maii).
Gedr. nach Cop. II, 125 Nr. 111 im Kgl. St.-A. zu Hannover v. Hodenberg,
Verdener Geschichtsquellen II, S. 158 Nr. 106.
870. Papst Nicolaus I V. beauftragt den Abt (Ernst) des Michaelis-
klosters, dem Kl. Fischbeck die ihm entfremdeten Güter wiederzuver-
schaffen. Rom 1290 Mai 7 (non. maii, pontificatus nostri anno tertio).
Or. im Stiftsarchio zu Fischbeck. Bulle und Befestigung ab. Gedr. Westf.
UB. V, S. 370 Nr. 780, Regest Archiv. Zeitschr. III, S. 58 Nr. 123 irrtümlich zu
1280 und Nicolaus IIL zugeschrieben.
871. Die Ratsherrn bekunden, dass Burchard Thordelant auf
die Güter in Schellerten, welche sein Vater dem Dietrich Friese und
Bruno Insanus verkauft hat, verzichte. 1290 Mai 12 (in crastino
ascensionis domini).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 114. Älteres Stadtsiegel
von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zur Hälfte verloren. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 216 Nr. 439.
$72. Bischof Siegfried genehmigt die Schenkung von vier Hufen
in Achghem mit allem Zubehör durch das Moritzstift an das Kl.
Escherde. Ruthe 1290 Mai 25 (viii?, kalendas iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 92. Siegel des Bischofs von
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zur Hälfte verloren.
$78. Erzbischof Rudolf von Salzburg und die Bischöfe Volrad
von Halberstadt, Siegfried von Hildesheim, Volquin von Minden und
Christian von Samland erteilen allen, welche die Kollegiatkirche in
Einbeck besuchen und unterstützen, vierzig Tage Ablass. Erfurt 1290
Juni 1 (v. feria infra ebdomadam trinitatis).
Or. im diplomatischen Apparat der Universität Göttingen Nr. 116. Gedr.
Sammlung ungedr. Urk. Nieders. II, 2, S. 143, Schmidt, UB. des Hochstifts Halber-
stadt II (Publik. aus den Preuss. Staatsarchiven XXI), S. 531 Nr. 1556. Regest
Westfäl. UB. VI, S. 456 Nr. 1439, Böhmer-Redlich, Reg. imp. VI, 1, Nr. 2320.
König Rudolf war ebenfalls in Erfurt.
1290. 451
574. Erzbischof Gerhard von Maine, die Bischöfe Siegfried von
Hildesheim, Heinrich von Merseburg, Volquin von Minden und Christian
von Samland erteilen den Besuchern und Unterstützern der Domkirche
in Salzburg Ablass. Erfurt 1290 Juni 5 (in die sancti Bonifacii
martyris).
Gedr. nach dem Or. Doppler in den Mittheil. für Salzburger Landeskunde X,
9.143. Vgl. Böhmer-Redlich, Reg. imp. VI, 1, Nr. 2320.
875. Bischof Siegfried gestattet dem Abt von Walkenried und
dessen Deputierten, in seiner Diözese Beichte zu hören und zu predigen.
Walkenried 1290 Juni 11 (in die beati Barnabe apostoli).
Nach dem Cop. des Kl. Walkenried fol. 77 im Landeshauptarchiv zu Wolfen-
büttel. Regest UB. des Stiftes Walkenried (UB. des histor. Vereins für Nieder-
sachsen II) S. 336 Nr. 526.
$76. Bischof Siegfried bekundet, dass der Ministerial Heinrich
von Garboleum mit Zustimmung seiner Frau Richeidis dem Andreas-
stifte einen Hof und zwei Hufen in Garbolzum (Garboldessen) über-
tragen, für seine unmündigen Kinder Johann und Elisabeth Bürgen
gestellt und dies am folgenden Tage vor dem Gogericht im Alten Dorfe
wiederholt hat. Hildesheim 1290 Juni 17 (xv9. kalendas iulii).
Testes sunt Arnoldus decanus, Wilradus Montis prepositus,
Bruno cantor, Bernardus scolasticus, Iohannes cellerarius, Iohannes
de Roden canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Sifridus
de Rutenberg.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andredstift Nr. 16. Wenig
beschüdigtes Siegel des Bischofs. Gedr. Doebner, UB. III, S. 655 Nachtr. 45.
$77. Bischof Siegfried bestimmt die Abstellung mehrerer Miss-
stände, die er während der Visitation der Archidiakone gefunden. 1290
Juni 23.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Cum
ex officii nostri debito visitando nostram Hildensemensem ecclesiam
inclitam sponsam nostram invenerimus archidyaconos in sui visi-
tationis officio remissos et etiam negligentes, nos in hiis et in aliis
deeus et honorem cum utilitate ipsius augere plenius et reformare
volentes statuimus, quatenus singuli archidyaconi singulas suas
29*
452 1290.
synodos ter in anno frequentent, sed ad minus semel in anno ibidem
ante congregationem plebis ad synodum venientis non querentes,
que sua sunt, sed que Ihesu Christi, clerum suum cum debita ma-
turitate debet visitare personaliter, prout canonica tradit auctoritas
et persuadet. Item quia primum librum paralypominon cum biblya,
que singulis annis finienda est, invenimus esse obmissum, cum tamen
sit de textu eiusdem biblye, mandamus, quatenus predictus liber
paralypominon primus cum ceteris libris biblye legatur et debito
ordine finiatur. Quia vero non& more antiquo singulis diebus post
refectorium dicenda non dicitur ut deberet, nos illud secundum
Statum presentem taliter duximus moderandum, quod a festo pasche
usque ad dominicam, qua cantatur Adaperiat, nona post refectorium,
quando una tantum missa a conventu dicitur, de cetero annis sin-
gulis devotione debita celebretur. Preterea in eadem visitatione
invenimus, quod de septem mansis in Ochtersem sollempnitas sancti
Iohannis ante portam Latinam propter quedam inpedimenta non
agitur, prout a venerabili patre et domino Iohanne episcopo prede-
cessore nostro fuerat instituta. Nos autem pensatis circumstantiis
et equitatis rationibus taliter ordinamus, quod dominus . . Bern-
hardus de Dorstat scolasticus noster eorundem bonorum obedien-
tiarius debet de cetero karitatem illam tempore debito, prout insti-
tuta est, exceptis denariis de eadem obedientia dandis annis singulis
ministrare, ita tamen quod post mortem ipsius Bernhardi scolastici
per obedientiarium eorundem bonorum, qui pro tempore fuerit, pre-
dicti denarii cum karitate integraliter suo tempore ministrentur et
canonici sollempnitatem illam cum sequentia Verbum dei deo natum
debent peragere sollempniter secundum modum et formam, qui in
anniversario eiusdem domini Iohannis episcopi plenius continetur,
salva nichilominus nobis auctoritate reformandi et interpretandi in
predictis et circa predicta et in aliis, que visitando invenimus,
quando nos videbitur oportunum. Datum et actum anno domini
millesimo ducentesimo nonagesimo, in vigilia sancti Iohannis bap-
tiste. Bertoldus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 315. Siegel des
Bischofs. Gedr. nach Cop. Lüntzel, Ältere Diözese S. 409. Die Urk. des Bischofs
Johann ist nicht erhalten.
878. Das Domkapitel in Münster erklärt sich bereit, die Memorie
des verstorbenen Dompropstes Johann zu feiern. Münster 1290 Juni 28.
1290. 453
Honorabilibus viris confratribus suis dilectis . . preposito, . .
decano et . . capitulo ecclesie Hildensemensis . . prepositus, . .
decanus et .. capitulum Monasteriensis ecclesie cum obsequiorum
suorum promptitudine sincere dilectionis affectum. Honestati vestre
duximus rescribendum, quod litteris vestris ad nos missis perspectis
et lectis in vigilia beatorum apostolorum Petri et Pauli continentibus
et petentibus, ut memoriam magistri Iohannis ecclesie vestre pre-
positi pie memorie in ecclesia nostra, prout moris extitit, ageremus,
nos utpote fideles executores petitionis honeste omnia contenta
litterarum vestrarum animo benivolo complebimus magistri Iohannis
predicti memoriam cum dignis exequiis peragendo, rogantes et
monentes, quatinus idem et simile, cum vos a nobis de similibus
requisiti fueritis, faciatis. Datum Monasterii in curia domini . .
decani anno domini m. cc®, xc?., die predicto.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Nr. 317. Beschädigtes Kapitels-
siegel ad causas an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Ähnliche
Schreiben liegen vor vom Domkapitel in Minden von Juni 24 (viii. kal. iulii), Or.
@. a. O. Nr. 316, gedr. Westfälisches UB. VI, S. 456 Nr. 1443, vom Jakobikloster bei
Halberstadt von Mai 17 (xvi. kal. iunii), Or. a. a. O. Nr. 314, vom Kl. Marsberg
von März 29 (quarto kalendas aprilis), Or. a. a. Or. Nr. 311, gedr. Westfäl. UB. IV,
S. 950 Nr. 2064, vom Stift Fritzlar von Oktober 30 (tercio kal. novemb.), Or. a. a. O.
Nr. 319, von Konrad, Pfarrer der Marktkirche in Goslar, von November 4 (ii. non.
nov.), Or. a. a. O. Nr. 320, vom Kloster auf dem Rennelberge (cursoris) bei Braun-
schweig, Or. a. a. O. Nr. 321, vom Kl. Holthausen (Büren), Or. a. a. O. Nr. 322,
vom Kl. Escherde, Or. a. a. O. Nr. 828, vom Kl. Marienwerder von Juli 16 (sequenti
die divis. apost.), Or. a. a. O. Nr. 363, vom Domkapitel in Köln von Juni 11
(Barnabe apostoli), Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 18; ferner in
Abschriften des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11 vom Kl. Münzenberg bei Quedlin-
burg von Mai 17 (xvi. kal. iunii) Nr. 584, vom Kl. Harsefeld von Juni 21 (xi. kal.
julii) Nr. 600, vom Stift Herford von Mai 5 (feria sexta post invent. s. crucis)
Nr. 616, vom Walpurgiskloster bei Soest von April 23 (Georgii) Nr. 667, com Kl.
Wiebrechtshausen von November 21 (xi. kal. decemb.) Nr. 701, vom Domkapitel in
Würzburg von Mai 26 (feria sexta prox. post penthecost.) Nr. 711, vom KI.
Himmelpforten von September 24 (viii. kal. oct.) Nr. 712, vom Kl. Abbenrode von
November 17 (feria vi. post b. Martini) Nr. 722, vom Kaplan H. der Marienkapelle
beim Kaiserhause und dem Priester Johann vom neuen Hospitale in Goslar von
Dezember 13 (Lucie virg.) Nr. 746, gedr. Bode, UB. II, S. 420 Nr. 415, vom Kl.
Mariensee von Juli 15 (divis. apost.) Nr. 930, vom Kl. Kappenberg von April 28
(Vitalis mart.) Nr. 967, vom Kl. Beinhardsbrunn von August 19 (Magni conf.)
Nr. 978, vom Ki. Loccum o. D. Nr. 1071, vom Gereonstift in Köln von Juni 10
(vigil. Barnabe) Nr. 1210, vom Stift auf dem Werder vor Minden von Dezember 22
(xi. kal. ianuar.) Nr. 1416, gedr. Westfälisches UB. VI, S. 460 Nr. 1449a, vom Kl.
Kappel von April 24 (viii. kal. maii) Nr. 1427 und vom Kl. Steina von Dezember 18
(xv. kal. ianuar. Nr. 1570.
454 1290.
879. Bischof Siegfried bekundet, dass Iohann Faber genannt von
Miünstedt den zwölf Schwestern bei st. Peter in Braunschweig sein Haus
daselbst geschenkt hat. Braunschweig 1290 Juli 11 (in translatione
beati Benedicti abbatis).
Testes autem huius rei sunt Iobannes de Veltstede, Ludolfus
Mathye, Iordanis de Pattenhusen, Hillebrandus Longus, Ekghelingus
de Cimiterio, Iohannes Helye, Iohannes de Peyna, Ekghelingus
Martini, Helmoldus Rotifex burgenses in Bruneswich.
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegel des Bischofs an grüner Seiden-
schnur. Gedr. Rehtmeier, Kirchenhist. I, Supplem. S. 61, Hünselmann, UB. der
Stadt Braunschweig II, S. 170 Nr. 363 mit Hinzufügung einer deutschen Ueber-
setzung, der aber eine andere Fassung zu Grunde liegt.
$79 a. Bischof Siegfried eximiert mit Zustimmung des Dom-
dechanten Arnold von Warberg, Archidiakons in Solschen, die Bürger
in Adenstedt von allem Recht, mit welchem sie dem Pfarrer in Solschen
verpflichtet sind. Peine 1290 Juli 21 (xii. kalendas augusti).
Gedr. Braunschweiger Anzeigen 1750 S. 1758.
$90. Das Domkapitel von Minden bittet die Kapitel in Hildes-
heim, Goslar, Halberstadt, Quedlinburg und Braunschweig, die Memorie
seines verstorbenen Domherrn Johann von Bellersen zu feiern. 1290
August 12 (in crastino sancti Tybureii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 313. Gedr. West-
fülisches UB. VI, S. 455 Nr. 1436, woselbst auch das Nähere über die Besiegelung
und den Domdechanten Hermann.
881. Johann Trobe verspricht, nach Empfang von hundert Mark
dem Bischof Siegfried das Dorf Empne zu überlassen. Hildesheim
1290 August 22.
Nos Iohannes dictus Trobe nomine nostro et heredum nostrorum
presentibus publice protestamur, quod bona videlicet villam Empne
cum omni sua utilitate sicud nobis et nostris heredibus per dominum
nostrum Syffridum Hildensemensem episcopum est commissa, eidem
domino episcopo aut successori ipsius qui pro tempore fuerit libere di-
mittemus et hoc excepta nostra pecunia centum marcarum, sicud in
littera nobis et heredibus nostris super hoc data plenius declaratur.
Et in huius rei testimonium presentem litteram eidem domino epi-
scopo et capitulo ipsius super hoc dedimus sigilli nostri munimine
1290. 455
roboratam. Datum Hildensem anno domini m? cc? Ixxxx, in octava
assumpcionis virginis gloriose.
Abschrift den 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 168 Nr. 242b im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
882. Dompropst Gebhard (prepositus sancte Marie) überträgt
dem Andreasstifte eine jährliche Rente von 12 Schilling aus der Kurie
des Pfarrers zu st. Andreas (forensis ecclesie), die der Bürger Arnold
von Minden diesem zum Seelenheil seines verstorbenen Bruders Dietrich
überwiesen und ihm resigniert hat. Hildesheim 1290 September 1 (in
die Egidii confessoris).
Testes sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus,
Bernardus scolasticus, Iohannes cellerarius, Sifridus de Blankenborg
canonici Hildensemenses, Conradus, Arnoldus et Albertus de Dam-
mone, Conradus et Borchardus fratres de Orientali valua, Heynricus
Holeke burgenses Hildensemenses.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 14. Siegel des Domkapitels
zur Hälfte und ein anderes ganz verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 217 Nr. 440,
der irrtümlich einen Fehler im Datum annimmt.
883. Ritter Dietrich von Wehre gestattet dem Bischof den Rück-
kauf von Gütern in Hary nach dreissig Jahren. | Hildesheim 1290
September 2.
Nos Thidericus miles dictus de Werre pro nobis et nostris
heredibus presentibus recognoscimus et publice protestamur, quod
bona videlicet allodium in Haringhe de quatuor mansis et duos
mansos litonum ibidem sitos nobis et nostris heredibus a domino
Sifrido Hildensemensi episcopo ad triginta annorum tempora possi-
denda vendita, sicut in litteris ipsius nobis super hoc datis plenius
continetur, eidem episcopo aut successori ipsius qui pro tempore
fuerit finitis triginta annis nos aut nostri heredes dimittent libera et
soluta. Et in huius rei — —. Datum Hildensem anno domini
millesimo cc?Ixxxx?., iiii. nonas septembris.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 318. Das gut
erhaltene Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen zeigt vier Wolkenbalken.
884. Dompropst Gebhard von Querfurt (de Querenvorde) unter
den Zeugen der Urk. des Grafen Heinrich von Blankenburg, in welcher
dieser als bestellter Richter des Königs Rudolf die Beilegung des
456 1290.
Streites zwischen den Edelherrn Werner, Gardun und Otto von
Hademersleben und dem Domsüfte in Goslar wegen Güter und Zinsen
ın Westeregeln und Etgersleben bekundet. 1290 bei Halberstadt und
Klein- Harsleben September 3 (die dominica ante nativitatem beate
virginis Marie) und auf dem Emmersberch September 30 (in crastino
beati Mychaelis archangeli).
Or. im Stadtarchie zu Goslar. Gedr. Heineccius, Antiqu. Goslar. S. 307,
Bode, UB. II. S. 409 Nr. 410, im Auszug von Heinemann, Codex Anhalt. II.
S. 484 Nr. 684.
885. Bischof Siegfried bekundet Resignation einer Hufe in
Barnten an das Maria- Magdalenenkloster. Störy 1290 September 3,
Hildesheim Dezember 3.
Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus — — notum esse
volumus universis, quod Hartmannus et Bertrammus fratres dicti
de Zsedenum necnon Heynricus dictus de Harigge materque sua
Margareta in nostra presencia constituti ab impeticione unius mansi
siti in Berenthe Teutonice dicti Glusiggehove cessantes conventui
Sororum!) libere resignaverunt omni iuri renunciantes, quod ipsis
in ipso manso competere videbatur. Huius resignacionis testes sunt
Arnoldus summus decanus, Bernardus scolasticus maior, Bernardus
dictus de Meynersen, Iohannes dictus de Rothen maiores canonici,
Egbertus camerarius, Sifridus de Rutenberge, Hildebrandus de
Linnethe, Conradus de Vinkelere milites, Tidericus et Lyppoldus
de Rohthigge, Bernardus Hircus ministeriales, Arnoldus et Albertus
dicti de Dammone burgenses Hildensemenses et alii quam plures
fide digni. Ut autem — —. Actum in villa Storinge anno domini
m, c?c9, ]Ixxxx9., dominica qua cantatur Inclina domine aurem t. et
exaudi me. Datum Hildensem prima dominica in adventu Ad te
levavi animam me.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 115. Siegel des Bischofs.
Begest Doebner, UB. I, S. 218 Nr. 441.
$86. Das Michaeliskloster in Halberstadt, Predigerordens, gewährt
der Äbtissin Gertrud und dem Konvente in Wöltingerode Anteil an
seinen guten. Werken. 1290 September 22 (in die sancti Mauricii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 55. — Konventssiegel in
rotem Wachs an roten und gelben Seidenfäden.
I) conventui sororum über der Zeile nachgetragen.
1290. 457
587. Heinrich von Ohsen bekundet, von dem Moritzstift das
Meieramt in Esperde auf zehn Jahre erhalten zu haben. Lauenstein
1290 September 20.
Ego Heinricus dictus de Osen tenore presencium protestando
recognosco, quod prepositus, decanus totumque capitulum montis
sancti Mauricii in Hildensem officium in Eversforde cum omni iure,
quod ipsi in eodem habere dinoscuntur, michi a festo beati Martini
nunc instanti usque ad decem annos sub hac forma contulerunt,
quod ego pro annua pensione inde solvenda quatuor marcas et
dimidiam marcam Bremensis monete ipsis singulis annis inde solvam.
Quandocumque autem proventuum officii predicti perceptione carere
voluero, hoc per me seu per nuncium meum ante messem ipsis fleri
debet manifestum. Item si censum prenominatum ipsis fortasse per-
solvere denegarem, milites infra scripti ad predictum censum per-
solvendum loco cautionis fideiussorie se obligant per eorum appo-
sitionem sigillorum. Item si, quod absit, me de hac vita medio
tempore decedere contingeret, extunc uxor mea et pueri mei, si
ulterius obtinere decreverint, idem officium a dictis dominis pen-
sionem sub eadem conditione solvendo usque terminum michi pre-
destinatum possidebunt. Ad sufficientem huiuscemodi facti cautelam,
ne quis dubietatis scrupulus valeat suboriri, presens pagina est
conscripta et sigillorum domini Lippoldi et domini Wlveri fratrum
de Werdhere et domini Gotfridi de Aulica et mei Heinrici antedicti
appensionibus roborata. Datum Lewenstene anno domini m. cc.
Ixxxx9., xii. kalendas octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 55. Bundes Siegel des
Lippold vom Werder, mehr beschädigt, zeigt gesatteltes Ross, die schildförmigen
des G. von Else, spickelweise gestückter Schrägrechtsbalken, des Wulver vom
Werder, gerautet, und des Ausstellers, drei Ochsenköpfe (2 : 1), weniger be-
schüdigt. Auf der Rückseite der Urk. von Hand des 15. Jahrhunderts: ad
rubricam Esperde.
SSS. Papst Nicolaus IV. fordert den Erzbischof (Gerhard) von
Mainz und seine Suffragane auf, gegen Betrüger, die sich Johanniter
oder Mitglieder anderer Orden nennend Almosen für das h. Land
sammeln und diese für sich verwenden, scharf vorzugehen. Orvieto 1290
Oktober 11 (v. idus octobris, anno tertio).
Gedr. Westf. UB. V, S. 373 Nr. 786.
458 1290.
$89. Burchard, Ekbert und Hermann, Söhne des Burchard von
Wolfenbüttel, übertragen dem Kl. Heiningen Grundstücke in Ohrum.
1290 November 22.
Nos Borchardus, Egbertus, Hermannus fratres, fili domini
Borchardi de Wulfelbuttel, omnibus presens scriptum visuris salutem
in domino. Litteris protestamur, nos pro amore dei et beati Petri
et Pauli apostolorum et ad remedium nostrarum animarum necnon
ad peticionem Thiderici et Iohannis et Hillebrandi fratrum x iugera
et unam curiam et unum pratum et partem in silva quod vocatur
nuth in villa Horum, que a nobis iure feodali tenuerunt, nobis
relinquentibus super scrineum beati Petri et Pauli in ecclesia
Henynge liberaliter et unanimi consensu perpetuo contulisse, sub
tali vero condicione, quidquid de hoc annuatim cedat fratri ipsorum
Bodoni converso ad supplementum sui eo vivente deserviat, ipso
autem mortuo ecclesie permanebit. Et ne ista tradantur oblivioni
et aliquis possit infringere, nostri sigilli) munimine fecimus con-
signari. Datum anno domini m. cc. Ixxxx., in die Cecilie virginis.
Huius rei testes sunt Hinricus prepositus, plebanus de Rede et alii
quam plures.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Heiningen, beglaubigt im
Jahre 1713, Ms. 546 S. 92 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr.
Asseburger UB. I, S. 291 Nr. 453.
$90. Bruno von Harsum, Kanoniker des Kreuestiftes, ernennt
Siegfried von Blankenburg, den Pfarrer Werner, Scholaster Bertold
dictus Wlfgrove und mag. Bruno zu seinen Testamentsvollstreckern,
dotiert die Kapelle der h. Anna und Elisabeth und trifft Bestimmungen
über ihre Besitzungen und religiöse Handlungen in ihr. 1290 Dezember 5
(in vigilia sancti Nicolay).?)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Kreuzstift Nr. 202
mit beschädigtem Kapitelssiegel, und Nr. 203, Siegel verloren. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 218 Nr. 442.
$91. Bischof Siegfried ordnet den Dienst auf einem von den
Kirchspielsleuten errichteten Altar in der Andreaskirche zu Braunschweig
und verspricht demnächstige Konfirmation dieser Stiftung. Peine 1290
Dezember 23 (sabbato ante nativitatem Domini).
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig, gut erhaltenes Siegel des Bischofs.
Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 173 Nr. 367.
1) Cop. nostro sigillo. |?) Die andere Ausfertigung: in vigilia Nycolai.
1290. 459
$92. Bischof Siegfried erteilt den Besuchern und Unterstützern
der Domkirche in Merseburg vierzig Tage Ablass. 1290.
Regest Kehr, UB. des Hochstiftes Merseburg (GQ. der Prov. Sachsen 36)
S. 435 Nr. 546.
$908. Bischof Siegfried erteilt allen, welche das Kl. Frankenberg
an bestimmten Tagen besuchen und unterstützen, vierzig Tage Ablass.
Goslar 1290.
Gedr. nach Copie Bode, UB. II, S. 421 Nr. 417.
$94. Abt Ernst, Prior Arnold und der Konvent des Michaelis-
klosters bestimmen von einem Garten im Alten Dorfe zwölf Schilling
zur Feier der Memorie der Adelheid, deren Mann Hildebrand von
Linde (de Lindethe) ihnen fünf Mark Silber zu demselben Zwecke
übergeben hat. 1290.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 81. Siegel des Abtes und
des Konventes. Gedr. Doebner, UB. I, S. 220 Nr. 443.
S95. Graf Hemrich von Wohldenberg der Jüngere verkauft die
Hälfte des Dorfes Bockenem den Brüdern Johann und Konrad und
den Brüdern Heinrich, Ludolf und Burchard, Grafen von Wohldenberg,
welche die Belehnung damit bei der Äbtissin von Gandersheim nach-
suchen mögen. 1290.
Testes insuper sunt dominus Sifridus de Blankenborch et Otto
de Woldenberg canonici!) Hildenshemenses, Hermannus et Henricus
fratres comites de Woldenberg, Olricus de Barem.
Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 788, Buchholz, Gesch. von Bockenem
S. 128.
$96. Domherr Ludolf von Hallermund entsagt gegen vier Bremer
Mark allen Ansprüchen auf die Güter in Werdere, die das Kl. Loccum
von Burchard Blome gekauft hat. Hildesheim 1290.
Gedr. von Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 300 Nr. 480, vgl. auch Nr. 398.
Regest Westfäl. UB. VI, S. 460 Nr. 1450, vgl. Nr. 1196.
$97. Wilbrand von Gustedt übergibt dem Kl. Wöltingerode eine
Salelieferung in Wepstidde für den Zehnten in Rechede (?). 1290.
Nos Willebrandus dei gratia comes?) dictus de Gustidde — —
protestamur, quod nos — — contulimus et?) in hiis scriptis con-
!) Har. canonicus. ?) Soll wohl miles heissen. ?) et fehlt im Cop.
460 1290.
ferimus ecclesie in Woltingerode septem [frusta salis in Wepstidde
pro decima in Rechede, que ad dictum claustrum pertinebat, libere
et quiete perpetuo possidenda. Pro quarum donatione nos et nostros
successores obligamus per presentes, quod prefate ecclesie volumus
et debemus, si necesse fuerit, veram prestare warandiam. Testes
huius facti sunt dominus Borchardus et dominus Lippoldus milites
de Cramme, dominus Aschwinus de Saldere et dominus Pil de Lewen-
stede et fratres de Knistede et alii quam plures fide digni. Et
ut — —. Actum et datum anno domini millesimo ducentesimo
nonagesimo.
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 687 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Für Bochede ist vielleicht Rehede, Rhede im Kr. Marienburg, zu lesen.
$95. Das Kl. Wöltingerode verkauft einem Bürger in Dedeleben
eine halbe Hufe und eine Hausstätte ebenda. 1290.
In nomine domini amen. Dei gratia Thidericus prepositus,
Ghertrudis abbatissa, Sophia priorissa totusque conventus sancte
Marie in Woltincgerodhe — — notum esse volumus universis, quod,
cum nostra ecclesia in multis esset debitis obligata et propter
werram terre et magnam caristiam temporis onerosa, nos vero
habentes et tenentes dimidium mansum et aream unam in campis
et in villa Dedenleve liberum et solutum ab omni iure advocatie
et a quolibet servitutis onere exemptum ipsum vendidimus Eghelmero
civi in Dedenleve et uxori sue et pueris suis necnon et heredibus
ipsorum ab eisdem legitime descendentibus,!) ita videlicet quod
idem E(ghelmerus) vel sui heredes legitimi in die sancti Martini
ecclesie nostre fertonem unum usualis argenti persolvant annuatim.
Ne autem alicui dubium super his premissis oriatur, presentem
paginam conscribi fecimus et sigillo nostre ecclesie eidem E(ghel-
mero) et suis legitimis heredibus tradimus efficaciter et in validum
testimonium roboratum. Datum et actum anno domini m^. cc. Ixxxx?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 56. Beschädigtes
Konventssiegel.
899. Die Bürger Volkmar vom Hause und Dietrich von Minden
verkaufen dem Kreuzstift zwei Gärten des Arnold von Minden mit dem
Versprechen, dass dieser die Gärten dem Bischof Siegfried resigniert,
und verpflichten sich zur Zahlung von 26 Mark an Bruno von Harsum
I) Or. descentibus.
1291. 461
und den Scholaster Bertold, wenn das Stift das Eigentum der Gärten
nicht erlangen kann. .O. D. (nm 1290).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 223. Die beiden Siegel ver-
loren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 221 Nr. 446.
900. Das Kl. Dorstadt bekundet, dass der verstorbene Priester
Volquin ihm drei Pfund übertragen hat, mit denen es eine Hufe in
Klein- Flöthe zur Feier der Memorie des Schenkers gekauft hat. O.
D. (um 1290).
Thidericus dei gratia prepositus, Elizabeth priorissa totusque
conventus sanctimonialium ecclesie in Dorstat omnibus — — reco-
gnoscimus, quod quidam sacerdos nomine Volchwinus felicis memorie
nostre ecclesie contulit tria talenta, cum quibus una area in minori
Vlotedhe!) est comparata, de qua singulis annis sequenti die beati
Gregorii nostris dominabus dabuntur v solidi et v pulli, ut pro eis
missa pro defunctis et vigilie celebrentur in remedium anime domini
prenotati. Ut hoc ratum et inconvulsum permaneat, litteram pre-
sentem cum appensione nostri sigilli fecimus roborari. Actum et
datum etc.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 25v.
901. Genannte teilen dem Propste Dietrich (von Dorstadt) mit,
dass L. Markeling auf seine Ansprüche verzichtet hat. O. D. (um 1290).
Reverendo domino 'T(hiderico) preposito ac universo capitulo
in Dorstat Io. et H. dicti de Benz famuli necnon Io. plebanus in
Kuz ac alii quam plures fide digni quicquid poterint obsequii et
honoris. Scire vos volumus et presentibus protestamur, quod tam
L. Markeling dictus quam sui heredes et successores ab actionibus
iam dudum habitis penitus cessavit, quare litteras nostras testi-
moniales ad plenam confidenciam conscribi iussimus sigilli nostri
appensione firmiter roboratas. Testes huius plures sunt. Petimus
etiam quatenus etc.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 28.
902. Johann von Dahlum, Ritter, und seine Söhne Engelbert
und Rudolf verzichten auf zwei Hufen in Eitzum (Eychem) zu Gunsten
ly Cop. hat Dorstat, die Überschrift aber lautet de una area in minori
Vlotedhe.
462 ... 1291.
des Kl. Marienrode in Gegenwart der Brüder Johann und Konrad
Grafen vom Werder. 1291 März 19 (xiiii. kalendas aprilis).
Testes huius facti sunt dominus Conradus de Stenberge iunior
et dominus Olricus de Barem milites, Theodericus de Hedereshusen,
Alexander dictus Hupe.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 56. Die fünf Siegel an
weissen Zwirnfäden meist wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 82 Nr. 71.
903. Die Grafen Konrad, Johann, Heinrich, Ludolf und Burchard
von Wohldenberg übereignen dem Maria- Magdalenenkloster ihnen von
Hugo Vinkelere resignierte zwei Hufen in Gross-Düngen (in maiori
villa Dunggem). Auf der Insel bei Wohldenberg 1291 März 25 (in
annunciacione sancte Marie virginis).
Presentes erant et testes sunt Grubo et Conradus filius eius
milites dicti de Stenberg, Olricus de Barem miles, Trobe, Hermannus
de Vinkelere, Evardus de Dungem, Gunselinus de Netthe, Lippoldus
et Theodericus fratres de Hethegerishusen.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 117. Siegel der Grafen
Konrad und Heinrich.
904. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Propst Gerold und dem Konvente des Maria- Magdalenenklosters
zwei Hufen in Gross-Düngen (in maiori villa Dungghem), die sie von
Hugo Vinkelere gekauft und dieser ihm resigniert hat. Ruthe 1291
März 27 (feria iii. post annunciacionem sancte Marie virginis gloriose).
Testes huius rei sunt Gevehardus summus prepositus, Arnoldus
summus decanus, Bernardus scolasticus summus, Bernardus dictus
de Meynersem, Iohannes dictus de Rothem canonici maioris ecclesie,
Sifridus de Rutenberge, Albertus Boc, Ernestus pincerna milites,
Lippoldus et Theodericus de Robthinge, Evardus de Dungem, Her-
mannus dictus de Vinkelere ecclesie ministeriales.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 118. Beschädigte Siegel
des Bischofs und des Domkapitels.
905. Papst Nicolaus IV. erteilt allen, welche die Kirche st. Martini
in Wrisbergholzen (Holthusen) an den Marienfesten, am Tage st. Martini
und deren Oktaven besuchen, ein Jahr und vierzig Tage Indulgenz.
Viterbo 1291 Mai 3 (v. nonas maii, pontiflcatus nostri anno quarto).
Gedr. Falke, Cod. tradit. Corbei. S. 911. Regest Potthast 28651, Langlois,
Pegistres de Nicol. IV. Nr. 4946.
1291. 463
906. Bodo von Bolzum verspricht dem Propste des Bartholomäi-
stiftes, den rückständigen Zins einer Hufe in Bolzum auf Michaelis zu
zahlen. 1291 Mai 9.
Ego Bodo dictus de Bolthsem tenore presencium publice pro-
testor et recognosco, quod, cum dominus Hermannus prepositus
sancti Bartholomei Hildensemensis censum unius mansi Bolthsem
decem annorum preteritorum a me retentum ad ecclesiam suam
Sultensem spectantis ad preces domini Henrici plebani de Gledygghe,
domini Hermanni Lepel!) militis, Hermanni ducis?) Cuccensis (?),
Hermanni de Vorden michi remisissent, presentibus eisdem discretis
viris promisi censum prefati mansi Bolthesem videlicet sex solidos
Hildensemensis monete dativorum denariorum singulis annis de
cetero in festo sancti Michaelis domino preposito et sue ecclesie
persolvendum. Si autem, quod absit, eadem solucio census a me
aut heredibus meis neglecta fuerit in dicto festo, ego autem et
heredes mei ex parte domini prepositi vel sue ecclesie debent moneri,
ut infra quatuor septimanas persolvant. Hoc iterum si neglectum
fuerit, ego secundario aut heredes mei debent moneri, ut infra
quatuor septimanas sequentes persolvant. Quod si non fecero vel
heredes mei non fecerint, sed neglexerint, antedictus mansus sine
contradictione ad ecclesiam Sultensem a me et heredibus meis abso-
lutus libere revertetur. Ego et heredes mei ipsum de cetero non
recipient nee requirent. Super hiis presentem litteram sigilli mei
caractere?) roboravi dando eam ecclesie Sultensi futurorum ad
cautelam. Huius rei testes sunt supradicti. Actum anno domini
m?cc?, nonagesimo primo, septimo ydus may.
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Ms. 324 fol. 82v in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim.
907. Graf Heinrich von Wohldenberg verkauft dem Moritzstift
vier Hufen und drei Hofstätten in Heinde (Henedhe), welche ihm der
Bürger Heinrich Hoeleke und er selbst dem Bischof resigniert. Hlildes-
heim 1291 Mai 16 (xvii?. kalendas iunii).
Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, lohannes celerarius,
Robertus de Mansvelt*) Hildensemensis ecclesie, Ecbertus camerarius,
Lutoldus de Escherthe, Sifridus de Rutenberch, Albertus Bok milites.
I) Cop. Lopel. ?) So scheint im Cop. zu stehen. Wenn richtig gelesen, ist
wohl vor ducis ein Wort wie dapiferi oder dergl. ausgefallen. °) Cop. caractore.
4) eanonieus ist zu ergänzen.
464 1291.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 56. Siegel des Ausstellers
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. | Regest Doebner, UB. I,
S. 222 Nr. 447.
908. Bischof Siegfried überträgt dem Moritzstift mehrere ihm
resignierte Güter in. Heinde. Hildesheim 1291 (zu Mai 16).
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — ad
noticiam tam presentium quam futurorum presentibus eupimus per-
venire, quod de consensu nostri capituli et beneplacito curiam cum
quatuor mansis, mansum de triginta iugeribus, et duas areas, item
unam aream cum septem iugeribus in Henedhe cum omnibus suis
iuribus et attinentiis tam in villa quam in campis ab omni advo-
catione et servitio libera, que omnia Henricus dictus Hoeleke bur-
gensis noster Hildensemensis et uxor eius & comite Henrico filio
Henrici comitis de Woldenberch in pheodo tenuerunt et in manus eius-
dem Henrici comitis de Woldenberch receptis prius venditionis titulo
quinquaginta marcis puri argenti ab ecclesia montis sancti Mauricii
Hildensemensis pro eisdem bonis liberaliter resingnaverunt, et post
hec prefati comitis Henrici de Woldenberch eorundem bonorum, quia
ipsa a nobis in feodo tenuit, principaliter resignatione accepta eidem
ecclesie montis sancti Mauricii extra muros Hildensemenses dilecte
nobis in Christo filie, cuius cultum in omnibus ampliare cupientes
pro remedio anime nostre ad honorem omnipotentis dei et saneti
Mauricii in proprium dedimus et presentibus damus iure perpetuo
possidenda. In cuius rei robur — —. "Testes sunt Arnoldus decanus,
Bernardus scolasticus, Bernardus de Meinersem cantor ecclesie Hil-
densemensis, Ecbertus camerarius, Sifridus de Rutenberch, Albertus
Bock milites, Hermannus de Stempne famulus et alii clerici et layci
quam plures fide digni. Datum Hildensem anno domini m?. cc.
Ixxxx?. primo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 58. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels.
909. Das Moritzstift verkauft dem Kl. Escherde vier Hufen in
Agchem. 1291 (1261) Mai 16.
Dei gratia Wlradus prepositus, Ludegherus decanus, Conradus
scolasticus totumque capitulum montis sancti Mauricii in Hildensem
— —. Hinc est, quod nos Wilradus prepositus, Ludegherus decanus,
Conradus scolasticus et capitulum Montis iam predicti notum esse
volumus, quod bona ecclesie nostre videlicet quatuor mansos sitos
1291. 465
in Agchem cum omni iure et utilitate scilicet silvis, pratis, paschuis,
viis et inviis, aquis aquarumve decursibus et plane omnibus iuribus
et proventibus, sicut ea pluribus annis libere possedimus, vendidimus
domino Ludero preposito et conventui sanctimonialium in Escherte
pro nonaginta marcis Bremensis argenti libere et quiete in per-
petuum possidenda. In huius nostre venditionis perpetuum robur
et munimen presentem litteram inde conscriptam sigillis videlicet
nostris et ecclesie nostre munitam prescriptis .. preposito, .. prio-
risse et conventui super hoc dedimus ad cautelam. Testes huius
sunt Arnoldus Hildensemensis ecclesie decanus, Wernerus plebanus
forensis ecclesie ibidem, Iohannes cellerarius, Bernardus cantor
Hildensemenses canonici, Eylardus de Dotessem, Thidericus de
Redhen, Sifridus de Rutenberch, Albertus Bok milites et alii quam
plures. Actum et datum anno domini millesimo cc®. ]x.!) primo,
xviiV. kalendas iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 38. Siegel des Propstes und
des Kapitels an roten und gelben Seidenfäden.
910. Bischof Siegfried bekundet, dass in seiner Gegenwart Willikin
von Gustedt das Eigentum von zwei Hufen in Meerdorf dem Ritter
Johann von Gadenstedt übertragen hat. Reden (Reten) 1291 Mai 22
(xi. kalendas iunii).
Presentes fuerunt Sifridus de Rutenberg, Aschwinus de Luttere
milites, Lippoldus de Rothinge, Borchardus de Saldere famuli,
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 285. Siegel
des Bischofs von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
911. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme, Ritter, ver-
kaufen mit ihren Söhnen Lippold, Burchard, Dietrich und Harbert
dem Kl. Marienrode drei Hufen in Anderten, die Hälfte des Zehnten
des ganzen Dorfes und eine Mühle daselbst für 120 Mark Silber.
1291 (zu Mai 23).
Testes huius rei sunt Ghevehardus maior (prepositus), Arnoldus
decanus, Bernardus cantor, Siffridus de Blankenborch, Iohannes de
Roden, Fredericus de Adenoys, Ludolfus de Halremunt, Conradus
de Valkensteyn canonici Hildensemenses.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Ms. XXIII, 767, fol. 124 in der Kgl.
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 83 Nr. 72.
1) So das Or. mit Rasur dahinter. Die Urk. muss nach Ausstellern und
Zeugen in das Jahr 1291 gesetzt werden.
Hildesh. UB. III. 30
466 1291.
912. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Marienrode auf Bitten
des Abtes Widekind zwei Hufen und den halben Zehnten und eine
Mühle in Anderten, welche die Ritter und Ministerialen Ludolf und
Burchard ron Cramme ihm mit Zustimmung ihrer Söhne Lippold und
Burchard und Hartbert resigniert haben. Hildesheim 1291 Mai 23
(x9. kalendas iunii).
Testes sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus, Bernardus
scolasticus, Wlradus prepositus Montis, Wernerus plebanus.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767, fol. 125 in der Kgl.
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 84 Nr. 73. Regest Doebner,
UB. I, 8. 222 Nr. 448. Die Brüder von Cramme resignieren die Güter dem Bischofe
Juni 2 (iii. nonas iunii), Abschrift a. a. O. fol. 1240, gedr. a. a. O. S. 86 Nr. 75;
hier wohl Fehler im Datum (die in dem Ms. sehr häufig sind), denn der Bischof
spricht bereits von der vollzogenen Besignation.
918. Graf Johann von Wunstorf überträgt dem Kl. Marienrode
das Eigentum einer Hufe in Anderten, welche Ritter Burchard von
Cramme ton ihm zu Lehn hatte. 1291 Mai 24 (ix®. kalendas iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 57. Siegel nebst Befestigung
verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 85 Nr. 74.
914. Das Stift Gandersheim schenkt dem Kl. Escherde fünf
Hufen in Wenerde und erhält dafür von Bitter Ludold von Escherde,
der sie ıhm resigniert hat, als Entschädigung fünf Hufen in Warzen.
1291 Mai 27.
Margareta dei gratia abbatissa, Mechtheldis preposita, Lutgardis
decana, Sophia custos totumque capitulum secularis ecclesie in
Gandershem ad perpetuam rei memoriam. Notum esse!) cupimus
universis presentibus et futuris, quod deliberatione competenti pre-
habita de communi consensu nostri capituli donavimus monasterio
sanctimonialium in Escherte quinque mansos sitos in villa Wenerde,
quos dominus Ludoldus miles de Escherte ab ecclesia nostra in
feodo detinuerat et nobis libere resignavit, iure proprietario quiete
et libere perpetuo possidendos. In quorum mansorum commutatione
de dicti Ludoldi proprietate recepimus alios quinque mansos sitos
in villa Werdessen equivalentes supradictis mansis, quos idem
L(udoldus) ecclesie nostre donavit, sicut liquido apparet suas litteras
per patentes. Ad cuius — —. "Testes sunt Theodericus de Reden,
1) esse über der Zeile nachgetragen.
1291. 467
Theodericus de Zellenstede milites, Guncelinus de Peyne, Mane-
goldus et Iohannes de Brughem, Hermannus Surinc et alii quam
plures fide digni. Datum et actum anno domini m?. cc®. nonagesimo
primo, viv. kalendas iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 75a. Gut erhaltene Siegel
der Äbtissin und des Konventes. Die Schrift der Urk. stellenweise abgesprungen.
9E. Bischof Siegfried verpflichtet sich, die Bischofsmühle auf
eigene Kosten zu verlegen und die Brücke über die Leine bei Poppen-
burg wiederherzustellen, und verzeiht den Bürgern die Ausschreitungen
gegen ihn, doch ohne Verzicht auf sein und der Kirche Recht innerhalb
und ausserhalb der Stadt. Hildesheim 1291 Juni 23 (ix. kalendas
iulii, in vigilia beati Iohannis baptiste).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 339. Siegel des Bischofs. Gedr.
Abgenöthigte Animadversiones Stadt contra Kl. s. Michael, Hildesheim 1722 S. 156,
Doebner, UB.I, S. 223 Nr. 450.
916. Bischof Siegfried bekundet die Gründung einer Vikarie im
Kreuzstift durch den Kanoniker Ludolf von Braunschweig. Hildesheim
1291 Juni 29.
In nomine sancte et individue trinitatis. Sigfridus dei gratia
Hildensemensis ecclesie episcopus — — notum esse cupimus tam
presentibus quam futuris, quod dominus Ludolphus de Brunschwig
ad honorem dei et salutifere crucis pro remedio anime sue et
parentum suorum solatio vicariam perpetuam sacerdotis cum quinque
mansis in Dinckeler sitis instituit nostra fultus authoritate in ecelesia
sancte Crucis eo modo videlicet, quod eiusdem vicarie sacerdos ad
debitum chori tanquam alii vicarii sanete Crucis erit perpetuo
obligatus. Quia vero propter collationem talium beneficiorum ad
capitulum spectantium nonnunquam propter vota dissidentium graves
dissensiones in capitulis oriuntur, idem dominus Ludolphus ad futuras
controversias precavendas provida deliberatione perhabita collationem
prediete vicarie sicut!) prioris, quam ibidem instituit, absolute con-
fert decano, scholastico et custodi post mortem suam, ut ipsi deum
pre oculis habentes ecclesie sancte Crucis et predicto beneficio super
animas suas provideant idonea de persona. Nos igitur considerantes,
prefati domini Ludolphi statutum omnimodis esse pium, ipsum
authoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli et nostra pre-
1) Cop. sic et.
80*
468 1291.
sentibus in nomine domini confirmamus precipientes sub forma ex-
communicationis et suspensionis, ne aliquis ullo unquam tempore
ipsum presumat ausu temerario violare. Volumus preterea,!) ut
bona ad predictam vicariam conquisita vel procedente tempore
conquirenda sub eadem pena, quam premisimus, sint defensa. Ne
quidem — —. Datum Hildesii anno domini m. cc. Ixxxx. primo, in
die apostolorum Petri et Pauli.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 185 S. 71 im Museum zu Hildesheim.
Die frühere Gründung der Vikarie vgl. oben Nr. 555.
917. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
den Zehnten von 57 Hufen in Lebenstedt (Levenstede), den die Brüder
Hermann und Heinrich und deren Vetiern (patrueles) Johann und
Konrad, Brüder, Grafen von Wohldenberg, ihm aufgelassen haben, auf
Bitten des ebenfalls resignierenden Johann Pil dem Kl. Riddagshausen.
Hildesheim 1291 Juli 4 (iv. nonas iulii).
Huius rei testes sunt Eggelbertus plebanus de Levenstede,
Thidericus de Walmeden, Thidericus de Godenstede, Andreas de
Luttere, Bruno dictus Creveth milites, Gevehardus et Ludolfus de
Bortvelde.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 289.
Von den sieben meist stark beschädigten Siegeln an roten und grünen Seidenfäden
fehlt das fünfte ganz.
918. Propst Volrad des Moritzstiftes überträgt dem Kl. Riddags-
hausen den Zehnten von 16 Hufen in Lebenstedt (Levenstede), den
die Brüder Friedrich und Gebhard von Bortfeld ihm resigniert haben.
Hildesheim 1291 Juli 6 (pridie nonas iulii).
Huius testes rei sunt Tidericus prepositus de Dorstat, Engel-
bertus plebanus in Levenstede, Tidericus de Walmoden miles,
Ludolfus et Gevehardus fratres de Bortvelde, Iohannes Pil.
Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 290.
Siegel des Propstes wenig, des Kapitels stark beschädigt an roten und grünen
Seidenfäden.
919. Die Brüder von Bortfeld schenken dem Moritzstift vier
Hufen in Gustedt. 1291 Juli 8.
Nos Ludolfus et Gevehardus fratres dieti de Bortwelde tenore
presencium recognoscimus et pupplice protestamur, quod nos ad in-
1) Cop. propterea.
1291. 469
stanciam patruum nostrorum videlicet Gevehardi et Friderici dictis!)
de villa antedicta damus domino preposito necnon decano, scolastico
totique conventui montis sancti Mauricii extra muros Hildensem-
mensis ecclesie?) proprietatem quatuor mansorum in villa Gustede
iure perpetuo possidendam. Ne ergo — —. Datum anno domini
m? cc? Ixxxx primo, in die Kiliani martiris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 57. Gemeinsames Siegel
der Brüder, schildförmig, zeigt kreuzweise gelegte Glevenstäbe: (8. L)VDOLFI
GEVEHARDI DE BORTVELDE.
920. Die Brüder von Bortfeld erhalten vom Moritzstift die
Meierei in Lebenstedt auf Lebenszeit in Pacht. 1291 Juli 11.
Nos Gevehardus et Fridericus fratres dieti de Bortvelde pre-
sentibus recognoscimus publice protestantes, quod villicacionem in
Levenstede ecclesie montis sancti Mauricii in Hildensem ad vite
nostre solummodo tempora in commisso ab eiusdem ecclesie pre-
posito, decano et capitulo recepimus tali condicione sive pacto, quod
ego Gevehardus interim quod vivo et ego Fridericus Gevehardo
defuneto debeamus, sicut fide data promisimus, ipsis dominis de
dicta villicacione prebendam debitam scilicet sex®) talenta in festo
sancti Martini Hildensemensium denariorum dativorum omni excep-
tione remota, qualiscumque sit status terre, expedite annis singulis
ministrare. Alioquin si predicta sex talenta suis iam dictis terminis
post legitimam monicionem nullatinus, quod absit, ministraremus
vel quando nos ambos decedere contingit, extunc predicta villicacio
cum omnibus suis iuribus et attinenciis ipso facto prefate ecclesie
vacabit et ad ipsam sine omni contradictione nostra libere reverte-
tur, quia recognovimus et presentibus recognoscimus, quod nullum
ius hereditarium habuimus vel habemus nec nostri heredes debent
nec possunt aut poterunt ius aliquod vendicare. In huius rei testi-
monium presentem litteram nostro mandato inde conscriptam sigillo
nostro communi et sigillis domini Ludolfi de Cramme consanguinei
nostri et domini Thiderici de Güdenstede militum fecimus sigillari.
Datum anno domini m?. cc®. xc. primo, quinto idus iulii.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 16 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
I) So das Or. 3) Soll civitatis heissen. 9) Cop tria, am Rande von
späterer Hand sex entsprechend der folgenden Angabe.
470 1291.
921. Der Rut der Stadt bekundet, dass die Brüder Bertold und
Heinrich von Heyersum, Bürger, von dem Moritzstifte die Meierei in
Heyersum auf Lebenszeit mit der Verpflichtung erhalten haben, die
daraus zu entrichtende Präbende sowie die in den letzten fünf Jahren
zurückbehaltene zu bezahlen. 1291 Juli 13 (tercio idus iulii).
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 16v in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. IL, S. 656
Nachtr. Nr. 46.
922. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung
seiner Söhne Friedrich, Domherrn in Hildesheim, und Johann, Knappen,
seiner Töchter Adelheid, Gräfin von Hallermund, und deren Sohnes
Gerhard, Margarete Stiftsdame in Gandersheim, Gisela von Hardegsen
und Gertrud von Ohsen dem Kl. Loccum Güter in Egestorf und Bakede.
Eldagsen 1291 Juli 13 (in die Margarete virginis).
Abschrift des 14. Jahrh. in Cop. III, 130, S. 53 Nr. 252 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Scheidt, Vom Adel S. 60, v. Hodenberg, Calenberger UB. III,
S. 303 Nr. 485. Regest v. Spilcker, Gesch. der Gr. v. Everstein, UB. S. 214. Vgl.
auch die Urk. ähnlichen Inhaltes von denselben aus dem J. 1294, Scheidt a. a. O.
S. 84, v. Hodenberg a. a. O. S. 312 Nr. 501, von 1297 Juni 13 (ydus iunii) c.
Hodenberg a. a. 0. S. 324 Nr. 520, und von 1302 Mai 1 (in die apost. Philippi et
Jacobi) a. a. O. S. 840 Str. 551.
9328. Abt Hermann von Riddagshausen zeigt dem Bischof Siegfried
die Übertragung des Eigentumes von fünfzehn Hufen in Lebenstedt
an sein Kloster an als Ersatz für den Zehnten daselbst. 1291 Juli 22.
Venerabili domino S(iffrido) Hildensemensis ecclesie episcopo
totique eiusdem ecclesie capitulo frater Hermannus dictus abbas
totusque conventus in Riddageshusen cum oracionibus devotis paratam
ad quelibet beneplacita voluntatem. Presencium tenore recognoscimus
et protestamur publice, quod nos nobis et nostre ecclesie dedimus pro-
prietatem quindecim mansorum in villa Levenstede in restaurum iuris
et proprietatis decime in iam dicta villa Levenstede, quam comites
de Woldenberge a nobis feudali iure tenebant. In cuius rei — —.
Datum anno domini m?ec?xciv., xi. kalendas Augusti.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 47 Nr. 607 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
924. Lippold von Dahlum verzichtet zu Gunsten des Kl. Marien-
rode auf zwei Hufen in Eitzum (Ezthem), nachdem ihm Abt Widekind
1291. 471
zwei Mark bezahlt hat. Winzenburg 1291 Juli 23 (in crastino Marie
Magdalene).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 58. Siegel des Ausstellers
und des Ritters Gerhard von Gandersheim beschädigt. Gedr. Marienroder UB.
S. 87 Nr. 76.
925. Propst Dietrich von Dorstadt unter den Zeugen der Urk.
der Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel für das
Kl. Riddagshausen. Braunschweig 1291 August 1 (kalendas augusti).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Gedr.
Asseburger UB. I, S. 292 Nr. 455.
926. Die Bewahrer des Landfriedens nehmen die Stadt Helm-
stedt in den Frieden auf. Im Lager vor Harlingeberg 1291 August 7.
Nos Ericus dei gratia Magdeburgensis ecclesie archiepiscopus,
Sifridus eadem gratia episcopus Hildensheymensis, Otto eiusdem
gratia Brandeburgensis marchio, Albertus et Wilhelmus simili
gratia duces de Brunswic neenon Otto eadem gratia comes Ascharie
princeps in Anhalt ceterique nobiles et barones universi, iurate
pacis conservatores, recognoscimus coram omnibus Christi fidelibus
litteris presentibus publice protestantes, quod honestos viros con-
sules et burgenses universos civitatis Helmenstede ipsamque civi-
tatem cum omnibus bonis et rebus eisdem attinentibus assumpsimus
nostre paci, defensioni pariter et tutele, ita quod ipsis in omnibus
suis causis et negotiis huiusmodi pacis termino durante promovere
tenebimur efficaciter et tueri. Nichilominus tamen et ipsi simile
nobis tenebuntur facere versa vice, utpote qui se iuramento astrinxe-
runt pari nobiscum. In huius rei securitatem maiorem et evidens
testimonium presentes litteras conscribi iussimus sigilli pacis gene-
ralis munimine roboratas. Acta sunt hec et data in castris ante
Harlingeberge anno dominice incarnationis m9. cc?. Ixxxxi9., vii?. idus
augusti.
Or. im Stadtarchiv zu Helmstedt. (Gemeinsames Siegel der Verbündeten
(iudicum pacis Saxonie generalis). Gedr. (Lichtenstein) Epist. observ. hist.-jurid.,
epist. III, S. 19, Scheid, Vom Adel S. 206 mit Abbildung des Siegels, Falke, Codex
trad. Corb. S. 930, Riedel, Codex dipl. Brand. II, 1, S. 198, v. Heinemann, Codex
Anhalt. II, S. 496 Nr. 708.
927. Erzbischof Erich von Magdeburg und die Bischöfe Siegfried
von Hildesheim, Hermann von Schwerin und Johann von Havelberg
472 1291.
verleihen allen, welche die Stephanskirche in Osterwiek an bestimmten
Tagen besuchen, vierzig Tage Ablass. Osterwiek 1291 August 12 (pridie
idus augusti).
Gedr. Meklenburg. UB. X, S. 509 Nr. 7231.
928. Graf Gerhard von Hallermund überträgt dem Kl. Marien-
rode eine Hufe in Bemerode (Bewingherode), welche es von Ritter
Siegfried von Roden gekauft und dieser ihm resigniert hat. 1291
August 28 (quinto kalendas septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 59. Siegel des Grafen an
weissen Hanfschnüren gut erhalten. Gedr. Marienroder UB. S. 88 Nr. 77.
929. Die Brüder Ludolf, Domherr, und Gerhard Graf von
Hallermund genehmigen den Verkauf einer Hufe in Bemerode (Bevigge-
rodhe) durch Ritter Siegfried von Roden, der sie von ihnen zu Lehn
hat, an das Kl. Marienrode und übertragen sie dem Kloster zum Seelen-
heil ihres verstorbenen Vaters Ludolf. 1291 August 30 (tercio kalendas
septembris).
Testes autem huius rei sunt dominus Hernestus pincerna,
dominus Iohannes de Stedere, dominus Albertus dictus Bok.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 60. Beide Siegel verloren.
Gedr. Marienroder UB. S, 88 Nr. 78.
980. Bischof Siegfried schenkt mit Zustimmung des Domkapitels
den Minoriten in der Stadt Hannover, die ihm und seiner Kirche eigen-
tümlich gehört, eine Hausstelle daselbst. Hildesheim 1291 September 5
(nonas septembris).
Or. im Stadtarchiv zu Hannover. Siegel des Bischofs und des Domkapitels.
Gedr. UB. der Stadt Hannover (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen V)
S. 55 Nr. 54.
981. Adelheid, Wittwe des Grafen Wilbrand von Hallermund,
bekundet, dass ihr Sohn Gerhard und seine Schwester eine Hufe in
Bemerode (Bevigerode), welche Ritter Siegfried von Roden von ihnen
zu Lehn hatte, dem Kl. Marienrode übertragen haben und die Urkunde
darüber besiegeln werden, sobald sie ein eigenes Siegel besitzen. Haller-
mund 1291 September 5 (nonas septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 61. Siegel der Ausstellerin
wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 89 Nr. 79.
1291. 473
982. Das Michaeliskloster übereignet dem Kl. Escherde Güter
in Achum. 1291 September 21.
In nomine domini amen. Ernestus dei gratia abbas, Ludolphus
prior totusque conventus monasterii sancti Michahelis in Hildensem
— — notum esse volumus presentibus et posteros non latere, quod, cum
dominus Eylardus miles de Dotissen bona in Achum sita, que a
nobis in feodo tenuit, nobis libera resignasset, nos domini prepositi
atque totius conventus sanctimonialium ecclesie in Escherte devotis
&c humilibus precibus inclinati de communi consensu et libera volun-
tate proprietatem predictorum bonorum iam dicte eeclesie contulimus
propter deum et in nostrarum remedium animarum cum omni fructu
et utilitate in silvis videlicet, in pascuis et in pratis necnon cum
omnibus attinentiis perpetuo possidendam. Ut autem — —. Datum
anno domini millesimo c9?c?. nonagesimo primo, xi9. kalendas octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 76. Siegel des Abtes und
Konventes an rot-grünen geflochtenen Seidenschnüren. Die Urk. stockfleckig.
9833. Domdechant (Arnold) ist beteiligt an dem Exkommunikations-
prozess gegen den Slavenfürsten Bogislav, der die Güter des Templer-
ordens in Deutschland und Slavien in Besitz genommen hat. 1291
September 27,
Vgl. das Nähere Langlois, Les Hegistres de Nicolas IV, S. 818 Nr. 6096.
934. Papst Nikolaus IV. beauftragt den Bischof (Heinrich) von
Merseburg, die Brüder Heinrich, Albert und Wilhelm, Herzöge von
Braunschweig, zu veranlassen, dass sie ihm die Bullen der Päpste
Innocenz IV. und Alexanders IV., in welchen diese den Vorfahren
der Herzöge die Indulgenz erteilen, ohne besonderen Auftrag des päpst-
lichen Stuhles nicht exkommuniziert werden zu können, zur Abschrift-
nahme überlassen, und dass er die Abschriften unter seinem Siegel dem
Papste einsende. Orvieto 1291 September 30 (ii. kalendas octobris,
pontificatus nostri anno quarto).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 324. Bleibulle an
Hanfschnur. Danach gedr. Sudendorf, UB. I, S. 73 Nr. 119, nach Registerband
46 fol. 105 Nr. 529 im Vatikanischen Archiv, der auch auf der Rückseite der Urk.
erwähnt wird, gedr. Finke, Westfälisches UB. V, S. 379 Nr. 794. Regest Potthast,
Reg. pont. 23841, Kehr, UB. des Hochstifts Merseburg (GQ. der Provinz Sachsen 36)
S. 440 Nr. 556. Die Bulle Innocenz IV. von 1248 Juni 19 gedr. a. a. O. S. 23
Nr. 33, die Alexanders IV. von 1256 August 6 gedr. a. a. 0. S. 28 Nr. 41.
474 1291.
985. Bischof Siegfried verkündet den in der Generalsynode zu
Hildesheim gefassten Beschluss, dass Niemand von einer Kirche Zins-
güter haben könne, wenn er nicht entweder offenbar ein Lite der Kirche
sei oder dies durch offene Briefe oder glaubwürdige Zeugen beweisen
könne. Hildesheim 1291 Oktober 22 (in die Severi confessoris).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Beschädigtes Siegel des Bischofs. Gedr.
Bode, UB. II, S. 434 Nr. 425, Doebner, UB. III, S. 657 Nachtr. Nr. 47.
936. Bischof Siegfried, Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold,
Domscholaster Bernhard und das ganze Domkapitel verheissen allen
denen, welche zum Wiederaufbau der Kirche des Johannisstiftes bei-
steuern, vierzig Tage Ablass und verordnen, dass die Almosen dem
Dechanten Ulrich und dem Stiftsherın Johann von der Innerste über-
geben werden. Hildesheim 1291 November 17 (xv9. kalendas decembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 37. Bruchstück des Siegels
des Bischofs, das des Kapitels verloren. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 224
Nr. 452. Eine im Wesentlichen wörtlich übereinstimmende Wiederholung dieses
Ablasses erfolgte Hildesheim 1297 Juli 5 (iii. nonas iulii) durch dieselben, Or. a.
a. O. Nr. 38, kleines Bruchstück des bischöflichen Siegels und etwa zur Hälfte
erhaltenes Siegel des Domkapitels. Erwähnt a. a. O. Anm.
937. Bischof Siegfried verkauft den Brüdern Johann, Dietrich
und Eckehard Werdegen (qui dicuntur Digni) einen Garten nördlich
von seinem Allod bei der Stadt. Hildesheim 1291 Dezember 11 (tercio
idus decembris, pontificatus nostri anno tercio decimo).
Testes huius rei sunt Arnoldus decanus, Wilradus Montis pre-
positus, Iohannes de Roden, Bernardus scolasticus canonici, Sifridus
de Rutenberge, Albertus Boch.
Or. im Stadtarchiv zu Hildeshein, Mus. Nr. 21. Siegel des Bischofs und
beschädigtes des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. 1, S. 225 Nr. 453.
938. Bischof Siegfried bekundet, dass der Propst und das Kapitel
des Moritzstiftes aus Veranlassung eines besonderen Falles geschworen
haben, Niemand zum Kanoniker zu erwählen, ehe nicht eine Präbende
erledigt sei. Moritzstift 1291.
Sifridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus,
ad quos presens littera pervenerit, gratiam in presenti et gloriam
in futuro. Quam dilecti nobis in Christo prepositus et .. decanus
ac capitulum ecclesie Montis in Hildensem ad quorumdam amicorum
nostrorum devotam instanciam nostre dilectionis intuitu nulla in
1291. 475
eadem ecclesia prebenda vacante Iohannem de Colonia scolarem et
clerieum nostrum et Iohannem de Honovere canonicum et scolasticum
ecclesie sancti Iohannis in Hildensem elegerunt primo Iohannem
de Colonia, secundo Iohannem de Honovere predictos more solito
et simpliciter in canonicos et in fratres promittentes, quod, quando-
cumque de iure primum facultas se obtulerit, quod!) volunt ipsis
in prebendali fructu secundum ordinem cum plenitudine iuris canonici
providere. Qui viceversa in manus nostras et domini Volradi dicte
ecclesie prepositi nomine eiusdem capituli sui promissionem huius-
modi recipientis promiserunt, quod, antequam prebende alique vacent
ibidem, que ipsis de iure debeantur, capitulum nolunt nec debeant
impetere vel aliquo modo infestare. Ne vero propter inportunitatem
petencium, quando nulla apud ipsos vacat prebenda, aliqua electio
de cetero attemptetur, petentibus omnibus de nostro et infrascrip-
torum consilio . . prepositus predictus in animas omnium de capitulo
voluntate singulorum ad sancta dei ewangelia statim iuravit, quod
de cetero antequam prebenda aliqua vacet salva auctoritate supe-
rioris nullam velint electionem canonicorum vel debeant aliquo modo
celebrare. Nos autem predicta omnia et singula grata et rata
habentes de consilio dominorum Gevehardi prepositi, Arnoldi decani,
Iohannis cellerarii, Sifridi de Blankenborch nostre maioris ecclesie,
qui hiis interfuerunt, auctoritate nostra ordinaria in nomine domini
presentibus confirmamus. Si quis vero hanc nostre confirmationis
litteram infringere presumpserit vel ei ausu temerario contraire,
indignationem omnipotentis dei et nostram preter reatum periurii
se noverit incurrisse. Et in huius rei testimonium presentem litteram
inde conscriptam sigillis nostro videlicet et predictorum dominorum
una cum sigilo eiusdem capituli Montis fecimus sigillari. Datum
et actum Hildensem in Monte anno dominice incarnationis m?. cc°.
Xc9. primo.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 32e
in der Beterinischen Bibliothek zu Hildesheim.
989. Propst Volrad des Moritzstiftes überlässt seinem Kaplan,
dem Kanoniker Konrad, dem Sohn des (T) Heinrich, Vogtes in Braun-
schweig, mit Zustimmung des Kapitels einen von ihm ausgebauten Platz
super nostro claustrali ambitu super testudine versus meridiem auf
I) So das Cop.
476 1291.
Lebenszeit mit der Bedingung, dass der Platz dreissig Tage nach dem
Tode Konrads zur freien Verfügung an das Stift zurückkomme. 1291.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr.59. Beschädigtes Siegel des
Propstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 227 Nr. 456, Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 547 Nr. *367.
940. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Johann von
Heyersum (Hogersum) der Jakobikapelle einen Wachszins aus seinem
kleinen Hause angewiesen hat. 1291.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1245e. Bruchstück des Stadtsiegels.
Gedr. Doebner, S. 226 Nr. 454.
941. Die Hatsherren bekunden, dass Johann, Konrad, Adelheid
und Mathilde, Kinder des verstorbenen Konrad von Astenbeck, dem
Bürger Johann Berstelhede aus ihrem Hause beim Kreuztore eine Rente
verkauft haben. 1291.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 204. Stadtsiegel verloren.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 228 Nr. 457.
942. Bischof Siegfried genehmigt die Gründung der Kapelle der
h. Anna und Elisabeth an der Kreuzkirche durch den Kanoniker Bruno
von Harsum (Hardessem) und deren Besetzung durch einen Priester
und Vikar. 1291.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 205. Kleines Bruchstück
des Siegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 226 Nr. 455. Die Gründung war bereits
1288 erfolgt, vgl. oben Nr. 802 und 809.
948. Balduin von Steinberg entsagt allen Ansprüchen an eine
Hausstelle und eine Hufe in Gross-Düngen, welche das Maria- Magdalenen-
kloster von ihm gekauft hat. Poppenburg 1291.
Ego Bolwinus dictus de Stenberge omnibus notum esse cupio,
quod aream unam et mansum unum situm in maiori villa Dunghen,
quem a comite Ottone de Everstene in feodo hereditario iure possedi,
ipsi comiti libere resignavi, quem videlicet mansum et aream Ger-
holdus prepositus domus beate Marie Magdalene ad usus sui con-
ventus necessarios perpetuo possidendum pro xiiii marcis examinati
argenti a me comparavit. Ego vero Bolwinus omni iuri, quod michi
in predictis bonis competere videbatur, renuncians prememoratum
conventum rite et iusto modo superius scripta bona cum omni iure
civili scilicet in agris, in silvis, in paschuis ceu in pratis sibi ven-
1292. 477
dicasse protestor in hiis scriptis. Ut autem — —. Huius rei testes
sunt Hernestus pyncerna Hildensemensis, Albertus Boc milites,
Hermannus Boc, Arnoldus!) Boc ministeriales ecclesie, Lippoldus
de Rotginge et Conradus de Saldere et alii quam plures fide digni.
Actum et datum in castro Pompenborch anno domini m?. cc?. 1xxxx?.
primo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 19. Siegel des Ausstellers
an dem von der Urk. geschnitienen Pergamentsireifen zeigt aufgerichteten Bock.
944. Graf Otto von Eberstein, Kölner Marschall, überträgt eine
ihm von Balduin von Steinberg resignierte Hausstelle und Hufe in
Gross-Düngen (in maiori villa Duggem) dem Maria-Magdalenenkloster.
Polle 1291.
Presentes erant et testes sunt Conradus miles de Stenberge,
Ernestus pincerna Hildeshemensis, Lup(poldus) Hoyen, Albertus Boc
milites, Hermannus Boc, Arnoldus Boc, Luppoldus et Theodericus
de Rohtingen, Conradus et Bodo dicti de Zaldere.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 120. Wenig beschädigtes
rundes Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
945. Graf Ludwig von Eberstein entsagt allen Ansprüchen auf
die Mühle des Kl. Escherde bei Emne. 1291.
Lodiwicus dei gratia comes de Everstene omni populo Christiano,
quibus hoc scriptum audire contigerit vel videre, salutem. De
molendino claustri in Eschere iuxta Emne situm, de quo aliquociens
licet minus rationabiliter et iniuste diximus esse nostrum et ad nos
pertinere, saniori usi consilio et dominorum de Ammilingesborne
precibus inclinati in presenti littera publice protestamur, quod nec
nos nec aliquis ex nostra successione in posterum aliquod ius in
predicto molendino nobis poterimus vendicare, et ad maiorem evi-
dentiam declarandam presens scriptum munimine nostri sigilli fecimus
roborari. Datum anno domini millesimo cc?. nonagesimo i.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 77. | Beschüdigtes Siegel an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
946. Graf Konrad von Wohldenbery bekundet den Verzicht des
Konrad von Düngen auf zwei Hufen in Gross-Düngen zu Gunsten des
Maria-Magdalenenklosters. Auf dem Werder 1292 Januar 18.
1) Or. Arnaldus.
418 1292.
Nos Conradus comes de Wolenberge litteris presentibus pro-
testamur, quod coram nobis constituti Conradus de Dungem, duo
quoque fratres eiusdem quicquid sibi iuris in duobus mansis sitis
in maiore villa Dungem usurpaverant ob reverenciam dei nostreque
peticionis intuitu conventui sancte Marie Magdalene in Hildensem
resignaverunt absolute. Huius resignacionis et composicionis fuerunt
testes subscripti Conradus dictus Zwaf, Olricus de Barem milites,
Thidericus de Rohthinge, Trobe, Bone et alii quam plures digni.
Actum et datum in Insula in castro nostro anno domini m? cc? xc?
secundo, in die Prisce virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 121. Siegel des Ausstellers.
947. Propst, Äbtissin und Konvent des Kl. Wöltingerode he-
kunden, von dem Domstifte in Goslar ein Grundstück mit drei zins-
pflichtigen Häusern, gelegen bei ihrer Mühle unter dem Frankenberge
an der Gose, welche der Domherr Friedrich gekauft hat, erhalten zu
haben, mit der Verpflichtung, dass der Müller jährlich zur Feier eines
Anniversars eine bestimmte Abgabe entrichtet und sie selbst das Jahres-
gedächtnis des Friedrich begehen werden. 1292 Februar 11 (idus
ee 0.00
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 486 Nr. 429.
948. Der Rat der Stadt Hildesheim genehmigt, dass der Bürger
Dietrich Vorrat eine Hausstelle im Brühl den Klöstern Riddagshausen
und Marienrode als Eigentum überträgt, doch unter der Bedingung,
dass der Besitzer den Schoss (scot) an die Stadt entrichte. Hildesheim
1292 März 9 (dominica Oculi mei).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 41a. Bruchstück des
älteren Stadtsiegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 228 Nr. 458.
949. Abt Berthold und der Konvent des Kl. Ringelheim ver-
kaufen dem Kl. Riddagshausen für vier Mark eine Hufe in Hötens-
leben (Hotsensleve), welche jährlich einen Zins von acht Braunschweiger
Schilling zahlt. 1292 März 21 (in die sancti Benedicti).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 300
Siegel des Abtes verloren, das des Konventes beschädigt. Regest nach dem Cop.
Riddagsh. fol 7Iv im Kgl. St.-A. zu Magdeburg v. Mülverstedt, Reg. archiep.
Magdeb. III, S. 278 Nr. 736.
1292. 479
950. Andreas Bulle überträgt der Kirche in Holle drei Morgen
und eine Wiese in Sillium zur Anschaffung von Wein. Wohldenberg
1292 März 27.
In nomine domini amen. Ego Andreas dictus Bulle recognosco
presentibus publice protestando, me tria iugera ac spacium unius
prati sita iuxta Syliem pro salute anime mee ecclesie in Holle con-
tulisse Theoderico dicto Cil suisque heredibus annuatim pro quarto
dimidio stoveko vini possidenda. Quod quidem vinum dabit annuatim
ad eandem ecclesiam ad conficiendum in altari corpus et sanguinem
domini nostri Ihesu Christi, cuius providencia bonitateque precipua
largiuntur et gubernantur universa. Verum si Theodericus prefatus
aut sui heredes debito tempore in persolucione predicti vini ex-
literint!) negligentes, mox iugera et pratum pretaxata ad eandem
ecclesiam libera pertinent et soluta. Ut autem hec actio omni evo
rata remaneat et inconvulsa, nobilis vir dominus Hen(ricus) comes
de Woldenberg precibus meis annuens predicta bona iure proprietatis
appropriavit eeclesie sepedicte ac presentem cartulam sui sigilli
munimine manu propria roboravit. Datum Woldenberge anno domini
m9. ec?. 1xxxxii€., feria v*. ante festum palmarum.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 105, S. 8 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
951. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Maria- Magdalenenkloster das Eigentum des Zehnten in Dilnem, den
ihm Läppold von Freden (Vrethim) resigniert hat. Hildesheim 1292
Mai 15—22 (infra octavam ascensionis domini nostri Ihesu Christi).
Huius rei testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus,
Bernardus cantor, Sifridus de Blankenborh, Iohannes de Rothen
plebanus, Sifridus de Rutenberg, Albertus Boc, Ernestus pincerna
milites, Lippoldus de Rohthinge, Iohannes Dives, Arnoldus et Al-
bertus fratres de Dammone dicti, Bruno Insanus burgenses.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 122. Beschädigtes Siegel
des Bischofs und des Domkapitels. Regest Doebner, UB. I, S. 229 Nr. 459.
952. Bischof Siegfried bestätigt den Leinewebern die Innung.
1292 Mai 25 (Urbani pape).
Beglaubigte Abschrift $m Stadtarchiv zu Hildesheim. Gedr. Speculum veritat.
et iustit. (Hildesheim 1691) Beil. Nr. 34, Doebner, UB. I, S. 229 Nr. 460.
I) Cop. extitant.
480 1292.
958. Die Ritter Johann, Ludold und Dietrich von Escherde ver-
kaufen mit Zustimmung ihrer Erben dem Kl. Marienrode für 150 Bremer
Mark sechs Hufen in Bemerode (Bevingerode) mit einem Walde (vorst),
genannt Broch, die sie von den Grafen Gerhard und Gerhard von
Hallermund zu Lehn hatten. Hannover 1292 Mai 25 (in festo pente-
costes).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 62. Die drei Siegel an
roten Seidenfäden wenig beschädigt. Gedr. Grupen, Orig. et Antiq. Hann. S. 83,
Marienroder UB. S. 90 Nr. 80. An demselben Tage resignieren obige von Escherde
die Besitzungen den Grafen von Hallermund, Or. a. a. O. Nr. 63 mit drei beschädigten
Siegeln, gedr. Grupen a. a. O. S. 84. UB. S. 91 Nr. 81.
954. Die Grafen Gerhard und Gerhard von Hallermund schenken
dem Kl. Marienrode sechs Hufen mit Zehnten und dem Walde Brok
in Bemerode (Bevingerode), die ihnen die Brüder Johann, Ludold und
Dietrich von Escherde, Ritter, resigniert haben. 1292 Mai 25 (in festo
pentecostes).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 64. Das erste Siegel von
den roten Seidenfäden verloren, das zweite an grün-rot-gelben Seidenfäden wenig
beschädigt. Gedr. Grupen, Orig. et Antig. Hanov. S. 85, Marienroder UB. S. 93
Nr. 82.
955. Bischof Konrad von Verden erteilt allen, welche die Kirche
der Maria- Magdalena an angeführten Festtagen besuchen und im Bau
unterstützen, vierzig Tage Ablass. Salzhausen 1292 Juni 7.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 123. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
956. Propst Johann, Priorin Sophie und der Konvent des Kl.
Heiningen übergeben dem Burchard von der Asseburg alle ihre Be-
sitzungen in Hodale, Quenstedt, Schwanebeck, Schlanstedt und Ader-
stedt und erhalten dafür im Tausch den vierten Teil des Zehnten in
Dorstadt. 1292 Juli 8 (feria tertia ante festum beate Margarete
virginis et martiris).
Huius rei testes sunt Theodericus vicedominus sancti Cyriaci,
dominus Baldewinus thesaurarius sancti Blasii ecclesiarum Brunswich,
dominus Ecbertus de Assenborch et dominus Ecbertus filius suus,
dominus Spiring de Brwende, dominus Bertrammus de Veltim milites,
Borchardus et Borchardus filii domini Borchardi de Asseborch, frater
Iohannes de Mandere, frater Thitmarus.
1292. 481
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 43 (früher in Magdeburg).
Gut erhaltenes Konventssiegel. Gedr. Asseburger UB. I, S. 295 Nr. 462. Die ent-
sprechende Urk. Burchards von der Asseburg a.a. O. Nr. 42 mit sturk beschädigten
Siegeln des Ausstellers und des Konventes, gedr. a. a. O. Nr. 461.
957. Domdechant Arnold, Domscholaster Bernhard und das
Domkapitel bekunden, dass bei Beilegung ihres Streites mit dem Dom-
küster Hermann von Steinberg dieser auf die Opferungen bei Aus-
stellung der Reliquien zu Gunsten des Domkapitels verzichtet, wofür
sie ihn von der Lieferung des Messweines entbinden. Hildesheim 1292
August 4 (pridie nonas augusti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 325. Beschädigtes
Siegel des Domkapitels, das des Domküsters zur Hälfte verloren. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 229 Nr. 461.
958. Erzbischof Gerhard von Mainz hebt auf Bitten des Bischofs
in dessen Diözese die kirchlichen Strafen über diejenigen wieder auf,
welche das Provinzial-Konzil nicht besucht haben. Aschaffenburg 1292
September 17.
Gher(hardus) dei gracia sancte Maguntine sedis archiepiscopus,
sacri imperii per Germaniam archicancellarius universis, ad quos
presentes littere pervenerint, salutem et sinceram in domino kari-
tatem. Noverint universi, quod ad preces venerabilis domini Hil-
densemensis episcopi et propter familiaritatem, quam ad ipsum
habemus, sentencias latas auctoritate domini pape et nostra in
omnes illos, qui ad provinciale nostrum concilium celebrandum non
venirent, presentibus in sua dyocesi relaxamus. In cuius rei testi-
monium presentem litteram sigillo nostro fecimus communiri. Actum
et datum Aschafeneborg anno domini m?. cc?. xcii., in die sancti
Lamberti martiris.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 620 Nr. 1170 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
959. Erzbischof Gerhard von Mainz befiehlt dem Dechanten in
Einbeck, zwölf Cistercienserklóster der Diözesen Maine, Halberstadt,
Paderborn, Verden und Hildesheim (Amelunzborn und Marienrode)
gegen Misshandlungen zu schützen und gegen die Übeltäter nach den
Satzungen des Mainzer Konzils zu verfahren. Aschaffenburg 1292
September 19 (xiii. kalendas octobris).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gedr. UB. des Stiftes Walkenried
(UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 346 Nr. 544.
Hildesh. UB. III. 91
482 1292.
960. Heinrich Hoye verpflichtet sich, dem Marsa- Magdalenenkloster
für eine von ihm gekaufte Hufe in Barnten Gewähr zu leisten und
gegen die Ansprüche des Heinrich von Hary zu verteidigen. Einbeck
1292 September 24.
Omnibus quorum noticia interest vel quibus nosse fuerit opor-
tunum Hen(ricus) Hoye salutem in omnium salvatore. Recognoscimus,
quod conventus sancte Marie Magdalene in Hildensem quendam
mansum in Berenthen a nobis emptionis titulo rationabiliter com-
paravit, pro quo warandiam rationabilem dicto conventui faciemus
loco et tempore oportuno. Ceterum si Hen(ricus) de Haringe cum
dicto conventui!) quidquam causare habuerit, ignoramus, si media-
tores esse volumus, ut dictus Hen(ricus) dictam ecclesiam contra
iusticiam desinat aggravare. Datum Embeke feria quarta post
Mauricii anno domini m^. cc. Ixxxxii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 124. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt zwei
Adlerkrallen.
961. Abtissin Gertrud), Priorin S(ophie) und der Konvent des
Kl. Woltingerode machen mit dem Kl. Marienwerder eine Gebets-
brüderschaft. Wöltingerode 1292 Oktober 10 (in die Gereonis et
sociorum eius).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienwerder Nr. 57. Siegel abgefallen.
Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VI, S. 52 Nr. 74.
962. Dechant Johann, Scholaster Hildebrand und das Kapitel
des Andreasstiftes einigen sich durch Vermittelung des Domdechanten
Arnold, des Siegfried von Blankenburg und des Officiales mag. Petrus,
Domherrn, und des Johann Schönekind mit Heinrich, Sohn des Bürgers
Giso und Bruder des verstorbenen Pfarrers Werner, wegen zweier Hufen
in Garbolzum dahin, dass letzterer die beiden Hufen auf Lebenszeit
besitze, jährlich am Anniversar des Werner dem Kapitel sechs Schilling
zahle und sich verpflichte, die Hufen nicht zu veräussern. Hildesheim
1292 Oktober 24 (ix9. kalendas novembris).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Mus. Nr. 22. Es siegeln Bischof Siegfried
und die Vermittler. Nur das Siegel des Bischofs und ein Stück von dem des
Domdechanten erhalten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 230 Nr. 462.
y) So das Or.
1292. 483
968. Propst Hermann des Bonifaciusstiftes in Halberstadt fordert
das Kl. Münzenberg zur Zahlung von einer Mark als Beitrag zu den
durch Beschickung des Mainzer Konzils entstandenen Kosten auf,
widrigenfalls er die Hülfe des Bischofs (Siegfried) von Hildesheim
gegen dasselbe anrufen werde. 1292 Oktober 29 (sequenti die beatorum
Simonis et Iude apostolorum).
Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss.
Staatsarchiven 21) S. 544 Nr. 1585, erwähnt Erath, Cod. dipl. Quedlinb. S. 295.
964. Bischof Siegfried erteilt allen, welche an bestimmten Fest-
tagen die Domkirche in Halberstadt besuchen, vierzig Tage Ablass.
Halberstadt 1292.
Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss.
Staatsarchiven 21) S. 549 Nr. 1592; a. a. O. Nr. 1593 ebenso für den Dombau.
965. Erzbischof Gieselbert von Bremen erteilt denen, welche die
Kirche der Maria-Magdalena an genannten Festtagen besuchen und im
Bau unterstützen, vierzig Tage Ablass. Bremen 1292.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 125. Siegel des Erzbischofs
mit Hücksiegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 231 Nr. 463.
966. Graf Johann von Roden bekundet die Uebertragung eines
Hörigen in Bodeke an das Johannishospital. 1292.
Iohannes comes de Rodhen!) omnibus presentia visuris salutem
in domino. Noverint universi, quod dominus Iordanis?) miles dietus
de Ekkere®) coram nobis constitutus cum consensu heredum suorum
pietatis intuitu contulit hospitali sancti Iohannis in Hildensem virum
unum in Bodeke villa, que sita est apud Nortwolde, qui quidem
vir est Iohannes Kotmeyger appellatus, super qua) collatione litteras
nostras idem miles dari a nobis petiit dieto hospitali. In testimonium
huius rei atque evidentiam pleniorem et hoc fecimus presentibus
testibus infrascriptis, qui sunt Lodewicus Rumscottele, Conradus de
Ekkere,®) Thidericus Holtgrave milites, Hildeboldus et Conradus
fratres nostri, Allexander5) de Holle, Conradus de Heddessen®)
necnon alii fide digni. Datum anno domini mcelxxxxii.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. 180 fol. 8 im städtischen Museum zu
Hildesheim (A), des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 64, S. 101 im Kgl. St.-A. zu
Hannover (B).
1) Rhoden B. *) Jordanus B. °) Eckere B. *) que A. *) Alexander B.
*) Heddesen B.
81*
484 1293.
967. Domherr Friedrich der ÁAltere von Winnigstedt (Winningstede)
unter den Zeugen der Urk. des Dompropstes Günther von Mansfeld
und des Propstes Hermann des Bonifaciusstiftes in Halberstadt, in
welcher Abt Heinrich von Ilsenburg denen von Gattersleben die Vogtei
über zehntehalb Hufen in Mehringen abkauft. Halberstadt 1293
Januar 11 (dominica proxima post epyphaniam domini).
Gedr. Jacobs, UB. des Kl. Ilsenburg S. 126 N. 140, v. Heinemann, Codex
Anhalt. Il, S. 523 Nr. 740. Hegest Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II
(Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) S. 551 Nr. 1597. Derselbe wird 1293
Juli 24 (in vigilia beati Jacobi apostoli) «ls Domherr in Halberstadt genannt,
vgl. Jucobs a a. O. S. 129 Nr. 144, v. Heinemann a. a. O. S, 533 Nr. 755.
968. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt dem Kl. Lam-
springe einen Hórigen. 1293 Januar 25.
Henricus dei gratia comes de Woldenberg universis presentem
paginam inspecturis. Notum esse volumus, quod nos de consensu
fratris nostri Ottonis canonici ecclesie Hildensemensis necnon filii
nostri Henrici et omnium heredum nostrorum, quorum consensus
fuerat legitime requirendus, Sifridum de Illethe virum nostrum pro-
prium a nobis iure hereditario possessum ecclesie beati Adriani in
Lammespringe cum omni sua posteritate contulimus propter deum.
In cuius rei testimonium presentem paginam cum appensione sigil-
lorum nostri videlicet et fratris nostri Ottonis canonici Hildense-
mensis predicte eeclesie contulimus ad cautelam. Testes sunt dominus
Brant de Lyndethe, Conradus Svaph, Henricus de Walmode milites,
Andreas Bolle advocatus, Hogerus de Mandere famuli et alii quam-
plures. Datum anno domini m?. ec9, xciii., in conversione beati
Pauli apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 68. Die beiden Siegel
wenig beschädigt.
969. Johann von Ochtersum (Ohctersem) und Frau Rickerese
verkaufen dem Glöckner Dietrich des Kreuzstiftes und dessen Schwester
eine Hausstelle in der Venedig, indem sein Bruder Konrad, Domvikar,
Bürge ist, dass ihre Kinder, wenn mündig, diesen Verkauf gutheissen
werden, und bestimmen, dass die Hausstelle nach ihrem Tode an das
Godehardikloster zur Feier ihrer Memorie. falle. 1293 Januar 30
(feria sexta ante purificationem beate virginis).
Actum et datum in presentia venerabilis patris domini Hilde-
brandi abbatis sancti Godehardi.
1293. 485
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 42. Beschädigtes Siegel
des Abtes und des Konventes an den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 232 Nr. 464.
970. Bischof Siegfried spricht dem Kl. Marienrode das Patronats-
recht der Kirchen in Freden und Betheln zu. | Hildesheim 1293
Februar 6.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis
tam presentibus quam futuris gratiam in presenti et gloriam in
futuro. Questione super iure patronatus ecclesiarum in Vredhen et
in Betenem in archidiaconatu Redhen constitutarum inter nos ex
una et dilectos filios . . abbatem et fratres monasterii Novalis sancte
Marie, quod antea Bakkenrodhe nunc autem Betzingerodhe dicitur,
ordinis Cysterciensis parte ex altera suborta, examinatis super hoc
eorum privilegiis et auditis nostre ecclesie canonicis et prelatis
maioribus et aliis quibusdam senioribus tam clericis quam laicis
flde dignis invenimus, ius patronatus earumdem ecclesiarum ad
dictos .. abbatem et fratres dicti monasterii libere pertinere. Unde
deliberato consilio exigente iusticia eiusdem monasterii .. abbati et
fratribus ius patronatus earumdem ecclesiarum in Vredhen et in
Betenem longo ab eis tempore possessum, non obstante quod tem-
pore questionis huius contrarium attemptavimus, adiudicamus libere
et in perpetuum possidendum. In cuius rei testimonium presentem
litteram inde conscriptam prefati monasterii . . abbati et fratribus
sigillis nostro videlicet et nostri capituli munitam super hoc dedimus
ad cautelam. Datum Hildensem anno domini millesimo cc®. nona-
gesimo tercio, octavo idus februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 78. Beschädigte Siegel des
Bischofs und des Domkapitels an grünen Seidenfüden. Freden gehörte zum
Archidiakonate Alfeld.
971. Dompropst Gebhard schenkt dem Kl. Escherde gegen Ver-
pflichtung eines jährlichen Zinses zwei Hufen und zwei Hausstellen in
Gross- und Klein-Escherde. 1293 Februar 23.
Nos Gevehardus dei gratia Hildensemensis ecclesie prepositus
universis, ad quos presens littera pervenerit, notum esse volumus
presentibus publice protestantes, quod de beneplacito et consensu
nostri capituli duos mansos villicationis in Hyemedesdore de quin-
quaginta sex iugeribus in maiori et minori Escherte sitos cum duabus
areis eorundem mansorum, quos Henricus et Iohannes fratres dicti
486 1293.
Heydenrigzingi eiusdem villicationis litones receptis per eos a domino
.. preposito et conventu in Escherte quindecim marcis puri argenti
pro se et ad cautelam pro suis heredibus ad manus nostras libere
resignaverunt, cum omnibus suis iuribus et utilitatibus tam in villa
quam in campis eidem domino .. preposito et conventui in Escherte
iure proprietatis donavimus et donamus et eorundem possessionem
tradidimus et tradimus per presentes in perpetuum possidendos,
ita quod de dictis mansis et suis attinenciis nobis et nostris
successoribus, qui pro tempore fuerint, vel officiali eiusdem villi-
cationis Hyemedesdore annuum censum videlicet quindecim solidos
usualis monete et duos modios tritici debeat annis singulis ministrare
tali precipua conditione adiecta, quod quilibet de parentela illius
Henrici et Iohannis dummodo litones eiusdem villicationis vel..
prepositus maior Hildensemensis qui pro tempore fuerit aut nostrum
capitulum eadem bona cum omni suo iure et utilitate tam in villa
quam in campis possit libere reemere quandocumque placuerit alicui
ex personis predictis vel nobis aut capitulo reddita . . preposito et
conventui prefatis in Escherte predicta quindecim marcarum pecunie
quantitate. In cuius rei testimonium presentem litteram inde con-
scriptam sigillis capituli nostri et nostro munitam ipsis . . preposito
et conventui super hoc dedimus ad cautelam. Datum anno domini
m9. cc?. 1xxxxiiiV., septimo kalendas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 78a. Siegel des Dompropstes
Gebhard und des Domkapitels gut erhalten.
97:3. Bischof Siegfried übereignet auf Bitten der Ritter Johann
und Dietrich von Escherde und mit Zustimmung des Domkapitels dem
Kl. Wienhausen fünfzehn Morgen und eine Hofstelle in Harber
(Hertbere). Hildesheim 1293 Februar 23 (vii. kalendas marcii).
Testes sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus, Ber-
(nardus) scholasticus, Ber(nardus) cantor, Io(hannes) cellerarius
canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Sifridus de Ruten-
berge, Al(bertus) Bok, Io(hannes) de Stedere milites.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 116. Siegel des Bischofs und des
Domkapitels gut erhalten.
978. Hier Albert Bock überlässt dem Bischof Siegfried eine
Hufe in Alferde als Ersatz für eine Hufe in Wülfingen, die er der
Kirche daselbst zu schenken beabsichtigt. Hildesheim 1293 März 10.
1298. 487
Nos Albertus miles dictus Bock presentibus recognoscimus
publice protestando, quod venerabili domino nostro Sifrido Hildense-
mensi episcopo et eidem ecclesie unum mansum situm in Aleforde
cum omnibus attinenciis ad eundem pertinentibus dimisimus perpetuo
possidendum pro eo, quod unum mansum situm in Wlvige, quem
ad ecclesiam in eadem villa donare decrevimus, cum omni iure ad
ipsum pertinente dicte ecclesie absolute dimittat. Ut autem — —.
Datum Hildensem anno domini m?ec?rc? tercio, feria iii*. ante vigi-
liam beati Gregorii pape.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 326. An dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen das am Rande beschädigte Siegel,
zwei sprungbereite Wölfe über einander zeigend.
974. Johann und Dietrich von Escherde, Ritter, verkaufen dem
Kl. Wienhausen fünfzehn Morgen und eine Hausstelle in Harber
(Hertbere) und verzichten darauf vor dem Bischof Siegfried, von dem
sie sie zu Lehn haben. 1293 März 12 (in die Gregorii).
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 117. Siegel des Johann gut erhalten,
des Dietrich stark beschädigt.
975. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Wienhausen die sogen.
berchmole bei Vóhrum (Vorden) nach der Resignation der Edeln
Burchard, dessen Oheims (patruus) Luthard und des Luthard und
Konrad von Meinersen, denen Knappe Hugo von Ilsede die Mühle
resigniert hat. Hildesheim 1293 März 25 (vii. kalendas aprilis).
Testes sunt Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus,
Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Iohannes cellerarius, Hen-
ricus et Otto de Woldenberge, Conradus de Valkenstene canonici
Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Sifridus et Basilius fratres
de Rutenberge, Albertus Bock, Aschwinus de Luttere, Bertoldus et
Io(hannes) fratres de Godenstede milites, Thetmarus de Luttere,
Conradus de Saldere famuli.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265, S. 86 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
976. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt dem Bischof
Siegfried das Eigentum von zehn Hufen in Engerode mit der Fischerei
und von sechs Hufen in Heere. Wohldenberg 1293 April 16.
Dei gratia nos comes Heynricus de Woldenberg omnibus in
perpetuum. Presentibus recognoscimus et publice protestamur, quod
488 1293.
venerabili domino nostro Sifrido Hildensemensi episcopo et sue
ecclesie de consensu omnium heredum nostrorum, quorum intererat,
dedimus proprietatem decem mansorum in Enekenrodhe cum una
piscatura ibidem; dedimus nichilominus eidem et sue ecclesie pro-
prietatem sex mansorum in Herre maiori cum omni iure et utilitate,
quam habuimus in eisdem tam in pratis, pascuis, silvis et campis,
viis et inviis, quesitis et inquirendis iure perpetuo possidendos. Ut
autem — —. "Testes huius sunt Conradus et Iohannes comites de
Woldenberge nostri consanguinei, Willekinus de Olberghe, Brant de
Lindhe, Heynricus de Walmode, Conradus Swaf, Conradus Rovere
milites, ministeriales Hildensemensis ecclesie, et plures alii milites
et famuli fide digni. Datum in Woldenberge anno domini m?. cc. xc.
tercio, xvi, kalendas maii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 327. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers.
977. Bischof Siegfried bekundet, dass die Wittwe des Ritters
Ludolf von Borsum dem Andreasstifte eine Hufe in Garbolzum ver-
kauft hat. Hildesheim 1293 April 23.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum
esse volumus tam presentibus quam futuris, quod . . relicta domini
Ludolfi quondam militis de Borsem dicti Ruschere bone memorie
de consensu fili sui Ludolfi necnon omnium, quorum intererat,
mansum unum de viginti quatuor iugeribus situm in Gerboldessen
cum area ad dictum mansum pertinente et omni iure tam in villa
quam extra villam, quem mansum idem Ludolfus suus filius a nobis
in feodo tenebat, pro novem marcis examinatis vendidit decano et
capitulo ecclesie sancti Andree in Hildensem, et nos recepta liberali
resignatione prefati Ludolfi filii sui predictum mansum cum omnibus
suis attinentiis capituli nostri consensu accedente capitulo supradicte
ecclesie sancti Andree in Hildensem pro remedio et salute anime
nostre in proprium contulimus ad habendum, tenendum et proprietatis
titulo perpetuo possidendum. Ut autem — —. Testes huius sunt
Geveh(ardus) prepositus, Arnoldus decanus, Wlradus Montis pre-
positus, Bernardus scholasticus, Bernardus cantor, Ioh(annes) celle-
rarius canonici Hildensemenses, Sifridus de Rutenberge, Albertus
Bok, Ludolfus camerarius, Heynricus de Steinberge milites et alii
quam plures. Datum Hildensem anno domini millesimo cc. xc.
tertio, ix. kalendas maii.
1293. 489
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Museum Nr. 23. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels in weissem Wachs.
978. Bischof Siegfried übergibt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Grafen Heinrich von Wohldenberg und dessen Bruder Otto,
Domherrn, das Eigentum von zehn Hufen in Meerdorf, welche der
Graf von ihm zu Lehn hatte, und erhält dafür das Eigentum von
zehn Hufen in Engerode (Enekenrodhe) und die Fischerei daselbst.
Hildesheim 1293 o. T. (vor April 27).
Testes sunt Gevehardus maior prepositus, Arnoldus decanus,
Wiradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Bernardus cantor,
Syfridus de Blankenborch, Borchardus et Iohannes fratres de Dren-
leve canonici Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Ernestus pincerna,
Syfridus de Rutenberge, Albertus Bok, Arnoldus Bok, Ludolfus came-
rarius milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Riddagshausen Nr. 310. Bruch-
stücke der Siegel des Bischofs und des Domkapitels.
979. Domherr Otto und sein Bruder Heinrich Grafen von Wohlden-
berg übertragen nach Empfang von zehn Mark dem Kl. Riddagshausen
zehn Hufen in Meerdorf, welche einst Ritter Hildemar von Oberg von
ihnen zu Lehn hatte und deren Eigentum Bischof Siegfried ihnen über-
geben hat. Hlildesheim 1293 April 27 (v9. kalendas maii).
Testes sunt Leonardus decanus, Bertoldus scolasticus, Ludolfus
de Brunswic canonicus sancte Crucis in Hildensem, Sifridus de
Rutenberche, Ecbertus camerarius, Albertus dietus Boc milites,
Iohannes de Oberche laycus.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 307.
Siegel des Otto wenig beschüdigt, das. des Heinrich verloren.
979 a. Genannte bekunden den Verzicht des Heinrich Hopperludinch
auf eine Hufe des Kl. Derneburg in Heersum. Holle 1293 April 29.
Universis Christi fidelibus, ad quos presentes littere pervenerint,
nos Wilkinus de Holtiber et Conradus Swevus milites recognoscimus
et publice protestamur, quod Hollis apud capellam beati Servatii
presente preposito Volkardo et Aleida priorissa et octo dominabus
ecelesie in Derneburch Henricus Hopperludinch omnem actionem,
quam se dixit habere in manso Hederkessen situato, resignavit coram
nobis. Testes huius rei sunt Ioannes viceplebanus ibidem, Thede-
ricus de Hollis, Ioannes de Gustede, Wernerus de Levede, Her-
490 1293.
mannus de Curia, Hermannus de Lamspringe, Iordanus et filius suus
Iordanus, Henricus Subache, Hermannus Cnobbe, Ioannes Opilio et
alii quam plures fide digni. Ne igitur in posterum de hoc facto
dubitari!) contingat, de consensu et rogatu predicti Henrici Hopper-
luding presentem litteram conscribi fecimus et sigillis nostris roborari.
Actum et datum anno domini mcelxxxxiii., tertio kalendas may.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 108a fol. 16 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
980. Herzog Albert von Braunschweig belehnt den Ritter Dietrich
vom Berge mit dem Schlosse Staufenburg wie es der Bischof von Hildes-
heim besessen hat, doch mit Vorbehalt des Rückkaufes innerhalb zweier
Jahre. 1294 Mai 1 (in die beate Walburgis virginis).
Nach Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover gedr. Sudendorf, UB. I, S. 77 Nr. 124.
Regest Asseburger UB. I, S. 297 Nr. 466.
981. Die Grafen von Wernigerode bekunden, dass Ritter Basil
von Romessleve eine Mark Silber dem Kl. Wöltingerode verkauft hat,
welche Hermann von Hildesheim zur nächtlichen Beleuchtung im neuen
Schlafhause bestimmt. Wernigerode 1293 Mai 10.
Nos Albertus et Fredericus dei gratia comites in Werningerodhe
recognoscimus in hiis scriptis protestantes publice, quod nobis
presentibus miles de Romessleve nomine Basilius vendidit unam
marcam puri argenti ecclesie in Woltingerode in curia sua, que
quondam exstitit fratris sui militis Th(iderici) de Romessleve pie
memorie, sine omni inpedimento annuatim eidem in festo sancti
Michahelis persolvendam, quam venerabilis dominus Hermannus
dictus de Hildensem habitans Brunswik divina inspiratione ductus
ad duo luminaria in novo dormitorio nocturno tempore ardentia
indefesse a supradicto milite B(asilio) de Romessleve in curia sua
pro marcis duodecim puri?) emptionis titulo comparavit. Ut autem
— —. Huius rei testes sunt Iohannes de Romessleve, Hermannus
de Dhingelstede, Iohannes de Dhingelstede, Iohannes de Hartesrode,
Anno de Hartesrode, Bernardus de Olvenstede, Petrus de Tsemmen-
stede, Iordanis de Minsleve milites, Sifridus de Minsleve, Kone-
mannus de Ihercsem, Heinricus Kolit, Wernerus Alvoldi, Hart-
mannus de Siltstede, Henricus de Nigendhorpe, Conradus Rex,
Ulrieus Dux consules et alii quam plures fide digni. Datum Wer-
J Cop. dubitare. 1) argenti ist zu ergänzen.
1293. 491
ningerode anno domini m. cc9. ]x?x?x?x9. ijj9., dominica proxima
ante pentekosten.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 57. Siegel des Albert
beschädigt, von dem des Friedrich noch kleiner Rest erhalten.
982. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Evensen. Hildesheim
1293 Mai 23.
(Sygfridus dei gratia episcopus Hildensemensis) omnibus in-
perpetuum. Ut (negotia gesta!) per nos derogari non conti)ngat
inposterum, notum facim(us per presentes, quod de consensu nostri
capituli decim)am in Hebenhusen cum proprieta(te ipsius et cum
omni iure in villa et extra vi)llam pro remedio anime nostre m(ona-
sterio sanctimonialium in Lamspring contuli)mus perpetuo possidendam.
Super quo (ne dubium oriatur, presentem literam inde) scriptam et
sigilis nostro et nostri ca(pituli roboratam dicto monasterio dari
fecimus) ad cautelam. Testes sunt Gever(hardus prepositus, Arnoldus
decanus, Bernhardus scholasticus), Wlradus Montis prepositus,
Iohannes ce(llerarius Hildensemensis ecclesie, Sigfridus de Ruten-
berge), Albertus Bok, Ecbertus camerarius (milites et plures alii
fide digni. Datum Hilden)sem anno domini m?. cc9. xciii?., (decimo
kalendas iunii).
Vom Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 64, ist nur das
mittlere Stück mit dem gut erhaltenen Siegel des Domkapitela vorhanden. Die
Ergänzungen nach der neueren Abschrift in Ms. 199 S. 203 im Museum zu Hildesheim.
988. Thesaurar Johann des Kreuzstiftes, vorher Propst zu
Steterburg, benachrichtigt den Herzog Albrecht, dass Dietrich von
Gadenstedt mit Zustimmung der Wittwe des Hermann von Oldershausen
dem Kl. Steterburg drei Hufen in Klein-Mahner (parva villa Mandere)
verkauft und die Edeln von Meinersen diese ihm übereignet haben.
1293 Mai 30 (in die beati Felicis pape et martyris).
Hec acta sunt in presencia illustris principis domini H(einrici)
ducis Brunswicensis presentibus domino Thiderico de Barem dicto
Haken et Ludolfo Mathie in Brunesvic burgense.
Aus dem Steterburger Copiar im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel S. 534.
Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 188 Nr. 389.
I) Cop. negotiis gestis.
492 1293.
984. Bischof Siegfried verleiht dem neuen Johannis- Hospital in
Goslar zur Unterstützung der Armen den Novalzehnten von verschiedenen
Grundstücken., Hildesheim 1293 Juni 26 (in die beatorum martirum
Johannis et Pauli).
Testes sunt et presentes fuerunt Vulradus Montis prepositus,
Bernardus cantor, Bernardus scholasticus, Sifridus de Blankenborg,
magister Petrus officialis, Heynricus de Woldenberge canonici Hil-
densemenses, Sifridus de Rutenberge miles, Andreas Bulle famulus,
Gyseko de Broclede civis Goslariensis.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Stark beschüdigtes Siegel des Bischofs und
gut erhaltenes des Domkapitels. Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 313, Bode,
UB. IL, S. 451 Nr. 448. Erwähnt Lüntzel, Ältere Diözese S. 411.
985. Bischof Siegfried übereignet mehrere Güter in Esbeke apud
Eddingehusen, welche Konrad von Steinberg und Sohn Heinrich von
ihm zu Lehn hatten, nach deren Resignation dem Kl. Amelunzborn.
Hildesheim 1293 Juni 26 (vi?. kalendas iulii).
Testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, Wlradus
Montis prepositus, Bernardus cantor, Iohannes cellerarius canonici
Hildensemenses, Ecbertus camerarius, Syfridus de Rutenberge,
Albertus Boc milites.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplom. des Kl. Amelunzborn I, fol. 43
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Ebenda fol. 43v die gleiche Urk. des
Propstes Volrad des Moritzstiftes mit demselben Datum, und fol. 43 die Verkaufs-
urk. der von Steinberg, in der der Kämmerer Ludolf, Ritter, Zeuge ist, von dem-
selben Tage.
986. Propst Volrad, Dechant Ludeger und das Kapitel des
Moritzstiftes schenken dem Kl. Marienrode sechs Hufen im Felde von
Bemerode (Bevingerode) und den halben Zehnten von Bemerode,
Wenderode und Anecampe, weiche das Kloster von den Rittern Johann,
Ludold und Dietrich von Escherde gekauft und diese ihnen resigniert
haben. 1293 Juli 6 (pridie nonas iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 66. Siegel des Propstes
fast ganz ab von den weissen und grünen Seidenfäden, das des Dechanten an
grünen Seidenfäden beschädigt, ebenso das des Kapitels an weissen und grünen.
Gedr. Marienroder UB. S. 96 Nr. 85. Die Verkaufsurk. der von Escherde von
demselben Tage, Or. a. a. O. Nr. 65, gedr. a a. O. S.95 Nr. 84 nach Transsumt
von 1317 März 10.
1293. 493
987. Johann von Escherde erlässt dem Kl. Marienrode die Zu-
fuhr des halben Zehnten in Anecampe und Bemerode zu seinem Allod.
Hannover O. J. (1293) August 3.
Iohannes dictus de Escherte hiis, quibus hoc scriptum fuerit
exhibitum, salutem. Notum esse volo, quod, cum medietas decime
in Anecampe et Bevingrode, quc pertinet ad claustrum Backenrod,
duci soleret ab antiquo in allodium meum et idem claustrum pre-
dictum sentiret incommodum, prepositus Henricus tunc temporis
rector eiusdem monasterii cum consensu confratrum omnium xl
solidos michi dedit et ego renunciavi omni iuri, quod videbar habere
de ducendo in allodium meum, et dedi eis liberam facultatem ducendi
decime sue partem, quo placeret. Et quod hec ista sit, testimonio
presentis cartule recognosco. "Testes huius rei sunt dominus Ber-
toldus sacerdos sancti Egidii, Eylardus Dumeko, Fredericus de
Oslevessen, Renoldus Pistor, Wolterus Sutor, Henricus Bok, Ber-
tramus Sutor cives in Honovere. Datum ibidem iii. nonas augusti.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 127 in der KI.
Bibliothek zu Hannover.
988. Das Domkapitel in Goslar verkauft dem Rat und der
Bürgerschaft daselbst ihre vier Mühlen, um mit dem Erlöse den Kauf-
preis für den Zehnten in Zilly an den Grafen Heinrich von Regenstein
zu zahlen, mit Genehmigung des Bischofs Siegfried, der durch den
Domdechanten Arnold, den Prior und Lector der Prediger und den
Guardian und Lector der Minoriten aus Hildesheim vertreten wird.
1293 Oktober 14 (in die beati Kalixti pape et martyris).
Or. in doppelter Ausfertigung im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Bischofs
an roten Seidenfäden, des Dechanten Konemann in Goslar, des Domstiftes in
Goslar, des Domdechanten Arnold, des Priors der Prediger und des Guardians
der Minoriten. Gedr. Bode, UB. II, S. 456 Nr. 454. An demselben Tage genehmigt
Bischof Siegfried, durch dieselben vertreten, den Verkauf von Mühlen durch das
Stift Riechenberg an dieselben, Or. ebenda, gedr. a. a. O. S. 458 Nr. 455.
989. Der Rat von Goslar bekundet die Beilegung eines Streites
zwischen ihm und der Stifts- und Klostergeistlichkeit wegen des Baues
einer neuen Mühle und von Kaufhallen durch Vermittelung des Bischofs
Siegfried, Domdechanten Arnold, des Priors und Lectors der Domini-
kaner und des Guardians und Lectors der Minoriten in Hildesheim
und des Guardians in Goslar. 1293 Oktober 16 (in die beatorum
Galli et Lulli confessorum).
494 1293.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 32, das angehängte Siegel ver-
loren, und im Stadtarchiv zu Goslar, das Siegel erhalten. Gedr. Bode, UB. II,
S. 462 Nr. 467 nach beiden Ausfertigungen, Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 312.
990. Bischof Siegfried genehmigt den zwischen dem Rat und
der Stifts- und Klostergeistlichkeit der Stadt Goslar geschlossenen Vertrag
wegen des Baues einer neuen Mühle und Hallen unter Wiedergabe
der Urk. des Rates vom 16. Oktober und unter Mitbesiegelung des
Domdechanten Arnold von Warberg, des Priors und Guardians der
Prediger und des Gwardians der Minoriten in Hildesheim. 1293
Oktober 31 (pridie kalendas novembris).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Die vier Siegel erhalten. Gedr. Bode, UB. Il,
S. 466 Nr. 460. Die Urk. des Hates in vorhergehender Nr.
991. Herzog Otto von Lüneburg übereignet dem Maria-Magda-
lenenkloster neun Acker und eine Hausstelle in Farmsen. Hannover 1293
Dezember 22.
Dei gratia Otto dux de Luneborh omnibus, ad quos presens
scriptum pervenerit, salutem — —. Sciant igitur tam presentes
quam futuri, quod nos celo dei ducti conventui sancte Marie Magda-
lene apud muros Hildensemenses novem agrorum et unius aree pro-
prietatem, que sita est apud curiam in Veremersen sicut et agri
supra scripti in campo ipsius curie siti, cum omni iure tam in
pratis quam in silvis sive pascuis contulimus pro remedio anime
nostre humiliter propter deum, ut post obitum nostrum et parentum
nostrorum et nostri memoria ab ipso conventu eo devocius quolibet
anno peragatur. "Testes huius donacionis sunt Iohannes de Esscerte,
Burchardus de Cramme, Thidericus de Alten, Luderus de Hanense
et frater eius Zegebodo, Bertoldus de Reden milites, Thidericus de
Esscerte et alii quam plures fide digni. Acta sunt hec anno domini
m, cc?. xl®iii., datum Honovere feria tercia post Exurge quare ob-
dormis d(omine). Ut autem — —.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 126. Wenig beschädigtes
Siegel des Herzogs.
992. Graf Heinrich von Wohldenberg weist die ihm bisher mit
seinen Oheimen gemeinsamen Vasallen wegen der Belehnung an seinen
Oheim Heinrich. 1293.
Nos Heynricus quondam filius domini Burchardi comitis de
Woldenberg protestamur et recognoscimus publice per presentes,
quod homines sive vasallos nostros, quos communiter cum aliis de
1293. 495
Woldenberg et quos cum patruis nostris domino Heynrico et domino
Hermanno quondam filiis domini Heynrici pie recordacionis comitis
de Woldenberg infeodavimus, pro huiusmodi bonis et homagio dein-
ceps ad eundem dominum Heynricum nunc comitem de Woldenberg
patruum nostrum dilectum remittimus et ab eo ex parte nostra
dictorum bonorum infeodationem ulterius recipient et in hoc ipsius
gratiam solummodo exspectabunt. In huius rei testimonium — —.
Datum anno domini m. ec. xc. iiio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 328. Siegel wenig
beschädigt.
993. Die Vollstrecker des letzten Willens des verstorbenen Dom-
propstes Johann gründen nach dessen Bestimmung eine ewige Lampe
aus einer Unschlittkerze beim Grabmahl des h. Godehard. 1293.
Dei gratia Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus, Ber-
nardus de Dorstat scolasticus ecelesie Hildensemensis testamentarii
a domino Iohanne bone memorie preposito Hildensemensis ecclesie
deputati universis, ad quos presens littera pervenerit, veram in
domino karitatem. Quia venerabilis memorie dominus lohannes
nostre maioris ecclesie prepositus in extremis constitutus inter cetera
sui testamenti tunc conditi instituit et ordinavit, quatinus de rebus
sive de bonis suis deberemus unam candelam de sepo perpetuam
ad honorem sancti Godehardi iuxta sepulcrum ipsius sancti Gode-
hardi perpetuo ardentem modis omnibus ordinare, unde nos ex huius-
modi officii nostri debito piam ipsius in hoc voluntatem et ordinationem
benigno favore exequentes statuimus et ordinamus, quod de decima
in Lafforde, quam de ipsius relicta pecunia comparavimus, unus
centenarius et dimidius de sepo ad lumen sive candelam unam die
ac nocte ad prefatum sancti Godehardi sepulcrum perpetuo ardentem
sive capitulum sive aliquis de capitulo vel quicumque alius dicte in
Lafforde decime amministrationem habeat illi persone, que pro tem-
pore dicto sepulcro preerit, omni dilatione et excusatione frivola
postposita in festo sancti Michahelis debet expedite annis singulis
ministrare. Cui ordinationi capitulum nostrum congaudens in maioris
firmitatis signum et testimonium futurorum sigillum suum una cum
nostris sigillis presentibus apposuit in perpetuum valituris. Datum
anno domini millesimo cc?. nonagesimo tercio. Conradus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 329. Siegel des
Domkapitels beschädigt, die drei andern gut erhalten.
496 1293.
994. Die von Freden resignieren dem Bischof Siegfried den
Zehnten in Delnem. Hildesheim 1293.
Reverendo in Christo patri ac domino suo S(ifrido) Hilden-
semensis ecclesie episcopo Lippoldus miles, Ecbertus et Basilius
famuli sui filii de Vreden cum debita fidelitate obsequium semper
promptum. Noveritis, pater et domine reverende, quod decimam in
Delnem in campo et in villa, quam Arnoldus et Albertus fratres
dicti de!) Dammone a nobis in feodo tenebant et nos inmediate a
vobis in feodo tenebamus, cum magna et debita gratiarum actione
vobis per presentes litteras resignamus. Testes huius resignationis
sunt Burgardus de Wildensten et Basilius de Rutenberg milites,
qui pro nobis promiserunt etiam data fide, quod eandem resignationem
ratam semper habebimus atque firmam. Et ne super hoc alicui
imposterum dubium aliquod oriatur, presentem litteram sigillis
nostris sigillavimus ad cautelam. Et quia ego Basilius proprium
sigillum non habeo, sigillis patris et fratris mei in hoc negotio sum
contentus. Datum et actum Hildensem in pallatio domini episcopi
anno domini m?. cc. Ixxxx?^iiio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 128. Die beiden Siegel
wenig beschädigt. Regest Doebner, UB. I, S. 234 Nr. 469.
995. Abt Hildebrand und der Konvent des Godehardiklosters be-
kunden, dass der Bürger und Bücker Hermann von Emmerke (Embreke)
seinen Garten im Alten Dorfe (in Veteri villa) dem Priester Ludolf
der Katharinenkapelle mit der Bestimmung verkauft habe, dass nach
seinem Tode der Garten an das Kloster falle zur Bestreitung des
Weines beim Gottesdienst und zu seiner Memorie. 1233.
Testes — — sunt Iohannes prior, Conradus de Foro, Gerhardus
Calvus, Eylardus sacerdotes, Henricus de Goltorne dyaconus nostri
ecclesie monachi, Helmoldus custos de sancto Bartolomeo, Bertoldus
subcustos de summo, Henricus de Hardessem sacerdos et vicarius
sancte Crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 42a. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 234 Nr. 468, woselbst auch das Weitere wegen der auffallenden Besiegelung.
996. Der Rat der Stadt bekundet, dass das Kreuzstijt von dem
Bürger Heinrich Holeke eine Rente von drei Pfund gekauft hat. 1293.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 114. Siegel verloren. Gedr. Doebner,
UB. 1, S. 233 Nr. 466.
!) de fehit im Or.
1294. 497
997. Vor Abt Hildebrand des Godehardiklosters machen Profess
die Brüder Johann, Hermann, Siegfried und Heidenreich. O. D.
(1293— 18315).
Die Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 488—491 ohne Be-
siegelung. Im Wesentlichen wörtlich unter sich und mit mehreren des I. Bandes,
z. B. Nr. 596, übereinstimmend.
998. Siegfried von Rautenberg bekundet, dass Johann Slich dem
Johannisstift aus einem Hofe in Luppenstede auf drei Jahre eine
Abgabe zu leisten hat. 1294 Januar 13.
Nos Sifridus miles dietus de Rutenberge tenore presencium
publice recognoscimus et protestamur, quod Iohannes dictus Slich
noster vogetman curiam in Luppenstede attinentem ecclesie saneti
Iohannis in Dammone pro annua pensione recepit ad tres annos
proxime nunc venturos sic videlicet, quod quolibet anno de dicta
euria, qualiscumque sit status, exactio flat et!) quocumque xxii
modios siliginis, xxii modios ordei, xxii modios avene, sex solidos
Hildensemensium denariorum et sex pullos in festo Michaelis dietis
dominis presentabit. Si vero post dictum terminum dictam annonam
infra xiiii dies non presentaverit, iure sibi concesso in dicta curia
se noverit ab illo die in antea spoliatum et in opcione dominorum
sit, quemcumque instituere velint possessorem. Dictis eciam tribus
aunis transactis dicta curia ad dictos dominos libera et soluta sine
aliqua contradictione revertetur et liberam dicti domini habebunt
facultatem de dieta curia ordinandi seu disponendi. In quorum
omnium testimonium sigilum nostrum presentibus est appensum.
Actum et datum anno domini millesimo ducentesimo nonagesimo
quarto, in octava epiphanie domini.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Copiar des Johannisstiftes, Ma. 341 fol. 12v
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Würdtwein, Nova subs. I,
S. 353.
999. Propst, Priorin und Konvent des Kl. Steterburg bekunden,
dass Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster Bernhard
und das Domkapitel, durch Schulden gedrückt, ihnen drei Hufen und
zwei Hausstellen in Flöthe (Vlotede) für 26 Mark verkauft haben, welche
die Eheleute Ulrich und Eileka von Adenstedt, der verstorbene Bernhard
Calvus und dessen Wittwe Adelheid dem Kloster geschenkt haben.
Steterburg 1294 Februar 22 (in cathedra sancti Petri apostoli).
1) Cop. a.
Hildesh. UB. II. 82
498 1294.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 14. Von den
beiden Siegeln an roten und grünen Seidenfäden nur ein Bruchstück des des
Propstes vorhanden. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 191
Nr. 397; vgl. auch oben Nr. 788.
1000. Bischof Siegfried bekundet, dass die Ritter des Deutschen
Ordens vom alten Hospital in Goslar mit der Kirche st. Johannis beim
Rammelsberge wegen der Abgabe von einer Mühle sich geeinigt haben.
Goslar 1294 März 16 (xviiv. kalendas aprilis).
Or. im German. Museum in Nürnberg. Gut erhaltenes Siegel des Bischofs
an roter Seidenschnur. Gedr. Bode, UB. II, S. 470 Nr. 466.
1001. Bischof Siegfried überträgt dem Ritter Friedrich von
Winnigstedt und dessen Frau und Sohne vier und eine halbe Hufe in
Bredelem auf Lebenszeit dieser drei. 1294 März 21.
Ne gestarum rerum memoria deperiat vel processu temporis
evanescat, discretorum prudentia solet litteris commendari. Hinc
est, quod nos Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus
una cum consensu nostri capituli eiusdem ecclesie contulimus domino
F(riderico) militi dicto de Winningstede et uxori sue et filio suo
x mansum in Bredenem pro decima in Oldetvrde ad tempus vite
ipsorum trium cum hominibus et omnibus ad predicta bona perti-
nenciis!) eum omni iure possidendos tali tamen condicione, quod
predicta bona post discessum ipsorum trium redibunt ad nostram
ecclesiam eum omni iure nichil eorum veris heredibus in ipsis bonis
penitus permanente. "Testes autem huius rei dominus Her(mannus)
prepositus sancti Bonifacii?) et comes H(einricus) frater suus de
Blankeneburch, Ioh(annes) comes de Regensteyn, Con(radus) de
Bivende, Io(hannes) de Getle, F(ridericus) de Bunede et alii quam
plures fide digni. In cuius rei — —. Acta sunt hec anno domini
m?. cc9. ]xxxxiiii?., in dominica qua cantatur Oculi mei.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 330. Siegel des
Bischofs stark beschädigt.
1002. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde 48 Morgen
und eine Hausstätte in Escherde, von denen der Bürger Ludolf Rufus
40 Morgen und die Hausstätte von Nandwich Groneberg und acht von
dem Kämmerer, Ritter Ekbert, und dem Schenken Ernst zu Lehn hatte
1) Or. pertinencia. — ?*) Or. Bonificii.
1294. 499
und dem Propst Ludger und dem Konvente verkauft hat. Hildesheim
1294 Mai 11 (v9. idus maii).
Testes huius nostre donationis et resignationis facte sunt Ar-
noldus decanus, Wiradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus,
Bernardus cantor, lohannes cellerarius, magister Petrus, Heynricus
et Otto de Woldenberge canonici nostre ecclesie, Sifridus de Ruten-
berge, Albertus Bok, Heynricus de Berningerode, Arnoldus Bok
milites, Hermannus Bok, Boldvinus de Steinberge, Iohannes de
Wolvinge famuli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 79. Beschädigtes Siegel des
Bischofs, das des Domkaypitels zur Hälfte fort. Gedr. Doebner, UB. I, S. 235 Nr. 470.
1008. Ritter Heinrich von Hanstein verkauft dem Kl. Hilwarts-
hausen Güter in Ermenswerde, was Lippold, Propst von Nörten und
Domherr in Mainz und Hildesheim, bestätigt. 1294 Mai 19 (xiiii?.
kalendas iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Hilwartshausen Nr. 70. Gut erhaltenes
Siegel des Propstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen und be-
schädigtes des Heinrich.
1004. Bischof Siegfried. übereignet dem Kl. Wienhausen drei
Hufen in Bekum (Bekem), welche es vom Ritter Dietrich von Prome
gekauft, dieser dem Grafen Johann von Wunstorf und dieser dem
Bischofe resigniert hat, ferner zwei Hufen in Harber (Hertbere) mit
drei Hausstätten, die es vom Ritter Ludolf von Goltern, und eine Hufe
ebenda, die es von Ottrave (Odraven) gekauft hat und welche in der-
selben Weise resigniert worden sind. Hildesheim 1294 Juni 12 (pridie
idus iunii).
Testes huius sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus,
Bernardus cantor, Sifridus de Blankenborg, Bernardus scholasticus,
Conradus de Walkenstene, Heynricus et Otto de Woldenberge
canonici Hildensemenses, Sifridus de Rutenberge, Aschwinus de
Luttere et Thetmarus frater suus, Basilius de Rutenberge, Bertoldus
et Iohannes fratres de Godenstede milites, Godeschalcus de Ellese,
Iohannes de Oberge, Conradus de Saldere, Hugo de Ilsede famuli.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 125. Wenig beschädigte Siegel des
Bischofs und des Domkapitels an rot-gelben geflochtenen Seidenschnüren.
1005. Schenk Ernst. und Heinrich von Rautenberg, Ritter,
quittieren dem Domkapitel über die Restzahlung der 100 Mark, mit
82*
500 1294.
denen sie die Meierei in Borsum gelöst haben, im Hause des bischöf-
lichen Münzmeisters Heinrich von Holle. Hildesheim 1294 Juni 14
(xviii0. kalendas iulii).
Testes huius sunt et dicte solutioni interfuerunt Arnoldus
decanus, Bernardus scolasticus, Volradus Montis prepositus, Sifridus
de Blankenborch, Iohannes de Rodhen, Borchardus de Drenleve
canonici Hildensemenses, Hermannus et Bertoldus ibidem sacerdotes
et vicarii, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 331. Von den
drei Siegel das erste beschädigt, die anderen gut erhalten. Gedr. Doebner, UB. I,
S. 235 Nr. 471.
1006. Die Ritter Johann und Ludold von Escherde resignieren
dem Propst Volrad des Moritzstiftes den halben Zehnten in Anecampe,
Bemerode (Bevincherode) und Wenderode, den sie vom Stift zu Lehn
haben, mit der Bitte, ihn dem Kl. Marienrode zu übereignen. 1294
Juli 3 (quinto nonas iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 60. Siegel des Johann,
Ludold und Dietrich von Escherde gut erhalten.
1007. Das Kl. Dorstadt verkauft dem Pfarrer Elias in Bruch-
machtersen zwei Hausstellen ebenda. 1294 Juli 6.
In nomine domini amen. Theodericus prepositus, . . Elizabeth
priorissa . . totusque conventus sanctimonialium iu Dorstat — —.
Notum esse volumus omnibus hanc litteram inspecturis, quod nos
unanimi consensu ad solvenda debita ecclesie nostre accepimus a
domino Elya plebano in Machtersem apud Lechtenberch sex talenta
denariorum Brunswicensis monete, pro quibus eidem duas areas
ibidem sitas, unam apud ecclesiam, in qua manserat Bertoldus
quondam campenarius, alteram in villa, in qua fuerat Iohannes Lupus,
cum omni iure vendidimus possidendas. Ut autem — —. Testis
huius facti est cum beata virgine Maria et cum omnibus sanctis
dominus Ihesus Christus. Acta sunt hec anno domini m?, cc. xc^iiiio.,
in octava apostolorum Petri et Pauli.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel der Propstei und des Konventes gut
erhalten.
1008. Die von Escherde übereignen dem Moritzstift Ländereien
in Lehrte und Rethen, nachdem dus Stift den halben Zehnten in Ane-
1294. 501
campe, Bemerode und Wenderode dem Kl. Marienrode übertragen hat.
1294 Juli 9.
Nos Iohannes et Ludoldus dicti de Escherte milites universis
tam presentibus quam futuris notum esse volumus per presentes,
quod de libera voluntate et consensu domini Theoderici militis et
Hugonis fratris eiusdem domini Theoderici, filiorum domini Iohannis,
heredum nostrorum, damus proprietatem duorum mansorum et unius
eurie in Rethen et duorum mansorum et dimidii et unius curie in
Lerethe cum omni iure suo reverendis dominis preposito et capitulo
ecclesie montis sancti Mauricii extra muros Hyldensemenses iure
proprietatis et dominii perpetuo possidendam. Attendimus enim,
quod iidem domini .. prepositus et capitulum propter deum et nostram
devotam instantiam medietatem decime, que extenditur per Ane-
campe, Bevincherode et Wenderode, quam ab eadem ecclesia Montis
et preposito in pheodo habuimus, benigno favore abbati et conventui
Novalis sancte Marie, quod vulgariter Betzinherode dicitur, ordinis
Cisterciensis, iure proprietatis et dominii liberaliter et possidendam
perpetualiter contulerunt. In cuius robur firmitatis et testimonium
presentem litteram inde conscriptam sigillis nostris et eiusdem
domini Thiderici nomine et consensu Hugonis fratris sui, qui adhuc
sigillo caret, utpote proximorum heredum nostrorum fecimus com-
muniri. Actum et datum anno domini m?. cc?. nonagesimo quarto,
septimo idus iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 61. Die drei Siegel gut
erhalten.
1009. Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster
Bernhard und das Domkapitel übertragen dem Grafen Heinrich von
Wohldenberg zwei Hufen in Söhre (Sodere), die ihnen Heinrich,
Arnold und Volkmar Frangkeneberch resigniert haben. 1294 Juli 15
(idus iulii).
Testes sunt Ecbertus camerarius et Ludolfus filius suus, Er-
nestus pincerna, Sifridus de Rutenberge, Albertus Boc milites, und
Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 67. Beschädigtes Siegel
des Dompropstes an roten und des Domkapitels an gelben Seidenfäden. Gedr.
Marienroder UB. S. 98 Nr. 87. | Regest Doebner, UB. I, S. 286 Nr. 473.
1010. Bischof Siegfried, Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold,
Domscholaster Bernhard und das Domkapitel übertragen dem Grafen
502 1294.
Heinrich von Wohldenberg zwei Hufen in Söhre (Sodere), welche
Johann und Ludold von Escherde von ihnen zu Lehn haben. 1294
Juli 15 (idus iulii).
Testes sunt Ecbertus camerarius et Ludolfus filius suus, Er-
nestus pincerna, Sifridus de Rutenberge, Albertus Boc milites, und
Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 69. Beschädigte Siegel des
Bischofs an gelben und des Domkapitels an grünen Seidenfäden. Gedr. Marien-
roder UB. S. 99 Nr. 89. Regest Doebner, UB. I, S. 237 Nr. 474. Johann von
Escherde und seine Söhne Ludold und Dietrich resignieren dem Bischof obige
beiden Hufen in demselben Jahre ohne Tagesangabe, presentibus domino Iohanne
de Roden plebano, Sifrido de Rutenberge, Alberto Boc, Bernardo Pagano, Volcmaro
de Godenstede militibus, Or. a. a. O. Nr. 68 mit drei gut erhaltenen Siegeln an
weissen Zwirnfüden, gedr. a. a. O. Nr. 88, und denen von Escherde wieder die
Bürger Heinrich, Arnold und Volkmar Frankenberg 1294 August 14 (in vigilia
assumptionis, beate Marie virginis), Or. a. a. O. Nr. 71 mit drei gut erhaltenen
Siegeln, gedr. a. a. O. S. 101 Nr. 91, Regest Doebner, UB. I, S. 237 Nr. 476; die-
selben resignieren die Güter auch dem Dompropst Gebhard, Abschrift des 14. Jahr-
hunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 27 in der Kgl. Bibliothek zu Hannover, ohne
Tagesangabe, gedr. Marienroder UB. S. 97 Nr. 86.
1011. Graf Heinrich von Wohldenberg übereignet mit Zustimmung
seiner Brüder Hermann und Otto und seiner Söhne Heinrich, Ludolf
und Otto dem Kl. Marienrode vier Hufen in Söhre (Sodere), die er
vom Bischof und vom Domkapitel in Tausch erhalten hat. 1294 Juli 15
(idus iulii).
estes sunt Henricus et Otto de Woldenberge, Fredericus de
Adenoys canonici maioris in Hildensem ecclesie, Sifridus de Ruten-
berge, Ernestus pincerna, Albertus Boc milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 70. Siegel des Ausstellers
an grünen Seidenfdden. Gedr. Marienroder UB. S. 100 Nr. 90.
1012. Die Grafen von Wohldenberg übereignen dem Kl. Derne-
burg eine Hufe in. Hackenstedt. Braunschweig 1294 Juli 15 (?).
Ludolfus dei gracia comes de Waldenberghe, Conradus et
Iohannes fratres eius, Hermannus, Henricus, Borchardus et Ludolfus
filii ipsius comitis — —. Notum igitur cupimus universis, ad quos
presens scriptum pervenerit, quod nos propter deum et anime nostre
remedium mansum unum Havekenstidde situm, qui vulgariter vocatur
coningeshove, cum omni iure, quod habet in villa et in campo, in
nemoribus atque pratis, proprietamus et proprietando conferimus
1294. 503
N
ecclesie in Derneborch iure perpetuo irrefragabiliter possidendum,
et precipimus omnibus, qui propter nos facere et dimittere sunt
parati, ne eandem ecclesiam in eodem manso ullo unquam tempore
inquietent. Testes huius collacionis sunt Hermannus comes de
Woldenberg, item iunior comes Hermannus, Ludolfus de Cramme,
Hermannus de Steinberch, Heynricus Rasehorn, Conradus Swaff
milites, Wikbrandus de Harboldessem, Lippoldus de Cramme, Ass-
winus de Walmeden, Olricus de Barem, 'Tydericus et Eylardus!)
dp Nethe, item Heynricus de Nethe, Albertus et Bernardus de
Haringe, Gunceko et Wgrighe advocati. Ne igitur — —. Actum
Brunswich anno domini m^. cc. 1xxxxiiii?., xviii0.2) kalendas augusti.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106, S. 10 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1018. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit des Kreuzstiftes
mit Aschwin Svaf wegen vorenthaltenen Zinses in Tidekesse. Hildes-
heim 1294 Juli 22.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Notum
esse volumus omnibus presens scriptum intuentibus, quod nobis
mediantibus inter capitulum ecclesie sancte Crucis et Aschwinum
Svaf super censu bonorum in Tidekesse octo annis retento talis
compositio intervenit. Idem Aschwinus et sui fllii sunt publice
protestati, quod in predictis bonis scilicet in Tidekesse nichil iuris
penitus sibi vendicant aut asscribunt et quod de cetero censum
debitum, id est septem maldratas siliginis et totidem avene et
quatuor pullos, expedite debent in festo Michaelis solvere annuatim.
Quod si dictum censum ex malicia vel negligencia non persolvunt,
extunc sepedicta bona in Tidekesse erunt libera et soluta sancte
Crucis. Agros vero, prata et areas ab eisdem bonis abstracta
restitui omnimodis procurabunt et pro censu octo annis retento
dabunt hoc anno instanti duplicem censum et anno futuro eundem
censum iterum duplieabunt. Ut autem hec omnia inviolabiliter
teneant et observent, in manus nostras et manus decani, custodis
et scholastici et Boldvini canonicorum sancte Crucis necnon in
manus domini Aschvini de Luttere militis, Heynrici de Elvede
famuli promiserunt fide data. Promiserunt nichilominus pro eis et
cum eis dominus Conradus Svaf miles frater suus, Everhardus filius
suus. Nos etiam ad maiorem horum firmitatem presentem litteram
!) Cop. Eylerdus. — ?) Das wären die Iden.
504 1294.
sigillo nostro fecimus communiri. Testes huius sunt Iohannes de
Roden canonicus Hildensemensis, Ecbertus camerarius, Ludolfus
fllius suus, Sifridus de Rutenberge milites et alii quam plures.
Datum Hildensem anno domini millesimo cc. xciiii?., xi?. kalendas
augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 206. Kleines Bruchstück
des Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentsireifen.
1014. Propst Volrad des Moritzstiftes bekundet, dass mehrere
Lehngüter im Falle der Erledigung an das Kapitel zurückfallen sollen.
1294 Juli 30.
Datum per copiam. Nos Volradus dei gratia prepositus Hil-
densemensis recognoscimus et veritatis testimonio presentibus publice
protestamur, quod capitulum nostrum Montis urgente necessitate et
gravamine debitorum tres mansos in Tossem, quos dominus Iohannes de
Goltorne miles, et tres mansos in Essem, quos Iohannes fllius Borchardi
ante Waluam orientalem civis Hildensemensis, item redditus quadra-
ginta modiorum salis in Hemmendorpe et duos mansos in Hutcinghese,
quos Borchardus de Wlvinghusen cum eorum iuribus et attinenciis
& nobis nunc tenent in feodo, tali protestatione vendidit et infeodari
instituit, quod, quandocumque predicta bona vel aliqua ex ipsis ita
vacare contingit, quod prepositus Montis, qui pro tempore fuerit,
de iuris rigore et evidenti iusticia non cogatur alicui illa conferre,
extunc eadem bona de iure vacantia nulli ulterius in feodum con-
ferri debent, sed ad capitulum redibunt et apud ipsum integraliter
et libere remanebunt, nec nos nec nostri pro tempore successores
prepositi debent aut poterunt in eisdem vacantibus bonis ius aliquod
de cetero specialiter aliquo modo vendicare, sed nos et nostri
successores debemus et volumus ipsum capitulum in illis pro nostris
viribus cum diligentia promovere. Et ut hec — —. Datum anno
domini m?. cc?. nonagesimo quarto, tercio kalendas augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 332. Siegel des
Kapitels des Moritzstiftes gut erhalten. Regest Doebner UB. I, S. 237 Nr. 475.
1015. Das Godehardikloster vergleicht sich mit Friedrich von
Stedere. 1294 August 14. |
Nos Hildebrandus dei gracia abbas ecclesie sancti Godehardi
in Hildensem nosque Iohannes prior totusque conventus eiusdem
ecclesie notum facimus universis presencia visuris et audituris, quod
1294. 505
ad sedendam impeticionem, quam adversus ecclesiam nostram habuit
Fr(edericus) de Stedere, et ob amorem amicorum suorum ecclesiam
nostram et nos ad hoc obligamus, quod singulis annis eidem Fr(ede-
rico) de Stedere iiii maldra siliginis iiiique maldra ordei dabimus
festo beati Mychahelis, cuius vero annone medietas de granario
domini abbatis, medietas autem de granario conventus dabitur et
requiretur. Preterea duos mansos in Gronstede sitos ad ecclesiam
nostram iure litonico pertinentes et xvi solidos solventes annuatim
eidem assignamus hec omnia tali condicione facientes, quod, si pre-
dictus Fr(edericus) de Stedere morte tractus fuerit vel vivens bene-
ficio ditatus fuerit a quocumque, census annone predicte cum duobus
mansis pretaxatis ad ecclesiam nostram solutus revertatur. Testes
huius sunt Sifridus de Rutenberch, Fredericus de Stedere milites,
Raso de Uttese, Sifridus de Rodhen famuli et alii quam plures fide
digni. Datum et actum anno domini m?cc?xciiiiV., vigilia assumpcionis
beate Marie dei genitricis.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 Nr. 84 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1016. Propst Volrad des Moritzstiftes (montis sancti Mauricii
extra muros Hildensemenses) überträgt der Kapelle der h. Anna auf
dem Kirchhofe des Kreuzstiftes drei Hausstellen in Bierbergen (Ber-
berghe), die ihm die Bürger Arnold und Albert vom Damme resigniert
haben. 1294 August 27 (sexto kalendas septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 207. Beide Siegel verloren.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 237 Nr. 477.
1017. Graf Heinrich von Wohldenberg übergibt dem Domkapitel
das Eigentum eines Hofes und zweier Hufen in Dinkelbe, damit die
Güter der Dompropst dem Burchard von Cramme zu Lehn gibt. 1294
September 15.
Heinricus dei gracia comes de Woldenberge audituris has litteras
seu visuris salutem in domino. Ne rebus per nos gestis inposterum
derogari contingat, notum esse volumus tam presentibus quam futuris,
quod nos omnium heredum nostrorum accedente consensu proprie-
tatem unius curie et duorum mansorum in Dingelvedhe cum omnibus
attinenciis in silvis, pratis, pascuis et in campis capitulo maioris
ecclesie Hildensemensis in perpetuum dedimus absolute, sic tamen
quod dominus Borchardus miles dictus de Kramme et heredes ipsius
506 1294 — 1302.
debeant eadem bona in feudum recipere a maiore preposito Hilden-
semensis ecclesie supradicte. Super quo ne — —. Actum et datum
anno domini m?. cc. xcdiiiid., xvii?. kalendas octobris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 333. Siegel gut
erhalten.
1018. Der Hat der Stadt bekundet, dass die Bürger Heinrich,
Arnold und Volkmar Frankenberg dem Kl. Marienrode ihre Güter in
Söhre (Sodere) verkauft haben. 1294 November 29 (in vigilia sancti
Andree apostoli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 72. Siegel verloren. Gedr.
Marienroder UB. S. 102 Nr. 92, Doebner, UB. S. 288 Nr. 479.
1019. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung
seiner Söhne Friedrich, Domherrn, und Johann und seiner Töchter
Adelheid, Gräfin von Hallermund, deren Sohnes, des Grafen Gerhard,
der Stiftsdame Margarete in Gandersheim, der Gisela von Hardegsen,
und der Gertrud von Hohenbüchen dem Kl. Loccum vier vogteifreie
Hufen in Egestorf. 1294.
Gedr. nach dem Loccumer Cop. fol. 53 von Hodenberg, Calenberg. UB. III,
S. 312 Nr. 501, Scheidt, Vom Adel S. 84. Vgl. unten Nr. 922, wo Gertrud von
Hohenbüchen „von Ohsen" genannt wird, und Zeitschrift 1833 S. 1 und Nachtr.
S. 651.
1020. Das Godehardikloster beklagt sich über die Cistercienser
bei den Äbten und Prioren des Benedictinerordens. O. D. (1294—1302).
Religiosis patribus et dominis beati Benedicti ordinis abbatibus
et prioribus, ad quos presentes littere pervenerint, Hildebrandus dei
gracia abbas, Iohannes prior totusque conventus ecclesie sancti
Godehardi in Hildensem cum devotis oracionibus sinceram in domino
karitatem. Reverendi patres, cum vestris subditis universis nobiscum
et pro nobis plangite et dolete, o dolor et o plus quam dolor!
Non!) est dolor sicut dolor noster. Loquimur?) in amaritudine anime
nostre eo, quod facti?) sumus obprobrium vicinis nostris et subsannacio*)
et derisus hiis, qui in circuitu nostro manent. Intelleximus siquidem
et longe lateque divulgatum est, quod monachi Cistercienses nos et
nostram ecclesiam graviter infamantes, ipsam videlicet ecclesiam et
bona nostra intendunt sibi usurpare et nobis exterminatis et abiectis
racione studii generalis faciendi possidere magnificant5) fimbrias
1) Vgl. Thren. 1,12 2) Iob 10,1. >) Psal. 80,12. *) Psal. 48, 14.
5) Matth. 48, 5.
1295. 507
suas, ut sibi faciant!) nomen grande; non in grandi nomine, sed in
amplitudine caritatis acquiritur regnum dei. Hinc est, quod sub
vestram proteccionem confugimus lacrimabiliter supplicantes, qua-
tenus, quia principiis est obstandum, ne quid deterius inde contingat,
huie supplicacioni nobiscum viriliter resistentes, quia tunc tua res
agitur, paries dum proximus ardet, nos in arto positos et consolacione
destitutos dignemini consolari, ut vestro consilio et auxilio medi-
antibus a tribulacione?) et angustia, que nos invenerunt, et infamia,
que nos sequitur, eximi mereamur. Vos quidem eritis nobis turris?)
fortitudinis a facie Cisterciensis ordinis inimici, sed non decet
membra & capite discedere vel aliqualiter discordare, quia turpis est
omnis pars, que suo non congruit universo. Ceterum scire debetis,
quod nos et nostri conventus fratres, quorum nomina inferius con-
tinentur, sancti spiritus gracia univit taliter et coniunxit, quod novo
et jnaudito sceleri usque ad sanguinem resistere volumus et restare
bona ecclesie nostre usque ad novissimum mansum si necesse fuerit
expendentes. Hildebrandus abbas, Iohannes prior, Bertoldus, Con-
radus, Eggehardus, Olricus, Thetmarus, Herinicus, Albertus, Gher-
hardus, Arnoldus, Hermannus, Hinricus, Eylardus sacerdotes, Thi-
dericus, Hinricus, Hermannus, Ludolfus, Reynerus dyaconi, Hinricus,
Bertrammus, Hildebrandus subdyaconi.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 86 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Zeitlich angesetzt nach dem Vor-
kommen des Priors Johann.
1021. Domherr Heinrich von Wohldenberg bekundet, dass er
Zeuge gewesen eines Ländertausches zwischen Ritter Heidenreich von
Hetjershausen und seinem verstorbenen Bruder. Hildesheim 1295
Februar 1.
Ego Henricus de Wldenberghe*) canonicus maioris ecclesie Hil-
densemensis tenore presentium recognosco, quod dominus Heyden-
ricus miles de Hedershusen fratri meo comiti Hermanno de Wolden-
berge bone memorie me presente mansum unum in Yshusen dimisit.
In cuius mansi recompensationem unum mansum situm in Nigen-
stede dicto militi titulo contulit pheodali et possessione dicti mansi
investivit eundem. In cuius rei testimonium sigillum meum pre-
sentibus est appensum. Datum Hildensem anno domini millesimo
cc?. nonagesimo quinto, in vigilia purificationis.
1) 2, Reg. 7, 9. 2) Psal. 118,148. 5) Psal.60,4. 4) de Widenberghe
über der Zeile nachgetragen.
508 1295.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 65. Kleiner Siegelrest an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1022. Bischof Siegfried beglaubigt eine Urk. des Kl. Lamspringe,
in welcher diesem das Kl. Frankenberg den Zehnten in Mahlum ver-
kauft. 1295 Februar 14.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus notum
facimus, quod litteras prepositi et conventus sanctimonialium in
Lamspringhe super decima in Maldem et quibusdam bonis aliis
vidimus et perspeximus, quarum tenor talis est. (Folgt die Urk. von
1285 Juni 26, oben Nr. 725. Verum quia instrumenta originalia
incurate custodiri, maliciose subtrahi, incendiis devastari, vetustate
aliquando consumi contingit, nos ad preces discreti viri Iohannis
prepositi et favorem conventus sanctimonialium in Lamspringhe
dictas litteras rescribi fecimus et in predictorum omnium memoriam
sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. Datum anno
domini m, cc?. nonagesimo quinto, xvi?. kalendas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 66. Siegel des Bischofs
gut erhalten.
1028. Die Braunschweiger Bürger Stapel resignieren dem Kreuz-
stifte drei Hufen in Klein-Stöckheim, die sie dem Pfarrer in Watzum
verkauft haben. Braunschweig 1295 Februar 19.
Honorabilibus viris dominis . . preposito, . . decano totique
capitulo ecclesie sancte Crucis in Hildensem Mechtildis relicta
Henrici Stapel bone memorie, Iohannes fllius suus et Henricus nepos
suus quondam filius Hermanni Stapel, cives Brunswicenses, obsequii
quantum poterunt et honoris. Noverit vestra discretio, quod domino
Conrado plebano in Wattekessem, Conrado et Gevehardo filiis sororis
sue tres mansos sitos in villa Capelstockem vendidimus et dimisimus
cum omni iure, quod habuimus in eisdem, salvo in omnibus iure
vestro ipsos mansos vestre ecclesie cum omni iure, quo nos habuimus,
resignantes. Et quia sigillis caruimus, sigillis domini Baldewini
thesaurarii sancti Blasii in Brunswic, Henrici et Conradi fratrum
de Domo, Hermanni Stapel filii Iohannis et Iohannis Stapel usi
fuimus in presenti. Datum Brunswic anno domini m?. ec?. xc. v.,
xiV. kalendas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 208. Von den fünf Siegeln
nur das spitzovale des Thesaurars und das kleine dreieckige des Heinrich vom
Hause erhalten. Auf der Rückseite von gleichzeitiger Hand: Bona resignata per
1295. 509
presentes litteras domino Conrado de Wattekessem et domine Eremgarde necnon
Conrado et Ghevehardo filiis fille sue commisimus ad vite tempora eorundem eo
modo, quod festo Michahelis xxiiii solidos et vi denarios Hildensemenses nobis
solvant annis singulis expedite et quod eadem bona numquam dividant neque
scindant, et si iam dictum censum per triennium solvere supersederint vel ipsa
bona scinderint, propter hoc ipsum eadem bona ad nostram ecclesiam liberé rever-
tentur. Actum anno domini m9. cc9. lIxxxxv 9.,, proxima feria tertia post Letare
(März 15).
1024. Bischof Siegfried verspricht allen, welche das Kl. Frose
an bestimmten Tagen besuchen und es unterstützen, vierzig Tage Ablass.
Halberstadt 1295 März 4 (sexta feria post dominicam Reminiscere).
Nach Cop. gedr. v. Heinemann, Codex Anhalt. Il, S. 554 Nr. 789.
1025. Die Grafen von Wohldenberg geben den von ihnen bene-
fizierten Pfarrern ein Privileg. 1295 März 14.
Conradus, Iohannes fratres dei gratia comites, item Henricus,
Ludolphus et Borchardus fratres filii Ludolphi quondam comitis in
Woldenberge — —. Inherentes igitur vestigiis predecessorum
nostrorum scilicet nobilium de Woldenberg, qui, sicut nobilitatis est
proprium, universalem ecclesiam atque clerum honorare fideliter et
promovere studebant, ad honorem dei et virginis gloriose necnon
ad remedium animarum nostrarum et predictorum nobilium, ad
futuram quoque utilitatem dilecte nobis ecclesie in Woltingerode
nostris specialibus clericis beneficiatis a nobis, scilicet de Borch-
stene, Slebeke, Here, Engelemstede, Bornem, Slebeke, Bilderla,
Sodhere sacerdotibus et eorum successoribus damus in perpetuum
privilegium, quod eos non solum defendemus in vita, verum etiam
post obitum ipsorum exuvias seu bona, que dimiserint, sive de iure
sive de facto nobis hoc competeret, non tollemus, sed habebunt
libertatem suam testamenta condendi et ordinandi rationabiliter
iuxta ecclesiam Woltingerode de rebus propriis quicquid volunt et
sue confraternitati crediderint profuturum. Nam ibidem eligent se-
pulturam exequiisque et tricesimis tam nostris quam confratrum
suorum ibidem omnes pariter interesse debebunt. Preterea bis in
anno scilicet prima vice post festum pasche, altera vice ante festum
S. Michahelis diebus, quos elegerint, dicti sacerdotes vel successores
eorum suis expensis in claustro predicto convenient et totius paren-
tele de Woltingrode memoriam devote peragent in vigiliis et in
510 1295.
missis prestituri non solum tune, sed etiam quandocumque!) requi-
siti fuerint fidele consilium et auxilium eidem ecclesie, ut tenentur
et ut toti confraternitati viderint expedire. Presbyteri quoque seu
clerici de Mulbeke, Borsne, Hillewardingerode, Dornete et Immen-
rode, quorum ecclesie dependent a claustro predicto, pari debent
libertate et confraternitate gaudere, et nos eis omnibus viriliter
assistemus. Super quibus ne dubium oriatur, presentem literam
sigillis nostris et cognatorum nostrorum Henrici et Ottonis canoni-
corum Hildensemensis ecclesie nobilium virorum de Woldenberg?)
munitam claustro et rectoribus dictarum ecclesiarum dedimus ad
cautelam. | Actum et datum anno domini millesimo ducentesimo
' nonagesimo quinto, pridie idus martii.
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 157 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1026. Rogerius archiepiscopus sancte Severine, Aymardus
Lucerie, Perronus Larinensis, frater Maurus Ameliensis, frater
Franciscus Terracinensis et Emanuel Cremonensis episcopi erteilen
allen, welche die Kirche des Maria-Magdalenenklosters besuchen und
im Bau unterstützen, einen vierzigtügigen Ablass. Rom 1295 März 15
(idus marcii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 129. Sechs gut erhaltene
Siegel in rotem Wachs an roten und gelben Seidenfäden. Auf der Rückseite: ego
Hermannus Persicus clericus ecclesie sancte Marie Magdalene per annualem pen-
sionem annexws apud sedem apostolicam constitutus hanc litteram indulgentie
impetravi ad honorem beate Marie Magdalene et ob favorem prepositi et omnium
dominarum.
1027. Rogerius archiepiscopus sancte Severine, Aymardus
Lucerie, Perronus Larinensis, frater Maurus Ameliensis, frater
Franciscus Terracinensis, Emanuel Cremonensis episcopi erteilen
allen, welche die Michaeliskirche an genannten Festtagen besuchen und
unterstützen, vierzig Tage Ablass. Rom 1295 März 15 (idus marcii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 82. Die sechs Siegel in
rotem Wachs an roten und gelben Seidenfüden gut erhalten. Die Urkunde wird
durch Bischof Siegfried 1296 Juli 4 (quarto nonas iulii) bestätigt, der selbst noch
vierzig Tage hinzufügt, Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Michaelis-
kloster Nr. 17, beschädigtes Siegel des Bischofs an roten und gelben Seidenfäden.
I) Cop. quamcumque. 3) Cop. Wolenberg.
1295. 511
1028. Das Johannisstift verpachtet dem Heinrich Specht und
dessen Frau einen Hof mit Hausstelle in den kleinen Steinen und vor
dem Pantaleonstore. 1295 April 15.
Arnoldus dei gratia maioris ecclesie Hildensemensis decanus et
ecclesie sancti Iohannis ibidem decanus et patronus necnon Olricus
decanus et capitulum eiusdem ecclesie sancti Iohannis universis
Christi fidelibus, quibus presentes litteras!) videre contigerit vel
audire, salutem in omni salutari. Tenore presencium publice re-
cognoscimus protestantes, quod nos unanimi consensu domum et
aream sitam in parvis lapidibus et ante valuam Pantaleonis, que
quondam stupa fuit, pertinentem canonicis ac hospitali saneti Iohannis
locavimus iure empheotetico Heinrico dicto Pico et uxori eius
Alheidi ac veris heredibus eorundem in perpetuum possidendam
tali apposita pactione, quod predicti H(einrieus) et uxor eius sin-
gulis annis, quoad vixerint, dabunt dictis canonicis et hospitali tri-
ginta solidos Hildensemensium denariorum, quorum decem cedent
hospitali et viginti canonicis memoratis. Post mortem vero utrius-
que predictorum H(einrici) et uxoris?) eius A(lheidis) heredes ipsorum
veri et legitimi dabunt annuatim duo talenta, quorum decem solidi
cedent hospitali et reliqua summa canonicis iam prefatis. Dabunt
autem supradicti H(einricus) et uxor eius necnon et heredes eorun-
dem supradictum censum in duobus terminis anni videlicet medie-
tatem in festo beati Michaelis et alteram medietatem in festo pasche
eo modo, ut de supradictis H(einrico) et uxore eius ac heredibus ipsorum
superius est notatum. Post mortem vero sepe dictorum H(einrici) et
uxoris eius A(lheidis) et verorum heredum ipsorum edificia prenotate
domus ad sepe dictos sancti Iohannis canonicos libere revertentur,
Si vero, quod absit, sepedictus H(einricus) et uxor eius vel heredes
ipsorum paupertatis aut alio necessitatis articulo urgerentur, liberum
erit eis domum vendere supradictam, ita tamen quod tunc deinceps
emptores eiusdem domus duo talenta dabunt canonicis supradictis, et
tune nos super huiuscemodi vendicione iure empheotetico?) requiremur.
Ut autem predicta locacio firma maneat et illesa, presentes appensione
sigillorum nostrorum duximus roborandas *). Acta sunt hec anno domini
m?. cc?, xcv®., in crastino sanctorum martirum Tiburcii et Valeriani,
presentibus et consencientibus honorabilibus viris Ol(rico) decano,
1) litteras fehlt im Cop. ^ *) Cop. uxori. *) Cop. emphetetico. *) Cop.
roborandam.
512 1295.
Io(hanne) scolastico, Io(hanne) de sancto Lamberto, Bernardo, Iohanne
dicto Stangge, Io(hanne) de sancta Cruce canonicis ecclesie sancti
Iohannis, Conra(do) de Minda sacerdote rectore curie hospitalis et
aliis quam pluribus fide dignis. Datum anno et die supradictis.
Item de domo et area eidem!) domui et aree annexa xiiii solidorum
redditus, quorum medietas in festo pasche persolvitur, reliqua
medietas in festo beati Michaelis.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Copiar des Johannisstiftes, Ms. 341 fol. 6
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Würdtwein, Nova subs. I,
S. 354. Regest Doebner UB. I, S. 239 Nr. 581. „Das Kollegiatstift st. Johannis
auf dem Damme stand unter dem Schutze und der Jurisdiktion des Domdechanten.
Für die eigentlichen officia des Dechanten hatte es in der ersten Periode seines
Bestehens einen eigenen Dechanten. Nach 1350 verschwindet er und seine officia
im Stifte hatte der senior canonicorum zu besorgen.“ Freundliche Mitteilung des
Herrn Dombibliothekars J. Waechter in Hildesheim.
1029. Ritter Basil von Rautenberg gestattet dem Bischof oder
dem Domkapitel den Rückkauf eines Allods in Lühnde. 1295 Mai 11.
Noverint universi presentia visuri vel audituri, quod nos Basilius
de Rutenberch miles presentibus recognoscimus, quod allodium in
Lulene cum suis attinentiis, quod a venerabili domino nostro Sifrido
Hildensemensi episcopo emimus iusto titulo emptionis pro lx mansis
argenti examinati, eidem domino nostro episcopo sive eiusdem suc-
cessori sive dominis nostris maioris ecclesie in Hildensem canonicis
nos aut nostri heredes ad reemendum dabimus pro pecunia memo-
rata infra duos annos a festo pasche proxime affuturo. In cuius
rei — —. Datum anno domini millesimo cc9. xc?v9., feria quarta
vigilia ascensionis domini nostri Ihesu Christi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 334. Beschädigtes
Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1080. Der Offizial beauftragt einen Domherrn und den Scholaster
des Kreuzstifies, der Geistlichkeit der Stadt die Befehle der Konser-
vatoren zu übermitteln und zu befehlen, an drei Sonntagen allen die
Meidung der Exkommunizierten anzuraten. (1295) Mai 19.
Officialis curie Hildensemensis executor sacri concilii Maguntini
honorabilibus viris et in Christo dilectis domino Borchardo de Ponte
canonico Hildensemensi et scolastico sancte Crucis ibidem salutem.
Mandamus vobis in virtute sancte obediencie et sub pena suspen-
1) Cop. eedem.
1295. 513
sionis ab ofticio, quatenus mandata conservatorum Hildensemensis
ecclesie, que vobis lator presencium presentabit, ad singulas parrochias
et ecclesias Hildensemenses deferatis et ea prelatis et plebanis
ibidem et eorum vices gerentibus exponatis percipientes eisdem, ut
dicta mandata in omni sui forma, si penas in eisdem contentas
evitare voluerint, diligencius exequantur et ut continue proximis
iribus dominicis moneant universos, ut à communione excommuni-
catorum Hildensemensium abstineant, sicut in mandatis dictorum
conservatorum plenius continetur. In hiis exequendis alter alterum
non expectet; facta execucione reddite litteras sigillis vestris in
testimonium sigillatas. Datum anno domini ut supra!), die feria v.
proxima post dominicam Exaudi domine.
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 536 Nr. 920 IV im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1081. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Kl. Lamspringe zwei Hufen in Wöllersheim (Woldersem).
Hildesheim 1295 Mai 25 (quinta feria penthecostes).
Testes sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus,
Bernardus cantor, Bernardus scholasticus, Iohannes cellerarius,
magister Petrus officialis canonici Hildensemenses.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 67. Eingenähtes Siegel
des Bischofs und beschädigtes des Domkapitels.
1082. Der Offizial der Hildesheimer Kurie teilt der Geistlichkeit
der Stadt und Umgegend mit, dass er genannte Ratsherrn und Bürger
wegen der Eingriffe in die Immunität der Kirche exkommuniziert und
die Stadt mit dem Interdikt belegt habe. Hildesheim 1295 Mai 31
(pridie kalendas iunii).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 534 Nr. 917 im Kgl. St.-A.
eu Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 239 Nr. 482.
1088. Bischof Bruno und Dompropst Bruno von Naumburg
danken dem Domkapitel für das Festhalten an ihrem Rechte gegenüber
der Stadt und ermahnen sie zu weiterem Ausharren. Naumburg (1295)
Juni 4. |
Bruno dei gracia episcopus et Bruno prepositus ecclesie Nuen-
burgensis, conservatores venerabilis in Christo patris et domini
1) D. h. wie in der vorhergehenden Nr. des Cop.
Hildesh. UB. IIL 88
514 1295.
episcopi et ecclesie Hildensemensis a sede apostolica deputati honora-
bili viro domino decano, celerario, officiali et capitulo Hildensemensibus
sinceram in domino caritatem. Gratas vobis referimus super eo,
quod pro iuribus, privilegiis et libertatibus vestre famose Hildense-
mensis ecclesie conservandis corporibus et rebus, prout nobis relatum
est, laborare cepistis; monemus igitur et hortamur vos et nichilominus
qua fungimur auctoritate mandamus, quatenus non cito nec faci-
liter moveamini recedentes a proposito vestro bono, sed pro in-
iuriis et dampnis ecclesie et vobis illatis unanimiter condignam
exigatis et expectetis emendam et caucionem nichilominus de futuro,
scientes, quod, cum a vobis fuerimus requisiti, vestro vobis non
deficiemus in iure. Cetera lator. Datum Nuenborch sabbato post
dominicam Domine in tua.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 535 Nr. 919 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. — Ein ühnliches Schreiben wird aus Goslar geschickt worden sein,
vgl. a. a. O. Nr. 918 am Ende: hic dominis nostris de civitate Hildens. expulsis
quam plures plurimum condolerent, honorabiles domini canonici Goslarienses
capitulo Hildens. consolatoriam litteram liberaliter per solempnes nuncios trans-
miserunt in hec verba. Der Brief fehlt aber, da der unten Nr. 1048 wohl nicht
gemeint sein kann.
1084. Ludolf, Kämmerer des Stiftes, bekundet die Zustimmung
seiner Frau Vredeken dazu, dass ihr Bruder Konrad von Luthardessen
einen Hof in Lüthorst (Luthardessen) und vier Hufen in Deensen
(Deddenhusen) dem Kl. Amelunzborn verkauft, und verspricht zugleich
mit seinem Bruder Ekbert, Domherrn, und dem Ritter Konrad von
Gandersheim, dass Irmgard und Vredeken, Töchter der Vredeken, nach
erlangter Volljährigkeit auf die Güter verzichlen werden. Alfeld 1295
Juni 8 (sexto idus iunii).
Abschr. des 15. Jahrhunderts im Diplom. des Kl. Amelunxborn III, fol. 108
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
1035. Bischof Siegfried verkauft dem Andreasstift die Rodung
Brük am Steinberge. Ruthe 1295 Juni 21.
In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis
ecelesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam
futuris, quod, cum nos essemus debitorum onere gravati propter
redemptionem bonorum ecclesie nostre obligatorum, de consensu et
beneplacito nostri capituli vendidimus decano et capitulo sancti
Andree in Hildensem pro octoginta duabus marcis examinatis novale
129b. 515
nostrum quod vulgariter Brük dicitur habens partem Montis lapidei
apud Bethzingherode de quinque mansis, quorum quilibet triginta
continet iugera, cum omnibus eorum attinenciis, utilitate et iure,
decimis, collibus, vallibus, montibus, paludibus, pratis, paschuis,
silvis, viis et inviis, aquis aquarumve decursibus cum proprietate
eorumdem, quemadmodum ipsos habuimus, iure perpetuo possidendos.
Ut autem hec nostra venditio et proprietatio perpetuis temporibus
firma et inconvulsa permaneat, presentem litteram inde confectam
sigillis nostro videlicet et nostri capituli, Ernesti sancti Michaelis,
Ludolfi sancti Godehardi abbatum, Gevehardi prepositi, Arnoldi
decani ecclesie Hildensemensis, Wlradi prepositi Montis in evidens
testimonium fecimus communiri. Testes sunt Bernardus cantor,
Bernardus scholasticus, Sifridus de Blankenborg, Iohannes cellerarius,
Heynricus et Otto de Woldenberge canonici Hildensemenses, Ecbertus
camerarius, Ernestus pincerna, Thidericus de Stockem, Albertus
et Arnoldus Bocke, Heynricus de Berningerode, Lippoldus de
Rothinghe milites, Conradus et Borchardus fratres de Valua orien-
tali, Iohannes Dives, Bruno Insanus, Thidericus Friso, Albertus et
Arnoldus fratres de Dammone, Bertrammus Reynfridi, Arnoldus et
Volemarus dicti Frankeneberg burgenses Hildensemenses et alii
quamplures. Datum Rute anno domini millesimo ec. xcv®., xiv. ka-
lendas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 15. Die sieben Siegel
verloren, aber noch vorhanden die Befestigung des zweiten (rote), des fünften und
siebenten (grüne) und des sechsten (rote und grüne Seidenfüden). Gedr. nach
Abschrift des 15. Jahrhunderts, Marienroder UB. S. 103 Nr. 93.
1036. Dechant Johann, Scholaster Hildebrand und das Kapitel
von st. Andreas verkaufen dem Kl. Marienrode (novalis sancte Marie
in Bethzingerode) die Rodung gen. Brok am Steinberge mit Genehmigung
des Bischofs Siegfried. Hildesheim 1295 Juni 21 (xi®. kalendas iunii).
Testes sunt Ernestus sancti Michaelis, Ludolfus sancti Gode-
hardi abbates, Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus, Wlradus
Montis prepositus, Bernardus cantor canonici Hildensemenses, Ec-
bertus camerarius, Ernestus pincerna, Lippoldus de Rothinge, Thi-
dericus de Stockem, Albertus et Arnoldus Bocke, Heynricus de
Berningherode milites, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 209. Beide Siegel verloren.
Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 241 Nr. 483, nach dem Transsumt vom 1445
Murienroder UB. (UB. des histor. Vereins f. Niedersachsen Bd. IV) S. 104 Nr. 94.
33*
516 1295.
1037. Der Offizial der Hildesheimer Kurie befiehlt der Geistlichkeit,
genannte Ratsherren und deren Anhang für exkommuniziert zu erklären.
Peine 1295 Juni 22 (feria iiii. proxima ante diem beati Iohannis
baptiste).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 535 Nr. 918 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 243 Nr. 485.
1038. Rat und Bürgerschaft appellieren durch den Notar und
Ratsherrn Hermann gegen ihre Exkommunikation durch Bischof Siegfried
an den apostolischen Stuhl. 1295 (nach Juni 22).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 532 Nr. 915 im Kol. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 241 Nr. 484, wo S. 243 Z, 15 das Komma
hinter apostolos natürlich zu tilgen ist.
1089. Bischof Siegfried weist die Appellation des Rates zurück,
verweigert ihm die Apostoli und beauftragt ihn bei Strafe des Bannes,
seine litterae refutatoriae dem apostolischen Stuhle vorzulegen, wenn er
bei der Appellation beharren sollte. O0. D. (1295 nach Juni 22).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 533 Nr. 916 im Kgl. St.-A. zw
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 245 Nr. 487.
1040. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Basil von
Rautenberg auf acht Hufen in Rautenberg, die das Michaeliskloster
von diesem und seinem verstorbenen Bruder gekauft hat. Sarstedt 1295
Juni 23.
Sifridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus
presencia visuris vel!) audituris salutem in domino. Noverint uni-
versi, quod, cum dilectus nobis in Christo dominus Ernestus abbas
monasterii sancti Michahelis in Hildensem a Sifrido et Basilio fra-
tribus dietis de Rutenberghe de consensu et beneplacito omnium
suorum consanguineorum octo mansos in Rutenberghe sitos cum
omnibus attineneiis in silvis, pratis, pascuis et campis pro centum
et viginti mareis examinati argenti iure proprietatis perpetuo possi-
dendos comparasset, prefatus Basilius post obitum ipsius Sifridi
fratris sui eundem abbatem et ecclesiam suam pro eisdem mansis
impetebat. Demum cum idem Basilius nostra et aliorum proborum
hominum ammonitione inductus suam impetitionem novisset inportu-
nam, in nostra constitutus presencia omni iuri, quod sibi in pre-
I) seu B.
12965. 517
dictis mansis cedere videbatur, digitis et lingua plane et expresse
pro se et suis heredibus renunciavit et sic ab omni actione seu
impetitione, quam contra predictum abbatem et ecclesiam suam pro
eisdem mansis movebat, cessavit penitus et quievit. Ut autem — —.
Huius facti testes sunt Iohannes de Rodhen, magister Petrus, Hin-
ricus de Woldenberghe, Borgardus de Scrapelowe canonici Hilden-
semensis ecclesie, Ascwinus, Tethmarus fratres de Luttere, Bertoldus,
Iohannes, Volemarus fratres de Goddenstede, Ernestus pincerna,
Iohannes de Stedere, Albertus Bock, Arnoldus Bock, Ludoldus de
Eskerte, Iohannes Trobo milites, Godescalcus de Ellesen, Theode-
ricus de Rothinghe, Conradus de Saldere, Iohannes de Oberghe,
Iohannes et Arnoldus fratres dicti Blomen, Hinricus de Elvethe,
Hermannus de Himmedesdore,?) Ethelerus advocatus et quam plures
alii clerici et layci fide digni. Actum et datum in cymiterio Cser-
stede anno domini m?. cc’. Ixxxx?. quinto, in vigilia nativitatis beati
Iohannis baptiste.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Michaeliskl. 83a (A) und 83b (B), beide mit dem Siegel des Bischofs.
1041. Bischof (Bruno) und der Dompropst (Bruno) von Naum-
burg als päpstliche Deputierte befehlen der Geistlichkeit, die Ratsherrn
und deren Anhang für exkommuniziert zu erklären. (1295) Juni 23
(die vigilia Iohannis baptiste).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 534 Nr. 918 im Kgl. St.-A.
zw Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 244 Nr. 486.
1042. Hat und Gemeinde der Stadt bitten den Bischof ( Volrad)
und das Domkapitel von Halberstadt, die Geistlichkeit der Stadt und
der Diözese und den Rat der Stadt um Rat in dem Streite mit dem
Domkapitel unter Darlegung des Sachverhaltes. O. D. (1295 Juni-Juli).
Abschrift des 15. Jahrh. im Cop. VI, 11, S. 537 VIII im Kgl. St.- A. zu
Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 84 Nr. 137, Doebner, UB. I, S. 246 Nr. 488.
1043. Das Domkapitel von Minden befiehlt sede vacante den
Geistlichen der Diözese und Stadt Minden, die Ratsherrn von Hildesheim
mit Anhang für exkommuniziert zu erklären. Minden 1295 Juli 1
(kalendas iulii).
1) Himmethesdore P.
518 1295.
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 535 Nr. 920 I im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Westfäl. UB. VI, S. 489 Nr. 1540. — Am Schlusse der Urk. heisst
es in Cop.: Mandatum simile huic predicto venerabiles patres Bremensis, Ver-
densis et Halberstadensis et Magdeburgensis subditis suis miserunt.
1044. Das Mindener Domkapitel fordert die Ratsherrn und
Bürger von Hildesheim auf, dem Domkapitel innerhalb acht Tage
Genugthuung zu geben, widrigenfalls sie erkommuniziert werden würden.
Minden (1295 Juli 1).
Capitulum Mindensis ecclesie sede vacante consulibus civitatis
Hildensemensis et universitati civium ibidem. Litteras venerabilis
patris episcopi et in Christo dilecti prepositi Nuenburgensis
ecclesie conservatorum Hildensemensis ecclesie recepimus continentes,
quod, cum pro manifestis violenciis, effractionibus et incendiis per
vos in emunitate ipsius ecclesie commissis in vos consules excom-
municacionis et in universitatem interdicti sentencia sit prolata,
eo quod de huiusmodi iniuriis infra monicionis et requisicionis de-
bitum tempus satisfacere distulistis, nos huiusmodi sentencias publi-
cantes et publicari facientes accensis candelis et pulsatis campanis
personas consulum nominatim et complicum eorundem denunciari
singulis dominicis per nostram dyocesim faciamus sentencias ipsas,
sicut ordo iuris exegerit, de tempore in tempus ulterius aggravando,
prout in mandato nobis super hoc directo plenius continetur.
Quare vos et universitatem vestram rogamus, tonsulimus pariter
et monemus, quatenus infra octo dies proximos de premissis iniuriis
decano et ecclesie Hildensemensi satisfacere aut amicabiliter com-
ponere studeatis, alioquin nos extunc licet inviti contra vos et vobis
communicantes districtius precedemus, sicut recepimus in mandatis.
Datum Minde ut supra.
Abschrift des 15. Jahrh. im Cop. VI, 11, S. 535 Nr. 920II im Kgl. St.-A. zu
Hannover, mit dem Zusatz: consimiles monitorias civibus Hild. premiserunt vene-
rabiles patres Bremensis, Verdensis et Halberstadensis et Magdeburgensis ecclesia-
rum episcopi.
1045. Der Offizial der Kurie beauftragt genannte Pfarrer, die
Bürger für excommuniziert zu erklären. (1295) Juli 8.
Officialis curie Hildensemensis executor sacri concilii Maguntini
discretis viris in Wynhusen, Benborstle, Edemissen, Honekesbutle,
Muden, Leforde, Borchtorpe, Biscopigdorpe, Roden, Siverdeshusen
ecclesiarum plebanis salutem. Mandamus vobis in virtute sancte
1295. 519
obedientie, quatenus convocetis quantocius plebanos subditos se-
dium ecelesiarum vestrarum et eisdem auctoritate conservatorum
Hildensemensis ecclesie a sede apostolica deputatorum et nostra
sub pena suspensionis ab officio iniungatis, ut consules civitatis
Hildensemensis, quos non est dubium sentencias excommunicacionis
et interdicti in se pro manifestis violentiis, effractionibus et incen-
diis promulgatis non contempnere indurato, singulis diebus dominicis
in ecclesiis suis accensis candelis et pulsatis campanis excommuni-
catos nominatim denuncient et vos similiter in vestris ecclesiis
faciatis monentes nichilominus publice universos Christi fideles
tribus proximis dominicis, ut ab eorum eommunione prorsus rece-
dant, ita quod nec empceione nec vendicione, cibo, potu, furno,
molendino, pratis, pascuis, igne aut aqua vel quovis alio humani-
tatis solatio eisdem communicare presumant, ne personas eorum
vel pecora ipsorum hospicio recipiant vel admittant et ne ad civi-
tatem Hildensemensem res vendendas adducant quomodolibet vel
apportent, alioquin contrarium facientes extunc excommunicatos
auctoritate conservatorum seu iudicum sedis apostolice publice cum
dictis malefactoribus nuncietis. Facta execucione reddite litteras
sigillis vestris in testimonium sigillatas. Datum anno domini sicut
supra, die vero beati Kiliani.
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 536 Nr. 920V im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Vgl. wegen dieser plebani Lüntzel, Ältere Diözese S. 301 und wegen
Biscopigdorp auch Schulz in den Hann. Gesch.-Blättern 1901 S. 121.
1046. Bischof Siegfried übergibt den Domherrn Heinrich und
Otto von Wohldenberg das Eigentum des Zehnten in Weddingen nebst
sechs Hausstellen und zwei Ilufen daselbst, die Heinrich von Berkenstene
von ihm zu Lehn hatte und jene dem Deutsch-Ordens-Hause in Goslar
übertragen haben, und erhält dafür im Tausch vier Hufen in Bönnien
(Bonige). fünf in Söder (Sodere), zwei in Biewende und fünf in
Dötzum (Dotessem) und Empne. 1295 Juli 21 (xii?. kalendas augusti).
Testes sunt Arnoldus decanus, Vulradus Montis prepositus,
Bernardus cantor, Bernardus scholasticus, Sifridus de Blankenborg
canonici Hildensemenses, Albertus Bok, Iohannes de Stedere milites.
Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim. Siegel des Bischofs verloren,
das des Domkapitels und der beiden Domherrn von Wohldenberg an weissen
Seidenfüden. Gedr. Bode, UB. II, S. 487 Nr. 490.
520 1295.
1047. Die Domherrn Heinrich und Otto von Wohldenberg schenken
dem Hause des deutschen Ordens in Goslar den ganzen Zehnten in
Weddingen mit sechs Hausstellen, einer Weide und zwei Hufen, deren
Eigentum sie von Bischof Siegfried und dem Domkapitel im Tausch
erhalten haben, zur Memorie aller aus ihrem Geschlechte Verstorbenen.
1295 Juli 21 (xii. kalendas augusti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Weddingen Nr. 5. Beide Siegel gut erhalten.
Gedr. Bode, UB. II, S. 486 Nr. 489.
1048. Das Kapitel in Goslar bedauert die Bedrängnis des
Domkapitels in Hildesheim und bietet ihm seine Kurien als Zufluchts-
stätten an. O0. D. (1295 Juli).
Dominis suis ac amicis decano ac canonicis Hildensemensis
ecclesie maioris Konemannus dei gracia decanus totumque capi-
tulum ecclesie Goslariensis cum devotis orationibus quitquit possunt
obsequii et honoris. Consolationum ac favorum vestrorum sepe
participes effecti non immerito eciam passionum socii internas pati-
mur angustias et compatimur honorificencie vestre videntes iniquis vos
pressuris et indignis iuiuriis laborare. Verum si non tam efficaciter
possumus quam libenter vellemus afflictionem!) vestram congrua
consolacione relevare, tamen id quod valemus desideranti corde
hilariter vobis offerentes exhibemus vobis omnibus et singulis et
petimus, si alicui vestrum placuerit, ad nostram gracia mansionis
vel maioris quietis declinare civitatem, nostras curias intretis unus-
quisdüe, ubi magis libeat sibi, in quibus ad commodum vestrum
quitquit poterimus ordinabimus prebendam nostram impartituri vobis
singulis secundum porcionem, que valet contingere quemque nostrum,
et si ultra hec quitquam possumus vel habemus, parati sumus vestris
commodis et honoribus impartiri. Vobis, domine decane, specialiter
supplicamus, ut istud curetis dominis confratribus vestris absentibus
intimare. Quod ut facilius fieri queat, patentem fecimus esse litteram
huius scripti.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 588 Nr. 920xiiii im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1049. Das Domkapitel von Minden verspricht dem in Hildesheim
Beistand mit Rat und Tat in der Verteidigung seiner Rechte. | O. D.
(1295 Jul).
N) Cop.: afflictorem,
1295. 521
Reverendo in Christo patri ac domino episcopo necnon hono-
rabilibus viris decano et capitulo Hildensemensi capitulum ecclesie
Mindensis cum sincero affectu paratam ad beneplacita voluntatem.
Vestras et conservatorum vestrorum litteras vidimus vestram con-
stanciam in domino commendantes super eo, quod statis viriliter
pro iuribus vestre ecclesie defendendis, offerentes nos vobis prout
petivistis paratos et benivolos ad impendenda vobis consilia et
auxilia oportuna.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 536 Nr. 920 III. Ähnliche Schreiben
liegen vor a. a. O. von den Kapiteln in Bremen und in Verden.
1050. Erzbischof Erich von Magdeburg als Beschützer des Gottes-
friedens ermahnt den Rat und die Gemeinde von Hildesheim, sich mit
dem Domkapitel zu vergleichen. O. D. (1295 Juli).
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 11, S. 537 Nr. 920 IX im Kgl.
St.-A4. zu Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 84 Nr. 138, Regest Doebner,
UB. I, S. 248 Nr. 493.
1051. Markgraf Otto von Brandenburg ermahnt als Richter des
Königsfriedens in Sachsen den Herzog Otto von Braunschweig und
Lüneburg zu einer Unterredung mit ihm, ehe er sein Vorhaben, den
Bürgern gegen die Geistlichkeit mit Rat und Hülfe beizustehen, zur
Ausführung bringt. Berlin 1295 August 1 (in die sancti Petri ad
vincula).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 588 Nr. 920 XII. Gedr.
Scheidt, Vom Adel S. 350, danach Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. II, 1, S. 213,
Sudendorf, UB. I, 8.82 Nr. 154. Regest Doebner, UB. I, S. 247 Nr. 489.
1052. Herzog Albrecht von Braunschweig bekundet, dass er sich
vergeblich bemüht habe, die Streitigkeiten des Domkapitels mit dem
Rate zu schlichten. Braunschweig 1295 August 22 (in octava assump-
cionis beate virginis).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 537 Nr. 920VII im Kgl. St.-A.
zu Hannover mit dem Zusatz: has predictas litteras consules publicari penitus
inhibebant et sermones fratrum deinceps in civitate fleri prohibebant. Gedr.
Sudendorf, UB. I, S. 88 Nr. 186. Regest Doebner, UB. I, S. 247 Nr. 490.
1053. Der Offizial der Kurie beauftragt den Domherrn Burchard
und den Scholaster des Kreuzstiftes (Berthold), die Geistlichkeit an-
zuhalten, dass sie die Exkommunikation der Ratsherrn und ihres Anhanges
alle Sonntage zu verkündigen fortfahren, und ebenso die Dienerschaft
622 1295.
derselben, welche bis Gallustag (Oktober 16) sich nicht der Dienste bei
jenen enthält, exkommunizieren. 1295 August 25 (in crastino beati
Bartholomei).
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. VI, 11, S. 536 Nr. 920VI im Kgl.
St.-A. zu Hannover. Dazu Zusatz des Cop.: Ab hoc mandato scolasticus appel-
lavit, sed postmodum usus saniori consilio infra sex dies ab appellacione recessit
et promisit amplius exequi quod deberet. Borchardus vero de Ponte dictum
mandatum exequebatur ut debebat. Littera eiusdem tenoris missa fuit cantori et
Mathie canonicis et!) Montis et predicto scolastico sancte Crucis, qui tunc executi
fuerunt eam et reddiderunt sigillatam sabbato ante nativitatem beate virginis
(Septbr. 3). Gedr. Doebner, UB. I, S. 247 Nr. 491.
1054. Markgraf Otto von Brandenburg ersucht den König
Albrecht um Zusendung von Beisitzern zu dem auf Michaelis bevor-
stehenden Gerichistage in der Sache des Domkapitels gegen die Stadt.
O. D. (1295 August).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 538 Nr. 920xi. Gedr.
Sudendorf, UB. I, S. 85 Nr. 138, danach Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. III, 3,
S. 6. Regest Doebner, UB. I, S. 248 Nr. 492.
1055. Die Brüder von Elze bekunden, dass ihr Verwandter
Friedrich Loth dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Evensen unter
angegebenen Bedingungen verpfändet habe. 1295 September 22.
Heinricus et Bodo fratres dieti de Aulica omnibus, ad quos
presens scriptum pervenerit, notum esse volumus, quod, cum Fre-
dericus d(ictus Loth) noster consanguineus esset perp(lexus) quibus-
dam debitis, decimam suam in Hebenhusen, quam ipse et uxor sua
ad tempora vite eorum habere debuerunt, (receptis) vii marcis puri
argenti a preposito et ecclesia in Lamspringhe, ad quam proprietas
predicte decime pertinet, coram civibus eiusdem (ville) et aliis quam
pluribus in quietam possessionem libere resignarunt tali conditione,
si predictus Fredericus in proximo pascha predictam decimam redi-
mere (non poterit), iam dicta ecclesia xiii marcas superaddere
tenetur et ipsam decimam absque contradictione in perpetuum possi-
debit. Sed si (redimere voluerit) decimam sepedictam, in suam
possessionem recipiet sicut prius. Insuper cum ipso F(rederico) et
pro ipso fideiubemus, quod de cetero pre(fatam decimam) nullatenus
obligando, infeodando, vendendo vel quocumque modo alienare debet
ab ecclesia Lamspringensi, sed si quis (eam infestare) voluerit,
l) et ist zu tilgen.
1295. 523
ubicumque tenetur de iure pro ecclesia respondere. Actum anno
domini m?. cc?. xc?, v9., in die Maurieii et sociorum eius.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 62. Die beiden Siegel ver-
loren, die Schrift stellenweise unleserlich geworden. Die Ergänzungen nach dem
Cop. des Klosters, Ms. 530 S. 431 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1056. Abi Heinrich und der Konvent des Kl. Ringelheim ver-
kaufen dem Kl. Neuwerk bei Goslar 25 Morgen Land in Söderhof
(Tserdhen) und den Zehnten von drittehalb Hufen und zwei Höfen
ebenda. 1295 September 24 (viii0. kalendas octobris).
Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim. Beide Siegel verloren. Gedr.
Bode, UB. II, S. 489 Nr. 494.
1057. Erzbischof Erich von Magdeburg, Markgraf Otto von
Brandenburg, die Edeln des Harzes und die übrigen Geschworenen
des Königsfriedens melden dem Domdechanten und dem Domkapitel,
dass sie die Bürgerschaft ermahnt haben, sich mit ihnen zu vergleichen,
und versprechen, ihnen mit Rat und Hülfe beizustehen. O. J. (1295)
September 26 (secunda feria post festum Mauricii).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 538 Nr. 920 xiii. Gedr.
Sudendorf, UB. I, S. 85 Nr. 140, danach Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. III, 3,
S. 7. Regest Doebner, UB. I, S. 248 Nr. 494.
1058. Graf Meinhard von Schladen verspricht, wenn der Abt
des Michaelisklosters vier Hufen in Hallendorf vom Bischofe kauft,
deren Vogtei dem letzteren zu resignieren. 1295 Oktober 16.
Meynhardus dei gracia comes de Sladem universis Christi fide-
libus presencia visuris vel audituris plenitudinem omnis boni. Notum
esse volumus universis et tenore presencium protestamur, quod,
quandocumque reverendus et in Christo nobis dilectus dominus
Ernestus abbas monasterii sancti Michahelis in Hildensem a vene-
rabili patre ac domino nostro Hildensemensis ecelesie episcopo pro-
prietatem advocacie quatuor mansorum sitorum in Hethelenthorpe,
qui mansi ecclesie saneti Michahelis in Hildensem dinoscuntur per-
tinere, potuerit comparare, nos dictam advocaciam in manus ipsius
domini episcopi, a quo ipsam advocaciam iure tenemus feodali, omni
occasione postposita cum consensu nostrorum heredum resignare
volumus absolute nichilque iuris nobis aut nostris heredibus reserva-
bimus in eadem. Et hoc litteris presentibus sigillo nostro sigillatis
524 1295.
publice protestamur. Datum anno domini m?. cc®. Ixxxx?. quinto, in
die beati Galli abbatis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 84. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstresfen.
1059. Genannte bekunden, dass Bruno von Farmsen allen
Ansprüchen an den Hof in Farmsen gegenüber dem Maria, Magdalenen-
kloster entsagt hat. Seesen 1295 Oktober 18.
Nos Iohannes de Herste, Burhhardus de Willenstene, Albertus
de Gowish, Conradus de Stenberge milites, Asswinus de Olenthorp,
Basilius de Vrethen, Nicolaus advocatus!) de Norhhem, Iohannes de
Behmere, Alexander Hupe, cale?) recognoscimus et publice per
presentes protestamur, quod Bruno dictus de Vermersen receptis
sex marcis puri argenti cum dimidia ad comparandam sibi tunicam
a preposito Geroldo sancte Marie Magdalene apud muros Hildense-
menses ob reverenciam dei et nostre dilectionis intuitu ab omni
impeticione sive iure, quod adversus dictum prepositum et ipsius
conventum habere sibi videbatur videlicet in curia Vermersen, ore
et manu resignando nobis presentibus abrenunciavit. Hinc est, quod
non solum pro se, verum eciam pro coheredibus suis omnibus, qui
propter eum aliquid obmittendum vel eciam faciendum duxerint, ut
equanimiter a simili inquietacione cessare debeant, pollicebatur. Ut
autem — —. Actum Sehusen anno domini m?. cc?. xc? quinto, in
die Luce ewangeliste.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 130. Siegel des Harste,
Willenstedt, Gowisch, Steinberg und Freden gut erhalten, die beiden anderen
verloren.
1060. Der Offizial der Kurie verordnet neuerdings die Ex-
kommunikation der genannten Ratsherrn und Bürger. (1295) Oktober 19
(in crastino beati Luce ewangeliste).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 537 Nr. 920x im Kol. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 249 Nr. 495.
41061. Herzog Albert von Braunschweig bekundet den Ankauf
der Vogtei von vier Hufen in Hallendorf durch Abt Ernst des Michaelis-
klosters. 1295 Oktober 26.
I) Or. avocatus. — ?) So das Or.
1295. 625
In nomine domini amen. Dei gratia Albertus dux de Bruneswich
— — notum esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum
Borchardus, Ecbertus et Hermannus de Wlferbutle advocatiam quatuor
mansorum sitorum Hethelendorpe ad ecclesiam sancti Michahelis in
Hildensem spectantium, quam de manu comitis Meynardi de Sladem
in feodo tenuerunt, ad manus ipsius comitis et idem comes pre-
dictam advocatiam ad manus domini Hildensemensis episcopi, quam
ab ipso in feodo tenuit, libere resignassent, dominus Ernestus abbas
monasterii sancti Michahelis, vir providus et in omnibus circum-
spectus, predictam advocatiam de predictis fratribus de Wlferbutle
et a predicto comite sue ecclesie possidendam perpetuo comparavit,
domino episcopo Hildensemensi proprietatem sepedictorum mansorum
dicto monasterio conferente. Idem dominus abbas prefate advocatie
comparationem a nobis humiliter petiit approbari, quam approbamus
et nichilominus confirmamus, volentes eam a predictis fratribus et
eorum iustis heredibus perpetuis temporibus inviolabiliter observari.
Et ne — —. Testes huius rei sunt Bertoldus de Honloghe cano-
nicus saneti Blasii, Arnoldus Hake, magister Hillebrandus, Conradus
de Munstede canonici saneti Cyriaci Bruneswicensis, Iohannes et
Ludolphus fratres de Hesnem, Ludolphus de Honloghe, Iohannes
de Uttesse milites et quam plures alii fide digni. Datum anno
domini millesimo cc?. xc9, v9., vii. kalendas novembris.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Michaelis Nr. 16. Siegel
des Ausstellers von den roten Seidenfüden verloren bis auf ein kleines Bruchstück.
Gedr. nach Cop. Asseburger UB. I, S. 306 Nr. 482.
1062. Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel, Brüder,
verkaufen dem Michaeliskloster die Vogtei von vier Hufen in Hallendorf
(Hethelendorpe), welche sie von Graf Meinhard von Schladen zu Lehn
haben. 1295 Oktober 26 (vii®. kalendas novembris). |
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 85. An roten Seidenschnüren
Siegel des Burchard, des Johann und seines gener Ludolf von Hessen (Hesnem).
Gedr. Asseburger UB. I, S. 305 Nr. 481.
1068. Bischof Siegfried, Abt Dietrich!) von Marienrode (Betcinghe-
rode), Prior Nikolaus der Predigerbrüder und Guardian Konrad der
Minoriten vermitteln einen Vergleich zwischen der Geistlichkeit und der
Bürgerschaft dahin, dass die Burg und die Klaustralkurien, die
1) Kann nur Schreibfehler für Widekind sein.
526 1295.
Komventual- und Parochialkirchen mit den Klaustralkurien, Kirchhöfen,
Personen und Dotationen immun sein sollen; der Bischof verpflichtet
sich, die Parochie und den Pfarrer Johann der Andreaskirche zum
Unterhalt einer Lampe zur Sühne der Exzesse der Bürger anzuhalten
und die zerstörte Kurie des Offiziales innerhalb eines Jahres wieder
aufzubauen; je zwei der Domherrn und des Rates sollen jährlich als
Schiedsrichter für Streitigkeiten auf Martini ernannt werden, welche
eventuell sich ergänzen können. Peine 1295 Novenber 24 (octavo
kalendas decembris).
Testes huius rei sunt — — Arnoldus decanus, Iohannes celle-
rarius, Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Iohannes plebanus,
Conradus de Valkenstene, Otto de Woldenberch canonici maioris
ecclesie, magister Wernerus, Bruno de Alten canonici sancte Crueis,
Everhardus canonicus sancti Andree, Bertoldus vicarius perpetuus
maioris ecclesie, Henricus Benstorpe, Tidericus Pennincselech, Hen-
ricus Pullus canonici in Olsburch, Martinus Mözeko de Goddin-
stede, Woltherus de Bywende capellani nostri, Iohannes comes de
Insula, Bertoldus et Iohannes fratres dicti de Goddinstede, Ascwinus
et Thetmarus fratres dicti de Lutthere, Basilius de Rutenberch,
Friderieus de Stedere, Conradus de Stockem milites, Godescalcus
de Ellese, Otto de Bovente nobiles, Race de Uttisse, Iohannes de
Oberghe, Sifridus de Rutenberch, Conradus de Borsum, Conradus
de Saldere, Henricus de Svechlete, Conradus marscalcus, Henricus
Wolfgrove, Conradus de Weminghe, Hugo de Ilsedhe, Arnoldus de
Stedere famuli, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 335. Siegel des
Bischofs, des Abtes von Marienrode beschädigt, des Priors der Prediger zur Hälfte
verloren, des Priors der Minoriten, des Domdechanten Arnold, des Domkellners
Johann, Rest eines Siegels des....IS DE BVDEN...., des Domscholasters
Bernhard, des Domkantors Bernhard. von Meinersen, des Domherrn Konrad von
Falkenstein und des Domherrn Otto von Wohldenberg ; die vierzehn folgenden sind
nie an den noch erhaltenen Pergamentstreifen befestigt gewesen. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 251 Nr. 498 und Vogell, Sammlung von Urk. des Schwicheldtschen Hauses II,
S. 15 Nr. 10. Regest Sudendorf, UB. I, S. 85 Anm.
1064. Bischof Siegfried und das Domkapitel verpflichten sich,
die Geistlichen zur Beobachtung der Sühne mit der Stadt aneuhalten,
wie der Rat dasselbe in Bezug auf die Bürger versprochen hat. Peine
1295 November 24 (viii. kalendas decembris).
1295. 521
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 540 Nr. 922 im Kgl. St.-A. zu
Hannover, danach gedr. Doebner UB. I, S. 253 Nr. 499.
1065. Erzbischof Gerhard von Maine beauftragt den Bischof
(Siegfried), die Exkommunikation und das Interdikt über die Stadt
aufzuheben. Bingen 1295 Dezember 1 (kalendas decembris).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 559 Nr. 920xv im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 253 Nr. 500,
1066. Das Michaeliskloster übergibt dem Bischof Siegfried Land
in Meerdorf zu beliebiger Verwendung. 1295 Dezember 6.
Ernestus dei gratia abbas, Ludolfus prior totusque conventus
monasterii sancti Michahelis in Hildensem omnibus presencia visuris
salutem in domino. Noverint universi, quod nos cum communi
consensu damus venerabili patri domino Sifrido Hildensemensis
ecclesie episcopo quedam iugera in villa Merdorpe sita solvencia
decem solidos annuatim, ut cum ipsis ordinet quod sue placitum
fuerit voluntati. In cuius rei testimonium presens scriptum sigillis
nostris, nostro videlicet et ecclesie nostre, fecimus communiri.
Datum anno domini m?. cc?. Ixxxx?. quinto, in die beati Nycolai.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 317.
Siegel des Abtes beschädigt, das des Konventes verloren.
1067. Bischof Siegfried verspricht dem Michaeliskloster 15 Morgen
Land in Meerdorf als Ersatz für 15 andere zu geben. Hildesheim
1295 Dezember 6.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint
universi, quod domino . . abbati de sancto Michaele et suo con-
ventui dabimus quindecim iugera sita in villa Merdorpe cum pro-
prietate eorundem libera ab omni onere advocacie perpetuo possi-
denda, et hoc in restaurum quindecim iugerum a dicto . . abbate
et suo conventu datorum in villa supradicta. In cuius rei testi-
monium presentem litteram sigillo nostro fecimus communiri et ad
istud faciendum nos presentibus obligamus. Datum Hildensem anno
domini millesimo cc. xcv9.. in die beati Nicolai confessoris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 86. Beschädigtes Siegel
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1068. Bischof Bruno!) und Dompropst Bruno von Naumburg
I) Cop. L.
528 1295.
beauftragen den Domdechanten (Arnold) und den Offizial, mag. Peter,
mit der Aufhebung des Interdiktes und der Exkommunikation der Stadt.
1295 Dezember 7 (vii. idus decembris).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 539 Nr. 920xvi im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Doebner, UB. I, S. 254 Nr. 501.
1069. Ritter Basil von Rautenberg verspricht dem Bischof oder
dem Domkapitel, sieben Hufen in Lobke bei Löse auf Pfingsten und
Bezahlung auf Martini zu resignieren. Peine 1295 Dezember 12.
Ego Basilius miles de Rutenberge presentibus recognosco, quod
septem mansos in Lobeke emptos a venerabili domino meo Sifrido
Hildensemensi episcopo pro quinquaginta marcis examinatis et michi
in feodo collatos!) ei aut suis successoribus aut suo capitulo,
quando me aut meos heredes prescire fecerit in festo penthecostes
et pecuniam prefatam in festo beati Martini subsequenti persolverit,
libere?) sine qualibet contradictione resignabo, et ad hoc idem faci-
endum meos heredes obligo per presentes. In cuius rei — —. Datum
Peyne anno domini millesimo cc. xcv®., in vigilia Lucie virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 336. Siegel nebst
Befestigung verloren.
1070. Bischof Siegfried erteilt allen, welche die st. Gertruden-
kirche in Halle an bestimmten Tagen besuchen und sie unterstützen,
vierzig Tage Ablass. Hildesheim 1295.
Gedr. v. Ludewig, Rel. manwuscr. XI, S. 497. Regest v. Mülverstedt, Reg.
archiep. Magdeb. III, S. 340 Nr. 886.
1071. Das Domkapitel erklürt die Kurie des Domherrn Johann
von Oberg mit dazugehöriger Kapelle für eine Klaustralkurie mit
dem Rechte der Verfügung und der Anstellung des Kaplans, doch un-
beschadet der Rechte des Domdechanten und des Domkapitels. Hildes-
heim 1295.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 337. Siegel des
Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 255 Nr. 503.
1072. Mehrere Bischöfe verheissen allen, welche die Bartholomäi-
kirche an genannten Festtagen besuchen und unterstützen, vierzig Tage
Ablass. Rom 1295.
1) Or. collatas. 3) Or. libera.
1295. 529
Universis sancte matris ecclesie filiis, ad quos presentes littere
pervenerint, nos dei gracia Andreas Liddensis, Peyronus Larinensis,
Aimardus!) Lucerie, frater Iacobus Asernensis, Ázo?) Cassertensis,
frater Paulus Melfectensis, frater Romanus Croensis, frater Daniel
Laquedoniensis, frater Michael Albaniensis et frater Franciscus
Fanensis episcopi salutem in domino sempiternam. Licet is, de
cuius munere venit — —. Cupientes igitur, ut ecclesia sancti
Bartholomei apostoli extra muros Hildensemenses canonicorum regu-
larium ordinis sancti Augustini congruis honoribus frequentetur et
a Cristi fidelibus iugiter veneretur, omnibus vere penitentibus et
confessis, qui ad dictam ecclesiam in festis infranotatis videlicet
nativitatis domini, resurrectionis, ascensionis, pentecostes ac in
singulis festis beate Marie virginis, sancti Michaelis archangeli,
sanctorum Iohannis baptiste et evangeliste, beatorum Petri et Pauli
apostolorum et precipue in festo sancto Bartholomei eiusdem ecclesie
patroni, sanctorum Felicis et Adaucti, Prothi et Iacincti martirum,
beatorum Nicolai, Martini et Augustini confessorum, beatarum
Katherine, Margarete et Cecilie virginum, beate Marie Magdalene,
in singulis festis sancte crucis, in festo omnium sanctorum, in die
dedicacionis ipsius ecclesie et altarium ibidem constructorum et in
singulis diebus dominicis in quadragesima et per septimanam pas-
sionis usque ad octavas pasce et per octavas omnium festivitatum
predictarum octavas habencium causa devocionis et oracionis acces-
serint, vel qui ibidem divinum officium audierint in festis supra-
dictis, vel qui ad fabricam, luminaria, ornamenta seu aliqua alia
necessaria ipsius ecclesie manus porrexerint adiutrices, vel in ultimis
voluntatibus quicquam facultatum suarum legaverint, dederint seu
procuraverint ecclesie prelibate, nos de omnipotentis dei misericordia
beateque semper virginis Marie necnon et beatorum Petri et Pauli
apostolorum atque omnium sanctorum auctoritate confisi singuli
singulas dierum quadragenas de iniunctis sibi penitenciis, dummodo
consensus diocesani ad id accesserit, misericorditer in domino re-
laxamus. In cuius rei testimonium presentes litteras sigillorum
nostrorum munimine duximus roborandas. Datum Rome apud
sanctum Petrum anno domini millesimo ducentesimo nonagesimo
quinto, pontificatus domini Bonifacii pape octavi anno primo.
Abschr. des 16. Jahrhunderts in Ms. 324 fol. 281v in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim.
1) Cop. Limardus. ?) Cop. Aco.
Hildesh. UB. III. 94
530 1295.
1078. Zehn Bischófe erteilen allen denen, welche die Godehardi-
kirche an genannten Fesstagen besuchen und unterstützen und zur Aus-
besserung der Gebäude, der Wege und der Brücken bei dem Kloster
beitragen, vierzig Tage Ablass. Rom, st. Peter 1295.
Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 44. An roten und gelben
Seidenfüden die meist wenig beschädigten Siegel der zehn Bischöfe in rotem Wachs,
an elfter Stelle Bruchstück des Siegels des Bischofs Siegfried in weissem Wachs.
Auf der Rückseite von gleichzeitiger Hand: t Daniel procuravit canonicus sancte
Crucis. + Gedr. Doebner, UB. I, S. 256 Nr. 505.
1074. Abt Hildebrand des (Godehardiklosters überträgt der
Gertrud von Soest eine Hausstelle im Brühl mit Zustimmung des Dom-
herrn Siegfried, Vizearchidiakons von st. Andreas, und des Pfarrers
Johann von st. Nikolaus im Brühl, mit dem sie wegen der Hausstelle
im Streite war. 1295.
Testes sunt Gerhardus noster confrater, Bertoldus scolasticus
sancte Crucis, Bertoldus capellanus decani maioris, Iohannes de
Meyberch, Wicboldus scriptor, und Bürger.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 43. Beschädigtes Siegel
des Abtes und des Vizearchidiakons, das des Pfarrers verloren. Gedr. nach Cop».
Lüntzel, Ältere Diözese S. 411, nach dem Or. Doebner, UB. I, S. 255 Nr. 504.
1075. Die Brüder von Reden entscheiden zwischen den Brüdern
von Achem und dem Kl. Escherde wegen eines Hofes in Betheln. 1295.
Nos Th(iderieus) et H(enricus) fratres dicti de Redhen — —
notum esse volumus presentem paginam inspecturis, quod nos quo-
rumdam nostrorum hominum fratrum de Achem, qui nobis cedunt
iure proprietario, causam sive impetitionem, quam fecerant in quan-
dam curiam ecclesie in Esherte, que est in villa Betenem, qui sibi
dicebant habere hereditariam residentiam in eadem curia, prout con-
novimus minus iustam, proborum virorum consilio et auxilio mediante
ordinavimus sub hac forma, quod dominus L(udgerus) predicte
ecclesie prepositus v talenta Hildensemensis monete pro tali in-
petitione et ceteris!) edificiis huius curie dabit isdem, quorum de-
nariorum quartam partem dominus prepositus ad manus cuiusdam
servi, qui eorum frater est et terminos mutavit, reservabit, quousque
eundem fratrem suum veraciter mortuum sentiant sive vivum. Si
vero vixerit, tollet cum redierit suam partem, si autem mortuus
I) Or. ceteteris.
1295. 531
fuerit, quod absit, partem dabit residuam fratribus reservatam.
Preterea ne quis horum supradictorum fratrum sive heredum hoc
factum infringere studeat ex parte ipsorum, iam sepe dicte ecclesie
in Esherte cautionem faciamus et presentem litteram nostri sigilli
munimine roboramus. Huius rei testes sunt dominus Albertus Bok,
dominus Arnoldus Bok, dominus Hernestus pincerna, Hermannus
Bok, Arnoldus de Ghermerdessen, Iohannes de Bodensen, Iohannes
de Betenem et alii quam plures fide digni. Datum et actum anno
domini m, cc?. Ixxxx?. v9.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 80. Gut erhaltenes Siegel des
Dietrich, das immer nur allein daran gehangen hat, an dem von der Urk.
geschnittenen Pergamentstreifen.
1076. Der Abt von Marienrode genehmigt einen Ländertausch
des Pfarrers in. Betheln mit dem Kl. Escherde. Marienrode 1295.
Dei gratia abbas de Backenrothe ordinis Cystersiensis patronus
ecclesie in Betenem omnibus presens seriptum visuris salutem.
Tenore presentium protestamur, quod dominus Bodo plebanus de
Betenem noster cappellanus xx iugera indecimalia sita in campo
claustrali, que ad suam ecclesiam pertinuerant, cambierit domino
preposito et ecclesie in Escherte, recepit pro eisdem totidem iugera
a iam dicto preposito et ecclesia sue ville melius adiacentia nostro
consensu et beneplacito mediante. In cuius rei — —. Datum in
ecclesia anno domini m. cc?. Ixxxx. v9.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 81. Wenig beschädigtes Siegel
des Abtes.
1077. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Siegfried von
der Eselstiege und seine Frau Gertrud dem Andreasstifte nach ihrem
Tode eine Rente von 18 Schilling aus einem Hause auf dem Hohen
Wege überwiesen haben. 1295.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 16. Beschädigtes Stadt-
siegel. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 254 Nr. 502.
1078. Jordan von Barkevelde und Friedrich Muzewal bekunden
den Verzicht ihrer Frauen auf drei und eine halbe Hufe in Evensen
zu Gunsten des Kl. Lamspringe. 1295.
Nos Iordanus de Barkeweldhe et Fredericus dictus Muzewal
omnibus, ad quos hoc scriptum pervenerit, notum esse volumus,
quod de nostro consensu et bona voluntate nostre uxores Sophia
84*
532 1296.
et Mechthildis tilie quondam militis Engelberti de Hachem cum
earum posteritate una cum fratre ipsarum Thiderico de Hachem
renunciaverunt omni iuri, quod in tribus mansis et dimidio sitis in
villa Hebenhusen cum omnibus ad eosdem mansos pertinentes in
villa et extra villam, areis, pratis, pascuis, silvis, aquis, qui eas
iure hereditario contingunt, quos Fredericus dictus Loth a predicto
Thiderico de Hachem in pheodo tenuit, dantes propter deum et
pro remedio animarum suarum proprietatem eorundem mansorum
ecclesie beati Adriani in Lamspringhe in perpetuum possidendo.
Ne igitur — —. Testes huius sunt viri nobiles Conradus et lo-
hannes comites de Woldenberghe, Iohannes dictus Trobe et Olricus
de Barem milites, Henricus et Conradus de Lindhede, Arnoldus de
Elvedhe et alii quam plures. Datum anno domini m. cc, xc. v9.,
eodem anno, quo castrum Woldenstene edificatum est.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 68. Die drei Siegel beschädigt.
1079. Ritter Dietrich von Escherde verzichtet auf vier Hufen und
den halben Zehnten in Schellerten (Scelerten) und eine Hufe in Bevelte,
die sein verstorbener Vater dem Maria-Magdalenenkloster verkauft hat,
unter Mitsiegelung des Bischofs Siegfried. Hildesheim 1296 Februar 24
(in die sancti Mathie apostoli).
Testes et presentes fuerunt Burhchardus nobilis de Queren-
vorde, Iohannes de Rothen canonici Hildensemenses, Luderus pre-
positus de Esscerthen, Lippoldus de Rohthinge, Albertus Bok,
Ludolfus camerarius, Iohannes de Stedere milites — —. Actum
et datum Hildensem coram honorabili pontifice Sifrido.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 131. Siegel des Bischofs
und des Ausstellers.
1080. Papst Bonifaz VIII. verbietet bei Strafe der Exkommu-
nikation allen geistlichen Personen, von den kirchlichen Gütern irgend
welche Abgaben an Laien zu entrichten, und allen weltlichen Macht-
habern, solche Güter mit Abgaben zu belasten oder eine Belastung zu-
zulassen. Rom 1296 Februar 25 (vi. kalendas martii, pontificatus
nostri anno secundo).
Abschrift des 17. Jahrhunderts im Cop. III, 148 fol. 157 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 105 Nr. 95. Vgl. Potthast, Reg. pont. 24291,
woselbst die zahlreichen Drucke verzeichnet sind.
1296. 533
1081. Genannte bekunden, dass Ritter Andreas von Hetjers-
hausen gewisse Güter des Kl. Lamspringe zu Unrecht beansprucht habe.
O. D. (1296 März).
Nos Ludolfus camerarius, Conradus de Gandersem, Iohannes
de Dalem, Lippoldus de Dalem milites presentibus protestamur,
quod super causa et dissensione, que vertitur inter dominum pre-
positum de Lamspring et dominum Andream militem dictum de
Hedegershusen de quibusdam bonis ita ordinatum et placitatum
fuit nobis presentibus, quod dominus prepositus et sua ecclesia ius
haberet ad dicta bona, pro quibus dominus Andreas impetit dictam
ecclesiam, et quod nihil iuris habeat in eisdem. Similiter a com-
munitate civium nobis presentibus, que vulgariter dicitur kuntschup,
iudicatum et diffinitum fuit, prefatam ecclesiam ad dicta bona ius
habere. Unde videtur nobis et vere scimus, quod dominus Andreas
magnam iniuriam et violentiam infert domino preposito et sue
ecclesie ipsam indebite et contra iusticiam molestando, quod pre-
senti nostra litera protestamur. Testes etiam istius cause sunt
dominus Conradus de Steinberge, dominus Conradus Griff,!) Ludol-
phus camerarius, Conradus de Gandersem, Lippoldus de Dalem
milites, Henricus Ruschepe, Conradus de Vreden, Gandersem Ger-
hart,2) Ludolphus de Elvede armigeri et alii quam plures.
Neuere Abschrift in Ms. 199 S. 214 im Museum zu Hildesheim. Der Ort der
Güter wird nicht genannt, doch handelt es sich wohl um die in der folgenden Nr.
genannten.
1082. Die Brüder von Hetjershausen verzichten in Beilegung
einer Streitsache mit Kl. Lamspringe auf eine Hufe in Yshusen. 1296
(März).
Nos fratres Andreas miles, Lippoldus, Theodericus dicti de
Hedegershusen omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, notum
esse volumus, quod discordia, que inter nos et ecclesiam Lamspringhe
vertebatur pro manso in Yshusen, sive causa fuerit iusta vel iniusta,
penitus est sopita. Renuncciamus ergo omni iuri in presenti scripto,
quod in predicto manso in villa et extra villam habere videbamur.
Ne igitur — —. Testes sunt Andreas de Luttere, Aswinus de
Saldere, Bertoldus de Neteleghen milites, Burhardus de Elvedhe
et quam plures alii fide digni. Datum et actum anno domini
m. cc®. xc9. vio,
1) Wohl falsch statt Svaff. — ?) So das Cop.
634 1296.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 73. Siegel Lippolds gut
erhalten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, die beiden anderen
verloren. In einer besonderen Urk. d. d. 1296 März 25—31 (in septimana pasche)
verzichtet Andreas von Hetjershausen (Hedershusen) auf dieselbe Hufe, Or. a. a. O.
Nr. 69, beschädigtes Siegel an gleicher Befestigung.
1088. Graf Heinrich von Wohldenberg überträgt dem Bischof
Siegfried das Eigentum von Ländereien in Lebenstedt, Westerlinde,
Heere, Bornum und Klein-Rhüden. 1296 April 1.
Nos Heynricus dei gratia comes de Woldenberge presentibus
recognoscimus et publice protestamur, quod de consensu fratris nostri
domini Ottonis canonici Hildensemensis et heredum nostrorum Heyn-
rici, Ludolfi et Ottonis flliorum nostrorum et omnium aliorum, quorum
consensus est in talibus requirendus, damus proprietatem quatuor
mansorum in Levenstede, quatuor mansorum in Kerklindede, trium
mansorum in Herre, trium mansorum in Bornem et quatuor man-
sorum in parvo Ruden venerabili domino nostro Sifrido Hildensemensi
episcopo et sue ecclesie perpetuo possidendam.!) In cuius rei — —.
Datum anno domini millesimo cc. xc. vi®., dominica Quasimodo geniti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 338. Siegel gut
erhalten an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1084. Graf Meinhard von Schladen verzichtet auf alles Recht
an der Vogtei von vier Hufen in Hallendorf (Hethelendorpe), welche
Abt Ernst des Michaelisklosters von den Brüdern Burchard, Ekbert und
Hermann von Wolfenbüttel gekauft und diese ihm und er wieder dem
Bischof resigniert hat. 1296 April 8 (vi9. idus aprilis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 87. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers. Gedr. Asseburger UB. I, S. 309 Nr. 486.
1085. Graf Hermann von Wohldenberg verspricht, dem Kl.
Heiningen den vierten Teil des Zehnten in Dorstadt zu resignieren,
wenn er darum angegangen wird. Hildesheim 1296 Mai 18.
Nos Hermannus dei gratia comes de Woldenberch recognoscimus
presentibus publice protestantes, quod nos et nostri veri heredes
quartam partem decime in Dorstad, quam a venerabili domino nostro
Hildensemensi episcopo in pheodo tenemus, ecclesie in Henighe
resignabimus, quandocumque ab ipsa fuerimus requisiti. Ne super
— —. Huius rei testes sunt domini Otto de Woldenberch, Ber-
1) Verbessert aus possidendos.
1296. 535
nardus de Hardenberch canonici maioris ecclesie in Hildensem,
Hildebrandus scolasticus sancti Andree dictus de Bruchem, Thidericus
de Werre, Bruno Iusanus laici et alii quam plures fide digni. Actum
et datum Hildensem anno domini m. cc?. xc?. sexto, feria sexta
infra octavas pentecostes.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 44. Bruchstück des Siegels
des Ausstellers. Regest Doebner, UB. I, S. 257 Nr. 507.
1086. Graf Heinrich von Wohldenberg verspricht, den vierten
Teil des Zehnten in Dorstadt, den Ritter Burchard von der Asseburg
von ihm zu Lehn hatte, dem Kl. Heiningen ungeschmälert zu erhalten
und dem Bischofe zu resignieren, wenn es von ihm verlangt wird.
Weferlingen 1296 Mai 22 (tercia feria post sanctam trinitatem).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 45. Beschädigtes Siegel an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Asseburger UB. I, S. 310
Nr. 488.
1087. Abt Widekind von Marienrode überträgt dem Kl. Escherde
das Patronatsrecht der Kirche in Betheln. 1296 Juni 6.
Nos frater . . Wedekindus abbas Novalis sancte Marie in
Betcingherodhe!) ordinis Cysterciensis totusque conventus ibidem
omnibus in perpetuum — —. Igitur cum . . conventus monasterii
sanctimonialium in Escherte?) orationibus et bonis operibus deo
devotus in prima sui fundatione semper extiterit, decens esse
dinoscitur, ut aliquo specialitatis privilegio inspirante devotionis
artifice fulciatur. Presentibus itaque litteris recognoscimus et publice
protestamur, quod ob favorem et dilectionem precipuam, quam ad
dietum conventum habuimus ab antiquo, patronatum ecclesie in
Betenum,9) quem multis annis pacifice et quiete possedimus, cum
omnibus attinenciis, iuribus et utilitatibus . . preposito et . . con-
ventui prefati monasterii in Escherte?) prout nos ac antecessores
nostri habuimus, contulimus et donamus*) presentibus libere in-
perpetuum possidendum. Bona vero dicte ecclesie in Betenem hec
sunt: in eadem villa curia dotalis cum sex mansis per triginta
jugera, de quibus unus tantummodo decimatur, quatuor aree ibidem
sacerdoti pertinentes, insuper in eadem villa mansus et dimidius
cum duabus areis, quorum medietas et una area decimantur, decima
in Abbensen, decima quatuor mansorum in Bervelte et octo iugera
Abweichungen in B: !) Beteingherode. ?) Eschert. 5) Betenem. *) donavimus.
536 1296.
in Malerte.!) Testes vero huius nostre collationis et perpetue dona-
tionis sunt hii: nos Wedekindus abbas, Albertus quondam abbas,
Iohannes prior, Iohannes cellerarius monachi cenobii antedicti,
honorabiles domini Arnoldus decanus, Volradus?) Montis prepositus,
Bernardus?) scolasticus, Iohannes plebanus canonici Hildensemensis
ecclesie, Lyppoldus*) de Rotcinghe,®) Albertus Bok, Ernestus pin-
cerna, Arnoldus Bok milites et plures alii fide digni. Ut autem
dicta nostra donatio firma et inconvulsa perpetuis temporibus per-
severet, presentem litteram inde conscriptam sigillis?) nostro vide-
licet et testium prescriptorum sigillatam prefatis . . preposito et...
conventui sanctimonialium in Escherte tradidimus?) ad cautelam.
Nos9) eciam testes prenominati dictam donationem perpetuam factam
rationabiliter testimonio affirmantes ad petitionem et instanciam
prefatorum . . abbatis et cenobii sigilla nostra presentibus duximus
apponenda. Actum et datum anno domini?) millesimo ducentesimo
nonagesimo sexto, octavo idus iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Escherde Nr. 83 mit dem Siegel des Abtes mit Rücksiegel an grünen und
gelben, des Domdechanten Arnold an roten und gelben, des Propstes Volrad an
ebensolchen, des Domscholasters an gelben, des Pfarrers Johann an grünen, des
L.von Rössing an gelben, des Albert Bock (zwei Wölfe im Sprunge über einander:
8. ALBERTI IVNIORIS DE WLVINGHE) an roten, des Schenken (zwei Quer-
balken: t 8. ERNESTI DE MEYENBERGE) an gelben, und dem fast unkenntlichen
des Arnold Bock an roten Seidenfäden. Die zweite Ausfertigung a. a. O. Nr. 82
(B) hat nur das Siegel des Abtes mit Rücksiegel an roten Baumwollfüden.
1088. Bischof Siegfried genehmigt die mit Zustimmung des Abtes
von Riddagshausen erfolgte Übertragung des Patronats der Kirche in
Betheln durch Abt Widekind von Marienrode an das Kl. Escherde.
1296 Juni 9 (quinto idus iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 84. Beschädigtes Siegel des
Bischofs.
1089. Abt Ernst und der Konvent des Michaelisklosters, Abt
Hildebrand und der Konvent des Godehardiklosters, Propst Volrad,
Dechant Ludiger, Scholaster Konrad und der Konvent des Moritzstiftes,
Propst Gebhard, Dechant Leonhard, Scholaster Bertold und das Kapitel
des Kreuzstiftes bestätigen auf Bitten des Propstes von Escherde die
Abweichungen in B: !) Malerten. *) Wiradus. 5) Bernardus. *) Lippoldus.
5) Rottinge. *) sigillis—sigillatem fehlt. 7) sigillo nostro tradidimus sigillatam.
5) Nos — apponenda fehlt. ?) incarnationis dominice.
1296. 537
Übertragung des Patronats der Kirche in Betheln durch den Abt von
Marienrode an das Kl. Escherde. 1296 Juni 10 (quarto idus iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 82. Die vier Konventsiegel
beschädigt.
1090. Abt Otto von Riddagshausen bestätigt als Visitator die
Schenkung der Kirche in Betheln durch das Kl. Marienrode an das
Kl. Escherde. 1296 Juni 13.
Frater Otto abbas monasterii in Riddageshusen Cysterciensis
ordinis, visitator religiosorum virorum abbatis et conventus in
Bettingerode eiusdem ordinis Hildensemensis dyocesis, presentium
inspectoribus salutem in fllio virginis gloriose. Notum esse volumus,
donationem ecclesie in Betenem cum omni iure et utilitate eiusdem
per predictos viros religiosos abbatem et conventum Novalis sancte
Marie in Bettingerode nostri ordinis Hildensemensis dyocesis rite
ac rationabiliter, ut audivimus, factam dilectis in Christo preposito
et conventui sanctimonialium in Escherte prefate dyocesis de nostro
consensu et beneplacito processisse. In cuius rei — —. Actum et
datum anno domini m?. cc?. nonagesimo sexto, ydus iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 75. Siegel des Abtes am
Rande wenig beschädigt.
1091. Bischof Siegfried gibt dem Kl. Lamspringe neun und eine
halbe Hufe in Wöllersheim und Holthusen und erhält dafür fünf Hufen
in Stidium und Holle. Alfeld 1296 Juni 15.
In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis
ecclesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam
futuris, quod nos pro salute et remedio anime nostre et speciali
favore, qua prepositum et ecclesiam in Lamespringhe prosequimur,
de consensu nostri capituli novem mansos et dimidium liberos sitos
in Woldersen et in Holthusen cum areis, pratis, paschuis et nemo-
ribus, cum proprietate et advocatia dictorum bonorum et omni
utilitate eorundem dicte ecclesie in Lamespringe donavimus per-
petuo possidendos, dando ecclesie prefate et eius provisoribus, qui
pro tempore fuerint, facultatem liberam in locis communibus, que
vulgariter dicuntur mende, arandi, sepiendi, fodiendi, novalia faciendi
et omnia et singula ordinandi, que eis utilia visa fuerint, iure
comecie, quam nobis et nostre ecclesie reservavimus, non obstante.
In reconpensam vero aliqualem dictorum bonorum prefatus prepo-
538 1296.
situs et ecclesia in Lamespringhe dimiserunt nobis et nostre ecclesie
quinque mansos liberos sitos in villis Stidium et Holle cum omnibus
utilitatibus et iuribus pertinentibus ad eosdem. Ut autem — —.
Actum et datum Alvelde anno domini millesimo cc. xc. vi?., xvii?.
kalendas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 70. Siegel des Bischofs,
etwas beschädigt, und des Domkapitels.
1092. Domdechant Arnold und das Domkapitel verkaufen dem
Kl. Marienrode die sogen. Pumpemole an der Innerste zwischen Ahr-
bergen und Gross-Bevelte mit Fischerei, Zins und allem Zubehör.
1296 Juni 24 (viii. kalendas iulii).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 142v in der Kgl.
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 107 Nr. 96.
1098. Bischof Siegfried vereinigt das Patronatsrecht der Kirche
in Betheln mit dem Kl. Escherde vorbehaltlich der Genehmigung des
Papstes. 1296 (Juni).
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus
in perpetuum. Noveritis, quod, cum dilecti in Christo . . abbas et...
conventus monasterii de Betcingherodhe Cysterciensis!) ordinis Hil-
densemensis dyocesis monasterio sanctimonialium in Escherte eiusdem
dyocesis ius patronatus ecclesie in Betenem ad nostram petitionem
liberaliter contulissent, nos .. prepositi, . . priorisse et .. conventus
ipsius monasterii sanctimonialium precibus inclinati de consensu
capituli nostri ac eciam de consensu domini.. Arnoldi decani Hilden-
semensis archidyaconi?) eiusdem loci ipsam ecclesiam in Betenem
eidem prepositure et conventui in Escherte unimus,®) subicimus, in-
corporamus et presentibus annectimus, ut, quicumque exnunc in antea
dicti claustri prepositus fuerit, eiusdem ecclesie in Betenem sit plebanus
et archidyacono?) ipsius, qui pro tempore fuerit, obedienciam faciat
et observet et per se vel per alium secularem clericum eandem
ecclesiam officiet dictamque ecclesiam sic unitam, subiectam, incorpo-
ratam et annexam pleno iure de predicti capituli nostri et archi-
, dyaconi speciali consensu liberam constituimus per presentes à pre-
statione synodalium omnium, que ratione eiusdem ecclesie sacerdotes
ipsius archidiaconis*) suis hactenus persolvere consueverunt, statu-
Abweichungen in B: !) Cisterciensis. ?) archidiac. ®) pleno iure unimus.
*) archidyac.
1296. 539
entes nichilominus, ut in signum et recognitionem subiectionis et in
recompensam eorundem sinodalium!) prepositus dicti monasterii, qui
pro tempore fuerit, singulis annis archidiacono?) prefate ecclesie
persolvat manutergium et mensale vel pro eisdem, si prepositus
ipse maluerit, unum fertonem argenti Hildensemensis ponderis et
valoris. Predictam?) autem unionem, subiectionem, incorporationem
et annexionem exnunc ut extunc valere volumus, quando a domino
papa vel ab alio, qui de iure dispensare poterit, prefati . . prepositus
et conventus super concilio Moguntino, quod unionem ecclesiarum
parrochialium religiosis fieri prohibet, poterunt optinere. In quorum
omnium testimonium sigillum nostrum una cum sigillis capituli et
archidyaconi*) predicti presentibus est appensum. Actum et datum
anno incarnationis dominice millesimo ducentesimo nonagesimo
sexto.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Escherde Nr. 87, an roten Seidenfäden die wenig beschädigten Siegel des
Bischofs, des Domkapitels und des Domdechanten, und Nr. 88 (B) mit gleicher
Besiegelung, doch das Siegel des Domdechanten stark beschädigt.
1094. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Marienrode das
Patronatsrecht der Kirche in Kirchroden (Rodhen) mit allem Zubehör
für das Patronatsrecht in Gross-Freden (in maiori Freden) und über-
lässt ihm das freie Verfügungsrecht über die Einkünfte der Kirche in
Kirchroden besonders aus dem Grunde, weil es die Kirche in. Betheln
(Betenem) dem Kl. Escherde überlassen hat. Hildesheim 1296 Juli 1
(kalendas iulii, indictione ix®.).
Testes huius permutationis sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus
decanus, Volradus prepositus ecclesie montis sancti Mauricii, Ber-
nardus cantor, Sifridus de Blankenborg, Iohannes plebanus, Robertus
de Mansvelt, Borchardus de Ponte sacerdotes, Bernardus scolasticus,
Iohannes cellerarius, Borchardus de Dreleve, Fredericus de Adenoys,
magister Petrus, Fredericus de Winnigestede dyaconi, Waltherus
de Everstene, Lippoldus de Stochem,5) Hermannus de Stenberge,
Conradus de Valkenstene, Henricus et Otto et Ludolfus®) de Wolden-
berge, Bernardus de Hardenberge, Thedericus de Walmede, Ernestus
de Indagine, Borchardus de Scrapelowe subdiaconi et canonici
ecclesie nostre.
Abweichungen in B: !) synodalium. ?) archidyac. ®) Predictam —obtinere
fehlt. *) archidiac. °) Stockem. °) et Ludolfus fehlt.
540 1296.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in «doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Marienrode Nr. 73b mit den beschädigten Siegeln des Bischofs an gelben
und des Domkapitels an grünen Seidenfäden, und dem gut erhaltenen des Abtes
von Marienrode an roter geflochtener Seidenschnur, ein viertes von grünen Seiden-
fäden verloren, und Nr. 73a (B), die Siegel in derselben Weise erhalten, aber das
des Domkapitels an roten Seidenfäden, mit denen auch das verlorene befestigt war,
und das des Abtes an grünen Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB. S. 108 Nr. 97.
1095. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Lamspringe das
Patronatsrecht der neugegründeten Kapelle in Störy. Hildesheim 1296
Juli 15.
Siffridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus omnibus
inperpetuum. — — Hinc est, quod nos pie petitionis affectu in-
clinati Thedolfi prepositi et conventus monasterii in Lammespringe
damus et conferimus propter deum et ob reverenciam beati Adriani
martyris necnon pro remedio anime nostre predicto monasterio ius
patronatus capelle in Storinge ab hominibus predicte ville ex novo
de nostra licentia fabricate, quam etiam predictus prepositus et
conventus monasterii memorati pro parte de suis redditibus dotave-
runt, feliciter et perpetuo possidendum, consensu nichilominus nostri
capituli accedente. "Testes huius donationis sunt Gevehardus pre-
positus, Arnoldus decanus, Wolradus prepositus Montis, Wernerus
plebanus sacerdotes, Bernardus scolasticus et archidiaconus eiusdem
loci, Iohannes cellerarius, Siffridus de Blankenborch, Bernardus de
Meynerse dyaconi, Hermannus custos, Thidericus de Saldere, Con-
radus de Valkensten, Otto de Voldenberch subdyaconi. Ut igitur
— —. Datum Hildensem anno domini m?. cc?. Ixxxx?. vi®., ydus iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 71. Bruchstücke der Siegel
des Bischofs und des Domkapitels.
10968. Das Kl. Marienrode verpflichtet sich, die Ratifikations-
urkunden des Kapitels des Cistercienserordens und des Abtes von Riddags-
hausen über die Übertragung des Patronates der Kirche in Betheln an
das Kl. Escherde diesem vor Martini zu verschaffen. 1296 Juli 16.
Nos Wedekindus abbas, . . Iohannes prior, . . Iohannes cellerarius
et conventus Novalis sancte Marie in Betcingherode ordinis Cyster-
ciensis Hildensemensis dyocesis universis, ad quos presentes littere
pervenerint, salutem in eo, qui est omnium vera salus. Noveritis,
quod super liberali collatione seu donatione ecclesie in Betenem
monasterio in Escherte a nobis facta procurabimus eidem monasterio
1296. | 541
litteras ratificationis seu ratihabitionis venerabilium patrum magistri
Cisterciensis capituli proximo celebrandi et visitatoris nostri . .
abbatis monasterii de Ryddagheshusen Halberstadensis dyocesis et
has litteras .. preposito et .. conventui dicti monasterii in Escherte
presentabimus ante festum beati Martini proxime affuturum, ad
quod nos presentibus litteris obligamus. In cuius rei testimonium
— —. Datum anno domini m9cc?xc9. sexto, feria secunda post
diem beate Margarete.
Or. im. Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 86. Siegel des Abtes an dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1097. Ludold von Escherde entsagt allen Ansprüchen an eine
Hausstelle und eine Hufe in Gross-Bevelte gegenüber dem Maria-
Magdalenenkloster. Hildesheim 1296 Juli 20. (in vigilia Praxedis
virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal, Nr. 132. Siegel des Ausstellers.
1098. Propst und Konvent von Lamspringe versprechen, neun
und eine halbe Hufe in Holthusen und Wöllersheim, die sie gegen fünf
Hufen in Stidium und Holle von Bischof Siegfried eingetauscht haben,
nicht zu verdussen. 1296 Juli 25.
Nos prepositus et conventus monasterii in Lamenspringe pro-
mittimus ac nos et ecclesiam nostram presentibus obligaınus, quod
novem mansos cum dimidio sitos in Holthusen apud Lamenspringe et
Woldersum, quos accepimus in concambium a venerabili domino nostro
Siffrido Hildensemensis ecclesie episcopo pro quinque mansis sitis in
Stidium et in Holle, nullo umquam tempore alicui persone ecclesiastice
vel seculari alienabimus, sed ea cunctis temporibus conservabimus utili-
iati nostri monasterii profutura. Quod si contra hanc nostram pro-
missionem, quod absit, casu aliquo veniemus, eo ipso prefata bona
in Holthusen apud Lamenspringe et Woldersum ad ius et proprie-
tatem Hildensemensis ecclesie libere revertentur. In euius rei — —.
Datum anno domini m?cce?xc?vi*., in die beati Iacobi apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 339. Siegel des
Propstes Johann und des Konventes am Rande wenig beschädigt.
1099. Die von Escherde übertragen vier Hufen in Bledeln den
von dem Kanoniker Ludolf von Braunschweig im Kreuzstift errichteten
beiden Vikarien. Hannover 1296 Juli 27.
542 1296.
Nos Thidericus miles et Hugo frater eius dicti de Escerthe
necnon Iohannes filius eiusdem Thiderici — — scire volumus omnes
presentes litteras visuros seu eciam audituros, quod pro quadam
summa pecunie et precipue ob reverentiam crucis salutifere specialem
pro nostrarum remedio animarum quatuor mansos Bledenem sitos
habentes centum et viginti iugera complete et curiam ad eosdem
mansos pertinentem cum advocatia, pratis, pascuis atque silvis et
cum omni iure in campis et!) in villa, quod habuimus in predictis
mansis, proprietamus et proprietando conferimus ecclesie sancte
Crucis in Hildensem ad usus et proventus duarum vicariarum sacer-
dotalium, quas dominus Ludolfus de Brunswich canonicus ibidem
pro remedio anime sue in eadem ecclesia salubriter ordinavit, iure
perpetuo irrefragabiliter possidendos. Veri eciam warandi pre-
dictorum bonorum esse volumus et esse debemus, si necesse fuerit,
ubicumque et quandocumque fuerimus requisiti. Testes huius pro-
prietationis et collationis sunt Gevehardus prepositus, Leynardus
decanus, Iohannes custos, Bertoldus scolasticus domini sancte Crucis,
Anno canonicus Mindensis et archidiaconus in Honovere, Arnoldus
dictus Woltmam plebanus in Siverdeshusen, Ludoldus de Escerthe,
Thidericus, Everhardus de Alten fratres et milites, Iohannes de
Domo lapidea, Giseco de Lubeke, Arnoldus de Minda burgenses in
in Honovere et plures alii fide digni. Ne igitur — —. Datum
Honovere anno domini millesimo ducentesimo nonagesimo sexto,
sexto kalendas augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 211. Siegel des Dietrich er-
halten, des Hugo verloren.
1100. Das Domkapitel kommt mit Zustimmung des Dompropstes
Gebhard mit dem Domdechanten Arnold, dem Domscholaster Bernhard
und dem Propste Volrad des Moritzstiftes als Testamentsvollstreckern
des verstorbenen Dompropstes Johann dahin überein, dass, da das
Pröbenbrod (panis prebendalis) aus der Meierei in Hevenhusen und
der Mühle in Honhusen am Sonnabend und Sonntag trotz eines alten
Statutes nicht geliefert werden kann, dasselbe am Sonnabend aus der-
selben Mühle und dem Zehnten in Gross- Lafferde und am Sonntag
aus der Meierei Hevenhusen geliefert werden solle. 1296 August 3
(in die inventionis corporis sancti Stephani prothomartyris).
I) et über der Zeile nachgetragen.
1296. 543
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 340. Siegel des
Domkapitels und des Dompropstes. Gedr. Doebner, UB. I, S. 258 Nr. 508 nach
dem Or., nach Cop. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 790.
1101. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Ritters Dietrich
von Escherde mit seinem Bruder Hugo und seinem Sohne Johann auf
vier Hufen in Bledeln (Bledenem) zu Gunsten des Kreuzstiftes. Hildes-
heim 1296 August 11 (iii. idus augusti).
Testes huius facti sunt Arnoldus decanus, Iohannes plebanus,
magister Petrus, Burchardus de Scrapelo canonici maioris ecclesie,
Everhardus de Borsem canonicus sancte Crucis, Ernestus pincerna,
Albertus Boc, Arnoldus Boc milites, Hermannus Boc famulus,
Iohannes Dives burgensis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 212. Siegel des Bischofs.
Regest Doebner, UB. I, S. 258 Nr. 509.
1102. Bischof Siegfried schenkt der Aegidienkapelle, welche bei
der Hausstelle des Poppo unweit der Andreaskirche gelegen ist, wegen
ihrer geringen Einkünfte eine an die Kapelle stossende Hausstelle,
welche der verstorbene Kanoniker des Andreasstiftes, Heyseko, bewohnt
hat, nach dem Verzicht der Brüder Ludolf und Burchard von Cramme.
Hildesheim 1296 August 12 (ii. idus augusti).
Or. in der Beverinischen Bibl. zu Hildesheim, Aegidienkapelle. Beide Siegel
nebst Befestigung verloren. Die Urk. beschädigt und auf Papier gezogen. (dedr.
Beitr. zur Hild. Gesch. II, S. 140, danach Doebner, UB. I, S. 259 Nr. 510.
1108. Bischof Siegfried schenkt mit Zustimmung des Domkapitels
dem Kl. Lamspringe den Zehnten in Hilveshusen. Hildesheim 1296
August 15 (in die assumptionis beate Marie).
Testes sunt Ar(noldus) decanus, Wl(radus) Montis prepositus,
Ber(nardus) scolasticus canonici Hildensemenses, Ger(hardus) et
Conradus milites de Gandersem, Ludolfus de Elvede famulus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 72. Siegel des Bischofs
beschädigt, das eingenähte des Domkapitels zerbrückelt.
1104. Bischof Siegfried genehmigt, dass das Patronatsrecht der
Kirche in Weddingen in den Besitz der Ritter des Deutschen Ordens
in Goslar übergehe. Hildesheim 1296 September 11 (tertio ydus
septembris).
544 1296.
Testes sunt Wolradus Montis prepositus, Arnoldus decanus,
Iohannes de Eoden, Conradus de Valckenstene, Borchardus de
Drenleve canonici Hildessemenses, Walterus de Arnstene, Siffridus
de Valckenstene, Borchardus de Drenleve fratres militie Christi
domus Theutonice.
Gedr. nach dem Cop. des Deutschen Ordens zu Goslar fol. 35 Bode, UB. II,
S. 496 Nr. 505.
1105. Die Brüder von Cramme bekunden Beilegung eines Streites
zwischen Johann Sotebeteke, Vikar des Kreuzstiftes, und Konrad von
Sóhlde wegen Güter in Dinklar. Oelper 1296 September 22.
Nos Ludolfus et Burchardus fratres et milites dicti de Cramme
recognoscimus et tenore presentium publice protestamur, quod com-
positio facta est inter dominum Iohannem vicarium sancte Crucis
dictum Sotebeteke et inter Conradum de Solede, ita quod ipse
Conradus et frater suus Iohannes et Iohannes filius sororis eorum
ipsum in bonis suis in Dinkelere de cetero non debent inpedire
vel in aliquo molestare. Dedit idem dominus Iohannes duo talenta
Hildensemensis monete predicto Conrado, ut divideret cum aliis
duobus pro maiori cautela concordie et bono pacis. Huius testes
sunt dominus Ludegerus decanus Montis, Bertoldus scolasticus et
Thidericus de Cramme canonici sancte Crucis, dominus Iohannes
Stuve sacerdos, dominus Lippoldus miles et Burchardus fratres filii
domini Ludolfi de Cramme, Hartbertus?) filius domini Burchardi Canne.
Actum et datum in Olbere anno domini m^?. cc?. xcvi?., in die Mauricii
et sociorum eius.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 213. Die beiden Siegel an den
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, beschädigt, zeigen drei Lilien (2:1).
1106. Volrad von Dreileben (Dreinleve) verkauft mit Zustimmung
seiner Brüder Burchard, Domherrn in Hildesheim, und Johann, Propstes
des Stiftes st. Petersberg bei Goslar, den Rittern des Deutschen Ordens
in Goslar sieben Hufen in Medewitz mit Zubehör. 1296 Oktober 22
(xiv. kalendas novembris).
Or. im Germ. Museum in Nürnberg. Die drei Siegel gut erhalten. Gedr.
Bode, UB. II, S. 499 Nr. 508.
1107. Bischof Siegfried überträgt dem Michaeliskloster die ihm
resignierte Vogtei von vier Hufen in Hallendorf. 1296 Oktober 24.
I) Das t nachgetragen.
1296. 545
In nomine domini amen. Sifridus dei gracia Hildensemensis
ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Ad perpetuam rei memo-
riam notum esse volumus tam presentibus quam futuris, quod, cum
venerabilis et in Christo nobis dilectus dominus Ernestus abbas
monasterii sancti Michahelis Hildensemensis a discretis!) viris Bor-
chardo, Ecberto et Hermanno fratribus de Wlferbutle advocaciam
quatuor mansorum sitorum Hethelendorpe ad ecclesiam sancti Micha-
helis Hildensemensis spectancium tytulo emptionis sue ecclesie
possidendam perpetuo comparasset, quam advocaciam dominus
Meynerus comes de Sladem a nobis habuit in feodo et dicti fratres
de Wiferbutle ipsam ulterius in feodo à manu ipsius comitis tenue-
runt, nos recepta libera resignatione dicte advocacie ab ipso comite,
qui prius ipsius advocacie resignationem receperat a fratribus supra-
dictis, prefato abbati et ecclesie sue de beneplacito et expresso
consensu nostri capituli proprietatem sepedicte advocacie absolute
et ad plenum contulimus iure perpetuo possidendam. Ut autem — —.
Datum anno domini m?. cc, Ixxxx9. sexto, ix?. kalendas novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Michaeliskl. Nr. 88. Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten
Seidenfäden, und Nr. 89 (B), dieselben Siegel an roten und gelben Seidenfäden.
Gedr. nach B Asseburger UB. I, S. 311 Nr. 490.
1108. Papst Bonifaz VIII. beauftragt den Abt (Ernst) des
Michaelisklosters und den Propst (Heinrich?) von Riechenberg auf die
Klage des Erzbischofs Burchard von Magdeburg, der Magdeburger
Kirche die ihr zur Zeit des Vorgängers entfremdeten Besitzungen wieder-
zuverschaffen. Rom, st. Peter 1296 Oktober 28 (v. kalendas novem-
bris, anno secundo).
Regest Les Registres de Boniface VIII, Sp. 546 Nr. 1501, nach dem vatika-
nischen Registerbande.
1109. Gebhard von Querfurt, Dompropst in Hildesheim und Dom-
kellner in Halberstadt, bekundet die Beilegung eines Streites zwischen
dem Domkapitel in Goslar und den Brüdern Johann und Konrad
Peperkeller, Bürgern daselbst, wegen des Waldes Langenberg bei Har-
lingerode. Halberstadt 1296 November 14 (in crastino beati Brixii).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar mit sechs Siegeln. Gedr. Bode, UB. II, S. 500
Nr. 509.
I) nobilibus 2.
Hildesh. UB. III. 8b
546 1296.
1110. Papst Bonifaz VIII. gestattet dem Bischof (Siegfried), dem
Werner von Mahlum unter Befreiung vom Geburtsfehler die Weihen zu
erteilen und ein Benefiz zu geben. Rom, st. Peter 1296 November 22.
Episcopo Ildesemensi. Laudabili testimonio, quod dilecto filio
magistro Wernehro de Malden acolito tue diocesis de honestate
morum, litterarum scientia et aliis virtutum meritis peribetur, in-
ducimur, ut personam eius speciali prosequamur gratia et favore,
Accedens siquidem ad presentiam nostram prefatus Wernehrus nobis
humiliter supplicavit, ut cum eo super defectu natalium, quem
patitur de presbitero genitus et soluta, quod huiusmodi non obstante
defectu ad omnes ordines promoveri et ecclesiasticum beneficium,
etiam si curam habeat animarum, necnon personatum et dignitatem,
cui talis eura non imineat, obtinere licite valeat, dispensare miseri-
corditer dignaremur. Pro quo etiam carissimus in Christo filius
noster A(dolfus) rex Romanorum illustris, euius idem acolitus ca-
pellanus et familiaris existit, apostolice super hoc dispensationis
gratiam suppliciter imploravit. Nos igitur tam predictorum meri-
torum consideratione quam dicti regis obtentu volentes ipsum favore
prosequi gratie specialis ipsumque propter hoc ad te, de cuius
circumspectione plenam in domino fidutiam gerimus, remittentes
fraternitati tue!) per apostolica scripta mandamus, quatenus con-
sideratis diligenter circumstantiis universis, que circa ydoneitatem
persone fuerint attendende, si paterne non est incontinentie imi-
tator sed bone conversationis et vite, super quibus tuam intendimus
conscientiam onerare, aliasque sibi merita suffragantur, ad dispensa-
tionis gratiam obtinendam secum super premissis auctoritate nostra
dispenses, prout secundum deum anime sue saluti videris expedire,
ita tamen quod idem acolitus in aliqua ecclesia, in qua pater eius
ministraverit, non ministret, et sicut requiret onus benefitii seu
dignitatis, quod?) vel quam eum post dispensationem huiusmodi ob-
tinere contigerit, se fatiat ad omnes sacros ordines promoveri et
personaliter in eodem resideat vel in ea. Alioquin huiusmodi gratia
quo ad benefitium vel dignitatem huiusmodi nullius penitus sit
momenti. Dat. Rome apud sanctum Petrum x. kal. decembr., anno
secundo.
/Vatik. Archiv, Reg. 48 fol. 145b Nr. DXXV, freundlichst mitgeteilt vom
Preuss. histor. Institut in Rom. Regest Les Registres de Boniface VIII, Sp. 551
Nr. 1516.
I) tue nachgetragen. 2) quod fehlt im Or.
1296. 547
EMI. Papst Bonifaz VIII. beauftragt den Bischof (Bruno) von
Naumburg, den Abt (Ernst) des Michaelisklosters und den Propst
(Heinrich?) von Riechenberg mit dem Schutz der Besitzungen des Dom-
stiftes in Halberstadt. Rom 1296 November 28 (iiii. kalendas decem-
bris, pontificatus nostri anno secundo).
Gedr. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt II (Publ. aus den Preuss.
Staatsarchiven 21) S. 574 Nr. 1656, Erath, Cod. dipl. Quedlinburg., S. 308 Nr. 363.
1112. Ritter Johann Kanne mit Sohn Johann und Ritter Burchard
von Cramme gestatten dem Bischof Siegfried und dem Domkapitel den
Rückkauf des ihnen für 150 Braunschweiger Mark verkauften Allodes
von zwölf Morgen in Harsum (Hardissen) zwischen jetzt und Ostern
innerhalb fünf Jahre mit Kündigung auf Weihnachten. 1296 Dezember 1
(in erastino beati Andree apostoli).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 341. Siegel des
Johann Kanne eine Kanne und des Burchard von Cramme drei (2:1) Lilien
zeigend, das dritte Siegel fehlt.
1118. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Wienhausen auf Bitten
des Ritters Basil von Rautenberg fünf Hufen mit drei Hausstätten in
Klein-Lopke (in parvo Lobeke) und erhält von dem Ritter als Ersatz
drei Hufen in Rethmar (Rethmere). Hildesheim 1296 Dezember 4
(ii. nonas decembris).
Testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus cantor, Sifridus de
Blankenburg, Fredericus de Adenoys, Borchardus de Drenleve,
magister Petrus, Conradus de Valkenstene, Otto de Woldenberge
canonici Hildensemenses.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 126a. Verletztes Siegel des Bischofs
und eingenähtes des Domkapitels an grünen Seidenfäden.
1114. Dietrich von Alten, Ritter, verkauft dem Kl. Marienrode
den Teil einer Wiese zwischen Bemerode (Bevingerode) und Anecampe.
1296 Dezember 6 (in die beati Nicolay episcopi et confessoris).
Or. im Kgl. Staatsarchiv zu Hannover, Marienrode Nr. 74a. Siegel verloren
bis auf ein kleines Stück. Gedr. Marienroder UB. S. 110 Nr. 98.
1115. Johann vom Steinhaus (de Lapidea domo), Bürger in
Hannover, verkauft dem Kl. Marienrode den Teil einer Wiese zwischen
Bemerode (Bevingerode) und Anecampe. 1296 Dezember 6 (in die
beati Nycolay episcopi et confessoris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 74b. Siegel zur Hälfte
verloren. Gedr. Murienroder UB. S. 110 Nr. 99.
85*
648 1296.
41116. Dietrich von Reden befreit drei Hufen in. Reden mit drei
Hausstellen und eine Hufe in Wallenstedt vom Litenverhältnis und
bestimmt, dass diese Hufen nach seinem Tode an die Obedienz zurück-
fallen sollen. 1296 Dezember 21.
In nomine domini amen. Noverint universi, ad quos presentes
littere pervenerint, quod ego Thidericus dictus de Redhen filius
Iohannis de consensu et voluntate venerabilium dominorum meorum
prepositi, decani et capituli Hildensemensis ecclesie tres mansos in
Redhen cum tribus areis habentes sexaginta octo iugera, unum
mansum in Wallenstede habens triginta iugera et unam aream a
litonibus ipsius obediencie comparavi et eosdem a conditione litonica
constitui absolutos. Volo autem, ut idem mansi michi cum omni
utilitate sua proficiant temporibus vite mee, post mortem vero meam
ad obedientiam libere revertantur nec ullus heredum meorum per!)
heredumve aut aliorum amicorum meorum sive successionis iure sive
expensarum aut inpendiorum nomine aut quomodolibet aliter quic-
quam iuris seu petitionis in eisdem sibi poterit vendicare. In cuius
rei testimonium presentem litteram super hoc ex parte mea con-
scriptam sigillo meo et sigillis fratrum meorum Hinrici et Iohannis
obtinui roborari. Et nos Hinricus et Iohannes predicti premissa
approbantes et data fide pro nobis et nostris heredibus ratificantes
sigilla nostra apposuimus presentibus in testimonium eorumdem.
Testes Albertus Bok, Arnoldus Bok milites, Boldewinus de Stein-
berch, Iohannes et Thidericus fratres de Wlvinghe, Iohannes et
Arnoldus fratres de Dotessem et alii fide digni. Actum et datum
anno domini millesimo ducentesimo nonagesimo sexto, xii?. kalendas
ianuarii.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 342. Die drei
Siegel gut erhalten.
1117. Die Edeln Friedrich und Walther von Dorstadt schenken
dem Kl. Dorstadt zwei Hufen in Kampe bei Quedlinburg. 1295.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Das Siegel Friedrichs gut erhalten, das Walthers
zerbrochen.
1118. Bischof Siegfried genehmigt die von mehreren in Anagni
anwesenden Erzbischöfen und Bischöfen dem Domstift in Goslar er-
teilten Indulgenzien und fügt selbst noch 40 Tage hinzu. 1296.
Nach Or. in Privatbesitz gedr. Bode, UB. II, S. 502 Nr. 511.
I) So das Or.
1296. 549
1119. Propst Gebhard, Dechant Leonhard und das Kapitel des
Kreuzstiftes kaufen von Isengard, Wittwe des Konrad Howardi, ein
Haus in der Neustadt mit der Verpflichtung einer Leibrente für sie und
der Feier ihrer und ihres Mannes Memorie. 1296.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 214. Siegel verloren. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 259 Nr. 511. Im folgenden Jahre bezeugt der Rat der Verkäuferin
das freie Verkaufsrecht dieses Hauses, Or. a. a. O. Nr. 219, gedr. a. a. O. S. 268 Nr. 525.
1120. Dietrich von Tossem überträgt dem Maria- Magdalenen-
kloster eine Hofstelle beim Kirchhofe in Ottbergen, die er vom Herzog
Johann von Lüneburg zu Lehn hatte. 1296.
Huius rei testes sunt Geroldus prepositus ibidem, Lippoldus de
Rohthinge, Egbertus camerarius, Ludolfus filius suus et Conradus de
Vinkelere milites.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.- Magdal. Nr. 133. Siegel des Aus-
stellers.
1121. Ritter Dietrich von Escherde schenkt dem Kl. Escherde
einen ihm resignierten Hof mit vierzig Morgen in Gross-Escherde. 1296.
Ego Tidericus miles dietus de Esscerthe et Hugo frater meus
omnibus tam presentibus quam futuris hanc litteram intuentibus seu
audientibus salutem. Notum esse volumus, quod divina gratia in-
stigante proprietatem necnon iuriditionem unius curie maioris
Esscerthe et quadraginta iugera sita ibidem ad eandem curiam
pertinentia, quam Tidericus Nantwici a nobis in feodo tenuit, nobis
resignavit, pro remedio anime nostre et omnium parentum nostrorum
monasterio in Esscerthe et Christi ancillis deo et beate Marie vir-
gini ibidem perpetuo servientibus plene contulimus propter deum
eisdem in perpetuum possidendam. Unde ne quis hanc donationem
rite factam inposterum aliqua caliditate ledat vel infringat, litteram
hanc exinde confectam ego Tidericus cum sigilli mei munimine et
apensione, quia Hugo caret, eidem ecclesie contuli ad cautelam.
Datum et actum anno domini m, c?c?9. nonagesimo vi?.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 89. Siegel des Ausstellers an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. In einer teilweise mit obiger
Urk. wörtlich übereinstimmenden vollzieht Ritter Johann von Escherde dieselbe
Schenkung, Or. a. a. O. Nr. 90, Siegel Johanns an weissen Hanfschnüren beschädigt;
desgleichen Ritter Ludold von Escherde, Or. a. a. O. Nr. 91, beschädigtes Siegel
Ludolds an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
550 1296.
1122. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg resig-
nieren dem Bischof Siegfried eine halbe Hufe in Holthusen iuxta
Lammespringe, die Ritter Johann von Harste (Herste) von ihnen zu
Lehn hatte, zu Gunsten des Kl. Lamspringe. O0. D. (1296).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 78. Die beiden Siegel an
den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt.
1128. Die Grafen von Wohldenberg übertragen dem Kl. Lam-
springe zum Ersatz für den ihm von ihren Knechten zugefügten Schaden
das Eigentum einer Hufe in Holthusen. 1296.
Nos Conradus et Iohannes fratres comites de Woldenberghe et
Henricus, Ludolfus, Borchardus comites filii Ludolfi comitis de
Woldenberghe omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, notum
esse volumus, quod nos de communi consensu omnium heredum
nostrorum, quorum consensus est legitime requirendus, propter deum
et pro remedio animarum nostrarum necnon pro dampno ecclesie
beati Adriani in Lammespringhe per nostros servos illato damus et
conferimus predicte ecelesie proprietatem unius mansi in villa Holt-
husen iuxta Lammespringhe cum omnibus ad eundem mansum per-
tinentibus in villa et extra villam in perpetuum possidendo, quem
videlicet mansum Hermannus Novus civis burgensis in Alveldhe et
Gertrudis relicta quondam Hermanni Molendinarii à nobis in pheodo
tenuerunt. Ut igitur — —. Huius donationis testes sunt Olricus
de Barem, Iohannes dictus Trobe, Hillebrandus de Lindhedhe milites,
Arnoldus de Elvedhe advocatus, Henricus de Lindhedhe, Hermannus
de Dinkelere et alii quam plures. Datum et actum anno domini
m^. cc9. xc?, vi?., eodem anno, quo castrum Woldenstene edificatum est.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 75. Die drei Siegel, des
Konrad, Johann und Heinrich, gut erhalten. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh.
S. 1523. In einer undatierten Urk. verweisen sie die Lehnsinhaber wegen der Be-
lehnung an das Kloster, Or. a. a. O. Nr. 74, Siegel von dem von der Urk. ge-
schnittenen Pergamentstreifen abgefallen.
21124. Abt Widekind und der Konvent des Kl. Marienrode
schenken dem Kl. Isenhagen den Zehnten in Emmen (Emene), den das
Kloster von den Rittern Wasmod und Paridam von dem Knesebeck
gekauft und diese jenen resigniert haben. 1296.
Or. im Archiv des Kl. Isenhagen. Gedr. UB. des Kl. Isenhagen (Lüneburger
UB. V), 8.28 Nr. 63.
1297. 551
1125. Graf Otto von Eberstein überträgt mit Zustimmung seiner
Tochter Elisabeth das Eigentum von drei Hufen in Hotteln mit allem
Recht dem Hermann Bock von Nordholz und dessen Sohne Dietrich.
1297 Januar 5 (in vigilia ephianie!) domini).
Huius rei testes dominus Symon nobilis de Lippya, Hermannus
domicellus de Peremunt, Otto domicellus de Buren, dominus Con-
radus de Amelungchessen, dominus Lippoldus Hoye, dominus
Arnoldus de Haversvorde, dominus Conradus de Bilrebeke.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 90. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1126. Wicbrand von Harboldesen, Ritter, verkauft dem KI.
Marienrode für zehn Bremer Mark die Fischerei in der Leine zwischen
Schliekum (Sclikem) und der Mühle bei Jeinsen (Geynhusen), die er
von den Grafen von Hallermund zu Lehn hatte. 1297 Januar 13
(in octava ephiphanie domini).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 75. Die drei Siegel an
grünen bez. roten Seidenfäden wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 111
Nr. 100. In einer Urk. desselben Datums verpflichtet sich derselbe, die Fischerei
den Grafen auf Verlangen des Klosters zu resignieren, Or. a. a. O. Nr. 76 mit
beschüdigtem Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, gedr.
a. a. O. S. 112 Nr. 101. In einer ferneren Urk. desselben Datums übertragen die
Grafen Gerhard und Gerhard von Hallermund dem Kloster die Fischerei, Or.
a. a. O. Nr. 77 mit beschädigten Siegeln an roten bez. grünen Seidenfäden, gedr.
a. a. O. Nr. 102.
3127. Abtissin Margarete von Gandersheim tauscht mit dem
Michaeliskloster Hórige. 1297 Januar 25.
Margareta dei gracia Gandersemensis ecclesie abbatissa notum
esse volumus universis, quod ad instanciam amicorum hincinde
Margaretam filiam Segehardi de Ekelsem ecclesie nostre mancipium
monasterio sancti Michaelis in Hildensem donavimus pro commu-
tatione ipsius a domino .. abbate et conventu dicti monasterii Gher-
trudim ?) uxorem Ludolfi filii dicti Segehardi in restaurum recipientes
versa vice consencientibus, quorum consensus in hac parte exstitit
merito requirendus. Quod sub sigillo nostro in presenti littera per-
petuo protestamur. Datum et actum anno domini m?. cc?. nonagesimo
septimo, viii?. kalendas februarii.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 91. Beschädigtes Siegel
der Äbtissin an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
y) So das Or. 2) Auf Rasur nachgetragen.
552 1297.
1128. Konrad, Marschall in Peine, gibt mit Zustimmung seiner
Mutter Vredeken und seiner Schwester Margarete dem Kl. Wienhausen
vier Hufen in Berkum (Berkem) und vier Hufen in Klein-Lopke (in
parvo Lobeke) in Tausch für fünf Hufen in Hoheneggelsen (Eckelsem)
und verzichtet vor Bischof Siegfried auf alles Recht daran. 1297
Februar 3 (in die Blasii episcopi et martiris).
Testes sunt Aschwinus et Thetmarus de Luttere fratres, Basilius
de Rutenberge, Conradus de Stockem, Bertoldus et Iohannes fratres
de Godenstede milites, Henricus de Swegelthe, Conradus de Saldere,
Sifridus et Iohannes de Roden fratres famuli et armigeri.
Or. in doppelter Ausfertigung im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 128, Siegel
des Bischofs und des Reiner von Vornholte verloren, des Ausstellers gut erhalten,
gespalten und linker Schrägbalken: Y SIGILLVM CONRADI (M)ARSCALCI
HILDENSE, und Nr. 127, die drei Siegel wenig beschädigt.
1129. Das Kreuzstift überträgt Genannten eine Hufe in Weh-
mingen gegen einen jährlichen Zins. Hildesheim 1297 Februar 24.
Ghevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capi-
tulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis notum esse volumus
omnibus presens scriptum visuris seu etiam audituris, quod nos
mansum unum Weminge situm habentem xxx ingera et solventem
nobis iii solidos ad prebendam et quinque denarios advocatie Berte
et Lutgardi et Tymmoni filio eius ac eorum iustis heredibus presen-
tibus committimus eo modo, quod predictum censum in festo Micha-
helis expedite solvant et eumdem mansum non dividant neque scin-
dant; quod si fecerint, volumus, ut istarum careant commodo litte-
rarum. Datum et actum in capitolio nostro anno domini m9.cco1xxxx?viio.,
in die beati Mathie apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 215. Kleiner Siegelrest an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1180. Das Kl. Niederaltaich erneuert mit dem Domkapitel die
Gebetsbrüderschaft. 1297 Februar 24.
Reverendis viris et in domino diligendis domino Ar(noldo)
venerabili decano totique capitulo Hildensemensis ecclesie Wern-
hardus dei gratia abbas et totus conventus in Altach inferiori cum
debitis orationibus devotam ad beneplacita voluntatem. Gavisi sumus
in domino gaudio magno valde de hoc, quod sanctissimus presul
domini Godehardus monasterii nostri quondam alumpnus, semper
1297. 553
autem terre nostre pater et patronus omniumque invocancium suffra-
gator precipuus, sic longo lateque fructifleavit in domo domini sci-
licet in ecclesia militanti, quod apud nos palmites suos misit et
usque ad nos propagines copiosas extendens et in sancte perfectionis
episcopalis culmen excrescens in floribus et fructibus honestatis
uberrime abundavit in tantum inebrians partus sui fructum in cor-
dibus vestris et operibus spectabilem et spectandum, ut in ipsis
adhuc floribus odorem noticie vestre et de fructibus vestre fraterni-
tatis beneficia senciamus. Cuius sane fraternitatis gratam renova-
cionem gratulabundis ut dignum est amplexamur affectibus eadem-
que mensura, qua nobis mensi estis, karitati vestre remetientes
omnium bonorum, que apud nos fiunt, vobis participationem ac con-
sorcium exhibemus, concedimus et largimur. In euius rei evidenciam
atque robur perpetnum presentes litteras vobis damus nostrorum
sigillorum munimine consignatas. Datum anno domini m?cc?. nona-
gesimo septimo, in die beati Mathye apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 343. Beschädigtes
Siegel des Abtes und gut erhaltenes des Konventes.
1181. Abt und Konvent von Niederaltaich machen mit dem
Godehardikloster eine Gebetsbrüderschaft. 1297 Februar 24.
Religiosis viris domino Hildebrando venerabili abbati totique
conventui monasterii sancti Godehardi in Hildeinsheim Wernhardus
dei gratia abbas in Altach inferiori et conventus ibidem orationes
humiles in domino Ihesu Christo. Ut vestrum nostrumque monasteria,
que deus unius et eiusdem patroni sanctissimi videlicet pontificis
Godehardi patrociniis gaudere donavit, una et indivisa fraternitatis
mutue subvencione letentur iuxta illud veridicum testimonium
sapientis: Frater qui adiuvatur a fratre quasi civitas firma, modum
fraternitatis, quam vos volumus habere nobiscum, placuit per pre-
sencia declarare, quod scilicet vos constituimus participes bonorum,
que pro fratribus nostris facimus et faciemus domino concedente,
precipue cum illis memoriam habituri vestrorum defunctorum iii.
nonas septembris in vigiliis defunctorum sollempnibus et in missa
publice in conventu. In quorum evidenciam atque robur perpetuum
presentes litteras vobis damus nostrorum sigillorum munimine con-
signatas. Datum anno domini m?. ec?, nonagesimo septimo, in die
beati Mathye apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 45. Beschädigtes Siegel
des Abtes und des Konventes. Vgl. Bd. II, S. 176 Nr. 379.
554 1297.
13182. Abt und Konvent des Kl. Marienrode gestatten dem Dom-
kapitel den Rückkauf des ihnen für 60 Braunschweiger Mark Silber
verkauften Zehnten in Wendhausen. 1297 Februar 27 (in capite ieiunii).
Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 344. Siegel des
Abtes gut erhalten.
1188. Bischof Siegfried bestätigt ein Statut des Moritzstiftes über
die Präbenden der Abwesenden von Februar 27. 1297 Februar 28.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus dilectis
sibi in Christo . . preposito, . . decano et capitulo ecclesie sancti
Mauricii montis Hildensemensis salutem in filio virginis gloriose.
Vestre ordinacionis litteram non cancellatam, non abolitam, nec in
aliqua sui parte viciatam recepimus in hec verba.
Dei gracia Volradus prepositus, Ludegherus decanus et capi-
tulum ecclesie sancti Mauricii montis Hildensemensis omnibus in
perpetuum. Cum super ecclesie nostre utilitate et multiplici ipsius
inminente necessitate varios tractatus separatim et communiter iam
sepius habuissemus, tandem divina nobis annuente gratia in hoc
nostrum resedit unanime consilium, ut medietas prependarum fratrum
absencium nostre ecclesie serviat in communi, sicut nostra maior
ecclesia et alie quamplures ecelesie statuerunt et hactenus servave-
runt. Sed quia hoc quadam specificacione indiget, unde hoc salubri
statuto in perpetuum valituro statuimus et ordinamus, ut medietas
prebendarum fratrum nostrorum, ut diximus, absencium non ut in
parte aliqua inter presentes dividatur, sed ut communi ecclesie
nostre utilitati et precipue fabrice serviat, que multiplici reparacione
indiget, sicut constat. Et ut hec cum exquisita diligencia fiat,
volumus, quod de cetero per tres canonicos nostros ad hec ydoneos
per capitulum de triennio in triennium statuendos et domino ..
decano nostro, qui pro tempore fuerit, adiungendos ille prebende
absencium et fructus annorum gracie et alia, que ecclesie nostre
communiter cedunt, fidelissime recolligantur et secundum arbitrium
capituli communibus ecclesie nostre utilitatibus et precipue, ut dictum
est, fabrice de illis diligentissime consulatur. Et predicti quatuor
annis singulis personis, quas ad hoc capitulum deputaverit, infra
octo dies proximos ante festum sancti Iacobi apostoli maioris debent
racionem reddere distinctissime de perceptis, nec aliqua gratia debet
fleri absentibus in premissis preterquam studiorum causa absentibus,
nam illis omnia dabuntur, que prius ante constitutionem istam dari
1297. 555
studentibus sunt consueta, salvo eciam iure sive consuetudine domini
nostri . . prepositi et sui . . capellani, qui, quamvis pro varietate
quandoque temporum sint absentes, tamen pro presentibus sunt
hactenus!) reputati. Supradicti vero absentes omnes et singuli,
qui,?) quamvis licencia capituli desint, tamen vices suas, prout
priori tempore fecerunt, per se vel per alios more solito facient
observari, et nichilominus omnem consuetudinem et reverenciam
capitulo et ecclesie servabunt per omnia sicut prius. Quod si
aliquis eorum, ut dictum est, vices suas observari non fecerit, de
alia medietate prebende, que cedit absenti, dominus . . decanus cum
illis collectoribus prebendarum ordinabit vices illius absentis debite
observari. Sed si aliquis absencium venerit tempore, quo ebdoma-
dales denarii vel quecumque alia, que presentibus hactenus fuerunt
et adhuc sunt debita, ministrantur, vel retenta aliqua supplentur,
nichil penitus de illis habebit exceptis denariis festivitatum, ita si
festis et processionibus cum aliis nostris canonicis voluerit inter-
esse, sed contenti erunt absentes media parte denariorum vigiliarum
et medietate illius annone, quam ante istam ordinacionem percipere
consueverunt5); et quod aliquid absentes percipiunt est ex quadam
tollerancia nostra et gracia speciali. Nam ille ferendus non est,
qui lucrum quidem amplectitur, onus autem ei annexum contempnit,
secundum legitimas et canonieas sanxtiones. Preterea si aliquis ab-
sencium fratrum tempore, quo annona distribuitur, gerens se pro
presente et recepta annona seu aliis, que presentibus tantum, ut
diximus, dari debent, recedat, volumus, quod statim post recessum
ipsius ad tres septimanas omnes illius prebende fructus sunt ipso
facto suspensi et collectores de illis se statim intromittent, nec
vocem habeat in capitulo, donec omnia illa refundat, que ultra
medietatem absentibus ex ista ordinacione debitam recepit, et donec
de voce et prebenda suspensa ad presenciam capituli more solito
et antiquo veniens mereatur gratiam optinere; sed de fructibus
suspense prebende tempore suspensionis nomine capituli a collec-
toribus recollectis et qui colligi deberent nullam debet graciam
penitus exspectare. Et si aliquis absencium habens amministracionem
aliquam vel non habens vult forte, quod absit, occasione prebende
sue suspense vel racione medie prebende sue ex ista ordinacione
ecclesie deputate aliquid capitulo seu ecclesie ministrandum retinere,
1) hactinus B. ?) qui fehlt B. 9) consuerunt A.
556 1297.
vel si alias forinsecus aut intrinsecus per se vel per alium directe
vel indirecte de aliquo nobis invitis aut irrequisitis se intromiserit,
usurpaverit, dampnificaverit vel inpediverit ex domini . . decani
prohibicione seu precepto presentibus promulgato et semper duraturo,
talis erit inobediens et prebenda sua tota et vox ipsius in capitulo
post quindecim dierum monicionem exnunc ut extune suspensa,
donec ad capituli graciam, ut supradiximus, veniens ante omnia
contra istam constitucionem percepta et dampna illata fuerint resti-
tuta et fructus tempore suspensionis a prefatis quatuor perceptos
capitulum ante omnia retinebit, et nichilominus, si proterva ipsius
inobediencia meruerit, districtius procedemus. Item si aliquis plura
habens domicilia prope vel remocius posita, quorum occasione ab-
Stractus nunc veniens nunc recedens hoc sepius faciendo choro et
capitulo ac aliis ecclesie nostre negociis cum ceteris presentibus
more consueto non intersit, an talis pro presente vel absente sit
habendus, quia de hoc questio sepius oritur, volumus, quod dominus
decanus et predicti tres collectores maturo habito super hoc consilio
infra quindecim dies, postquam requisiti fuerint, dicant in animas
eorum, prout eis secundum strictam ipsorum conscienciam iustum
visum fuerit, veritatem, an talis pro presente vel absente sit ha-
bendus. Et si talis statum suum iterum mutaverit, prefati iterato
requisiti, pro quo talis iterum haberi debeat, et quociens opus fuerit
in eorum animas, sicut diximus, pro suo quo constituti sunt triennio
declarabunt, quorum diffinicio seu declaracio pro eorumdem triennio
debet inviolabiliter observari. Ad requisicionem vero ad minus
trium de capitulo debent huiusmodi dubium declarare. Quo triennio
finito deinceps sunt alii et alii tres pro tempore futuro de triennio
in triennium ad hoc officium ydonei eligendi et domino . . decano
similiter adiungendi, et illi debent eligi sexta feria ante dominicam
Letare a maiore parte capituli, et quando electi fuerint, non debent
pro illo triennio reclamare, sed humiliter obedire ad huiusmodi
agenda negocia et eciam explicanda, et dominus decanus ad susci-
piendum huiusmodi officium debet conpellere renitentem, nisi aliquem
eorum evidens necessitas et causa legitima excusaret. Sed si super
ludieio illius absencie seu presencie contencio fuerit inter partes,
quod tribus eorum placuerit servabitur. Quod si duo in unam
partem et duo in alteram partem declinaverint, cui parti dominus
noster.. prepositus, si presens est et voluerit interesse, consenserit,
illorum diffinicio acsi omnes quatuor concordarent debet pro illo
1297. 557
triennio in eorum animas firmiter observari; quod si non potuerit
aut noluerit interesse, capitulum infra octo dies proximos unum ex
se eliget, quociens opus fuerit vel quando emerserit, qui in animam
suam vices ipsius domini prepositi supplebit in articulis hic con-
Scriptis, in illo enim et predictis collectoribus substituendis. Si
eapitulum non concordaverit aut per formas consuetas non elegerit,
dominus .. decanus et predicti collectores, qui pro tempore fuerint,
extune secundum promissionem eorundem istum, qui loco erit domini
. . prepositi, eligent et sibi similiter substituendos fideliter sub-
rogabunt, qui omnem potestatem habebunt acsi a toto capitulo super
hie scriptis fuerint communiter constituti. Item si aliquem pre-
sencium fratrum causa necessitatis vel utilitatis, devocionis aut
casibus similibus ad tempus cum capituli licencia abesse contigerit
et ultra medietatem anni non defuerit, illum non reputamus ab-
sentem, tamen ebdomadalibus denariis et aliis medio tempore carebit,
de quibus ante istam constitucionem taliter .absentes carere con-
sueverunt. Si vero domicilium alibi contraxerit vel ultra medium
annum defuerit, medietatem prebende sue tantummodo extunc ha-
bebit, sicut de ceteris vere absentibus est prescriptum, salva manente
domini . . decani auctoritate ex causa legitima dandi licenciam ad
quindecim dies exeundi et redeundi, dum tamen in fraudem istius
constitucionis frivole non petatur. Sane si canonicus novicius annos
gracie a capitulo redemerit, vices suas servabit et ad chorum tenetur
et nichil de illis, que presentibus ante istam ordinacionem dari
solebant, habebit,!?) nisi que sibi in contractu liberacionis fuerint
explicata, nec pro certa pecunia quasi ad hoc statuta redimere
potest, sed pro quanto a capitulo tunc temporis poterit liberare.
Nullum autem annum gracie habebit, si infra gracie annos, quos
redemit, decedit, nisi illum vel illos annos, quos sibi in prebende
fructibus conparavit. Annus eciam gracie incipit eo die, quo de-
funetus viam carnis ingreditur universe. Preterea si dubium vel
questio super presenti statuto vel articulis ibi positis oriatur vel
ad maiorem ipsius expedicionem suppletione egeat, domino . . decano
et predictis tribus . . collectoribus, qui pro tempore fuerint, decla-
racionem, interpretacionem et suppletionem, quocienscumque opus
fuerit, salvo manente statuto isto de cetero presentibus reservamus,
et quod in hoc fecerint debet inviolabiliter observari, salvis eciam
1) habebit &bergeschrieben B.
558 1297.
omnibus prioribus capituli nostri consuetudinibus et statutis, que
contra hanc nostram ordinacionem et eius articulos non sunt; nam
in quantum contra sunt, auctoritate presencium irritamus et cassa
et irrita nunciamus. Insuper dominus . . decanus et iam dieti
collectores, qui pro tempore fuerint et postquam electi fuerint, statim
promittent publice, hec statuta pro suo tempore se velle secundum
eorum consciencias fideliter observare et facere firmiter observari.
Et nos decanus tenore presentium precipimus, hoc statutum in
omnibus suis articulis ab universis vobis et singulis nostris canonicis
firmiter observari. In omnium et singulorum predictorum robur et
testimonium presentem litteram inde conscriptam sigillis nostris
videlicet domini . . prepositi, decani et capituli fecimus sigillari.
Actum anno domini m?. ec?. nonagesimo septimo, iii. kalendas marcii.
Et quia hanc ordinacionem relegentes et cum diligencia exami-
nantes iuri consonam rite et provide factam!) invenimus, unde
vestris piis postulacionibus annuendo ipsam gratam et ratam ha-
bentes auctoritate nostra ordinaria in nomine domini presentibus
confirmamus. Si quis autem istam ordinacionem et nostram presentem
eonfirmacionem infirmare presumpserit vel ei ausu temerario con-
traire, indignacionem omnipotentis dei et nostram se noverit incur-
surum. In cuius rei testimonium presentem litteram inde conscriptam
sigillo nostro fecimus sigillari. Actum anno domini millesimo cc?.
nonagesimo septimo, ii. kalendas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 62 (A). Beschädigtes Siegel
des Bischofs an roten und gelben Seidenfüden, Das Or. der eingerückten Urk.
des Kapitels in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Moritzstift Nr. 5 ( B).
Beschädigte Siegel des Propstes, Dechanten und des Kapitels an rot-gelben Seiden-
schnüren.
1134. Priester Johann, Pfarrer in Peine, unter den Zeugen der
Urk., in welcher der Knappe Race von Uetze (Üthesse) sieben Hufen
in Wahle (Weledhe) dem Cyriacistift in Braunschweig verkauft. Peine
1297 März 3 (dominica qua cantatur Invocavit).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Cyriacistift Nr. 29. Ebenso in
der Resignationsurk. der Race von demselben Tage. Or. a. a. O. Nr. 30.
1135. Papst Bonifaz VIII. befiehlt dem Scholaster von st. Mathias,
das Kl. Walkenried gegen Beleidiger zu schützen. Rom, st. Peter 1297
März 23 (x. kalendas aprilis, pontificatus nostri anno tertio).
I) factam (übergeschrieben A.
1297. 559
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Walkenried Nr. 418, Bleibulle
verloren. Gedr. Walkenrieder UB. (UB. des hist. Ver. f. Niedersachsen II) S. 365
Nr. 567. Regest Potthast, Reg. pont. 44489.
1136. Das Kl. Riddagshausen, das zwei dem Michaeliskloster
zinspflichtige Hufen in Meerdorf gekauft hat, verpflichtet sich zur Zahlung
eines Zinses, bis es zwei andere Hufen mit gleichem Zins bei Hildes-
heim gelegen für jenes gekauft hat. Bei Hildesheim 1297 März 25.
Frater Otto dictus abbas, Iohannes prior totusque conventus
in Riddageshusen Cisterciensis ordinis, Halberstadensis dyocesis,
omnibus presentia visuris salutem in domino. Notum esse volumus,
quod nos comparatis duobus mansis in villa Merdorpe sitis a Thi-
derico et Willekino fratre suo dictis Heyvordinge, quos a viris
religiosis domino abbate et conventu sancti Michahelis in Hildensem
iure tenuerunt censuali, nos eisdem domino abbati et conventui
decem solidos denariorum Brunswicensium de ipsis mansis dabimus
annuatim, sicut dari consueverant ab antiquo. Si vero processu
temporis alios duos mansos similem censum solventes ad tria miliaria
& civitate Hildensem distantes vel citra ad usus prefati monasterii
comparare poterimus, nos ab huiusmodi censu ex tunc penitus ab-
solvemur. In cuius rei evidens argumentum presentem litteram
nostro sigillo fecimus communiri. Nec quemquam moveat, quod
presens scriptum uno tantum sigillo sit signatum, quia conventus in
nostro ordine propria sigillà non habent secundum ordinis eiusdem
consuetudinem et statuta. Datum apud Hildensem anno domini
m?. cc?. xc?. septimo, octavo kalendas aprilis.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 92. Beschädigtes Siegel
des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1187. Abt Ernst, Prior Ludolf und der Konvent des Michaelis-
klosters überlassen dem Kl. Riddagshausen zwei Hufen in Meerdorf,
die die Brüder Dietrich und Willikin von Heyvordigge von ihnen zu
Lehn hatten, derart, dass das Kloster ihnen einen jährlichen Zins von
zehn Schilling zahlt. 1297 März 25 (octavo kalendas aprilis).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 327.
Siegel des Abtes erhalten, das des Konventes verloren.
1188. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Wienhausen das Eigen-
tum von zwölf Morgen und einer Hausstelle in Berkum (Berkem).
Hildesheim 1297 April 19 (xiii?. kalendas maii).
560 1297.
Testes sunt Arnoldus decanus, Volradus Montis prepositus,
Bernardus cantor, Bernardus scolasticus, Io(hannes) cellerarius,
Fredericus de Adenoys, Henricus, Otto et Ludolfus de Woldenberge
canonici Hildensemenses, Aschwinus de Luttere, Basilius et Sifridus
de Rutenberg milites, Godeschalcus de Ellese, Conradus de Saldere,
Hugo de Ilsede famuli.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. IX, 265, S. 88 im Kgl. St.- A. zu
Hannover.
1139. Die Stadt Alfeld gestattet gewissen Meiern des Bischofs,
auf der Gemeindeweide ihr Kleinvieh zu treiben. 1297 April 23 (nono
kalendas maii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 345. Gut erhaltenes
Stadtsiegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Ein mut. mut.
gleichlautende Urk. (abweichend nur die Stelle: quod villici eorundem, qui nunc
sunt coloni bonorum in Alvelde vel qui fuerint in futurum, sive w. s. 10.) für das
Domkapitel, Or. a. a. O. Nr. 346 mit beschädigtem Siegel an gleicher Befestigung.
Beide gedr. Sudendorf, UB. VIII, S. 373.
1140. Pfarrer Elias in Bruchmachtersen überweist dem Kl. Dor-
stadt zwei Hausstellen in Bruchmachtersen zur Unterstützung der
Kranken. 1297 April 30.
In nomine domini amen. Helyas dei gratia sacerdos in Mac-
tersem apud Lectenberch omnibus Christi fidelibus hanc litteram
visuris salutem in domino. Notum esse cupio presentibus et futuris,
quod ego Helyas plebanus in Machtersem pro remedio anime mee
duas areas in villa iam dicta sitas proprias, quas emeram ab ecclesia
in Dorstat, sanctimonialibus ibidem in augmentum prebende cum
omni iure, quo possedi, scilicet decima et omni fructu, qui ab ipsis
provenire poterit, liberas contuli in subsidium ad ea, que fiunt de-
bilibus et infirmis. Hec ut rata permaneant et inconvulsa, presentem
litteram inde confectam sigilo domini Henrici prepositi in Steder-
borch et sigillo meo necnon sigillo domini Ludolfi Albi dedi eisdem
dominabus communitam. Acta sunt hec anno domini m^. cc. xc. viio.,
pridie kalendas maii.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Die drei Siegel gut erhalten.
1141. Das (Alexander)stift in Einbeck bekundet die Übertragung
einer Mühle durch Gerhard von Bilderlah an das Kl. Lamspringe.
Einbeck 1297 Mai 1.
1297. 561
Nos dei gratia Upertus prepositus, decanus et capitulum ecclesie
Embicensis recognoscimus cupientes omnibus inspecturis presentia
notum esse, quod Gerhardus de Bilderla in nostra presentia con-
stitutus monasterio sanctimonialium in Lamspringe Hildensemensis
dyocesis resignavit, tradidit et donavit liberaliter coram nobis de
consilio et consensu omnium, quorum erat consensus merito requi-
rendus, quicquid proprietatis habuit sive iuris in molendino videlicet
sito in fluvio dicto Nete, quod molendinum Stenmole vulgariter
nuncupatur, monasterio supradicto perpetuo possidendum contra-
dictione qualibet non obstante. In cuius rei — —. Datum Embeke
anno domini m. cc?. nonagesimo vii, in die beatorum Phylyppi et
Iacobi apostolorum.
Or. im Kgl. Si.- A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 76. Gut erhaltenes
Kapitelssiegel.
1142. Bischof Siegfried verleiht den Besuchern und Unterstützern
der Andreaskirche vierzig Tage Ablass und bestätigt alle verliehenen
und noch zu verleihenden Ablässe. Hildesheim 1297 Mai 3 (in die
inventionis sancte crucis).
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 18.
Bruchstück des Siegels des Bischofs. Gedr. Doebner, UB. III, S. 659 Nachtr. Nr. 49
zu September 14.
1148. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Wöltingerode seinen
Anteil an dem Wald und dem Berge Harlingheburch. Hildesheim 1297
Mai 12.
In nomine domini amen.!) Siffridus dei gracia Hildensummensis
ecclesie episcopus — — notum esse volumus tam presentibus quam
futuris, quod, cum principes, nobiles, barones et civitates, qui in
vallatione castri Harlingheburch fuerunt, quadam summa pecunie
quandam silvam cum monte, in quo silva situata est, a Iordano et
Heynrico militibus, Widikindo famulo dictis de Harlingheburch com-
parassent, nos pro remedio et salute anime nostre partes montis et
silve nos contingentes damus preposito, abbatisse et conventui in
Woltingherode perpetuo possidendas sperantes proinde nos participes
fieri orationum et omnium bonorum, que ibi indesinenter domino
exhibentur. Ut autem — —. Testes huius sunt Arnoldus decanus,
Wlradus Montis prepositus, Bernardus scolasticus, Bernardus cantor,
1) Verlängerte Schrift.
Hildesh. UB. III. 96
562 1297.
Siffridus de Blankenborch, Iohannes de Roden, Fridericus de Adenoys.
Heynricus, Otto, Ludolfus de Woldenberch, Conradus de Valken-
stene, Ernestus de Indagine canonici Hildensummenses, Ecbertus!)
camerarius, Ernestus pincerna, Ashcwinus de Luttere, Albertus Bok,
Arnoldus Bok, Ludolfus camerarius milites, Arnoldus et Iohannes
fratres de Dotessem, Conradus de Saldere et Conradus marschalcus
famuli, Bernardus de Hoygersum, Iohannes Dives, Thidericus Friso,
Bruno Insanus burgenses?) Hildensummenses et alii quam plures fide
digni. Datum Hildensum anno domini m?. cc?. xc?. vii*., quarto
ydus mai.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 58. Siegel des Bischofs
eingenüht und zerbrückelt. Gedr. Sudendorf, UB. IX, S. 89. Regest Doebner,
UB. I, S. 260 Nr. 513. Eine im Wesentlichen gleichlautende Urkunde des Bischofs
von Halberstadt ist datiert von August 17 (xvi9. kalendas septembris), Or. a. a. O.
Nr. 59 mit beschädigtem Siegel des Bischofs, gedr. Schmidt, Halberst. UB. I (Publ.
aus den Preuss. Staats- Archiven Bd. 21), S. 582 Nr. 1667, Sudendorf, a. a. O.
Vgl. auch die Anm. zu Schmidt a. a. O. Nr. 1703.
1144. Abt Ernst des Michaelisklosters bestimmt den Hof in
Bekum mit Zubehör zur Aufbesserung der Bekleidung der Mönche.
1297 Mai 27.
In nomine domini amen. Ernestus dei gracia abbas monasterii
sancti Michahelis in Hildensem omnibus in perpetuum. Ad perpetuam
rei memoriam notum fecimus tam presentibus quam futuris, quod,
cum nostros dominos et confratres aliqualem habere defectum in
vestibus vidissemus, nos de ipsorum defectu moti animo compassivo
curiam nostram sitam in Bekem cum quinque mansis et viginti
iugeribus ad ipsam curiam pertinentibus, quam curiam per propriam
industriam comparavimus, nostro conventui ad emendationem vestium
nostrorum confratrum dedimus perpetuis temporibus possidendam
ipsam curiam cum mansis et iugeribus supradictis et cum omnibus
attinenciis in villa, campis, silvis, pratis, pascuis ad ipsam curiam
spectantibus nostro conventui libere resignando. Quam donationem
per nos factam litteris presentibus confirmamus, volentes nichilomi-
nus, eam a nostris successoribus perpetuis temporibus inviolabiliter
observari. Et ne — —. Datum anno domini m. cc?. Ixxxx?. sep-
timo, viV. kalendas iunii. De istis bonis dantur custodi sex solidi
et karitatario duodecim solidi.
1) Or. Erbertus. 3) Or. burgensenses.
1297. 563
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 93. Siegel des Abtes und
des Konventes.
1145. Bischof Siegfried, der vom Andreasstifte 25 Mark zum
Ankauf einer Präkarie (pro redemptione precarie) erhalten hat, ye-
nehmigt, dass, wenn eine Präbende erledigt ist, der zu dieser Ernannte
nicht eher ihre Einkünfte beziehe, bis die zweite erledigt sei, desgleichen
bei der zweiten, dritten und vierten Präbende; ferner dass der mit Er-
laubnis abwesende Kanoniker die eine Hälfte der Einkünfte seiner
Präbende erhalte, die andere Hälfte das Kapitel, welches aber die
Obliegenheiten des Abwesenden zu versehen habe; ferner dass der zum
Kanoniker Angenommenen vor dem Genuss seiner Intraden eine Mark
Silbers für Paramente an das Stift zahle; endlich bestätigt er dem
Stifte alle diesem von seinen Vorgängern gemachten Vergünstigungen.
Hildesheim 1297 Mai 31 (pridie kalendas iunii).
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 19. Be-
schädigte Siegel des Bischofs, des Domkapitela und des Andreasstiftes an roten
und grünen Seidenfäden. Gedr. Doebner, UB. III, S. 657 Nachtr. Nr. 46.
41146. Bischof Hermann von Halberstadt verzichtet auf die Klage
gegen die Klöster Walkenried, Marienthal, Riddagshausen und Michael-
stein, welche er vor dem Bischofe (Bruno) von Naumburg, dem Abt
(Ernst) des Michaelisklosters und dem Propste (Heinrich?) vom Riechen-
berg als päpstlichen Deputierten gegen sie erhoben hatte. Halberstadt
1297 Juni 20 (xii. kalendas iulii).
Gedr. Walkenrieder UB. (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 370
Nr. 581, Leuckfeld, Antig. Blankenb. S. 68, Schmidt, UB. des Hochstifts Halber-
stadt II ( Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) S. 591 Nr. 1665.
1147. Ritter Johann von Adensen und Söhne übereignen der
Kapelle in Wittenburg drei Morgen in Boitzum. 1297 Juni 27.
Iohannes miles dictus de Adenoys et Fredericus canonicus
maioris ecelesie in Hildensem et Iohannes filii eiusdem omnibus in
perpetuum — —. Notum esse volumus in hoc scripto presentibus
et ad posteros devenire, quod tres iurnales sitos apud Botgem cum
fundo molendini ibidem, quos Iohannes dictus Sodeman a nobis in
pheudo habuit, post liberam ipsius et suorum heredum resignacionem
capelle in Wittenburch et inclusis ibidem divino officio presidentibus
conferimus liberaliter et proprietatem cum omnibus suis pertinenciis
sempiterno tempore possidendam, renunciantes omni iuri, quod
86*
564 1297.
hucusque habuimus in eisdem. Ne vero — —. "Testes huius rei sunt
Iohannes miles dictus de Geynhusen et Henricus de Dedensen et Con-
radus Mortificator et Ghiseko de Holenwege presentibus aliis fide dignis.
Datum et actum anno domini m? ec? xcvii., quinto kalendas iulii.
Or. im Germanischen Museum in Nürnberg. Stark beschädigtes Siegel Johanns.
1148. .Edelherr Johann von Adensen schenkt mit Zustimmung
seiner Söhne Friedrich, Domherrn, und Johann, seiner Töchter und
des Junkers Gerhard von Hallermund dem Kl. Wülfinghausen dritte-
halb Hufen in Harboldesen, die ihm Hermann Sconehals resigniert
hat. Eldagsen 1297 Juli 5 (tercio nonas iulii).
Huius rei testes sunt et presentes fuerunt Iohannes de Rodhen
canonicus ecelesie Hildensemensis, Gheroldus prepositus sororum
sancte Marie Mag(dalene civit)atis eiusdem, Hildebrandus plebanus
in Biscopincherodhen, Thedolfus viceplebanus in Eldagessen, Er-
nestus pincerna, (Arnoldus et) Albertus dicti Boc, Boldewinus de
Stenberghe, Iohannes de Gheyghusen milites, Hermannus Boc,
lohannes et Thidericus fratres dicti de Wlvinghe, Albertus et Fri-
dericus et Hinrieus fratres dicti de Geyghusen, Otto et Borchardus
fratres dicti Gripen, Iohannes de Molendino famuli.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 46, mit dem Siegel
Friedrichs und Gerhards, das Johanns abgefallen. Gedr. v. Hodenberg, Calen-
berger UB. VIII, S. 36 Nr. 44 ohne Tagesangabe.
1149. Bischof Siegfried setzt wegen der beschränkten Mittel des
Domstiftes in Goslar die Zahl der Domherren und Präbenden daselbst
auf 24 fest. Hildesheim 1297 Juli 6 (ii. nonas iulii, pontificatus
nostri anno xvii?.).
Testes sunt Arnoldus decanus, Vulradus Montis prepositus,
Bernardus scholasticus, Bernardus cantor, Ropertus thesaurarius,
Iohannes cellerarius, Heynricus et Otto de Woldenberge, Borchardus
de Scrapelo canonici Hildensemenses necnon viri religiosi . . prior
cum . . lectore fratrum Predicatorum in Hildensem, gardianus cum
. . lectore fratrum Minorum ibidem.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Bischofs und des Domkapitels an
roten Seidenschnüren. Gedr. Bode, UB. II, S. 510 Nr. 520.
1150. Papst Bonifaz VIII. bestätigt dem Kl. Marienrode den
Besitz der Kirche in Kirchrode, welche es vom Bischof und Domkapitel
1297. 565
gegen das Patronatsrecht der Kirche in. Gross-Freden eingetauscht hat.
Orvieto 1297 Juli 6 (pridie nonas iulii, pontificatus nostri anno tercio).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767 fol. 168 in der Kgl.
Bibliothek zu Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 113 Nr. 108. Potthast, Reg.
pont. 24 536.
4151. Die Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfen-
büttel entsagen zur Sühne für begangene Unbill der Vogtei der Kirche
in Ohrum (Orem) mit der Bedingung, dass der Priester daselbst ihrer
Eltern und ihre Memorie wöchentlich feiert. 1297 Juli 11 (v9. idus
iulii, in die translacionis sancti Benedicti abbatis).
— — presentem litteram super hoc confectam sigillis presentibus
nostro videlicet et domini Arnoldi decani Hildensemensis consan-
guinei nostri dedimus roboratam. Testes huius rei sunt dominus
Ernestus abbas monasterii sancti Michahelis, dominus Wlradus sancti
Mauricii prepositus, dominus Gherardus de Rothenberg, magister
Olrieus canonicus sancti Iohannis, dominus Bertoldus capellanus
domini decani clerici, Thidericus de Rothighe, Henricus de Minda,
Absalon layci.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 94. Rundes Siegel des
Domdechanten und schildfórmiges des Burchard. Gedr. Asseburger UB. I, S. 314
Nr. 495 woselbst zu verbessern Z. 3 viris prudentibus, Z. 13 cymiterio, Z. 18 vigilias.
Daselbst Exkurs über die Verwandtschaft des Domdechanten Arnold von Warberg
mit den Ausstellern. Gedr. nach Kopie Lüntzel, Ältere Diözese S. 412.
1152. Die Bürger Bruno Insanus und Johann Luceken gestatten
dem Domkapitel den Rückkauf von vier Hufen in Drispenstedt mit drei
Hufen in Harlesem und den Zehnten, die sie von jenem für 150 Mark
Silber gekauft haben, mit Kündigung auf Michaelis und Rückkauf zu
Ostern oder umgekehrt. 1297 Juli 11 (v9. ydus iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 347. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr.
Doebner, UB. 1, S. 260 Nr. 514.
1153. Bischof Siegfried bekundet, dass Margarete, Wittwe des
Konrad von Kalefeld, mit Zustimmung ihres Bruders Konrad von
Gandersheim, Ritters, die Rente einer halben Mark aus einem Hause
in Gravesdorpehusen dem Kl. Walkenried verkauft hat. 1297 Juli 13
(in festo beate virginis Margarete).
566 1297.
Testes quoque huius rei sunt Conradus de Gandershem pre-
dictus, Ludolfus camerarius, Ger(hardus) de Gandershem, Lippoldus
de Dalem milites.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Walkenried fol. 800 im
Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel. Regest UB. des Stiftes Walkenried (UB. des
histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 372 Nr. 583.
1154. Die Grafen Albert und Friedrich von Wernigerode über-
tragen dem Bischof das Eigentum mehrerer Güter. Hildesheim 1297
September 3.
Nos Albertus et Fridericus dei gratia comites in Wernigerode
omnibus in perpetuum. Recognoscimus presentibus protestantes,
quod unanimi consensu fratrum nostrorum videlicet Gevehardi, Con-
radi, Wlradi, et filiorum nostrorum Conradi et Friderici et heredum
nostrorum venerabili domino nostro Syfrido episcopo Hildensemensi
et sue ecclesie damus proprietatem novem mansorum in Kerchymbere
et octo in Holthymbere, octo curiarum in Ynnghesen cum decima
ibidem, quatuor curiarum in Gerwerdessen cum omnibus eorum
attinentiis tam in villis quam extra villas, pratis, pascuis, silvis,
viis et inviis, quesitis et inquirendis, aquis aquarumve decursibus,
molendinis, advocatiis iure perpetuo possidendam promittentes nichi-
lominus, ut, cum heredes nostri ad annos discrecionis pervenerint,
idem facient et factum nostrum inviolabiliter observabunt. Et hoc
nobiscum nobilis vir Hinricus comes de Regensten conpromisit. In
cuius facti — —. Testes sunt venerabilis dominus noster Her-
mannus episcopus Halberstadensis, nobilis vir Borchardus comes de
Mansvelt, Bernhardus de Olwnstede, Iohannes de Digelstede, Eber-
hardus de Yerksem, Petrus de Szemmenstede milites et viri alii
plurimi fide digni. Datum Hildensem anno domini m^. cc. xc, viio.,
tercio nonas septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 348. Die beiden
Siegel wenig beschädigt.
1155. Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster
Bernhard und das Domkapitel übereignen dem Kreuzstift einen Garten
bei der Neustadt, den der Dechant Leonhard, Scholaster Bertold, The-
saurar Johann und das Kapitel desselben Stiftes von den Bürgern
Hildebrand und Dietrich Burmester zur Beleuchtung angekauft haben,
indem Elias, Pfarrer in Bruchmachtersen (Machtersem apud Lechten-
1297. 567
berge), die Testamentsvollstrecker des verstorbenen Pfarrers Hermann
der Neustadt und der Thesaurar Johann zu dem Kaufpreise beitragen.
Hildesheim 1297 September 18 (xiiiiv. kalendas octobris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 216. Beide Siegel verloren.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 261 Nr. 515.
1156. Ritter Johann von Dahlum und seine Söhne Emgelbert
und Rudolf verzichten zu Gunsten des Kl. Lumspringe auf alles Recht
an den von ihnen beanspruchten Gütern in Solenhusen. 1297 Oktober 9
(in die beati Dionisii et sociorum eius).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 77. Von den gut erhaltenen
drei Siegeln zeigen das des Johann und das des Rudolf einen Greifenkopf, das
des Engelbert geteilt, im unteren Felde zwei Fehpfähle.
1157. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg und
Heinrich, Ludolf und Burchard, Söhne des verstorbenen Grafen Ludolf
von Wohldenberg, verkaufen ihrem Verwandten, dem Grafen Heinrich
von Wohldenberg, für zehn Mark Silber zwei Hufen in Bönnien
(Boningen), welche einst Gerhard von Bönnien besass, indem sie sich
und der Wittwe Gerhards den Rückkauf vorbehalten. 1297 Oktober 12
(sabbato ante diem beati Galli).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 349. Die drei
Siegel verloren.
1158. Propst Volrad, Dechant Ludegher und das Kapitel des
Moritzstiftes bekunden, dass der Scholaster Konrad und der Kanoniker
Hildebrand vom Damme als Testamentsvollstrecker des Kononikers
Heinrich de Cellario viertehalb Hufen bei Moritzberg (in villa nostra
Montis) vom Kantor Johann Marcolfi zur Feier des Anniversares
Heinrichs gekauft und demselben verpachtet haben. 1297 November 15
(xvii?. kalendas decembris).
Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 63. Siegel des Propstes
und des Kapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 263 Nr. 517.
1159. Bischof Siegfried bekundet, dass das Kl. Marienrode,
welches in dem im Kirchspiel Dinklar gelegenen Dorfe Wendhausen
eine Kapelle errichtet hat, eine Mühle und Hausstelle in Dinklar zur
Entschädigung der Mutterkirche dem Pfarrer daselbst übertragen hat,
dem nur die Visitation und die Verwaltung der Sakramente zustehen
solle. 1297 Dezember 21 (in die Thome apostoli).
568 1297.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 78. Beschädigtes Siegel des
Bischofs und gut erhaltenes des Pfarrers Arnold in Dinklar, das des Archidiakons
verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 114 Nr. 104.
1100. Erzbischof Burchard von Magdeburg und Bischof Hermann
von Halberstadt erteilen allen, welche zum Bau des Chores und zum
Schmuck der Andreaskirche beisteuern und sie an bestimmten Festtagen
besuchen, vierzig Tage Ablass. 1297. |
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreästift Nr. 17.
Bruchstück des Siegels des Erzbischofs, das des Bischofs verloren. Gedr. nach
Copie Doebner, UB. I, S. 264 Nr. 518.
1161. Genannte Erzbischöfe und Bischöfe verheissen den Besuchern
und Unterstützen der Andreaskirche Ablass. Rom 1297.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 45v
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 661
Nachtr. Nr. 52.
1162. Frater Egidius Bituricensis,!) Philippus Salernitanus,
Basilius Iherosolimitanus archiepiscopi,2) Iohannicius Mucicensis,*)
Bonaventura Ragusinus, Bartholus Orthanus, *) Raynaldus*) Alatrinus,
Sthephanus Opidensis, Franciscus Senegaliensis, Iohannes Wynto-
nyensis, Iohannes Capaduaquensis,9) Azo Casertanus, lacobus Mil-
lopotamensis,?) Hubertus Feretranus, Sabbas Militensis,®) Volradus
Brandenburgensis, Aymardus Lucerie, Cyprianus Bovensis, Maurus
Amiliensis et Romanus Croensis episcopi erteilen denen, welche die
Bartholomäikirche an genannten Festen besuchen und sie unterstützen,
vierzig Tage Ablass. Rom 1297.
Abschrift des 16. Jahrh. in Ms. 324 fol. 232 in der Beverinischen Bibliothek
zu Hildesheim. Bis auf die Aussteller wörtlich mit der vorhergehenden überein-
stimmend, soweit nicht der Abschreiber an den Abweichungen Schuld ist.
1163. Das Kreuzstift bestimmt, um eine Bitte des Bischofs Sieg-
fried erfüllen zu können, dass die Präkarie einer Präbende, ausge-
nommen die Präsentien, verkauft werden könne und der zu dieser
Präbende Erwählte mit dem Namen der Kanonie sich begnüge. Hildes-
heim 1297. |
1) Cop. Bitiricensis. 2) archiep. fehlt im Cop. 5) Cop. Mucisensis. *) Cop.
Orthonius. 5) Cop. Baunaldus. ®) Cop. Capadnaquensis. ?) Cop. Millopotonensis.
8) Cop. Milicensis.
1297. 569
G(evehardus) dei gratia prepositus, .. L(eynardus) decanus et capi-
tulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis. Cum venerabilis dominus
noster episcopus Hildensemensis ob reverende sue sedis congruam
reformationem necessariam petitionem ad nos et ad alias ecclesias
sibi subiectas humiliter et suppliciter dirigeret, nec haberemus, unde
petitioni sue possemus satisfacere congruenter, eiusdem domini nostri
episcopi devotis precibus inclinati et usi consilio discretorum cum
magno tamen gravamine nostro precariam unius prebende presentiis
dumtaxat exceptis, prout petivit, ad unius atque solius persone vitam
concessimus vendendam statuentes, quod fructus prebende proxime
vacantis, licet ad ipsam prebendam elegerimus vel eligamus, ut
tenemur, aliquam personam, illius prebende fructus illi, qui emit
precariam, serviant quoad vivit. Sed medio tempore electus ad
prebendam solo canonie nomine sit contentus. Quod si durante illa
precaria secundam prebendam vacare contingerit, ad illam similiter
eligemus, sed primo electo nostro erit prima prebenda vacans cum
fructibus assignanda et secundo electus erit exspectans postmodum
sicut primus. Et sic deinceps observabitur ista pecaria permanente.
In huius nostre ordinationis evidens testimonium presentem litteram
sigillo nostri capituli fecimus sigillari. Et nos Siffridus dei gratia
Hildensemensis ecclesie episcopus ordinationem predictam in sub-
sidium ecclesie nostre factam auctoritate ordinaria confirmamus.
Si quis autem — —. Datum et actum Hildensem anno domini
m", cc?. nonagesimo septimo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 217. Beschädigte Siegel des
Propstes, des Kapitels und des Bischofs.
1164. Vierzehn Erzbischöfe bezw. Bischöfe erteilen allen, welche
das Kreuzstift an genannten Festtagen besuchen und für die Seelen
Genannter beten, 40 Tage Ablass. Bischof Siegfried genehmigt und
vermehrt ihn. Rom 1297.
Universis!) sancte matris ecclesie filiis, ad quos presentes
littere pervenerint, nos dei gratia Basilius Ierosolimitanus, Philippus
Salernitanus, Bonaventura Ragusinus, frater Egidius Bituricensis,
Iohannicius Mucicensis archiepiscopi, Petrus Pistoricensis, Bartholus
Orthanus, Azo Casertanus, Franciscus Senogaliensis, Hubertus
Feretranus, Iohannes Capaduaquensis, Basilius Calvensis, Perronus
I) Verlängerte und Prunkschrift.
570 1297.
Larinensis et Aimardus Lucerie episcopi salutem in domino sempi-
ternam. Alma mater ecclesia — —. Cupientes igitur, ut ecclesia
sancte Crucis Hildensemensis civitatis congruis honoribus frequen-
tetur et a cunctis Christi fidelibus iugiter veneretur, omnibus vere
penitentibus et confessis, qui ad predictam ecclesiam in festis sub-
scriptis videlicet domini nostri Ihesu Christi annunciationis, nativi-
tatis, epiphanie, passionis, resurrectionis, ascensionis, pentecostes
necnon in singulis festis gloriose semper virginis genitricis dei
Marie, in festo quoque omnium sanctorum et in memoria omnium
animarum, in dedicatione eiusdem ecclesie, in festo beati Bonifacii
pape et per octavas predictarum festivitatum seu quocumque die
vel tempore causa devocionis vel peregrinationis accesserint et pro
anima Henrici quondam comitis de Woldenberge occisi prope Graves-
torpe, pro animabus quoque Asquini de Stenberge, Ludolphi de Borsem,
Hillemari de Oberge, Borchardi de Saldere, Heynonis et Annonis de
Heynburch militum cum suis sociis occisorum in Helmenstede,
Syfiridi de Rutenberge militis occisi in Northusen, qui omnes circum-
venti ab inopinatis et dolosis hostibus nequiter sunt occisi, preces
salutares effuderint et pro animabus omnium circa dictam ecclesiam
sepultorum vel sepulturam ibidem eligencium necnon pro anima
illius, qui hanc indulgenciam impetravit, pro anima quoque venera-
bilis patris domini Syffridi de Querenvorde episcopi Hildensemensis,
qui ipsam indulgenciam ratificans augmentavit, et pro animabus
omnium fidelium defunctorum deum devote rogaverint, seu qui dictam
ecclesiam in suis negociis aut personis vel quibuscumque necessariis
consilio vel auxilio, ope vel opera, verbo vel facto sincere promove-
rint seu eidem quicquam boni caritative contulerint, nos de omni-
potentis die misericordia ac beatorum Petri et Pauli apostolorum
eius auctoritate confisi singuli nostrum singulas quadraginta dierum
indulgencias de iniunctis sibi penitenciis, dummodo ad id diocesani
consensus accesserit, misericorditer in domino relaxamus. ln cuius
rei testimonium presenti scripto sigilla nostra duximus apponenda.
Datum Rome apud sanctum Petrum anno domini m?. cc?. nonagesimo
vii*., pontificatus domini Bonifacii pape octavi anno tercio. Et nos
Syffridus dei gratia episcopus Hildensemensis dictis indulgenciis
consensum addentes ipsasque gratas et ratas habentes nostra auc-
toritate ordinaria dies indulgenciarum adiecimus quadraginta. In
euius rei testimonium iussimus sigillum nostrum apponi anno domini
supradicto.
1297. 571
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 218. Vierzehn Siegel in
rotem Wachs (nur das des Bischofs von Bourges in grünem) an roten und gelben
Hanffäden. Das letzte, das des Bischofs Siegfried, scheint nie daran befestigt ge-
wesen zu sein.
1165. Das Moritzstift bestimmt über die Obedienzien. | 1297.
Anno domini m?. cc?, nonagesimo septimo diffinitum est a do-
minis nostris, quod quilibet obedienciarius fructibus obediencie sue
consideratis sequenti sexta feria post festum sancti Viti!) martiris
veniens dicet coram capitulo nostro, utrum velit vel possit dare
debitam et ordinatam de sua obediencia pensionem per annum tunc
instantem. Quod si non, capitulum faciet colligi fructus inde pro-
venientes et distribuet. Si autem dicat, se velle respondere, tene-
bitur omni dilatione postposita suis certis temporibus pensionem
integre ministrare, nisi medio tempore incendio vel aliquo simili
dampno lesus fuerit, quod capitulo nostro notorium faciet et graciam
obtinebit. Item si quis fructibus obediencie sue perceptis diem
supersedeat, in quo tenetur dominis nostris aliquid ministrare, domi-
nus decanus post quindecim dies statim ex officio suo tam diu ipsum
incarcerabit, donec omnia dederit expedite. Preterea si duo unam
obedienciam habuerint et si unus eorum moritur, alter eam integram
obtinebit. Cum autem vacare contigerit aliquam obedienciarum,
primo illam habebit maior presbiter, secundam cum vacaverit habebit
maior dyaconus, terciam maior subdyaconus secundum ordinem et
stallum eorundem. Quod si deinceps alia vacaverit, incipiendum
est iterum a presbitero, qui immediate sequitur maiorem presbite-
rum, et deinde ad secundum dyaconum, de dyacono ad secundum
subdyaconum, et ita gradatim descendendo ad personas singulas erit
firmiter observandum. Item si quis dyaconus, ad quem spectaret
proxima obediencia, medio tempore fiat presbiter, perdit ius illius
obediencie et pertransit ipsum ordo, ita?) quod exspectare debet,
donec tangat ipsum ordo, per quem percipiunt obediencias alii sacer-
dotes. Idem erit de subdyacono, si fuerit in dyaconum ordinatus.
Preterea nullus fratrum absencium aliquam obedienciam obtinebit.
Quod si sacerdotum aut dyaconorum sit minor numerus quam sub-
dyaconorum et omnes habuerint obediencias, contenti erunt, donec
subdyaconi singuli singulas obediencias sint adepti, et idem de
sacerdotibus et dyaconibus flet, si eorum numerus sit minor.
1) Viti auf Rasur. *) ita quod—ordo doppelt geschrieben.
572 1298.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 37
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1166. Bischof Siegfried übergiebt dem Moritzsüift den Liten
Johann, Sohn des Werner von Grafelde (Grafle), mit eventueller Nach-
kommenschaft. 1297.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 64. Beschädigtes Siegel des
Bischofes.
1367. Domdechant Arnold von Warberg und Propst Bodo von
Riechenberg transsumieren die Schenkungsurk. König Heinrichs III.
für das Domstift in Goslar über Harlingerode d. d. 1053 Juni 3 und
die in dem Todtenbuche des Domstiftes enthaltenen Aufzeichnungen über
die Güter in Harlingerode. O. D. (1297—1303).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel des Domdechanten und beschädigtes
des Propstes. Gedr. Bode, UB. II, S. 579 Nr. 606, Regest a. a. O. III, S. 6 Nr. 9.
1165. Herzog Albert von Braunschweig übereignet dem Kl.
Heiningen eine halbe Hufe in Crelighe, welche Christian von Jerxheim
von ihm zu Lehn hatte. 1298 Januar 13 (in octava ephifanie domini
nostri).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 46. Beschädigtes Siegel des
Herzogs an grünen Seidenfüden. Gedr. Asseburger UB. I, S. 318 Nr. 500, wo zu
lesen Zeile 2 S. 319 sanctarum monialium und Zeile 6 Fredericus.
1169. Bischof Siegfried gestattet dem Stifte Riechenberg die
Anlage von Neurodungen. Hildesheim 1298 Januar 29 (iiii. kalendas
februarii).
Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 319, danach Bode, UB. II, 8. 515 Nr. 527.
1170. Propst K. von Heiningen übergibt eine halbe Hufe von
den dem Kloster durch den Laienbruder Bodo geschenkten vier Hufen
in Seinstedt den Nonnen zur Anschaffung von Schuhen. 1298 Februar 3.
C.!) dei gratia prepositus in Heninhe omnibus presencia visuris
salutem. Noverint universi, quod nostris dedimus dominabus dimidium
mansum, quem contulit ecclesie nostre frater Bodo noster conversus
et sui fratres alii seculares cum aliis quatuor mansis sitis in Sen-
stede, ad earum calcios comparandos tali adiecta conditione, quod
de cetero nullos requirant caleios a nobis nec a nostris successori-
1) Cop. hat Conradus, aber ohne Beleg.
1298. 519
bus, sed sibi personaliter hos procurent. Ne aliquis hanc ordina-
tionem infringat, sigillo nostro ac venerabilis domini prepositi de
Dorstat fecimus roborari. Datum anno domini m9. cc?. xc?. viii.,
in crastino purificationis sancte Marie virginis.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Heiningen Nr. 47. Beide Siegel beschädigt.
1171. Die von Dorstadt übereignen dem Maria- Magdalenenkloster
neunzehn Morgen in Ottbergen. 1298 Februar 24.
In nomine domini amen. Nos Fridericus et Walterus nobiles
dicti de Dorstat omnibus in perpetuum — —. Notum esse volumus
tam presentibus quam futuris, quod cum nostra voluntate et sub
titulo nostro Bernardus scolasticus Hildensemensis frater noster
carnalis decem et novem iugerum apud Otberge sitorum, que vulga-
riter Langelage nominantur, que eciam feodali iure tenebat a nobis
Everhardus de Dungem, ab eodem Everhardo recepit!) resignacionem.
Nos vero gratuito munere recepto concorditer heredum nostrorum
omnium cum consensu videlicet Friderici, Burchardi, Lutgardis
uxoris domini Dithard de Rosdorpe, Gerdrudis uxoris Conradi de
Meinersem et Adelheidis supradictorum agrorum proprietatem cum
omni iure suo conventui sancte Marie Magdalene apud muros Hil-
densemenses contulimus in hiis scriptis. Ut autem — —. Acta
sunt hec anno incarnacionis domini m. cc9. xc9. viii?., in die sancti
Mathie apostoli gloriosi.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 134. Von den beiden
runden Siegeln das des Walther am Rande beschädigt, geteilt und überdeckt von
dreireihig geschachtetem Schrägrechtsbalken. Eberhard von Düngen resigniert mit
seiner Frau Rikeza und seinen Söhnen Siegfried und Jordan die 19 Morgen denen
von Dorstadt 1299 Mürz 29 (dominica qua cantatur Letare lerusalem), Or. a. a. O.
Nr. 135, Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt drei
Streitkolben neben einander.
1172. Bischof Siegfried überträyt der Domkirche den halben
Zehnten in Wanchkenstede (Wachkenstede), den der Domscholaster
Bernhard von Heinrich Frankenberg gekauft und letzterer ihm resigniert
hat. 1298 März 10 (sexto idus marcii).
Testes autem huius facti?) sunt Bernhardus de Meinnersem
cantor, lohannes de Roden, Henricus de Woldenberge, Otto de
Woldenberge canonici Hildensemenses, Bertoldus Dives canonicus
I) recepit über der Zeile nachgetragen. Abweichungen in B: *) facti huius.
514 1298.
ecclesie sancte Crucis, Hernestus pincerna miles, Bernhardus de
Hoiersem, Iohannes Dives cives!) Hildensemenses.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Domstift Hildesheim Nr. 350 und Nr. 351 (B), an beiden Siegel des Bischofs
und beschädigtes des Domkapitels. Gedr. nach beiden Or. Doebner, UB. I, S. 264
Nr. 519.
1173. Propst Gebhard, Dechant Leonhard und das Kapitel des
Kreuzstiftes verkaufen mit Zustimmung des Bischofs Siegfried dem
Cyriacistift in Braunschweig für 30 Mark vier Hufen in Thiede, die
sie von den Erben des (f) Roseke Vorlornenen, Bürgers in Braunschweig,
wiedergekauft haben. Hildesheim 1298 März 12 (iii9. idus marcii).
Testes sunt Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Otto de
Woldenberghe canonici Hildensemensis ecelesie, Baldewinus thesau-
rarius, Bertoldus scolasticus et Ludolfus de Weneden canonici ec-
clesie sancti Blasii in Brunswic.
Aus dem Diplomat. Stederburg. II, S. 13 im Landeshauptarchiv zu Wolfen-
büttel. Regest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 212 Nr. 435.
1174. Bischof Siegfried bestätigt den Balduin von Campe als
Dechanten des Blasiusstiftes in Braunschweig. Peine 1298 März 16
(dominica Letare).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 126. Siegel von
dem von der Urk. geschnittenen Pergamenstreifen verloren.
1175. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Konrad
Howardi dem Godehardikloster für sechs Mark Silber neun Morgen
Land in Emmerke (Embrike) verkauft und für sich und seinen ab-
wesenden Bruder Heinrich die Bürger Dietrich Glockengiesser (Fusor
campanarum) und Hermann von Uppem als Bürgen gestellt hat. 1298
April 30 (in vigilia Walburgis virginis).
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 18 in
der Beverinischen Bibliothek, gedr. nach dem jetzt nicht zu findenden Cop. des
14. Jahrhunderts im Pfarrarchiv der Godehardikirche zu Hildesheim Doebner,
UB. I, S. 221 Nr. 445 ohne Datum.
1176. Johann von Roden, Domherr, Albert Bock und Bernhard
Heide (Heydene) bekunden, dass Bischof Siegfried drei Hufen in der
Rodung bei Wendhausen, welche ihm Heinrich Storm resigniert hat,
Abweichungen in B: !) cives Hild. fehlt.
1298. 575
dessen Bruder Hildebrand zu Lehn gegeben hat. Ruihe 1298 Mai 23
(feria sexta ante festum penthecostes).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 79. Die drei Siegel stark
beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 115 Nr. 105.
1177. Bischof Siegfried erteilt allen, welche zum Bau und zur
Unterstützung der Kranken des H.-Geist-Hospitales in Hamburg bei-
tragen, vierzig Tage Ablass. Schloss Ruthe 1298 (Ende May.
Gedr. Lappenberg, Hamburg. UB. I, S. 757 Nr.910. Nach dem Ausstellungs-
ort (vgl. vorherg. Nr.) hierher zu setzen.
1178. Das Kl. Dorstadt verkauft dem Braunschweiger Bürger
Konrad bei st. Jacob die Einkünfte des Zehnten in Gross-Rhoden zur
Leibzucht seiner Tochter Margarete, Nonne in Dorstadt, und zu seinem,
seiner Frau und Töchter Jahrgedächtnis. 1298 Juni 5.
Iohannes dei gratia prepositus, Margareta priorissa totumque
collegium sanctimonialium ordinis sancti Augustini in Dhorstat om-
nibus presens scriptum visuris salutem in domino. Notum esse
volumus universis Christi fidelibus tam presentibus quam futuris,
quod dominus Conradus apud sanctum Iacobum burgensis in Brunes-
wich emit a nobis filie sue domine Margarete sanctimoniali nostri
collegii proventus decime nostre in maiori Rodhen pro triginta
duabus marcis puri argenti sub hac forma, ut ipse omnes proventus
predicte decime nomine filie sue predicte singulis annis integre re-
cipiat, quamdiu ipsa vivat, et de eisdem proventibus, quibus ipsa
salva sibi prebenda sua indiget, paterna caritate sibi ministret et
procuret. Si vero ipsum premori contigerit, tunc ipsa presentibus
sibi concessa licentia alium, quemcumque voluerit, eliget, qui pre-
dictos proventus recipiat et de eis, quibus ipsa indiget, vice et
nomine patris sui pie sibi provideat et procuret. Post mortem
autem ipsorum amborum predicti proventus ad officium camere nostre
sine omni contradictione et inpedimento cuiuslibet prepositi perpetuo
permanebunt. Pro quorum elargitione caritativa nobis facta dicti
domini Conradi et uxoris sue domine Margarete et filiarum suarum
Ghertrudis et Margarete predicte anniversarios singulis annis per-
agemus. Insuper domino Conrado et uxori sue predictis concedimus
per presentes plenam participationem omnium missarum, orationum,
abstinentiarum, ieiuniorum, vigiliarum ceterorumque bonorum operum,
que per collegium nostrum perpetuo fieri dederit dominus noster
576 1298.
Ihesus Christus. Ut igitur — —. Testes etiam sunt provisores
nostri collegii videlicet dominus Echelinghus prope Cimiterium, Her-
mannus Eyko, Wasmodus de Urdhe, Conradus de Odhendhorp bur-
genses in Bruneswich et plures alii clerici et layci fide digni. Acta
sunt hec anno domini m?. cc. xc9. octavo. nonas iunii.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Konventes gut erhalten, das des
Propstes fast zur Hälfte verloren. Gedr. Hünselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig II, S. 550 Nr. *435.
1179. Graf Otto von Wölpe heisst gut, dass sein rerstorbener
Bruder Burchard dem Bischofe (Siegfried) den Zehnten von 23 Hufen
in Stedere resigniert hat, und. spricht dem Siegfried Scahdewolde jedes
Recht an dem Zehnten ab. Neustadt (in Nova civitate) 1298 Juni 25
(in erastino beati Iohannis baptiste).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Ordinarius st. Blasii fol. 100 im Landes-
hauptarchiv zu Wolfenbüttel.
1180. Ritter Dietrich von Alten verkauft dem Kl. Marienrode
für 100 Bremer Mark vier Hufen mit dem Zehnten, zwei Hausstellen
und Gebäuden in Anderten, welche er vom Bischof Ludolf von Minden
zu Lehn hatte. 1298 Juni 27 (quinto kalendas iulii).
Testes sunt dominus Gerhardus comes de Halremunth, Iohannes
et Ludolphus de Goltorne, Luderus de Hanensze, Conradus Holt-
greve, Wilbrandus et Bartoldus fratres dieti de Reden, Thidericus
de Stockem milites, Iohannes de Lapidea domo, Gyseco de Lubeke,
Hermannus et Thidyricus fratres de Ryntelen, Arnoldus de Scerle,
Bernhardus Meyer, Iohannes de Gerdene burgenses Honoverensis
eivitatis.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. III, 148, fol. 127 im Kgl. St.- A. zu
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 116 Nr. 106, Regest Westfäl. UB. VI, S. 516
Nr. 1611.
1181. Ritter Wikbrand von Hareboldessen bekundet, von Abt
Heinrich und dem Konvente des Michaelisklosters Güter in Nettelrede
(Netelrethe) auf sechs Jahre erhalten zu haben, wofür die Ritter Eber-
hard von Alten und Wilbrand und Bertold Brüder von Reden bürgen.
1298 Juli 8 (in die Kyliani et sociorum eius).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 95. Vier beschädigte Siegel.
1298. 577
1182. Die Grafen von Wohldenberg übereignen dem Kl. Derne-
burg drei ihnen resignierte Hufen in Astenbeck. 1298 Juli 20.
Nos Hermannus et Henricus, Conradus et Ioannes laici, Hen-
ricus et Otto Hildensemensis ecclesie canonici, Henricus, Ludolphus
et Borchardus filii quondam comitis Ludolphi bene memorie, Hen-
ricus, Ludolphus et Otto filii comitis Henrici dei gratia comites de
Woldenberge omnibus in perpetuum, ad quorum notitiam vel audi-
entiam presens scriptum pervenerit. Notum esse volumus et con-
Stare, quod, cum Conradus dictus de Ceningen et filii sui Rembertus
et Walburgis cives in Astenbeke tres mansos, quos a nobis in feodo
tenebant, ibidem sitos sponte et voluntarie resignarent renuntiantes
omni iuri, quod habebant hactenus aut imposterum habituri erant
bonis in eisdem, nos accepta resignatione huiusmodi predictos mansos
et eorum proprietatem ad nos spectantem ecclesie in Derneborch
ad usus sanctimonialium pro remedio et salute animarum nostrarum
appropriando contulimus et in proprium dedimus cum omni iure et
utilitate liberos ab universo iugo servitutis perpetuo possidendos
nolentes litem vel controversiam ipsi claustro super dictis bonis
&ut ex parte nostri aut ex parte ea resignantium ullo tempore in-
ferre vel etiam inferentibus consentire, sed ipsa tam in proprietate
quam in possessione prefate ecclesie ab omni homine libere defen-
dere et legitime authorizare ac rite disbrigare volumus, eandem
proprietatis donationem ratam et inconvulsam servaturi. Ut autem
hec nostra collatio predicto monasterio liberaliter facta perpetuis
temporibus firma permaneat et inviolabiliter observetur, presentem
litteram sigillis nostris una cum sigillo venerabilis in Christo patris
ac domini nostri Sifridi Hildensemensis episcopi fecimus in evidens
testimonium communiri. 'Testes huius facti sunt idem venerabilis
in Christo pater ac dominus noster Sifridus Hildensemensis epi-
scopus, Henrieus de Steinberge, Henricus de Walmoden et Conradus
de Lindede milites, Henricus Swaf sacerdos et Andreas Bulle famulus
et alii quam plures. Actum et datum anno domini mcelxxxxviii.,
xiii. kalendas augusti.
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 108a, fol. 16 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1188. Herzog Albert von Braunschweig nimmt das Kl. Lam-
springe in seinen Schulz. Asseburg 1298 Juli 20.
Hildesh. UB. III. 87
518 1298.
Dei gratia nos Albertus dux de Bruneswich omnibus presentia
visuris vel audituris notum esse volumus, quod ecclesiam in Lamme-
springhe cum universis suis bonis ad ipsam pertinentibus sub nostram
protectionem recepimus divine remunerationis intuitu pariter et
tutelam volentes, ut nullus subditorum nostrorum vel officialium
dictam ecclesiam exactionibus indebitis seu gravaminibus quibuslibet
turbet in aliquo vel molestet. Addicimus insuper, ut nullus ex dictis
nostris officialibus contra predictam ecclesiam pandationem aliquam
faciat seu a quoquam fieri permittat, cum omnibus de ipsa queri-
moniam movere volentibus parati erimus secundum iuris ordinem
respondere. Datum Asseburch presente fratre nostro domino Hinrico
duce de Bruneswich inclito anno domini m?. cc?. nonagesimo viiio.,
dominica ante festum beate Marie Magdalene.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 79. Siegel des Ausstellers
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschüdigt. Gedr. Harenberg,
Hist. Gandersh. S. 789 zu 1290. Regest Asseburger UB. I, S. 319 Nr. 503.
1184. Bischof Siegfried überträgt dem Moritestift den ihm resig-
nierten vierten Teil des Zehnten in Gronau. 1298 Juli 21.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — ad
noticiam tam presentium quam futurorum cupimus pervenire, quod,
eum dilecti nobis in Christo .. prepositus, .. decanus et capitulum
ecclesie saneti Mauricii montis Hildensemensis quartam partem
decime in Empne que nunc Gronowe dicitur cum omni iure suo et
utilitate a Henrico et Conrado fratribus et a Ludolfo et Baldewino
etiam fratribus dictis de Elvede de consensu heredum suorum legitime
comparassent et predicti de Elvede ipsam quartam partem decime
nobilibus viris videlicet dominis Conrado et Iohanni!) fratribus et
Henrico, Ludolfo et Borchardo etiam fratribus comitibus dictis de
Woldenberch sive de Insula, a quibus ipsi illam quartam in feodo
tenuerunt, sine omni contradictione resignassent, et predicti comites
eandam quartam partem decime cum omni iure et utilitate sua,
sicut a nobis in feodo tenuerunt, nobis libere resignassent, nos
accepta libera eorum resignatione sepedictam quartam partem decime
in Empne nobis per dictos comites, ut diximus, resignatam ob reve-
rentiam beati Mauricii specialis patroni nostri et anime nostre
remedium de consensu nostri capituli cum proprietate et omni iure
suo et utilitate prefate ecclesie saneti Mauricii montis Hildense-
I) Or. Iohanne.
1298. 579
mensis contulimus et presentibus conferimus in nomine domini in
perpetuum possidendam. Ut autem — —. Huius rei testes sunt
Arnoldus decanus, Bernardus de Dorstat scolasticus, Bernardus de
Meinersem cantor, lohannes de Roden plebanus, Henricus et Otto
de Woldenberch canonici Hildensemenses, Ludolfus camerarius,
Ernestus pincerna, Albertus Bok milites et alii quam plures clerici
et laici fide digni. Actum et datum anno domini millesimo cc®.
nonagesimo octavo, xii. kalendas augusti. Conradus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 66. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels. Regest Doebner, UB. I, S. 265 Nr. 520. In einer Urk. desselben
Jahres in vigilia sancte Praxedis virginis (Juli 20) resignieren die Grafen Konrad
und Johann, Brüder, und Heinrich, Ludolf und Burchard, Söhne des Ludolf,
dicti de Woldenberg sive de Insula, den vierten Teil des Zehnten dem Bischof,
Or. a. a. O. Nr. 65 mit drei beschädigten Siegeln.
1185. Domkellner Johann und Domherr Hermann von Steinberg
genehmigen, dass das Siegel des Domkapitels an die Urkunde betr. den
vierten Teil des Zehnten in Gronau, den das Moritzstift gekauft hat,
gehängt werde. 1298 Juli 25.
Honorabilibus dominis .. preposito, . . decano et capitulo maioris
ecclesie in Hildensem Iohannes cellerarius, Hermannus de Steinberch
dei gratia eiusdem ecclesie canonici reverentiam debitam et honorem.
Ad devotam instantiam . . prepositi, . . decani et capituli eeclesie
sancti Mauricii montis Hildensemensis consentimus, ut littera de
quarta parte decime in Empne, quam emerunt, nunc vobis lecta et
sigillo domini nostri episcopi super proprietate eius sigillata, ut
etiam sigillo nostri capituli sigilletur, tenore presentium, ut diximus,
consentimus. Datum anno domini m. cc?. nonagesimo viii€., viiio.
kalendas augusti.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 67. Siegel des Kellners an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten, das andere fast
zur Hälfte abgefallen.
1186. Ritter Burchard von Wildenstein resigniert vor Bischof
Siegfried dem Kl. Wienhausen den Zehnten in Ohrum (Orem). Vechelde
1298 August 8 (viv. idus augusti).
Huius rei testes sunt dominus Aschwinus et dominus Thetmarus
de Luttere fratres, dominus Io(hannes) de Godenstede et dominus
Sifridus de Rutenberge milites, David Cronesben, Thomas cum
angelo cives Brunswicenses.
37°
580 1298.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. LX, 265, S. 36 im Kgl. St.- A. zu
Hannover.
1187. Ritter Basil von Rautenberg verkauft dem Kl. Marienrode
für 105 Hildesheimer Mark vier Hufen in Rautenberg (Rutenberge)
mit einer Hausstelle. 1298 August 10 (quarto idus augusti).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung Marienrode Nr. 81a.
mit den Siegeln des Basil und des Siegfried von Rautenberg an grünen Seiden-
fäden, und Nr. 81b mit dem Siegel des Basil an roten und grünen Seidenfäden,
das zweite verloren. Gedr. Marienroder UB. S. 117 Nr. 107. In einer weiteren
Urk. von demselben Datum stelli derselbe Bürgen für die spätere Zustimmung
seiner unmündigen Kinder zu obigem Verkauf, Or. a. a. O. Nr. 80 mit acht meist
gut erhaltenen Siegeln, gedr. a. a. O. S. 119 Nr. 108.
41188. Ritter Eckehard von Lebenstedt überträgt den halben Zehnten
in Köchingen (Cochinge) und zwei Hufen und eine Hofstätte daselbst
dem Blasiusstift in Braunschweig. Hildesheim 1298 August 12 (pridie
idus augusti).
— — Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus,
Iohannes de Rodhen plebanus sancti Andree, Ernestus pincerna,
Albertus Bok, Ludolfus camerarius milites rogati — — sigilla nostra
presentibus duximus apponenda.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Blasii Nr. 128. Siegel des
Bischofs und des J. von Roden stark beschädigt, die anderen vier weniger, das
des Ausstellers zeigt drei (2:1) Leopardenköpfe, des Ernst von Meienberg und
des Kümmerers Ludolf zwei Querbalken, das des Albert Bock (auf dem Siegel
Albertus iunior de Wlvinge) zwei sprungbereite Wölfe über einander.
1189. Bischof Ludolf, Propst Volquin, Dechant Gerold und das
Domkapitel in Minden schenken dem Kl. Marienrode vier Hufen in
Anderten, die Ritter Dietrich von Alten dem Kloster verkauft und ihnen
resigniert, und den Zehnten von zwei Hufen in Jeinsen (Geynhusen),
die von ihnen Graf Adolf von Holstein zu Lehn gehabt hat. 1298
August 15 (xviii. kalendas septembris).
Testes huius rei sunt Tethardus scholasticus, Iacobus cantor,
Arnoldus cellerarius, Gyso Vos, Ludolfus de Arnem, Lodewicus de
Bardeleve canonici, Iohannes Camerarius, Lippoldus de Mandeslo,
Iohannes de Lutbeke, Trepel, Iohannes de Barchusen milites.
Abschrift des 17. Zahrhunderts im Cop. III, 148, fol. 127» im Kgl. St.- A. zu
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 120 Nr. 109. Regest Westfäl. UB. VI, S. 517
Nr. 1616.
1298. 581
1190. Propst Volrad, Dechant Ludeger und das Kapitel des
Moritzstiftes bekunden, dass der Kanoniker Hildebrand vom Damme
und der Scholaster Konrad, Testamentsvollstrecker des Kanonikers
Heinrich Renfredi, zum Ankauf des letzten Viertels des Zehnten in
Gronau (in Empne que nunc Gronowe dicitur) aus dessen Nachlass
17 Mark Silber unter der Bedingung beigesteuert haben, dass davon
eine Rente von 40 Schilling zur nächtlichen Beleuchtung der Kirche
auf Mariä Geburt erworben werde. 1298 August 16 (xvii?. kalendas
septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 68. Gut erhaltenes Kapitels-
siegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 265 Nr. 521.
1191. Graf Heinrich von Regenstein übereignet dem Domkapitel
in Goslar eine Hufe in Zilly und stellt für die Zustimmung seiner
minderjährigen Söhne Heinrich und Ulrich als Bürgen den Domherrn
Heinrich von Wohldenberg in Hildesheim und den Grafen Johann vom
Werder. Derenburg 1298 August 17 (xviP. kalendas septembris).
Or. in doppelter Ausfertigung im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. Bode, UB. II,
S. 526 Nr. 538.
1192. Herzog Otto von Braunschweig und Lüneburg überträgt
dem Kl. Derneburg zwei Hufen in Wartjenstedt. 1298 August 25.
Dei gratia Otto dux de Bruneswik et de Luneborch universis
hanc litteram inspecturis salutem in domino. Ad instantiam domini
Rotgheri de Gustede et ut progenitoribus nostris et nobis proficiat
ad salutem proprietatem duorum mansorum in villa Wartekenstede,
quos dominus Bruno de Gustede a nobis tenuit in pheodo, ecclesie
in Dherneborch dedimus perpetuo possidendam. Huius rei testes
sunt dominus Hinricus prepositus sancti Ciriaci in Bruneswik, dominus
Hinricus de Wenden et dominus Rotgherus de Gustede memoratus
et alii quam plures fide digni. In cuius rei testimonium sigillum
nostrum presentibus duximus apponendum. Datum anno domini
millesimo ducentesimo nonagesimo octavo, in crastino Bartolomei
apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 45b. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1198. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Domkapitels
und des Volrad, Propstes des Moritzstiftes und Archidiakons in Goslar,
dem Kl. Walkenried seine Rechte an der Cäcilienkapelle in (Goslar.
582 1298.
Hildesheim 1298 August 29 (in die decollationis beati Iohannis
baptiste).
Testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus
cantor, Lippoldus de Stockem, Conradus de Valkensten, Otto et
Ludolfus de Woldenberch canonici Hildensemenses, Ernestus pin-
cerna, Ludolfus camerarius, Hermannus de Oltwardeshusen, Sifridus
de Rutenberch, Thetmarus de Luttere!) milites.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Walkenried Nr. 422 in dop-
pelter Ausfertigung, an beiden gut erhaltene Siegel des Bischofs, des Domkapitels
und des Propstes Volrad. Gedr. Heineccius, Antiquit. Goslar. S. 319, Leuckfeld,
Antiquit. Walkensed. I, S. 129, Bode, UB. II, S. 528 Nr. 540, UB. des Stsfts
Walkenried (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen II) S. 374 Nr. 589.
1194. Abi Heinrich, Prior Gerold und der Konvent des Kl.
Ringelheim verkaufen dem Kl. Hamersleben sechstehalb Hufen in Klein-
Ausleben, von denen jede nach dem Rechte gen. budelen jährlich fünf
Braunschweiger Schilling zinst, und von denen anderthalb Ludolf
Ettinge, eine dessen Söhne Johann und Ludolf, eine Ludolf Clanen
und zwei Hufen die Wittwe des getöteten Meinhard besitzen. 1298
September 8 (in nativitate Marie virginis gloriose).
Zeugen: De collegio nostro Hermannus custos, Eilardus de
Herro, Olricus de Holle, Hinricus de Borna, Conradus de Badeken-
stede, Hinricus de Dodenborch, Andreas de Kalbechte, Olricus de
Honrode, Rotgherus de Gustede, Richardus de Barkenvelde, insuper
et honorabiles viri domini in Ilsenborch et Huseborch monasteriorum
abbates necnon decanus ecclesie sancti Mathie in Goslaria, prepositi
quoque de Richenberch et sancti Georgii ibidem, preterea et strenui
milites Wulfinus et Fredericus fratres et Ludolphus ac Conradus
de Nendorp necnon et Wernerus de Slage.
Nach Cop. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg Regest v. Mülcerstedt, Reg. archiep.
Magdeburg. III, S. 377 Nr. 996.
1195. Lippold von Róssing (Roddinge) verkauft dem Kl. Marien-
rode einen T'eil des Waldes an der Leine zwischen Schulenburg (Sculen-
borg) und Jeinsen (Geynhusen) mit einer Wiese und allem Zubehör
am Leineufer, und den zwischen Barnten (Berenten) und der Mühle
bei Jeinsen fliessenden Bach Huda mit der Fischerei darin. 1298
September 21 (in die beati Mathei apostoli).
1) fehlt in der einen Ausfertigung.
1298. 583
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 82. Beschädigtes Siegel an
roten Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB. S. 121 Nr. 110.
1196. Volrad von Dreileben schenkt der Deutsch-Ordens- Kommende
zu Berge mit Zustimmung seiner Brüder Burchard, Domherrn in Hildes-
heim, und Johann, Domherrn in Halberstadt, Land in Neindorf und
Kersleben (Harsleben?). 1298 Oktober 1 (kalendas octobris).
Regest nach Cop. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg v. Mülverstedt, Reg. archiep.
Magdeburg. III, S. 378 Nr. 997.
1197. Engelbert von Dahlum (Dalem), Knappe, resigniert dem
Bischof Siegfried 4!|[. Hufen und den Zehnten von 14 Hufen in
Ammensen (Ammenhusen). O. D. (zu 1298 Oktober 6).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshawsen Nr. 337.
Siegel des Ausstellers beschädigt. Die Datierung nach der Urk. des Grafen Konrad
von Wohldenberg vom 6. Oktober (tertio nonas octobris) über dieselbe Angelegen-
heit, Or. a. a. O. Nr. 336.
1195. Das Kreuzstift verpachtet dem Heinrich von Lehndorf eine
Hufe in Woltorf. Hildesheim 1298 Oktober 8.
Ghevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capi-
tulum ecclesie sancte Crucis Hildensemensis omnibus presens scriptum
visuris seu etiam audituris in vero salutari salutem. Notum esse volu-
mus omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, quod nos mansum
unum situm Woltdorp habentem xxvii iugera solventem nobis decem
solidos annuatim Henrico de Lendorp et suis iustis heredibus
locavimus eo modo, quod, si!) voluerit ecclesia nostra eundem
mansum pro decem talentis Hildensemensibus redimere, poterit sine
contradictione qualibet quandocumque, et quod idem Henricus vel
suus senior heres expedite?) in festo Michahelis decem solidos
semper solvat et quod eumdem mansum nequaquam?) dividant neque
scindant. "Testes huius rei sunt Bruno de Hardessem, Thidericus
de Wetesse, Iohannes custos sacerdotes, Bertoldus scolasticus,
Balduwinus de Elvede, Daniel de Indistria, Bertoldus Dives dyaconi,
magister Egidius, Everardus de Borsem, Thidericus de Cramme,
magister Gwernerius de Bokenem subdyaconi. Ne igitur — —.
Datum et actum Hildensem, in capitolio sancte Crucis anno domini
m. cc?, Ixxxx?. viii9., iiii. feria ante Dyonisii.
1) si übergeschrieben. ?) hinter expedite ist semper getslgt. °) Or. nequadam.
684 1298.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 220. Beschädigtes Siegel an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1199. Graf Gerhard von Hallermund bekundet die Aussage der
Einwohner von Sehnde, dass sie kein Recht an der Verleihung der
Kirche in Sehnde besässen noch auch dem Herzog von Lüneburg das
Recht übertragen hätten. 1298 November 26 (in crastino beate Kate-
rine virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 15. Stark beschüdigtes
Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. nach Cop.
Lüntzel, Ältere Diözese S. 413 Nr. LV, Sudendorf, UB. VI, S. 97.
1200. Graf Gerhard von Hallermund bekundet die Aussage der
Einwohner von Sehnde, dass sie das Präsentationsrecht an der Kirche
in Sehnde nicht besässen noch auch dem Herzog Otto von Lüneburg
das Recht übertragen hätten. 1298 November 26 (in crastino beate
Katerine).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 16. Beschädigtes
Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. nach Cop.
Lüntzel, Ältere Diözese S. 413, Sudendorf, UB. VI, S. 97.
1201. Äbtissin Margarete von Gandersheim gibt dem Michaelis-
kloster Gertrud, Tochter des Dietrich von Solschen (Soltsike). als Hörige
(mancipium) und erhält dafür von diesem Adelheid, Tochter des Johann
Odelinc. 1298 Dezember 9 (feria tercia post beati Nicolai).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 96. Siegel der Äbtissin an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen wenig beschädigt.
1202. Der Rat der Stadt bekundet, dass Gertrud, Wittwe des
Heinrich von Hüddessum, dem Andreasstift eine Rente von zehn Schilling,
welche sie von Konrad von Irmseul (Ermensulle) aus Häusern am
Alten Markte gekauft hat, zur Feier ihres und ihres Mannes Anni-
versares übertragen hat. 1298.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1658. Beschädigtes älteres Stadtsiegel.
Gedr. Doebner, UB. 1, S. 269 Nr. 527.
12908. Der Rat der Stadt bekundet, dass Adelheid, Witiwe des
Heinrich Westfal, einen Zins von zwanzig Schilling aus einem Hause
in den Hoken dem Katharinenhospitale verkauft hat. 1298.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1237. Stark beschädigtes älteres Stadt-
siegel. Gedr. Beitr. zur Hild. Gesch. I, S. 290 und 334, Doebner, UB, I, S. 268
Nr. 526.
1299. 58b
1204. Bodo Lenkener und Schwestern übertragen beim Eintritt
zweier ihrer Schwestern in das Kl. Derneburg diesem vier Hufen und
eine Hofstelle in Bleckenstedt. 1299 Januar 13.
Notum sit universis Christi fidelibus per presentes, quod ego
Bodo dictus Lenkener, Gertrudis et Gysla sorores mee obtulimus
Bertam et Hedhewigam duas puellas nostras sorores in claustrum
Derneburg et in ordinem sanctimonialium ibidem deo et beate Marie
virgini serviendum et quatuor mansos sitos in villa Blekenstede et
unam aream ibidem sitam cum omni utilitate tam in villa quam in
campo libere resignamus et cum nostris sororibus Berta et Hedhe-
wiga claustro Derneburg offerimus in perpetuum possidendos. Igitur
ut hec donacio!) mansorum et aree rata permaneat et a Bodone
vel suis sororibus aut heredibus eorumdem in posterum nullatenus
infringatur, coram nobis Asch(wino) milite dicto de Saldere iudice
illustris principis et ducis Luneburgensis in Lechtenberge legitime
sunt peracta, quod per nostrum sigillum presentibus appensum
publice protestamur. Insuper nos Egelbertus et Rodolfus de Dalem,
si quid iuris in quatuor mansis predictis et in area habuimus seu
habemus aut habere contingeret, libere resignamus, quod sigillorum
nostrorum munimine protestamur. "Testes huius rei sunt Thidericus
de Walmode, Aschwinus et Henricus filii sui milites, Andreas de
Luttere miles, Thidericus de Godenstede miles, Henricus miles et
Iohannes fratres dicti de Saldere, Thidericus de Barum dictus Hake,
Borchardus de Saldere filius Bodonis bone memorie de Saldere
milites. Acta sunt hec anno domini m9ec?xc9ix?., in octava epyphanie
domini Ihesu Cristi.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Derneburg Nr. 34. Die vier Siegel stark
beschüdigt.
1205. Ritter Johann von Dahlum und seine Söhne verzichten
auf die Ansprüche an Güter des Bartholomäistiftes in Hotteln. 1299
Januar 20. :
Ego Iohannes de Dalem miles, ego Egelbertus et ego Rodolfus
filii ipsius Iohannis tenore presentium publice protestamur et liquido
volumus constare, quod, cum ecclesiam sancti Bartolomei in Sulta
extra muros Hildensemenses inpeteremus super bonis in Hottenem,
que quondam fuerant domini Wlradi liberi, nos instructi et informati
1) Vor donacio ist nostra getilgt.
586 1299.
a viris discretis et fide dignis rationibus etiam veridicis, quod nichil
iuris nos sive coheredes nostri nobis dicere possemus et quod nullum
ius nobis competeret in prefatis bonis, cessavimus ab omni inpetitione
bonorum eorundem et ecclesiam antedictam dimisimus atque dimitti-
mus ab omni inpetitione perpetuo liberam ac solutam. In cuius rei
evidentiam presens scriptum prememorate ecclesie dedimus sigillis
nostris roboratum. Bogavimus preterea Conradum de Dinkelere et
Conradum de Gandersem milites, ut sigilla sua presentibus appone-
rent. Nos vero Conradus et Conradus iam dicti ab ipsis Iohanne
ac filiis suis rogati sigilla nostra ad maius testimonium presentibus
duximus apponenda. "Testes huius rei sunt Friso senior cum filiis
suis Henrico, Tiderico, Hartmanno et Iohanne, magister Iohannes
Sconekint et fratres sui Henricus et Bertrammus et fratres dicti
Sconehals necnon quam plures alii clerici ac laici. Actum et datum
anno domini m?. cc9. xc?. ix9., in die beatorum martirum Fabiani et
Sebastiani.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 17. Beschädigte Siegel
des Johann von Dahlum, Greifenrumpf, und des Konrad von Dinklar, geteilt, im
oberen Felde halber Löwe, im unteren drei Kesselhaken (2:1), die drei anderen
verloren. Regest Doebner, UB. I, S. 270 Nr. 528. In einer besonderen Urk. von
demselben Tage bekundet denselben Verzicht Ritter Konrad von Gandersheim, Or.
a.a. O. Nr. 18, kleiner Siegelrest an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen. Am 24. März (nono kalendas aprilis) bekundet Johann von Dahlum den
Verzicht auch vor dem Rate der Stadt, Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Mus.
Nr. 248 mit dem Stadtsiegel, gedr. Doebner a. a. O. I, S. 272 Nr. 534.
1206. Bischof Siegfried bekundet, dass der Kämmerer Ludolf,
Ritter, das Eigentum einer Hausstelle an der Strasse, die von der Burg
(urbs) nach dem Michaeliskloster führt, welche der Bürger Johann Dives
von jenem zu Lehn trug, ihm resigniert und der Domkirche übertragen
hat. 1299 Februar 11 (tercio idus februarii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 352. Siegel des
Bischofs und des Kämmerers, letzteres zwei Querbalken zeigend. Gedr. Doebner,
UB. 1, S. 271 Nr. 550. In einer Urk. desselben Jahres ohne Tagesangabe verkauft
Johann Dives der Domkirche eine Rente von vierzehn Schilling aus derselben
Strasse, Or. ebenda Nr. 360 mit beschädigtem Siegel des Ausstellers, gedr. a. a. O.
S. 270 Nr. 529,
1207. Die Brüder Hildebrand und Heinrich Storm, Bürger,
verkaufen dem Kl. Marienrode drei Hufen Landes in der Rodung
zwischen Wendhausen und Uppen (Wenthusen et Uppem), die sie vom
1299. 587
Bischof ew Lehn tragen, für 31 Braunschweiger Mark. 1299 Februar 22
(in cathedra Petri).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 84. Gut erhaltenes Siegel
des Hildebrand. Gedr. Marienroder UB. S. 123 Nr. 112, Regest Doebner, UB. I,
S. 271 Nr. 531. An demselben Tage entsagt der Bürger Bernhard von Heyersum
(Hoyersem) allen Ansprüchen an die drei Hufen, Or. a. a. O. Nr. 85. mit dem
Siegel des Ausstellers, gedv. a. a. O. S. 124 Nr. 113, Regest a. a. O. Nr. 532.
2208. Ritter Albert Bock gewährt dem Bischof Siegfried und
dem Domkapitel den Rückkauf des ihm für 477 Mark verpfändeten
Schlosses Poppenburg (Popenborch) auf Pfingsten bei Kündigung auf
Lichtmess. 1299 Februar 24 (in die beati Mathie apostoli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 353. Bruchstück
des Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Suden-
dorf, UB. I, S. 250.
1209. Der Rat der Stadt bekundet, dass die Bürger Hildebrand
und Heinrich Storm, Brüder, dem Kl. Marienrode drei Hufen in der
Rodung zwischen Wendhausen und Uppen, die sie vom Bischof zu Lehn
tragen, verkauft haben. 1299 März 8 (in dominica qua cantatur
Invocavit).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 86. Beschädigtes Stadtsiegel.
Gedr. Marienroder UB. S. 124 Nr. 114, Doebner, UB. I, S. 272 Nr. 533.
1210. Das Kl. Derneburg bekundet, von Heiso Rindfleisch drei
Hufen in Astenbeck unter angegebenen Bedingungen erhalten zu haben.
1299 März 12.
Nos Iohannes dei gratia prepositus, Adhelheydis priorissa totus-
que conventus in Derneborch protestamur presentibus munitis nostre
ecclesie sigillo, quod Heyso dictus Rintflesch et Elyzabeth uxor sua
pro remedio animarum suarum comparaverunt ecclesie nostre pro
triginta marcis cum dimidia puri argenti ponderis Bruneswicensis
tres mansos sitos Ástenbeke sub tali conditione, quod ipsi ad tem-
pora vite sue omnes fructus dictorum mansorum nostre eeclesie
debentium cum pertinentiis quibuslibet percipient pleno iure, et
similiter dominus Conradus filius ipsius Elyzabeth monachus in
Luttere, Iohanna, Mechtildis, Adhelheydis et Margareta filie ipsius
in Christo nostre sorores cum integritate percipient dictos fructus,
ita quod, quamdiu dictarum personarum aliqua superstes fuerit, totum
fructum dictorum mansorum percipiet pleno iure, quem fructum ipsis
588 1299.
presentabimus per vecturam nostram Bruneswic intra muros singulis
vicibus expedite. Ipsis autem omnibus mortuis dicti mansi cedent
nostre ecclesie libere pleno iure. Si autem dictus Heyso aut Eliza-
beth vel aliqua dictarum personarum ullum impedimentum senserint
in perceptione dictorum fructuum, illud nos supplebimus ex integro
de aliis bonis nostris, donec bonis dictis brigatis et expeditis tam
in possessione quam in proprietate sine ullo inpedimento dictorum
bonorum percipient omnes fructus. Et ad hec nos presentibus obli-
gamus. Datum anno domini m?9cc?xce?ix?., in die beati Gregorii pape.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 35. Siegel nebst Befestigung
verloren.
1211. Bischof Siegfried überträgt dem Michaeliskloster drei Hufen
in der Rodung zwischen Wendhausen und Uppen, welche ihm die
Bürger Hildebrand und Heinrich Storm, Brüder, resigniert haben.
1299 März 25 (octavo kalendas aprilis).
Testes huius rei sunt Albertus Boc, Arnoldus Boc, Ernestus
de Meymberge pincerna, Ludolfus camerarius, Lippoldus de Rod-
dinghe, Heynricus et Aschvinus fratres dicti de Stenberg milites,
und Bürger.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 87. Gut erhaltenes Siegel
des Bischofs und beschädigtes des Domkapitels. Gedr. Marienroder UB. S. 125
Nr. 115, Regest Doebner, UB. I, S. 273 Nr. 5355. Die Resignation der Brüder
Storm datiert erst vom 29. März (dominica Letare Ierusalem), Or. a. a. O. Nr. 88
mit beschddigtem Siegel des Hildebrand, gedr. a. a. O. S. 126 Nr. 116, Regest a. a.
O. Nr. 536.
1212. Volrad, Propst des Moritzstiftes und Archidiakon in Stöck-
heim, benachrichtigt den Bischof (Siegfried), dass er den vom Propst
und Konvent des Kl. Steterburg präsentierten Priester Friedrich als
Pfarrer in Stiddien (Stidiem) verweigere, weil er in dem Streite des
Klosters mit den Brüdern des Johannishospitals in Braunschweig wegen
dieser Pfarre eine Einigung nicht habe erzielen können. Hildesheim 1299
März 31 (pridie kalendas aprilis).
— — presentibus dominis magistro Thiderico de Saldere, Conrado
cantore, Iohanne de Honovere, Hillebrando de Dammone canonicis
montis sancti Mauricii Hildensemensis.
Aus dem Steterburger Copiar S. 668 im Landeshuuptarchiv zu Wolfenbüttel.
BRegest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 216 Nr. 443.
1299. 589
1218. Papst Bonifae VIII beauftragt den Scholaster der Kirche
in Einbeck, die Klage des Pfarrers der h. Geistkirche in Göttingen
gegen den Pfarrer in Vryngenhangen und einige Laien wegen Belästi-
gung zu untersuchen, Lateran 1299 April 1 (kalendas aprilis, pont.
anno quinto).
Or. im Kgl. St.-A. zu Marburg. Bulle an Hanfschnur, Regest Westf. UB. V,
S. 391 Nr. 822.
1214. Otto, Domkellner, Hermann, Heinrich und dessen Söhne
Heinrich und Otto, Grafen von Wohldenberg, übereignen dem Kl. Neu-
werk bei Goslar drei Hufen in Gross-Sehlde, welche ihnen die Brüder
Ludolf und Burchard von Cramme auflassen, indem sie sie mit drei
Hufen in Volkersheim (Volkersem) entschädigen. 1299 Mai 1 (in die
sanctorum apostolorum Philippi et Iacobi).
Gedr. nach Cop. Bode, UB. II, S. 545 Nr. 563.
1215. Propst Heinrich, Äbtissin Gertrud, Priorin Sophie und der
Konvent in Wöltingerode verpachten dem Rate der Stadt Goslar eine
beim Frankenberge geleyene Mühle gegen eine jährliche Abgabe von
18 Mass Getreide und einer halben Mark. 1299 Mai 10 (in die
beatorum martirum Gordiani et Epymachi).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel- des Konventes und der Äbtissin. Gedr.
Bode, UB. II, S. 546 Nr. 564. An demselben Tage verpflichtet sich die Stadt Goslar
zur Zahlung der jährlichen Leistung, gedr. nach Cop. a. a. O. Nr. 565.
1216. Bertramm Reinfridi und seine Brüder gewähren dem
Bischof das Recht, die von ihnen gekauften Güter im Alten Dorfe bei
Alfeld innerhalb zweier Jahre zurückzukaufen. 1299 Juni 13.
Ego Bertrammus Reinfridi et Hermannus, Gherhardus et Iohannes
fratres protestamur presentibus litteris recognoscentes, quod bona
Veteris ville in Alvelde cum eorum attinentiis a venerabili domino
Sifrido Hildensemensi episcopo pro Ixx marcis puri argenti per nos iusto
empcionis titulo comparata, prout in litteris nobis super hoc datis plenius
continetur, eidem successori suo vel capitulo ad reemendum dabimus
infra biennium sine aliqua contradictione. In cuius rei testimonium
presentem litteram prefato domino episcopo et capitulo pro nobis
dictis fratribus ego Bertrammus Reinfridi tradidi sigillo meo sigil-
latam. Datum anno domini m?. cc. nonagesimo ix9., sabbato
trinitatis.
590 1299.
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 747 Nr. 1507 im Kgl. St.- A. zu
Hannover.
1217. Die Stadt Alfeld kauft vom Bischof und Domkapitel eine
Hufe in Dodensen und gesteht ihnen den Rückkauf zu. 1299 Juni 15.
Expedit ea que fiunt per homines, ne cum lapsu temporis a
memoria decidant, litteris roborari. Ob hoc nos consules de Al-
velde totaque burgensium universitas ibidem omnibus hanc litteram
audituris vel etiam inspecturis volumus esse notum, quod a reve-
rendo domino nostro Hildensemensi episcopo Sifrido et a suo capitulo
emimus pro xxiiii marcis mansum piscature in Dodensen trans
Laynam cum universis eidem attinentibus in villis, pascuis et in
silvis preter decimam novalis ibidem, hac conditione apposita huic
facto, cum placuerit domino nostro episcopo vel suo successori seu
capitulo Hildensemensi, mansum prehabitam a nostra civitate pro
pecunia supradicta poterit rehabere. Quod sigillo nostro annexo
huic littere puplice protestamur. Datum anno domini m?. cc?. xc?. ix9.,
in festo beati Viti.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 354. Stadtsiegel
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Ob Dodensen Dehnsen ist?
1218. Propst Johann von Dorstadt bekundet, dass keiner seiner
Verwandten das Recht habe, das Kl. Dorstadt wegen seines mit diesem
geschlossenen Kaufvertrages zu belästigen. 1299 Juni 19.
Iohannes dei gratia prepositus sanctimonialium in Dorstat
omnibus presentem paginam inspecturis salutem in eo, qui est
omnium vera salus. Recognoscimus et tenore presencium publice
protestamur, quod nullus fratrum nostrorum vel aliquis consan-
guineorum vel proprinquorum ecclesiam in Dorstat super aliqua
empcione facta vel aliquo contractu, quem fecimus cum eadem,
debebit infestare vel aliquid iuris repetendi quicquam sibi poterit
vendicare. In euius rei — —. "Testes huius rei sunt frater Lude-
gerus de Indagine, Thidericus plebanus in Orem, Hermannus Holt-
nikker, Wasmodus de Urethe, Conradus Molendinarius, Hermannus
Syconis et quam plures alii fide digni. Datum anno domini millesimo
cc, xc0jix9., xiiii. kalendas iulii.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 23,
der der Schluss nach Orem fehlt; ergänzt nach dem Cop. des 16. Jahrhunderts,
Ms. 545 fol. 42 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1299. 591
1219. Die Brüder Konrad und Rabodo von Wehmingen gestatten
dem Bischof und dem Domkapitel den Rückkauf von Renten in Ingeln
und Rhoden und des Allodes in Lelm. 1299 Juni 24.
Nos Conradus et Rabodo fratres de Weminghe recognoscimus
sub sigillis Alberti Bock et Iohannis de Stedere militum, quod,
quandocumque venerabilis dominus noster Sifridus Hildensemensis
episcopus aut successor suus vel capitulum Hildensemense dederint
nobis viginti quinque marcas examinatas, extunc bona nobis assignata
videlicet triginta solidos Hildensemensium denariorum in allodio
Igkenum, duo talenta in allodio Rodhen et allodium in Lelgen eis
dimittemus et liberaliter resignamus. De pastura autem porcorum,
warandia carbonum et curruum nos aliquatenus intromittere non
debemus, villieus tamen allodii echtwardos sicut alii cives obtinebit.
Datum anno domini m?. cc?. xc?. ix®., in die beati Iohannis baptiste.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 855. Siegel des
Albert Bock von Wülfingen, zwei sprungbereite Wölfe über einander zeigend, und
des Johann von Stedere, drei (2:1) rechts schreitende Hähne zeigend, wenig be-
schädigt.
1220. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Neuwerk bei Goslar
sieben Hufen in Gross-Sehlde (in maiori villa Seledhe). 1299 Juli 8
(octavo idus iulii, in die sanctorum Kyliani et sociorum eius).
Testes huius rei sunt Árnoldus decanus, Volradus montis sancti
Mauricii prepositus, Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Otto
cellerarius, Fridericus de Adenoys, Thidericus de Saldere, Conradus
de Valkenstene, Borchardus de Drenleve et Iohannes frater suus
canonici Hildensemenses, Ludolfus et Borchardus milites dicti de
Cramme et ipsorum fllii Lippoldus et Borchardus et Hartbertus.
Nach Cop. gedruckt UB. des histor. Vereins für Niedersachten I, S. 45 Nr. 42,
Bode, UB. II, S. 552 Nr. 572.
1221. In dem Schutebündnis des Bischofs Ludolf von Minden
mit Herzog Otto von Braunschweig nimmt letzterer den Bischof von
Hildesheim aus. Wunstorf 1299 Juli 9 (in die Brictii confessoris).
Gedr. Westfäl. UB. VI, S. 521 Nr. 1632, Würdtwein, Nova subs. IX, S. 101.
Regest Zeitschrift 1887 8. 152 Nr. 221.
1222. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Kl. Escherde den Zehnten in Hónze (Honesem), den ihm
592 1299.
Ludold,!) Hugo Sohn des (T) Johann und Johann Sohn des (7) Dietrich
von Escherde resigniert haben. Hildesheim 1299 Juli 10 (vi. idus iulii).
Testes sunt Arnoldus decanus, Wlradus Montis prepositus,
Bernardus scolasticus, Bernardus cantor, Otto celerarius, Thidericus
de Saldere canonici Hildensemenses, Albertus Bok, Ernestus pin-
cerna, Iohannes de Stedere milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 94. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels an grünen Seidenfüden. Die Resignation Ludolds von Escherde
d. d. Juni 30 (in die commemorationis sancti Pauli) a. a. O. Nr. 93, beschädigtes
Siegel des Ausstellers.
1223. Johann Cronesben kauft vom Bischof die Güter der Meierei
Bierbergen mit der Bedingung, dass den Liten keine Bede auferlegt
werde und der Nachlass der verstorbenen Liten zwischen ihnen beiden
geteilt werde. 1299 Juli 10.
Ego Iohannes dictus Cronesben presentibus recognosco publice
protestando, quod a reverendo domino episcopo Hildensemensi cum
consensu sui capituli bona villicacionis Berberghe ubicumque sita
pro Ixx marcis puri argenti michi et meis heredibus comparavi hac
condicione apposita huic facto, quod dominus episcopus nec sui ad-
vocati nec ego dictus Iohannes in litones dicte villicacionis ullam
peticionem faciemus. exuvias tamen moriencium litonum inter nos
equaliter dividemus, et cum placuerit domino nostro episcopo vel
Suo suecessori vel capitulo bona prehabita pro dicta summa libere
poterunt rehabere. In cuius rei testimonium sigillo meo feci hanc
litteram roborari. Datum anno domini m?. cc?. nonagesimo ix9., in
die vii fratrum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 356. Das beschä-
digte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen
zeigt Helm nach rechts mit Federbusch: * SIGIL(LVM I)JOHANNIS CRVNESBEN.
1224. Die Brüder Ludolf und Burchard von Cramme übertragen
dem Bischof Siegfried und der Kirche das Eigentum von sieben Hufen
in Volkersheim (Volekersen) als Ersatz für sieben Hufen in Sehlde
(Selede) und geloben, ihnen bei Zahlung von 44 Mark Silber vier jener
sieben Hufen, jede zu 30 Morgen, auszuliefern. Oelber (Olbere) 1299
Juli 18 (xv9. kalendas augusti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 357. Die beiden
Siegel beschädigt.
1) Das Or. hat Ludolfus.
1299. 593
1225. Der Rat der Stadt bekundet, dass die Bürger Arnold und
Volkmar Frankenberg dem Kl. Marienrode zwei Hufen zwischen
Moritzberg und Neuhof an der Westseite des Steinberges mit dem Zehnten
und zwei Hausstellen in Lotingissen mit Zehnten, die sie vom Bischof
zu Lehn tragen, verkauft haben. 1299 August 6 (octavo ydus augusti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 89. Beschädigtes Stadt-
eiegel. Gedr. Marienroder UB. S. 127 Nr. 117, Doebner, UB. I, S. 273 Nr. 537.
1226. Bischof Otto von Paderborn fordert zur Beisteuer für
den Bau der Kirche und einer Kapelle im Stift Busdorf auf und
bekundet, u. a. auch einen Indulgenzbrief des Bischofs von Hildesheim
für die Unterstützer gesehen zu haben. 1299 August 8 (sabbato
proximo ante Laurencii).
Or. im Kgl. St.- A. zu Münster, Busdorf Nr. 49. Gedr. Westf. UB. IV,
S. 1156 Nr. 2569.
1227. Pfarrer Heinrich in Schladen und Pfarrer Ludolf in
Burgdorf, Priester Johann, Vikar daselbst, und Pfarrer Dietrich in
Heiningen (Heninghe) unter den Zeugen der Urk. der Brüder Burchard,
Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel für das Kl. Riddagshausen.
1299 August 17 (xvi? kalendas septembris).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Gedr. Asse-
burger UB. I, S. 321 Nr. 507.
1228. Das Kl. Dorstadt bekundet, dass mit den von Lwdolf
von Weferlingen dem Kloster geschenkten zwei Mark eine Rente von
fünf Schilling gekauft worden ist, welche die Priorin am Anniversar
des Schenkers unter die Nonnen verteilen solle. 1299 August 27.
In nomine sanete et individue trinitatis amen. Iohannes dei
gratia prepositus, Ilyana priorissa totusque conventus monasterii in
Dorstat — — notum facimus tam presentibus quam futuris, quod,
eum dominus Ludolphus miles dictus de Weverlighe duas marcas
puri argenti nostre ecclesie in anime remedium contulisset, nos
quinque solidorum redditus in area, quam Conradus de Dudigherothe
inhabitat, comparavimus cum eisdem, ut domina priorissa, que pro
tempore fuerit, eosdem solidos de iam dicta area singulis annis
colligat in festo sancti Michahelis et in anniversario predicti militis
inter dominas distribuat vel quicquid cum eisdem denariis fuerit
conparatum, et sic pro eisdem denariis iam predictis anniversarius
Hildesh. UB. IIL 98
594 1299.
militis sepe dicti, cum occurrerit, sollempniter peragetur. Ut autem
— —. Datum anno domini millesimo c9c9. xc?. ix?,, sexto kalendas
septembris.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel der Propstei und des Konventes gut
erhalten.
1229. Knappe Johann von Reden verzichtet auf alle Ansprüche
an den Zehnten des Kl. Lamspringe in Bönnien. Gronau 1299
September 14.
Ego lohannes famulus dictus de Reden sub sigillo venerabilis
viri domini prepositi de Escherde, strenui militis domini Baldvini
dicti de Steinberg, Thiderici fratris mei necnon et meo profiteor et
protestor per presentes, quod ad instructionem!) proborum ac dis-
cretorum virorum ab iniuriis, quas in decima ville Boninge anexa
requisivi et adhuc requiro,?) quas intendebam contra honestum
virun dominum prepositum et eiusdem?) ecclesiam in Lamspring,
nihil amplius iniurie requirendo vel inferendo seu inique causando
eontra iam dictum dominum prepositum deerevi cessare penitus ad
domini gloriam et honorem. Datum Gronow anno domini millesimo
ducentesimo nonagesimo nono, in die exaltationis sancte crucis.
Neuere Abschrift in Ms. 199 S. 142 im Museum zu Hildesheim.
1230. Bischof Siegfried stellt mehrere Missbräuche im Moritz-
stifte ab. 1299 Oktober 15.
Legitur in constitutione domini Bonifacii viii. Extra. de clericis
non residentibus c. Consuetudinem, quod cottidiane distribuciones
sive manualia beneficia seu victualia tantum presentibus et in divinis
horis in ecclesiis existentibus ministrentur, et qui aliter de distri-
bucionibus quicquam receperit, rerum sic acceptarum dominium non
acquirat nec faciat suas, immo ad restitucionem omnium teneatur
exceptis quos infirmitas seu iusta et racionabilis corporalis necessitas
aut evidens ecclesie utilitas excusat. Nos igitur Sifridus Hildense-
mensis episcopus in ecclesia vestra ad sanctum Mauricium in Monte
volumus ad litteram in vestra ecclesia sine fraude et dolo hec fide-
liter observari. De distribucionibus autem pro anniversariis sive
memoriis defunctorum largiendis dominus Bonifacius idem statuit
observandum. Dicta constitucio loquitur, quod distribuciones debent
tat.
I) So statt instantiam? — ?) Cop. requirere. — ?) Cop. eandem.
1299. 595
dari secundum ordinationem racionabilem iam factam seu eciam
faciendam. Ordinamus in antea observandum, quod medietas istarum
distribucionum dabitur tantum illis, qui intersunt vigiliis, et alia
medietas tantum illis, qui intersunt missis, salvis exceptionibus
supradictis. Dominus Innocencius iiij. Extra. de privilegiis c. Cum
de diversis statuit, quod studentes in studiis generalibus integre
percipiant proventus ecclesiasticos. Dominus Honorius vero iii. Extra.
de prebendis et dignitatibus c. Licet restringit, unde manualia sive
victualia, que tantum illis, qui intersunt horis divinis, cedunt et
pro anniversariis defunctorum sive memoriis secundum iura predicta
ipsis studentibus nullatenus tribuantur. Preterea volumus, quod
festa apostolorum et ewangelistarum et quatuor doctorum sive con-
fessorum secundum statutum dicti Bonifacii in duplici festo in vestra
ecclesia hactenus observentur. De corrigendis excessibus taliter
ordinamus, quod nullus canonicus sive in matutinis sive in vigiliis
duas vel plures legat ammodo lectiones, et si alicui canonico con-
tingit officiare ecclesiam vestram in quocumque officio, si sanus
est et presens, per se ipsum hoc faciet, vel rogabit alium canonicum
de capitulo, qui vicem suam suppleat in hoc facto; si autem debilis
est vel absens et non poterit aliquem rogare de capitulo, tunc
poterit unum vocare de confratribus, sicut antiquitus est consuetum.
Item si contingit aliquem sacerdotem signari ad missam pro ebdo-
mada, nolumus, quod talis ad vicem aliam obligetur. Item si aliquis
diaconus vel subdiaconus ad chorum pro ebdomada signetur, ad
aliam vicem ewangelii sive epistule nolumus assignari. Quia can-
toris officium est, ut ordinet in ecclesia psalmos, non cursim et
excelsis atque inordinatis seu intemperatis vocibus, sed plane ac
lucide et cum conpunctione cordis ad honorem dei humiliter reci-
tentur et ut recitancium mens illorum dulcedine pascatur et audi-
encium aures illorum pronunciacione demulceantur; quamvis cantilene
sonus in aliis officiis excelsa soleat edi voce, in recitandis psalmis
huiuscemodi vitanda est vox. Unde volumus et mandamus, ut omnes
canonici, vicarii et scolares humiliter obediant cantori in cantando
distincte et legendo, ut, si aliter facerent, non universitas, sed
cantor per decanum debite corrigatur. Mandamus eciam scolastico,
ut pueros infra scolas inducat, qui ex consuetudine regulam con-
sueverunt legere in capitulo, non unam vel duas, immo integrum
capitulum quolibet die finiant, ut sic legentibus et audientibus sit
profectus. Volumus eciam, quod thesaurarius res ecclesie et ornatum
88*
596 1299.
sub firma custodia conservet et vinum ad sacrificium non acetosum
nec viciosum, sed bonum et mundum faciat fideliter observari. Idem
et luminaria nocte et die, que ad usum chori et ecclesie pertinent,
secundum ius et consuetudinem ecclesie sufficienter ardeant!) sicut
decet. Idem indumenta sacerdotalia et ministrorum et pallas altarium
cottidie teneat munda et nitida, prout in ecclesiis est consuetum,
et si aliqua preparamenta ex labore continuo rupta fuerint, dis-
crecione sua illa faciat emendari. Invenimus eciam, quod sive
canonici sive laici prebendam minus debite solvant, ut tenentur.
Quare volumus, ut prepositus, quando per cellerarium requisitus
fuerit, corrigat officiatos secundum antiquam consuetudinem ecclesie
et honestam. Item intelleximus, quod decanus in corrigendis ex-
cessibus nimis hactenus fuerit negligens et remissus, quod in eo
non modicum inprobamus. Volumus igitur et percipiendo mandamus
eidem, ut predicta singula et alia, que corrigenda sunt in singulis
canonicis et vicariis, debite corrigat, modum?) tamen in correctionibus
non excedat. Actum anno domini m?. ec?. xc?. ix9., in die sanctorum
Maurorum promulgata.
Abschrift. des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritastiftes, Ms. 514 fol. 330
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1281. Bischof Siegfried überweist den dritten Teil der in der
Stadt gegebenen Almosen dem Andreasstift zur Anschaffung von Schmuck
und Büchern. Hildesheim 1299 Oktober 23 (in die beati Severini
confessoris).
Gedr. Beitr. zur Hild. Gesch. III, S. 44, danach wiederholt Doebner , UB. I,
S. 223 Nr. 451, beide zum Jahr 1291; nach Abschrift des 14. Jahrhunderts in
Ms. 320 fol. 24v und 32» in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim gedr.
Doebner, a. a. O. III, S. 663 Nachtr. Nr. 54 zu 1299.
1982. Das Kreuzstift überträgt vier Hufe in Wehmingen den
Brüdern von Wehmingen zinspflichtig. 1299 November 18.
Ghevehardus dei gratia prepositus, Leynardus decanus et capitulum
ecelesie sancte Crucis notum volumus omnibus presens scriptum visuris
seu etiam audituris, quod nos mansum unum Weminge situm,®) qui
quondam fuerat Conradi Venatoris, habentem xxx iugera et solventem
nobis iii solidos in prebendam et quinque denarios advocatie Raboni
l) So das Cop.; entweder item oder succendat. —*) modum — excedat fein
durchatrichen. — 9) Nach situm ist habentem getilgt.
1299. 597
et Conrado de Weminge fratibus et eorum iustis heredibus commiti-
mus!) eo modo, quod predictum censum in festo Michahelis expedite
solvant et eundem mansum non dividant neque scindant. Quod si
fecerint, volumus, quod istarum careant commodo litterarum, et si
ecclesia voluerit?) et potuerit in posterum, eundem mansum pro
eodem precio quo ipsum emerunt ab ipsis fratribus vel eorum
heredibus poterit comparare. 'Testes huius rei sunt Bruno de Har-
dessem, Iohannes custos, Conradus de Sceninge sacerdotes, Bertoldus
scolasticus, Balduwinus de Elvede, Bertoldus Dives, Daniel dyaconi,
Everardus de Borsem, Thidericus de Cramme, magister Gwerner
subdyaconi et canonici sancte Crucis, Ernestus de Blikenstede miles.
Et ne — —. Datum et actum anno domini m?. cc?. Ixxxx?. ix9., in
octava Martini, in capitolio sancte Crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 221. Beschädigtes Kapitels-
siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1288. Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster
Bernhard und das Domkapitel verleihen dem Domvikar Alex, welcher
eine Hausstelle zwischen der Burg und dem Michaeliskloster der Kirche
zum Besten des consecrierten Weines gekauft hat, und dessen Schüler
Hermann von Bavenstedt (Babenstede) eine lebenslänglicke Renie von
vierzehn Schilling aus derselben Hausstelle. 1299 November 30 (in
die beati Andree apostoli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 358. Bruchstück
des Kapitelssiegels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 274 Nr. 538.
1284. Abt Otto und der Konvent des Kl. Riddagshausen machen
mit dem Moritzstifie ein Gebetsbrüderschaft. Riddagshausen 1299
Dezember 21 (xii. kalendas ianuarii).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 35 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Ebenda fol. 85v findet sich die Urk.
betreffend die Gebetsbrüderschaft des Kl. Schinna mit dem Moritzstifte ohne
Datum und sonstige Anhaltspunkte für die Datierung.
1235. Bischof Siegfried bestätigt für die Angehörigen seiner
Diözese allen von fremden Bischöfen dem Marienhospital in Braunschweig
erteilten Ablass. Hildesheim 1299.
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegel des Bischofs. Gedr. Hänsel-
mann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 214 Nr. 439.
1) So das Or. *?) Vor vol. getilgt voluiter.
598 1299.
1236. Heinrich von Barfeld bekundet, dass Bischof Siegfried
ihm zwei Hufen in Barfeld verpfündet hat. 1299.
Ego Henricus de Bervelte presentibus recognosco, quod vene-
rabilis dominus Sifridus Hildensemensis episcopus in duobus mansis
litonum in Bervelte cum consensu capituli sui xii marcas examinatas
michi et meis heredibus assignavit. Quas cum ipse vel suus suc-
cessor aut capitulum predictum michi vel meis heredibus solverint,
extunc predicti mansi liberi revertentur, litones vero, qui mansos
istos habent, nec ipse dominus episcopus nec ego. et mei heredes
in nulla peticione gravabimus. In cuius rei testimonium, quia sigillo
proprio careo, presentem litteram sigillo Iohannis fratris mei duxi
sigillandam. Datum anno domini m?. ec?. nonagesimo ix.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 359. Das gut
erhaltene Siegel Johanns an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen
zeigt zwei abwärts gebogene Zwillingsbalken.
1237. Konrad von Salder bekundet, zugleich mit seiner Frau
Hille von Bischof Siegfried mit Zustimmung des Domkapitels die Allode
in Ilten und Steinwedel und die Mühle in Burgdorf zu Lehn erhalten
zu haben. 1299.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11 S. 169 Nr. 244 im Kgl. St.-A.
zu Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 299.
1238. Dechant und Kapitel des Moritestiftes bekunden, dass die
Testamentsvollstrecker des Kanonikers Hermann von Sarstedt zum An-
kauf des vierten Teiles des Zehnten in Gronau 61/3, Mark beigesteuert
haben, von denen eine Summe zum Anniversar Hermanns in angegebener
Weise verwendet werden solle. 1299.
Nos dei gratia Ludegerus decanus et capitulum ecclesie montis
sancti Mauricii Hildensemensis recognoscimus et presentibus decla-
ramus, quod testamentarii felicis recordationis domini Hermanni de
Cerstide ad emptionem quarte partis decime in Gronowe a nobis
factam sex marcas et dimidiam puri argenti de testamento dieti
domini Her(manni) de nostra voluntate addiderunt, ita quod anno quo-
libet quindecim solidi quinque denariis minus de eadem dentur decima
in eius anniversario apud nos in nostra ecclesia peragendo hoc modo.
Quilibet dominorum recipiet sex denarios, quilibet vicariorum tres de-
narios, rector scolarium tres, camerarius duos, campanarius duos, sco-
lares claustri sex denarios, ad carbones dabuntur tres solidi ad missas
1299. 599
et sanctum offitium ministrandos conditione hac, quod, si forsitan
nobis placuerit, argentum dictum dicte decime pro nobis impensum
convertemus in ejusdem anniversarii reditus annuales, de quibus
reditibus modo pretaxato anniversarius peragetur. Unde ne hoc
nostrum factum preveniat oblivio, presens scriptum sigillo ecclesie
nostre fecimus communiri. Datum anno domini m?. cc9. xc. ix.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 69. Siegel des Kapitels ad
causas an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1289. Bischof Siegfried bekundet den Vergleich des Willekin
von Gleidingen und seiner Oheime mit dem Kl. Lamspringe wegen
dreier Hufen in Megedevelde. 1299.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint
universi, quod coram nobis mediante domino Iohanne de Rodhen
canonico nostre ecelesie inter dilectum nobis in Christo . . pre-
positum de Lammespringhe ex una et Willekinum de Gledinghe et
suos patruos scilicet Iohannem et Bodonem parte ex altera placi-
tatum est in hac forma. Willekinus et patrui sui predicti tres
mansos in Megedevelde, qui sunt ecelesie in Lammespringhe, habebunt
tantum ad vite sue tempora et semper in festo beati Michaelis
quindecim solidos Honoverensium denariorum dabunt .. preposito in
Lammespringhe qui pro tempore fuerit ac sue ecclesie et persolvent
annis singulis expedite. Quod si non fecerint, extunc eadem bona
dicto preposito et sue ecclesie vacabunt et de eis ordinabit, prout
sibi et sue ecclesie visum fuerit expedire. Willekino vero et suis
patruis prenominatis mortuis premissa bona ad ecclesiam in Lamme-
springhe nullo obstante libere revertentur. Ad huius rei — —.
Datum anno domini m?. cc®. Ixxxx?. ix.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 80. Siegel des Bischofs
gut erhalten. Im Cop. des Kl. Lamspringe, Ms. 530 S. 593 in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim heisst es: das Kloster wisse nit, wo M. ligge oder ge-
legen habe.
1240. Das Kl. Wöltingerode überweist der Kellnerin eine Rente
von drei Mark in Flöthe, von welcher vier Jahrgedächtnisse gefeiert
werden sollen. 1299.
Nos dei gratia Henricus prepositus, Gertrudis abbatissa, Sophya
priorissa totusque conventus sanctimonialium in Waltingerode omni-
600 1299.
bus, ad quos presens scriptum!) pervenerit, devotas orationes in
fllio virginis gloriose. 'Tenore presentium notum esse volumus tam
presentibus quam futuris, quod unanimi consensu nostri conventus
obligavimus et obligamus nos in redditibus trium mansorum sitorum
in Wlotedhe domine cellerarie nostri claustri perpetuo sibi in festo
beati Michahelis omni contradictione postposita presentandis. De
quibus redditibus predictorum mansorum singulis annis peraget apud
conventum nostrum quatuor anniversarios, primum patris Ludolfi de
Osterwic, beate memorie, secundum matris sue, tercium fratris sui
domini Conradi sacerdotis, quartum in die obitus dicti Ludolfi de
Osterwic, quam diu ecclesi& nostra iu dei servicio perdurabit. Ne
autem — —. Testes huius facti sunt dominus Henricus de Hil-
wirtdingerode, dominus Iohannes de Ymenrode, dominus Hermannus
de Aschersleve sacerdotes, frater Thidericus, frater Ludolfus con-
versi et alii quam plures fide digni. Actum anno domini millesimo
ducentesimo nonagesimo nono.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 60. Stark beschädigtes
Konventssiegel mit Rücksiegel, wohl dem des Propstes; es zeigt Lamm mit Fahne:
S. HEINRICI DE MVLBER(G).
1241. Das Kl. Derneburg nimmt den Bertold Rammesberg, der
ihm drei Morgen in Holle übertragen hat, und dessen Angehörigen in
die Gebetsbrüderschaft auf. O. D. (um 1299).
Johannes dei gratia prepositus, Adelheydis priorissa totusque
conventus sanctimonialium in Derneburch omnibus hoc scriptum in-
tuentibus in vero salutari salutem. Recognoscimus, quod Bertoldo
dieto Rammesberch et Adelheydi uxori sue et animabus patris et
matris eius Iohannis et Wyndemodis plenariam contulimus frater-
nitatem. Resignavit enim ecclesie nostre iii iugera in Hollis sita.
Ut autem super his?) validum et efficax habeamus testimonium,
presentem litteram inde conscriptam sigilli nostri munimine duximus
roborandam. |
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106 fol. 11v im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1242. Bischof Siegfried bekundet, dass das Michaeliskloster dem
Kl. Marienrode eine Rodung zwischen Uppen (Upheym) und Wend-
1) scriptum über der Zeile nachgetragen. — ?) his fehlt im Cop.
1300. 601
hausen (Wenthusen) mit seiner Zustimmung geschenkt hat. 1300
Januar 22 (in die beati Vincentii martiris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 92. Bruchstück des Siegels
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentatreifen.
1248. Das Godehardikloster gibt dem Kl, Lamspringe zwei Hufen
in Wöllersheim im Tausch gegen zwei Hufen in Breinum. 1300
Februar 2.
Nos Hildebrandus dei gratia abbas sancti Godehardi in Hil-
densem — — notum esse volumus, quod nos de consensu Io(hannis)
prioris tociusque nostri capituli cum domino preposito Io(hanne)
sanctimonialium in Lamespring concambium seu commutationem ex
utraque parte expedientem inivimus per hunc modum, videlicet quod
duos mansos in Woldersem sitos cum omnibus attinenciis suis ad-
vocacie scilicet ac omni iure, quod in predicta villa habuimus, et
que adiacent in campis et silvis, pratis et pascuis, dimisimus ecclesie
monialium predictarum, loco quorum recepimus duos mansos sexa-
ginta iugerum in Breynem sitos cum omnibus similiter que eis
contingunt attinenciis, advocacie videlicet et omni iure, quod habuit
prefata ecclesia tam in villa iam dicta quam nemoribus, campis
pascuis atque pratis. Unde ne hoc factum ab aliquo successorum
nostrorum in posterum revocetur, presentem litteram inde confectam
conscribi fecimus et duobus sigillis nostri videlicet et conventus
iussimus conmuniri. Datum anno domini m?. ecc?., in purificatione
beate virginis Marie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 81. Siegel des Abtes und
Konventes stark beschädigt. Die gleiche Urk. des Godehardikl. für das Kl. Lam-
springe (Priorin Elisabeth) Or. a. a. O., Godehardi Nr. 46, Siegel des Propstes in
rotem und des Konventes in weissem Wachs.
1244. Lippold von Hohenbüchen schenkt dem Kl. Wülfinghausen
eine Hausstelle und vier Morgen Landes in Alferde (Alforde). Hildes-
heim 1300 Februar 4 (in crastino Blasii martiris et pontiflcis).
Huius rei testes sunt Iohannes canonicus et plebanus Hilden-
semmensis, Geroldus prepositus sororum in Hildensem, Albertus Bok,
Arnoldus Bok milites, Hermannus Bok.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 47 mit dem Siegel des
Ausstellers. Gedr. Hann. Gel. Anz. 1758 Nr. 128, v. Hodenberg, Calenberger
UB. VIII, S. 38 Nr. 46.
602 1300.
1245. Bischof Siegfried errichtet in der bischüflichen Kapelle
vier Kanonikate oder Präbenden, zu deren Unterhalt der Pfarrer von
st. Andreas vierzig Pfund jährlich zahlen solle und deren Inhaber dem
zeitigen Bischofe unmittelbar unterstellt sein sollen. 1300 Februar 7
(septimo idus februarii).
Gedr. im Auszuge und mangelhaft Beitr. zur Hildesh. Gesch. II, S. 165 nach
unbekannter Quelle. Die Urk. kann auch zu 1307 Februar 13 gehören, vgl. auch
unten Nr. 1701. Aus diesen Kanonikaten entwickelte sich das Stift st. Maria-
Magdalena im Schüsselkorbe, vgl. Beitr. a. a. O. S. 144 ff.
1246. Abt Heinrich des Michaelisklosters kauft mit Unterstützung
des Heinrich von Alfeld seinem Kloster zwei Hufen in Himmelsthür,
mit deren Rente nach Heinrichs Tode dessen und dessen Frau Memorie
gefeiert werden solle. 1300 Februar 17.
Nos Henricus dei gratia abbas monasterii sancti Michahelis in
Hildensem ad perpetuam memoriam presentibus protestamur, quod
nos cooperante nobis Henrico de Alveldhe comparavimus ecclesie
nostre duos mansos sitos in Himmedesdore, de quibus nos et suc-
cessor noster dabimus eidem Henrico temporibus vite sue viginti
quatuor solidos annuatim, sed eo mortuo predicti xxiii solidi in
ecclesia nostra ad pios usus convertentur, ita videlicet ut in anni-
versario sui obitus die, qui in monasterio nostro annis singulis per-
agendus erit cum vigiliis et missa animarum, dentur fratribus nostris
octo solidi ad refectorium et eodem die viii solidi ad elemosinam
pauperum expendantur. Et si uxor sua post eius mortem vixerit,
tunc temporibus uxoris sue viventis in vigilia sancti Bartolomei, quando
memoriam parentum suorum cum vigilis et animarum missa per-
agere debemus, reliquos octo solidos faciemus fratribus nostris ad
refectorium ministrari. Uxore vero sua mortua memoriam parentum
suorum, quam in vigilia beati Bartolomei uxore vivente peragere
debemus, in anniversarium obitus diem uxoris sue transferemus per-
agendo eo die memoriam suam simul et uxoris necnon omnium
parentum suorum, et tunc ministrabimus fratribus nostris illos octo
solidos, quos in vigilia beati Bartolomei consuevimus ministrare.
Ne autem — —. Actum et datum anno domini m?. ccc., xiii?. ka-
lendas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 98. Siegel des Abtes und
des Konventes.
1800. 608
12947. Bischof Siegfried bekundet, dass Abt Lefhard des Kl.
Loccum vom Marschall Konrad einen Hof und fünf Hufen in Hohen-
eggelsen gekauft und der Verkäufer ihm diese resigniert hat. Peine 1300
(zu Februar 20).
Testes huius rei sunt Fredericus canonicus Hyldensemensis
dictus de Adenois, Hildebrandus canonicus sancti Mauricii, Asch-
winus et Dethmarus fratres dicti de Luttere, Basilius, Syfridus de
Rutenberge, Iohannes de Godenstede, Conradus de Stockem milites,
Conradus de Saldere, Iohannes de Oberge, Syfridus de Roden famuli.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 347. Gut
erhaltenes Siegel des Bischofs. Die Urk. des Marschalls Konrad datiert Peine
1300 Februar 20 (x? kalendas mareii) mit den Zeugen: — — presentibus — —
Sifrido Hildensemensis ecclesie episcopo, Frederico de Adenoys eiusdem ecclesie
canonico, Ascuino de Luttere, Iohanne de Godenstede et Basilio de Rutenberge
militibus, Or. a. a. O. Nr. 346, Siegel von dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen verloren. Beide Urk. fehlen im Calenberger UB. III.
1248. Propst Nikolaus, Priorin Germod und der Konvent des
Kl. Wienhausen bekunden, dass der frühere Propst Al(bert) fünf Hufen
in Hoheneggelsen (Ekkelsem) gegen vier Hufen in Klein-Lobke (in
parvo Lobeke) und vier Hufen in Berkum mit Konrad Marschall
vertauscht und dieser erstere dem Kl. Loccum verkauft hat. Peine 1300
(zu Februar 20) coram ... Sifrido Hildensemensis ecclesie episcopo.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 345.
Siegel des Propstes fast zur Hälfte verloren, das des Konventes gut erhalten.
Nach Abschrift des 16. Jahrh. im Copiar des Kl. Loccum, S. 25 Nr. 97 gedr.
v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 332 Nr. 536.
1249. Propst Bruno, Priorin Christine und der Konvent des
Kl. Wennigsen übereignet auf Bitten des Lippold von KRössing oder
von Hohenbüchen dem Kl. Marienrode eine Wiese an der Leine bei
der Fähre und den Teil eines Waldes zwischen der Wiese und dem
Walde des Kl. Marienrode (bei Jeinsen). 1300 Februar 22 (in cathedra
sancti Petri).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 91. Siegel des Propstes
und Rest des Konventssiegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Gedr. Marienroder UB. S. 130 Nr. 119.
1250. .bt Heinrich, Prior Ludolf und der Konvent des Michaelis-
klosters schenken dem Kl. Marienrode drei Hufen in der Hodung
604 1300.
zwischn Uppen und Wendhausen, welche dieses von den Brüdern
Hildebrand und Heinrich Storm gekauft und Bischof Siegfried dem
Michaeliskloster übertragen hat. 1300 Februar 28 (tercio kalendas
marcii).
Testes huius rei sunt Albertus Bok, Gerhardus de Rodenberg
monachi nostre congregationis, Hermannus de Germerdissen, Her-
mannus de Stempne, Tidericus Perremunt ministeriales ecclesie
Hildensemensis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 92. Siegel des Abtes und
des Konventes. Gedr. Marienroder UB. S. 130 Nr. 120.
1251. Die Grafen Heinrich und Ludolf von Wohldenstein
(Woldensten) verzichten auf alles Hecht an einer halben Hufe in
Holthusen gegenüber dem Kl. Lamspringe. 1300 Februar 28 (die
dominico, in quo Invocavit dominica est dicenda).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 82. Beschädigtes gemein-
sames Siegel der Grafen an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1252. Bischof Siegfried bekundet dem Stift Gandersheim, dass
es den auf dem Konzil von Lyon festgesetzten Zehnten für das h. Land
zur Genüge bezahlt habe und fernerhin nicht mehr zur Zahlung heran-
gezogen werden solle. Hildesheim 1300 März 3 (quinto nonas martii).
Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Stift Gandersheim Nr. 103, Siegel
verloren. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 797.
1258. Dietrich von Sehlde bedingt, dass Bischof Siegfried von
ihm das Schloss Wohldenberg nicht ohne die Güter in Haverlah wieder
lóse. 1300 März 11 (in vigilia beati Gregorii pape).
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 367. Das gut
erhaltene Siegel des Dietrich von Gadenstedt an dem von der Urk. geschnittenen
Pergamentstreifen zeigt einen Pfahl. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 250.
1254. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Marienrode eine
Hufe an der Westseite des Steinberges zwischen Neuhof (Nova curia)
und dem Moriteberge und zwei Hofstellen in Lotingissen, welche ihm
die Brüder Arnold und Volkmar Frankenberg, Bürger, resigniert haben.
1300 März 12 (in dye beati Gregorii pape).
Testes sunt Lippoldus de Rodtinge, Albertus Boc, Ernestus
pincerna, Ludolfus camerarius milites, wnd Bürger.
1300. 605
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 98. Siegel des Bischofs
und des Domkapitels. Gedr. Marienroder UB. S. 131 Nr. 121. Begest Doebner,
UB. S. 275 Nr. 540.
1255. Hermann und Bodo von Sambleben, Ritter, verkaufen dem
Kl. Wöltingerode anderthalb Hufe in Börssum. O. D. (vor 1300 März 16).
Hermannus et Bodo milites dicti de Scampelleve universis hanc
litteram inspecturis cupimus esse notum, quod monialibus in Voltinge-
rode alterum dimidium mansum situm. in Borsem vendidimus cum
omni iure. Cuius rei testes sunt Randewicus miles dictus de
Alsleve et Olricus clericus frater eius, Bruno de Herdbeke, Allexander
de Alkendorp, Fredericus de Ghermersleve et ceteri fide digni.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 63. Das beschädigte Siegel
der Aussteller an dem von der Urk. geschnittenen | Pergamentstreifen zeigt drei
Seeblütter: S. H..... ET BOD DE TSAMP....E.
1256. Herzog Albert von Braunschweig übereignet dem Kl.
Wöltingerode anderthalb von diesem angekaufte Hufen in Börssum.
Wolfenbüttel 1300 März 16.
Albertus dei gratia dux de Brunswich — — ad noticiam singu-
lorum cupimus pervenire, quod nos proprietatem unius mansi et
dimidii in villa Borsne sitorum, quos a Hermanno et Bodone fratribus
et militibus dictis de Szampeleve Iohannes plebanus in Borsne et
Wasmodus frater et conversus nomine monasterii in Woltingerod
dinoscuntur emisse, eidem monasterio donamus et conferimus libe-
raliter propter deum volentes donationem huiusmodi tam a nobis
quam a nostris legitimis heredibus natis et nascituris ratam et in-
violabilem observari. Huius rei testes sunt Lu(dolfus) de Hesnem,
Ior(danis) dapifer, Io(hannes) de Uttesse milites et plures alii fide
digni. In quorum — —. Datum Wlflebutle anno domini mP.cec®.,
feria quarta post dominicam Oculi mei.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 61. Bruchstück des Siegels
des Herzogs an roten Seidenfüden.
1257. Ritter Ludold!) von Escherde bekundet, dass, nachdem
Ritter Dietrich von Alten dem Kl. Marienrode vier zehntfreie Hufen
in Anderten verkauft hat und darauf Johann, der Sohn des verstorbenen
I) Cop. Ludolfus.
606 1300.
Eberhard von Alten, des Sohnes des Dietrich, vor dem Herzog Otto
gegen das Kloster klagbar geworden war, derselbe Johann vor ihm als
Vogt von Hannover allen Ansprüchen an die Hufen entsagt hat.
Hannover 1300 März 28 (secunda feria proxima ante palmas).
Cuius rei testes sunt mecum sepedictus dominus Th(idericus)
et dominus Everhardus fratres de Alten, dominus Wilkinus de Staden,
dominus Luderus de Hanense, dominus Everhardus de Reten milites,
necnon Olrieus de Iltene, Conradus Feysan, Gyseco de Lubeke.
Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148 fol. 128 im Kgl. St.- A. zu
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 132 Nr. 122, im Auszug UB. der Stadt
Hannover (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen V) S. 70 Nr. 75.
1258. Ritter Aschwin von Salder, Amtmann des Herzogs Otto
von Braunschweig in Lichtenberg, übergibt dem Domkapitel die Hörigen
Margarete und Heinrich, Kinder des Heinrich Kerstening in Barbecke
(Berbeke), und erhält für diese Johann und Jutta, Kinder des Johann
Wolf ebenda. 1300 April 3 (in die palmarum).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop VI, 11 S. 173 Nr. 251 im Kgl. St.- A.
zu Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 94.
1259. Ritter Ludolf, Kämmerer, bekundet, vom Bischof Siegfried
ein Allod bei der Rodung bei Wohldenberg auf seine und seiner Frau
Lebenszeit erhalten zu haben. 1300 April 10.
Ego Ludolfus miles dietus camerarius Hildensemensis protestor
et presentibus publice recognosco, quod honorabilis dominus meus
Sifridus Hildensemensis ecclesie episcopus michi et Vredheken uxori
mee allodium situm ad novale apud Woldenberch cum hominibus
ad illud pertinentibus et cum omni iure, quod habuit in eodem,
assignavit tempore vite nostre libere possidendum. Nobis vero
mortuis predictum allodium ad ipsum dominum episcopum vel ad
suos successores libere et sine inpedimento quolibet revertetur. In
euius rei — —. Datum anno domini m?. cec9., in pascha.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 368. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1260. Bischof Siegfried überträgt dem Grafen Heinrich von
Wohldenberg und dessen Söhnen Güter in Bierbergen auf Lebenszeit.
1300 April 30.
1300. 607
Syfridus!) dei gratia Hildensemensis?) ecclesie episcopus. Nove-
rint universi, quod nos de consensu nostri capituli dimisimus nobili
viro Henrico®) comiti de Woldenberch,*) Ludolfo canonico nostre
ecclesie, Ottoni filiis ipsius bona nostra litonica5) in Berchberghe®)
et alia bona ad illa bona pertinentia") ubicumque situata cum8)
agris et hominibus, curiis et areis et cum omni iure ac?) utilitate,
que10) nos in eisdem habuimus, vite ipsorum temporibus sine!!) ex-
ceptione vel impedimento aliquo libere possidenda. Ipsis vero in
domino!?) defunctis predicta bona ad nos vel nostros successores
liberaliter 19) revertentur. In!4) cuius evidens testimonium presentem
litteram ipsis dedimus sigillis nostro videlicet et nostri capituli
roboratam. Testes15) sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus,
Bernhardus!6) scolasticus, Bernhardus!?) cantor, Ropertus thesau-
rarius, Iohannes de Roden plebanus, Hermannus de Stenberch,18)
Conradus de Valkensteyn,!9) Bernhardus!6) de Hardenberch,?))
Iohannes de Oberge canonici?!) dicte nostre ecclesie, Lippoldus de
Roscinghe, #%) Albertus Boch,?9) Ludolfus camerarius milites et alii
quam plures clerici et laici?^) fide digni. Actum et datum anno
domini m?. cec?., in vigilia beatorum apostolorum Philippi et Iacobi.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Domstift Hildesheim Nr. 370, Siegel des Bischofs und des Domkapitels,
und Nr. 369 (B), die beiden Siegel wenig beschädigt.
1261. Knappe Andreas Bolle reversieri dem Bischof Siegfried
wegen des halben Zehnten in Rhüden und eines Waldes bei Hachen-
hausen. 1300 April 30.
Ego Andreas dictus Bolle famulus recognosco presentibus et
protestor, quod honorabilis dominus Sifridus Hildensemensis ecclesie
episcopus de consensu sui capituli assignavit michi et meis heredibus
in medietate decime sue in Ruden decem et octo marcas examinatas.
Insuper contulit michi in feodo silvam suam que dicitur Ekhorst
aput villam Hagehusen pro tredecim marcis examinatis, ita videlicet,
quandoeunque idem dominus episcopus aut sui successores michi vel
Abweichungen in B: !) Sifridus. *) eccl. Hild. ?) Hinrico. *) Wolden-
berge. 5) littonica. °) Berchberge. ?) pertinencia. 9) cum — areis et fehlt.
9) et. 19) que hab. in eisdem. !1) sine — libere fehlt. !*) Christo. 18) libere.
14) In cuius rei testim. 1°) Testes huius sunt. 19) Bernardus. 17) Bernardus
cantor nach Rop. thes. 19) Valkenstein. 3°) Hardenberge. *!) canonic (1)
Hildens. $*) Roscinge. 3°) Hyreus. ?*) layci.
608 1300.
meis heredibus premissam pecuniam dederint, extunc dicta bona
omni semota contradictione ad ipsum vel ad ipsos libere revertentur.
In cuius rei — —. Datum anno domini m^. ccc?., pridie kalendas maii.
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 455 Nr. 724 im Kgl. St.-A, zu
Hannover.
1262. Ritter Ludolf, Kämmerer, bekundet, dass Bischof Siegfried
ihm einen Zins von drei Mark in der Vogtei Sibbesse (Sibbichtissen)
und von einer Mark in der Mühle in Sehlde (Seledhe) verpfändet hat.
1300 April 30 (pridie kalendas maii).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 371. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1268. Domherr Heinrich von Wohldenberg, Propst in Oelsburg,
bekundet den Verkauf von zwei Hufen 1n Söder und einer Hausstelle
in Hackenstedt an das Kl. Derneburg durch Bertold Pil, der ihm die
Güter resigniert hat. 1300 Mai 1.
Dei gratia Henricus de Woldenberge canonicus ecclesie Hil-
densemensis et prepositus in Alsborch — — notum esse volumus
— —, quod Bertoldus dictus Pyl de Barkevelde de bona sua
voluntate vendidit et dimisit pro quatuordecim marcis et uno fertone
puri argenti claustro sanctimonialium in Derneborch Hildensemensis
dyocesis duos mansos in Sodere et unam aream cum tribus iugeribus
in Havekenstede cum pratis et pascuis et silvis et cum quibuslibet
alis appenditiis tam in villis quam in campis, et sicut a nobis
eadam bona tenebat in feodo ita nobis absoluta et libera resignavit.
Uxor quoque sua Byata necnon et Lyppoldus frater suus ac omnes
sui heredes renunciaverunt omni iuri, quod habebant hactenus aut
in posterum habituri erant in eisdem bonis cum libera voluntate.
Nos igitur prefata bona et eorum proprietatem ad nos spectantem
dicto claustro in Derneborch pro remedio anime nostre cum con-
sensu et beneplacito dilecti avunculi nostri Henrici comitis de
Regenstene et heredum suorum et omnium, quorum consensus re-
quirendus faerat, appropriando contulimus et in proprium dedimus
cum omni iure et utilitate libera ab universo iugo servitutis per-
petuo possidenda nolentes litem vel controversiam ipsi claustro aut
ex parte nostri aut ex parte ipsorum ea resignantium ullo tempore
inferre vel etiam inferentibus consentire, sed ipsa tam in proprietate
quam in possessione pretaxato claustro ab omni homine libere de-
1300. 609
fendere et legitime auctorizare ac rite disbrigare volumus promit.
tentes, nos pretactam proprietatis collationem ratam, firmam et in-
convulsam in perpetuum habituros. In huius rei evidens testimonium
eum!) sigillo prenominati avunculi nostri Henrici comitis de Regen-
stene nostrum sigillum huic littere est appensum. Testes huius
collationis sive donationis sunt venerabilis in Christo pater ac
dominus Sifridus Hildensemensis episcopus, comes Henricus de
Woldenberghe, Hericus de Stenberghe, Conradus Rovere, [ohannes
Trobe, Olricus de Barem milites, Henricus de Lindede, Henricus Trobe,
Ludolfus de Lenghede, Gunzelinus de Nette, Arnoldus de Elvede, Ber-
toldus et Gerhardus de Gesen famuli et alii quam plures. Actum et
datum anno domini millesimo cec?., in festo apostolorum Philippi
et Iacobi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 38. Beschädigtes Siegel des
Grafen von Reinstein und das des Ausstellers. — Es mag hier erwähnt werden,
dass nach Hempel, Invent. dipl. Sax. inf. I am 3. Mai (v. nonas maii) dieses Jahres
Bischof Siegfried der Domkirche Güter in Garbolzum schenkt, die der Domkantor
gekauft hat, und dass diese Urk. gedruckt sein soll in Species facti in cawsa
Reinardi etc. S. 2. Mir ist weder die Urk. noch der Druck bekannt geworden.
1:264. Vidimus des Domkapitels über eine Urkunde des Bischofs
Siegfried betreffend den Zehnten des Moritzstiftes in Gronau von April 26.
1300 Mai 5.
Nos dei gratia Arnoldus decanus, Bernhardus cantor canonici
ecclesie Hildensemensis recognoscimus presentibus publice prote-
stantes, quod litteras venerabilis patris et domini nostri Sifridi
Hildensemensis episcopi sigillis suo, capituli nostri et capituli montis
sancti Mauricii Hildensemensis sigillatas, non cancellatas, non abo-
litas nec aliqua in parte viciatas vidimus in hec verba.
Sifridus de gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis
presens scriptum visuris vel audituris salutem in domino, Tenore
presentium volumus esse notum, quod de scitu et consensu plenario
capituli maioris ecclesie in Hildensem et capituli montis Mauricii
cum militibus, famulis et civibus in oppido Gronowe commorantibus
pro decima intra ipsum oppidum danda placitavimus in hune modum,
quod de curiis liberis, de unaquaque ipsarum videlicet quatuor de-
narios, et de singulis domibus forensibus duos denarios pro qua-
libet decima dabunt annuatim. Quicumque vero oves in dicto
oppido Gronowe habuerit, iustam de omnibus decimam singulis dabit
I) Vor cum ist nostram getilgt.
Hildesh. UB. III. 89
610 1300.
annis; si paueiores decem ovibus habuerit, pro tribus dabit unum
denarium, si vero pauciores tribus, pro qualibet ove dabit dimidium
denarium occasione frivola pretermissa. Preterea si qui in sepedicto
oppido Gronowe commorantes placita predicta servare recusaverint,
iustam perpetuo dabunt decimam et nullam de cetero gratiam con-
sequentur. "Testes huius rei sunt honorabiles domini Bernhardus
de Dorstat scolasticus et Iohannes de Roden sancti Andree plebanus
maioris ecclesie canonici, Conradus scolasticus et Bernhardus de
Weye canonici montis sancti Mauricii, Ernestus pincerna, Iohannes
de Stedere, Arnoldus dictus Bok et Baldewinus de Stenberg milites,
Hermannus de Germerdissen et Iohannes de Dotessem famuli. Ne
autem huiusmodi factum alicui dubium generet in futuro, presentem
paginam inde conscribi fecinus et sigili nostri capituli maioris
ecclesie et capituli montis sancti Mauricii munimine roborari. Datum
anno domini m?. cec?., in crastino Marci ewangeliste.
Et nos ad rogatum predictorum canonicorum et confratrum
nostrorum presentem litteram ad futurorum cautelam sigillis nostris
fecimus sigillari. Datum anno domini m?. cec?., in die beati Gode-
hardi episcopi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritestift Nr. 70. Beide Siegel gut er-
halten. Regest Doebner, UB. III, S. 663 Nachtr. Nr. 55.
1265. Die Brüder Burchard und Luthard und deren Oheim
Luthard, Edle von Meinersen, bekunden, von dem Dompropst Gebhard,
dem Domdechanten Arnold und dem Domkapitel im Auftrage des
Bischofs 100 Mark erhalten zu haben, und geloben, dem Stifte mit dem
Schlosse Lutter und ihren Mannen zu helfen und es ihnen zu öffnen,
wofür der Bischof sie als Dienstmannen annimmt, ihnen seinen Schutz
zusagt und seine Schlösser öffnet; sie räumen dem Bischof das Vorkaufs-
recht des Schlosses Lutter ein und wollen, wenn die Edeln von Dorstadt
es gestatten, das Schloss in derselben Weise vom Bischofe zu Lehn
nehmen, wie die Edeln von Schladen, Hallermund und Homburg ihre
Schlösser von jenem zu Lehn haben. Hildesheim 1300 Mai 10 (in die
beatorum Gordiani et Epymachi martirum).
Bürgen: Conradus et Iohannes comites de Woldenberch, Gode-
schaleus iunior de Plesse, Hinricus et Baldewinus milites de Wenden
nostri consanguinei.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover. Celle Or. Des. 9. Schr. X, Caps. 4 Nr. 1.
Die acht Siegel nur wenig angestossen. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 94 Nr. 159.
1300. 611
1266. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg be-
kunden, dass Thileke Brunonis gegen eine Summe Geldes auf alles
Recht an einer Hufe in Farmsen (Vermersen) gegenüber den Laien-
brüdern Heinrich und Heinrich des Maria-Magdalenenklosters verzichtet
hat. 1300 Mai 22 (proxima dominica post ascencionem domini
nostri Ihesu Christi).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 137. Bundes Siegel des
Konrad und schildförmiges des Johann.
1267. Ritter Ludold von Escherde übereignet dem | Knappen
Lambert von Sehlde drei Hufen in Sorsum. 1300 Mai 29.
Ego Ludoldus miles dictus de Escherte una cum meis con-
sanguineis Hugone videlicet et Iohanne notum facimus, — — quod nos
Lamberto famulo dicto de Seldhe!) et eius heredibus unanimi cum
consensu contulimus proprietatem trium mansorum sitorum in villa
Socerum libere ac solute. Ut hoc faetum — —. Huius rei testes
sunt dominus Gerrardus nobilis comes de Halremunt, dominus
Iohannes nobilis de Adenoys, Wichbrandus de Haleboldessen,
Iohannes de Genhusen milites, Albertus, Fredhericus et Henricus
famuli fratres eiusdem militis dicti de Genhusen et plures alii fide
digni. Datum et actum anno domini m?. ecc?., in festo pentecostes.
Or. im Germanischen Museum in Nürnberg. | Siegel .abgefallen.
1268. Bischof Siegfried überträgt dem Domvikar Konrad von
Ochtersum eine Hofstelle, die ihm der Kämmerer Ludolf, Ritter, auf-
gelassen hat, gelegen an der Strasse, welche von der Burg nach dem
Michaeliskloster führt. 1300 Mai 30 (tercio kalendas maii).
Or. im städtischen Museum zu Hildesheim Nr. 25. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 275 Nr. 541. j
1269. Die Brüder Hermann, Heinrich und Otto, Domherr, und
die Brüder Konrad und Johann, Grafen von Wohldenberg, und deren
Söhne verkaufen der Stadt Goslar einen Wald Katberg bei der Stadt.
1300 Juni 9 (in die beatorum martirum Primi et Feliciani).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. @edr. Bode, UB. II, S. 567 Nr. 591.
1270. Ritter Siegfried von Rautenberg gelobt, die ihm vom Dom-
kapitel überwiesenen Güter zu resignieren, falls der Bischof bei seiner
1) Hinter Seldhe längere Rasur.
89*
612 1300.
Rückkehr der Ueberweisung nicht seine Genehmigung erteilt. Hildesheim
1300 Juni 21.
Ego Sifridus miles de Rutenberch presentibus recognosco, quod
bona michi assignata pro triginta marcis examinatis a capitulo Hil-
densemensi videlicet molendinum Eyese, advocatiam Borchtorpe et
censum ibidem, quam cito dominus meus episcopus reversus fuerit,
si assignationem huius ratam habere noluerit, resignabo triginta
marcis michi prius ab eodem persolutis. In cuius rei — —. Datum
Hildensem anno domini m?. ecc?., in die beati Albani martiris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 372. Siegel des
Ausstellers von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1271. Dechant Johann, Scholaster Hildebrand und das Kapitel
des Andreasstiftes machen mit dem Bartholomäistifie eine Gebeisbrüder-
schaft. Hildesheim 1300 Juni 24 (viii®. kalendas iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomdistift Nr. 22. Siegel von dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Schrift stellenweise ver-
schwunden.
1272. Propst Dietrich und das Kapitel des Bartholomäistiftes
bekunden, dass der Kanoniker Heinrich, Sohn des verstorbenen Bürgers
Iohann von Heyersum (Hoyersem) und der Margarete, nach der Be-
stimmung der Eltern den Kanonikern und Scholaren des Andreasstiftes,
welche der Feier des h. Bartholomäus beiwohnen, sieben Schilling zu
zahlen verpflichtet ist, ebenso nach dem Tode Heinrichs der zeitige
Küster, und machen mit den Kanoniken eine Gebetsbrüderschaft.
1300 Juni 24 (viii?. kalendas iulii).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 29
in der Beverinischen Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. III. S. 663 Nachtr. Nr. 56.
1273. Das Kl. Marienberg verspricht, dem Grafen Meiner von
Schladen auf Michaelis 50 Braunschweiger Mark zu zahlen für den
Fruchtzehnten in Behndorf (Bennendorp), da dieser Ort durch den
Schiedsspruch des Domdechanten (Arnold) dem Grafen namens seiner
Frau zugesprochen worden sei. 1300 Juni 30 (pridie kalendas iulii).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 169. Die
beiden Siegel verloren.
1274. Pfarrer Heinrich in Schladen, Pfarrer Ludolf in Burg-
dorf, Priester Johann, Vikar daselbst, und Pfarrer Dietrich in Heiningen
1300. 613
(Heninghe) unter den Zeugen der Urk. der Brüder Burchard, Ekbert
und Hermann von Wolfenbüttel für das Kl. Riddagshausen. 1300
September 9 (v9. ydus septembris).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen. Gedr. Asse-
burger UB. I, 8. 326 Nr. 514.
1275. Dompropst Gebhard, Domdechant Arnold, Domscholaster
Bernhard und das Domkapitel bewilligen dem Domvikar Alex, der
ihnen einen Garten vor dem Ostertore mit einem jährlichen Zins von
25 Schilling zur Aufbesserung der Präbenden der armen Scholaren
übertragen hat, und dessen Bruder Johann einen Jahreszins von zwölf
Schilling als Leibzucht. 1300 September 17 (xv9. kalendas octobris).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1835. Beschädigtes Siegel des Dom-
kapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 276 Nr. 542.
1276. Domdechant Arnold und mag. Hildebrand, Kanoniker
des Moritzstiftes, unter den Zeugen der Urk., in welcher Gräfin Adel-
heid von Schladen, Tochter des weiland Edeln Hermann von Warberg,
mit Zustimmung ihres Gemahles, des Grafen Meiner von Schladen, und
ihrer Erben das Dorf Behndorf (Bennendorp) dem Kl. Marienberg
schenkt. 1300 September 30 (in crastino beati Mychaelis archangeli).
Or. im Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 170. An
roten und gelben Seidenfüden acht Siegel, von denen mehrere beschädigt, das des
Domdechanten an vorletzter Stelle gut erhalten.
1277. Johamn Edler von Adensen verkauft mit Zustimmung
seiner Söhne Friedrich, Domherrn, und Johann, sowie seiner Töchter
dem Kl. Barsinghausen einen Hof in Nettelrede. 1300 Oktober 6 (in
octavo beati Michahelis).
Or. in doppelter Ausfertigung im Kgl. St.- A. zu Hannover, Barsinghausen
Nr. 82, von den beiden Siegeln das des Johann erhalten, und 82a, beide Siegel
erhalten, aber wenig kenntlich. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. I, S. 59 Nr. 82.
1278. Genannte Erzbischöfe und Bischöfe erteilen allen, welche
das Kreuzstift an genannten Tagen besuchen und unterstützen, Indul-
genz. Rom 1300 Oktober 9.
Universis Christi fidelibus presentes litteras inspecturis nos dei
gratia Adenulphus Consanus, frater Basilius Armenorum in Ierusalem,
614 1800.
frater Ranutus!) Calaritanus archiepiscopi, Manfredus sancti Marchi,
frater Nicolaus Tortibulensis, frater Anthonius Chenadiensis, Ram-
boctug Camerinus et frater Iacobus Calcedonensis episcopi salutem
in domino Ihesu Christo — — omnibus vere penitentibus et con-
fessis, qui ad ipsam ecclesiam in festivitatibus ipsius sancte Crucis,
in dedicatione eiusdem ecclesie, in festivitatibus nativitatis domini
nostri Ihesu Christi, resurrectionis, ascensionis et pentecostes, in
omnibus et singulis festivitatibus beate Marie semper virginis, in
festivitatibus beatorum Michaelis archangeli, Iohannis baptiste, Petri
et Pauli et aliorum apostolorum, Stephani et Laurentii martirum,
Nicolai et Martini confessorum necnon beatorum Katherine et Mar-
garete virginum, ac per octo dies festivitates ipsas immediatas?)
eausa devotionis et orationis accesserint annuatim, vel qui ad repa-
ramenta, luminaria et ornamenta dicte ecclesie manus porrexerint
adiutrices, seu qui corpus Christi, quando infirmis portari contigerit,
pia mente fuerint comitati aut qui ciminterium!) ipsius ecclesie
dicentes orationem dominicam circuerint pura mente, de omnipotentis
dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius auc-
toritate confisi singuli singulas dierum quadragenas de iniunctis
sibi penitentiis misericorditer in domino relaxamus, dummodo dio-
cesani voluntas ad id accesserit et consensus. In cuius rei — —.
Datum Rome die viiii. mensis octobris sub anno domini millesimo
trecentesimo, pontificatus domini Bonifacii pape octavi anno sexto.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 232. Die Siegel in rotem
Wachs an roten und gelben Seidenfäden gut erhalten.
1279. Bischof Siegfried bekundet, dass Basıl, Sohn des Basil
von Rautenberg,. allen Ansprüchen an die von seinem Vater dem Ki.
Marienrode verkauften vier Hufen in Rautenberg entsagt hat. Hildes-
heim 1300 Oktober 20 (quinta feria post diem beati Galli).
— — presentibus domino Basilio et domino Sifrido militibus de
Rutenberch, domino Alberto Bok laicis, celerario et fratre Arnoldo
et camerario monachis in Betzingerodhe, Hermanno de Stempne,
Becekone Putteclario.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Marienrode Nr. 94. Bruchstück des
bischöflichen Siegels. Gedr. Marienroder UB. S. 133 Nr. 123.
1) So das Or. ?*) Or. immediates.
1300. 615
1280. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Amelunzborn 42 Morgen
in Wallenstedt und erhält von ihm als Ersatz zwei Hufen in Stroit.
Hildesheim 1300 November 5.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesle episcopus presens
scriptum videntibus et audientibus cupimus, ut sit notum, quod de
consensu capituli nostri quadraginta iugera et duo sita in villa
Wallenstede, quemadmodum Henricus dictus Lesche iure hereditario
possederat, cum omnibus suis pertinentiis, sicut ipse Lesche a Her-
manno dicto Boc de Rittaghessen milite tenuerat in feodo et sicuti
idem Boc a nobis similiter et ecclesie nostre tenuit, qui ipse Boc
nobis eadem bona et ecclesie nostre libere resignavit, religiosis
viris . . abbati et conventui monasterii Amelungesborne propter
deum et propter eterni et felicis premii remunerationem proprie-
tavimus et libertavimus ipsa predicta bona perpetuo possidenda.
Abbas vero et conventus memorati duos mansos eorum in villa
Strot sitos cum omnibus eorum pertinentiis, quemadmodum ipsi
proprietario iure possederant, nobis et ecclesie nostre proprietarunt
supradictorum bonorum in restaurum et libertarunt econverso simili
modo eosdem mansos perpetuo possidendos. Ad maiorem — —.
Acta sunt hee presentibus decano Arnoldo, Wlrado preposito Montis,
Sifrido de Blanghenborch, Bernardo scolastico, Bernardo cantore,
Iohanne de Rodhen, Ottone celerario, Henrico de Woldenberch
ecclesie nostre canonicis et aliis quam pluribus fide dignis. Datum
in civitate Hildensem anno domini millesimo trecentesimo, nonas
novembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 99. Stark beschädigte Siegel
des Bischofs und des Domkapitels an roten und gelben Seidenfüden.
1281. Abt Balduin und der Konvent des Kl. Amelunzborn
machen mit dem Bischof Siegfried einen Ländertausch. Hildesheim 1300
November 5 (nonas novembris).
— — presentibus honorabilibus dominis Ghevehardo preposito,
Arnoldo decano, Wlrado preposito Montis, Bernardo scolastico,
Bernardo cantore, Iohanne de Roden, Ottone celerario pretacte
Hildensemensis ecclesie canonicis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 373. Gut erhaltenes
Siegel des Abtes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Im übrigen
wie in der vorhergehenden Nr., Cop. VI, 11 S. 636 Nr. 1214 zum 5. Dezember.
616 1300.
1282. Der Rat der Neustadt bekundet, von einer Hofstätte vor
dem Goslarischen Tore dem Bartolomäistifte, das sie von Reimburg
von Asel erhalten hat, drei Schilling jährlichen Erbzins und der Lam-
bertikirche achtzehn Denare zu schulden. 1300 November 10 (in vigilia
beati Martini episcopi).
Abschrift des 18. Jahrhunderts in Ms. 324 S. 47 in der Beverinischen
Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. I, S. 277 Nr. 544.
1288. Bischof Siegfried macht mit dem Rate der Stadt einen
Münzvertrag. 1300 Dezember 20 (in dheme hilghen avendhe sente
Thomas dhes apostolen).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 847. Beide Siegel nebst Befestigung
verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 277 Nr. 545.
1284. Pfarrer Ludolf in Kissenbrück bekundet den Verkauf einer
Hufe in Gross- Biewende an die Küsterin Grete von Braunschweig in
Dorstadt. 1300 Dezember 20.
Eck her Ludolf parner tho Kissenbrugge bekenne in dussem
openem breve, dat her Eggelinus canonicus tho Schening und Wide-
kind van Bywende, borgere tho Brunschwick und her Widekindes
sin broder, bur tho Bywende, hebben verkofft mit fulborde aller irer
erven ver Greten van Brunschwieck kusterfruwen tho Dorstadt und
Werneken von Goslar borgere tho Brunschwiegk eine hove, de be-
legen is tho Westerbywende mitt alle der nuth unde rechte, dat
dartho hort an velde, an dorpe, an holte, an wische, an wege, an
unwege, vor sestein mark eines verdinges min lodiges sulvers, de
on gentzliken betalet sin, an welker hove de parner tho Kissenbrugge
hefft en Brunschwickesen penning tho gelde tho siner kerken alle
jar tho sunte Mertens dage. Tho einem urkunde dusser dinge hebbe
eck her Ludolf, de hievor benomet is, dussen breif beseggelt mit
minem ingeseggele na godes borth dusent drehundert jar, in sunte
Thomas avende des apostels.
Abschrift Krätz’s eines Cop. des Kl. Dorstadt vom Jahre 1614 in Ms. 545a
fol. 84v» in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Hänselmann, UB.
der Stadt Braunschweig S. 551 Nr. *470: „junge Uebersetzung des mutmasslich
lateinischen Originals". Da der Aussteller noch 1343 vorkommt, dürften im Datum
wohl die Zehner fehlen.
1285. Hermann von Frenke, Kanoniker des Kreuzstiftes, be-
kundet, dass das Kl. Wöltingerode dem Ritter Balduin von Steinberg
1800. 617
einen Hof in Olstide auf Lebenszeit zinspflichtig überlassen hat. 1300
Dezember 22 (2).
Ego Hermannus dietus de Vrenke canonicus sancte Crucis in
Hildensem recognosco sub sigillo meo, quod dominus Iohannes pre-
positus totusque conventus sanctimonialium in Woltingherode curiam
suam in Olstide domino Balduino de Stenberg militi ad tempora
vite sue dimiserunt pro tribus plaustratis siliginis, pro tribus plau-
stratis avene, annove, que marcketgeve dicitur, annis singulis in
civitate Hildensem, ubi ei locum assignaverint, ante festum sancti
Martini sine contradictione aliqua persolvendis. Post cuius mor-
tem dicta curia cum omnibus suis pertinenciis ad dietum con-
ventum libere revertetur nec sui heredes nec alius quicumque ius
aliquod in prefata curia cum suis pertinenciis sibi poterint vel
debent aliqualiter vendicare. Et ut premissa rata et inviolabiliter
dicto conventui observentur, promisi et presentibus fide data pro-
mitto, quod, si aliquis defectus in premissis fuerit et ego monitus
fuero, omnem defectum supplebo contradictione qualibet preter-
missa. Datum sub sigillo meo anno domini m?. ccc®, xi. kalendas
ianuarii!)
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 62. Siegel an dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. In Cop. VI, 115 S.573 des
Kl. Wöltingerode heisst es: Olstedde ist ein wüstes Dorf, gelegen ober Salsdetfurt.
1286. Bischof Siegfried bekundet die Aussage des Ritters Hein-
rich Rasehorn, dass der Zehnte in Wesseln ihm auf Lebenszeit zustehe
und nach seinem Tode an das Kl. Derneburg fallen solle, 1300
Dezember 24.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — —
scire volumus tam presentes quam posteros, quod Henricus Rasehorn
miles in nostra constitutus presencia recognovit et confessus est,
quod decima in Westenem ipsius existat ad tempora vite sue, post
obitum vero suum vacare debeat ecclesie in Derneborch cum omni
utilitate et usufructu, ita quod nec filii sui nec aliquis heredum
suorum aliquid iuris seu proprii in?) dicta decima penitus obtinere
possint, sed ad dictam ecclesiam Derneborch absque omni inpeticione
et inpedimento quolibet redire debeat libera et soluta. In cuius
I) Das Datum muss zweifelhaft bleiben; es kann auch 1311 Januar 1 auf-
gelóst werden. 3) in im Or. doppelt geschrieben, Ende nnd Anfang der Zeile.
618 1300.
rei — —. Testes eciam istius recognitionis et cause sunt Ger-
hardus de Gandersem, Thidericus de Celenstede milites, Hermannus
sacerdos in Wincenborch, Conradus et Gerhardus famuli fratres de
Vreden et alii quam plures. Datum anno domini millesimo c9cc9., in
vigilia nativitatis domini.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Derneburg Nr. 39. Stark beschädigtes
Siegel des Bischofs und beschädigte des Heinrich Rasehorn, Hirschgeweih, des
G. von Gandersheim, Helm, des D. von Sellenstedt, Rose, und an letzter Stelle
rundes geistliches Siegel, worauf noch zu lesen . . . . IOHIS VALLE ROS....
1287. Bischof Siegfried genehmigt, dass der Priester Johann von
Mahner, sein Vikar, die Ansprüche an die Vogtei eines Hofes in
Baddeckenstedt (Badickenstede), der zur Kirche daselbst gehört, von
Johann von Gustedt kauft, und bestätigt dem Hof die Freiheit von der
Vogtei. Hildesheim 1300.
Huius rei testes sunt Conradus dictus Rovere, Bruno dictus
Crevet milites, Thidericus dictus de Seledhe, Iohannes de Gustede
famuli.
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Siegel verloren. Gedr. Bode, UB. II, S. 575
Nr. 600.
1288. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass die Schwestern
Gertrud und Johanna genannt der Megede dem Godehardikloster eine
Hausstelle im Brühl übertragen und Johanna für den Fall ihres Todes
ihm alle ihre bewegliche Habe vermacht hat. 1300.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 50. Zerbrochenes älteres
Stadtsiegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 279 Nr. 546, woselbst das Nähere wegen
des Datums.
1289. Graf Gerhard von Holstein- Schaumburg, Domherr in
Minden und Hildesheim, und sein Bruder Erich, Propst in Hamburg,
bestätigen die Schenkung von vier Aalwehren im Meerbach durch ihren
Bruder Graf Adolf an das Kl. Loccum. 1300.
Gedr. Hasse, Schleswig - Holstein- Lauenburg. Regesten und Urk. II, S. 403
Nr. 964. Erwähnt v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S.331 Nr. 535, Westfäl.
UB. VI, S. 536 Nr. 1668.
1290. Landulfus Brixinensis, Fredericus Valvensis, Nicolaus
Neocastrensis, Nicolaus Botrontinus, frater Nicolaus Turtibulensis,
frater Simon Brugnatensis, frater Iacobus Calcedonensis, Iohannes
Imolensis, frater Angelus Fesulanus et frater Henricus Redesto-
1300. 619.
nensis episcopi erteilen allen, welche die Kirche in Bocla besuchen,
vierzig Tage Ablass. Rom 1300.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 90. Von den zehn Siegeln
in rotem Wachs an weiss-gelben Hanfschnüren fehlt das sechste, die andern mehr
oder weniger beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 125 Nr. 118. Regest Lüne-
burger UB. V, S. 30 Nr. 67. Mit Bocla wird kaum das bei Schladen gemeint sein.
1291. Edler Johann von Adensen bekundet, dass die Wittwe und
die Erben des Johann Monekemeier auf alles Anrecht an sechs Morgen
in Herberghe dem Kl. Lamspringe gegenüber verzichtet haben. 1300.
— — presentibus hiis Iohanne fllio nostro, Arnoldo et Henrico
sacerdotibus, Iohanne de Molendino et Iohanne de Volkersen famulis
et Tetmaro et Henrico fratribus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 83. Das am Rande be-
schädigte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen
zeigt einen Sparren.
1292. Propst und Konvent des Kl. Wöltingerode bekunden die
Stiftung seiner Memorie durch den verstorbenen Propst Heinrich von
Mulmke und verpflichten sich zu deren Feier. 1300.
Nos Iohannes dei gratia prepositus, Gertrudis abbatissa totus-
que conventus ecclesie in Woltingerode recognoscimus publice
omnibus Christi fidelibus literam per presentem, quod dominus
Henricus de Mulbeke quondam prepositus ecclesie nostre pie memorie
tam pro sue anime quam pro animarum omnium suorum progenitorum
felici ac sancta requie comparavit suis propriis denariis ecclesie
nostre tres mansos sitos in Vlothede perpetuo cum omnibus suis
pertinentiis possidendos, quos non debebimus ulla tam grandi vel
ardua necessitate nos cogente vendere vel alienare a nostra ecclesia
quoquo modo. Ordinatione igitur eiusdem domini Hinrici dabitur
nobis singulis annis in sancto die beati Ándree apostoli ob honorem
tante festivitatis nostre et ob singularem anniversarii ipsius domini
Hinrici memoriam largioremque nostre procurationis habundantiam!)
bona cervisia et albus panis et nostrum cuilibet unum halec. Nos
quoque pro condigna recompensa anniversarium diem obitus ipsius
domini Hinrici videlicet diem crastinum beati Andree apostoli
solemniter peragemus perpetuis temporibus in ecclesia nostra cum
vigiliis et missis pro nostro modulo, quemadmodum pro nostris
I) Cop. habundatiam.
620 1800.
benefactoribus fleri est consuetum. Ad horum autem omnium stabilem
observantiam et perseverentiam obligamus nos omnesque successores
nostros in perpetuum literam per presentem, quam etiam in maius
testimonium duximus sigillis nostris videlicet prepositi et conventus
nostri firmiter roborandam. Datum anno domini millesimo trecen-
tesimo.
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115 S. 701 im Kgl. St.- A. zu
Hannover.
1298. Bischof Siegfried befiehlt dem Kapitel des Blasiusstiftes
in Braunschweig, den von dem dortigen Propste Heinrich von Anhalt
ernannten Scholaster Leonhard anzuerkennen. O. D. (um 1300).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Siegel verloren. Gedr. v. Heine-
mann, Codex Anhalt. II, S. 621 Nr. 893.
1294. Eberhard von Wettbergen bekundet, von dem Johannis-
stifte drei Hufen in Megedesvelt und eine in Volksen gegen eine jähr-
liche Abgabe auf sechs Jahre erhalten zu haben. O0. D. (um 1300).
Ego Everhardus de Wicberge!) recognosco tam presentibus
quam posteris hanc litteram visuris, quod recepi tres mansos in
Megedesvelt sitos de domino decano sancti Iohannis in Hildensem
ad sex annos tali modo possidendos, videlicet quod singulis annis
prefato hospitali persolvam octo moldra siliginis et totidem avene
et duas maldratas redundatas.?) Item recepi unum mansum a pre-
fato domino decano sancti Iohannis et domo hospitalis in Volk-
rimissen situm sub hac forma: dimidium?) plaustratum siliginis solvet
villieus cultor omni anno. Recognosco preterea, quod, si infra
annos prefatos sex tollar de medio, pretacta bona sine omni contra-
dictione ad hospitale memoratum revertentur. Item recognosco,
quod 4) omnes heredes in istis bonis nichil ultro iuris postulabunt.
Ut pretacta firma et rata permaneant, sigillis dominorum de Roden
atque proprio sunt munita.
Abschrift des 16. Jahrhunderte in Cop. 180 fol. 5 im städtischen Museum zu
Hildesheim, wohl nur Auszug.
1295. Abt Hildebrand des Godehardiklosters bestimmt über die
Feier des Frohnleichnamfestes im Kloster. O. D. (um 1300).
1) So das Cop. wohl für Wetberge. ?) Cop. redundatos. ?) Cop. dimidiam.
4) quod fehlt im Cop.
1300. 621
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardékl., Ms. 311 fol. 84 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. I, S. 306 Nr. 558.
Vgl. unten Nr. 1616.
1296. Ritter Ludolf, Kämmerer des Bischofs, gestattet dem Bischof
und dem Domkapitel den ihm für 50 Mark verpfändeten Zehnten in
Hemmendo: f (Hemmendorpe) zurückzukaufen. O. D. (um 1300).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 366. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1297. Notiz über eine Indulgenz des Maria- Magdalenenklosters.
O. D. (Ende des Jahrhunderts).
Hec indulgencia pronunciabitur ex parte conventus sancte Marie
Magdalene apud muros Hildensemenses: quatuor anni octo karene
mille dies et quingenti dies, quolibet die trecenti dies per circulum
tocius anni. |
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 136. Einige rote Seiden-
füden, die mit einer Nadel durch das Pergament gezogen zu sein scheinen, haben
wohl nicht zur Befestigung eines Siegels, sondern zum Anheften an eine andere
Urk. gedient.
1298. Artikel, welche der Domkellner bei der Wahl zu beschwören
pflegt. O.D, (13. Jahrh.). |
Isti sunt articuli, quos consuevit iurare cellerarius iu elec-
tione sua.
Primum est, quod singulis diebus descendet ad granarium per
se vel per alium canonicum ad probandum album panem, si habeat
debitum pondus et debitam magnitudinem cum albedine, et tunc
faciet fratribus ministrari. Si autem aliquid deest, quod panis suum
ius complete non habeat, cellerarius refutabit et post refutationem
pistoribus nullam faciet gratiam sine consensu capituli. Si autem
raro ex aliquo infortunio contingerit, quod panis suum ius non
haberet, tunc qui presentes sunt in capitulo una cum cellerario
poterunt dispensare, alioquin procuret similas dari de foro in debito
pondere. Satisfactionem tamen, quam pistor debet tacere cellerario,
iterato recipiet nullam gratiam faciendo.
Item quando contingit dari cervisiam, per se vel per alium
canonicum intrabit cellarium nostrum ad probandam eam, si ius
suum habeat, et tunc faciet eam fratribus ministrari debita in
mensura.
622 1300.
Item quando carnes dande sunt, per se vel per alium canonicum
coquinam intrabit cum officiatis ad hoc deputatis ad probandum,
si ius suum habeant, et tunc faciet eas fratribus ministrari. Si
autem in predictis aliquid esset, quod suum ius non haberet, nullo
modo permittet fratribus ministrari.
Item quandocunque sunt fratribus dividenda sive in predictis,
sive in denariis, sive in vino, sive in modiatione, per officiatos ca-
pituli ad hoc deputatos omni dolo et fraude postposita fideliter
faciet fratribus ministrari.
Item cum ipse cellerarius teneatut ecclesie in officiatis pro-
videre, quando officia vacant, nulli provideat in tali officio, ad quod
habilis non est, et de tali provisione nullam pecuniam, nulla munera
de pacto recipiet, ne videatur capitulo opprobrium facere, ut ea
vendat que gratis dari consueverunt.
Item si necesse habeat ecclesiam nostram aliquis vel aliquid
officiatorum ita quod aliquid debeant operari, per cellerarium debent
eitari ad complendum opus tale. Si autem aliqui talium inobedientes
invenirentur, contra tales procedatur secundum sentencias officia-
torum nulli graciam faciendo sine consensu capituli.
Item cellarium, granarium, coquinam, braxatorium, quaudo
ad debitos usus non servantur, quidquid utilitatis capitulum in hiis
providerit, id cellerarius ratificabit.
Item quando decanus vel capitulum de aliquo officiato suo
significaverit, quod suum debitum minus debite faciat, ille debite
corrigatur et si post correxionem se non emendaverit, per sentenciam
debitam a tali officio perpetuo deponatur.
Item cellerarius residenciam in ecclesia nostra faciet perso-
nalem, nisi de licencia tocius capituli aliquid poterit obtinere.
Item pecuniam, quam lohannes cellerarius bone memorie sibi
in decima Solde usurpaverat, illam qui nunc futurus est capitulo
prorsus dimittet liberam et solutam.
Item cellerarius omni secunda feria hora capituli significabit
fratribus defectum septimane preterite et illum conscribi faciet et
capitulo fideliter reservabit.
Item cellerarius cum preposito nostro circueat villicationes ter
in anno ad colligendum censum qui dicitur schat et illum deponent
ad clausuram capituli cum scitu decani et aliorum fratrum. Si
autem prepositus circuire non posset personaliter, predictus celle-
rarius loco prepositi vicem ipsius in omnibus fideliter exequatur.
1300. 623
Item si dubium in aliquo predictorum oriretur, decanus cum
senioribus de capitulo declarabit.
Item cellerarius predictos articulos fideliter servabit, nisi in
generali capitulo de gracia aliud poterit obtinere salvis omnibus
articulis, qui de cellerario continentur.
Item cellerarius urnam mellis et arietem de Barum aut de aliis
villicacionibus non requiret.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 127 Nr. 201 im Kgl. St.-A. zu Hannover.
1299. Verzeichnis der Einkünfte des Domdechanten. O. D. (noch
13. Jahrh.?).
Primo in villa Etzem sunt mansi infrascripti: villicus ibidem
habet quinque mansos indecimales et duas curias, unam ovium et
aliam villicacionis. Item in eadem villa decanus habet xiiii mansos
cum litonibus, de quibus undecim quilibet dat singulis annis in festo
Walburgis ovem cum agno suo probatum, in festo Michaelis unum
poreum de dimidio fertone et ultra, item septem modios ordei et
vii modios avene illius mensure, item quatuor modios siliginis uno
anno et alteró anno v modios, et omni anno unum modium tritici
dicte mensure, item in festo penthecostes plaustrum lignorum,
item Thome unum solidum, item in carnisprivio duos pullos; si
culti mansi fuerint, viduarius non dat illos pullos et dat illum
solidum scilicet vii denarios pro lino et sex denarios pro servicio.
Duodecimus mansus, qui est in dieta villa, vocatur Bekerhove, qui
dat Michaelis iiij solidos et Walburgis iiij solidos et 'Thome sex
denarios; et iste mansus non dat ligna, porcum, pullos neque ovem
cum agno. Item sunt plures rustici, qui sunt nati in dicto officio
Eytzem et spectant ad dictum officium iure litonico et non morantur
iu dicta villa nec colunt dictos mansos; hii dant decano losetoch,
id est dant quolibet anno solidum vel plus secundum exigenciam
bonorum suorum, et dant illum solidum, ut recognoscant se natos
esse in dicto offleio Eytzem et se spectare ad dictum officium; hii
tamen dant simul duo talenta singulis annis pro illo solido, et villam
in Eitzem et hoc inter illos estimant!) secundum facultatem cuius-
libet. Item ad decanatum spectat maior et minuta decima in minori
Solschen. ltem in maiori Solschen habet decanus octo mansos et
duas casas, item duos mansos in villa Stiddium et unam casam,
I) Cop. extimant.
624 1300.
qui mansi solvunt decimam. Item habet duos mansos in Berberghe
et tres casas. Item habet unum mansum in Sechelte!) et unam
casam. Item habet decanatus in villa Lunde villicum et curiam et
quatuor mansos, qui non dant?) decimam. Item dominus prepositus
tenetur dare decano singulis annis novem talenta denarios Hilden-
semensis monete et duos solidos et tenetur sibi dare xviii modios
siliginis et xxii modios tritici, item xvi plaustra lignorum, item xvi
scok gharbarum avene, et tenetur dare decano ordium, quod se
extendit communiter ad unum plaustrum et dicitur moltkorn. Item?*)
obedienciarius in Kemme et de suis attinenciis tenetur singulis annis
dare decano unum plaustrum tritici et unum plaustrum avene in
festo Michaelis. Post hoc decanus habet duplicem porcionem de
denariis, qui dantur pro memoriis defunctorum ad prebendam. Item
habet quatuor panes prebendales ad septimanam, ubi alter canonicus
habet duos. Item in magnis serviciis, que dantur in carnibus, panibus,
servisia et vino, habet duplicem porcionem et in candelis, que dantur
in festo purificacionis; ceteras distribuciones et servicia habet sicut
alter canonicus. Item curia in Odelem dat quolibet anno decano
unum par sotularium. Item curia in Berkem dat decano singulis
annis iiii talenta cere.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 575 Nr. 1036 im Kgl. St.- A. zu
Hannover. Mit Rücksicht auf Nr. 484 wohl noch ins 13. Jahrhundert zu setzen.
1800. 0. bittet seinen Verwandten R., ihm seine Meinung darüber
mitzuteilen, ob er den geistlichen Stand mit dem Ritterstand vertauschen
solle, um die Güter und Lehen seines Bruders zu erhalten. O. D.
(13. Jahrh.?).
Domino suo R. cognato suo dilectissimo O. ille suus se totum
et devoti obsequii devotissimum affectum. Vera amicorum dilectio
in eo comprobatur, si alterno malo quisque ut proprio compaciatur.
Hinc est, quod vestre honestati significandum dignum duxi, quod,
postquam vestra predulcissima carui presencia, tanta me oppressum
calamitate malorum, tanto gravamine molestatum miserear, tum pro
vestre dilectionis sequestracione tum pro fratris mei dilectissimi
decessione, ut nec lingua exprimere nec penna scribere nec cartula
valeat continere. Qua propter inter cetera amicorum consilia, utrum
miliciam secularem, ut quidam consulunt, pro retinendis bonis et
1) So Cop. wohl für Swechelte. ?) Cop. dat. ?) Item—Kemme in Cop. doppelt.
1300. 625
beneficiis fratris mei assumam, velin clericatura perseverem, vestrum,
quem pre omnibus viventibus amatissimum habeo, quid super hiis
acturus sim, consilium expostulo. In propria enim persona libenter
ad vos venissem, si oportunum michi fuisset et instancia preliorum
permisisset. Sed inter hec omnia quitquit vestre placitum fuerit
dilectioni rogo litteris vestris intitulatum rescribite. Salutat vos
illa singularis et unica vestra So(phia?) in Hekelingen, et quia
nihil dignum super copiosis vestre liberalitatis beneficiis ei a vobis
sepe illatis valet rependere, ingratitudinis tamen vicio nequaquam
succumbit, sed omnium retribucioni domino die noctuque vobis retri-
buendum tota devocione assurgit.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 660 Nr. 1276 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1801. Der Kleriker Bodo erklärt auf Grund angeführter Stellen
des corpus iur. can. eine Urkunde des Nörthener Stiftsherrn Dietrich für
nichtig. O. D. (13. Jahrh.?).
Ego Bodo clericus contra litteras domini Theoderici canonici
Northunensis excipiendo propono, quod non valent, quia non fecit
mencionem prebende, quam habet, ut probatur Extra. de rescriptis
In nostra.!) Item de modico beneficio tenetur quis facere mencionem,
alioquin littere non valent, ut Ef(xtra.) t(it) Si proponente.?)
Item si non fiat mencio de vicaria perpetua habita, littere non
valent, ut E(xtra.) t(it): Postulasti,9) simile Extra. de pre-
bendis Cum teneamur.*) Item excipiendo propono, quod non fecit
mencionem de processu et actis iudicii prioris, ergo non valent, ut
Extra. de sen. et re iudi(cata) Inter monasterium." Quare peto,
ut per has litteras per veri suppressionem obtentas nullatenus pro-
eedatis, alioquin dominum papam appello et apostolos peto instanter.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 687 Nr. 1324 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1802. Eidesformel für die Pröpste des Moritestiftes. — O. D.
(Anfang des 14. Jahrhunderts).
Primo, quod apud ecclesiam nostram, nisi necessitas eum ex-
cusaverit, continuam debet residenciam facere personalem. Item
I) Decret. Gregor IX. I. 3, 82. 3) ibid. 8, 42. 5) ibid. 8, 27.
4) ibid. II, 5, 6. — *) ibid. II. 27, 90.
Hildesh. UB. III. 40
626 1300.
quod quedam bona capituli nostri libera pro necessitate ipsius
quondam vendita et per prepositum capituli consensu infeodata,
quandoque vacare contingit, ulterius non infeodabit, sed ad capitu-
lum remittet libere sicut prius. Item quod ordinaciones de villica-
tionibus extra capitulum non committendis fideliter observabit, prout
in litteris de hoc confectis plenius continetur. Item quod in bonis
et hominibus obedienciarum et aliorum beneficiorum capituli nichil
sibi iuris penitus usurpabit et quod privilegia, . consuetudines et
ordinaciones capituli ac donaciones seu gracias per prepositos pre-
decessores suos capitulo seu ecclesie nostre factas ratas habebit et
eas firmiter observabit. Nulla eciam bona ecclesie seu prepositure
preter consensum capituli aliquatenus obligabit nec eciam alienabit.
Item quod nulli canonico plura beneficia de beneficiis infra capitulum
eonferendis conferet, nisi unum tantum, sed nec canonico infra
scolas aliquid de beneficiis infra capitulum conferendis conferet, sed
decano, scolastico, cantori, custodi et cellerario conferre potest
unum ex illis ad suam dignitatem seu personatum, et hoc sine in-
iuria alicuius. In cuius iurisiurandi seu prestiti iuramenti eviden-
ciam litteram suam inde conscriptam sigillo suo munitam capitulo
nostro sub eodem iuramento infra octo dierum!) spacium dabit ad
cautelam.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzetiftes, Ms. 514 fol. 43 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1308. Die Brüder Friedrich und Walther Edele von Dorstadt
übertragen dem Kl. Dorstadt Land in Lobmachtersen und in Adersheim.
O. D. (Anfang des 14. Jahrhunderts).
Fredericus et Woltherus fratres nobiles dicti de Dorstat omnibus
presencia visuris salutem in eo, qui est omnium vera salus. Sciant
presencium intuitores universi, quod nos ac nostri filii Fre(dericus)
et Bor(chardus) bona voluntate erogamus claustro seu conventui in
Dorstat dimidium mansum in campo Locmachtersem et dimidium
mansum cum aliquibus iugeribus in campo Adersem precipue propter
deum et ad preces domine Adelheldis de Lengede et filii eius Gunteri
cappellani in Selistedeborch cum proprietate in villis, silvis et campis,
sicut nos tenuimus bona memorata. Ut igitur hec nostra donatio
rata et stabilis perseveret, presens scriptum nostrorum sigillorum
munimine duximus roborandum. Actum ete.
l1) Cop. dies.
1300. 627
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 14v.
Am Rande steht: er. 1305.
1804. Verzeichnis der Einkünfte der Küsterei des Kl. Dorstadt.
(Anfang des 14. Jahrhunderts).
Hec sunt bona ad custodiam sancte Crucis et sancte Marie
virginis in Dorstat pertinencia.!) Unus?) ferto pro quinque marcis
eomparatus dabitur de curia nostra. In campo Bornem iii iugera,
que possidet?) Iohannes de Witmere. In eodem campo de bonis,
que pertinent ad claustrum *) nostrum, detur ad custodiam j corus
siliginis, j corus tritici, i corus avene. In villa Kissenbruche i area,
quam 5) possidet Scovel, dat®) iiii solidos et iiii pullos, et?) de una
area, quam possidet Alheydis pistrix dantur iii solidi et ii pulli, et
i area, quam possidet denigratrix, dat v solidos et v pullos. In
villa Oldendorp de una curia, quam possidet?) Hermannus9) de
Dampmone, vi?) solidos et vi®) pullos. In villa Lutteken Vlotede
de i area, quam possidet Iohannes de Mandre,!9) iiii solidos. De
area, quam possidet Lantgreve, iii solidos. De area, quam possidet 5)
Hermannus Scilingh,!!) iiii solidos. In!?) villa nostra Hermannus
Batenben v solidos et v pullos. Ludolfus Cancer iiii solidos et iiii
pullos. Willekinus iiii solidos et iiii pullos. Ian Use iiii solidos
iiii pullos.19) Octo!4) solidos de orto, qui iacet ante Wallersleve, 15)
Item !€) Heydeke Bekkere iii solidos de curia, quam possidet. Item
idem iii solidos de una area. Item plebanus in Orum vi solidos et
vi pullos de curia, quam comparavit Adelhogus. 17) Item 19) Hennighus
Meteken in Kissenbrughe apud forum iiii solidos. Item Hoghemót
in Kissenbrughe iiii solidos et iiii pullos. Item 19) in Stockem!?)
1) B und C fügen hinzu de Dorstat. *) Unus— curia nostra fehlt C.
5) possedit C. *) nostrum claustrum C. 5) que fuerat Hovemanni C. °) dat
ad custodiam C. T) C führt fort: et i area, que fuerst sororis Margarete, dat
xxx denarios et ii pullos, et i area, quam habuerat Thidericus piscator, dat v so-
lidos et v pullos. In villa Oldendorpe w. s. v. — 9) Scuwewelt C. 9) v C.
!9) Mandere B, C. !!) Seilling B, Henninc Arnoldis C. 12) C führt fort: Item
in villa Kissenbruche i area, quam possedit domina de Dencte, dat vi solidos et
vi pullos ad candelam beate Marie virginis. Schluss in C. 15 B fährt fert
mit roter Tinte: Dominus Borchardus de Dorstat dedit nobis unam aream in villa
Stochem, de qua nobis (mit schwarzer Tinte von anderer Hand:) dantur v solidi,
et v pulli (von dritter Hand:) ad custodiam. Schluss in B. — 1*) In A von hier
ab bis Wallersleben von derselben Hand, die in B die Worte dantur—pulli hinzu-
gefügt hat. 15) Dahinter in A valla valua. 19) Von hier ab spätere Hand in A.
IT) Dahinter ein unlesbares Wort in A. — 19) Von hier ab auf der Rückseite in A.
19) Die Lücken auch in A.
40*
628 1301.
solidos de curia, quam comparavit dominus de Dorstat. Item pis-
eator in Dorstad dabit v solidos et v pullos et 3 modium papaveris
de prima curia sinistra, dum intratur villa de claustro.
Or. im Archiv zu Dorstadt, drei Pergamentblätter, von denen das jüngste (4)
dem Anfange des 14. Jahrhunderts angehört, etwas älter ist B, das älteste C, beide
aber wohl auch nach 1300 geschrieben.
18008. Bischof Siegfried bekundet einen Vergleich des Kreuzstiftes
mit dem Meier in Lafferde wegen des Allodes und der Meierei daselbst.
Hildesheim 1301 Januar 1.
Nos Sifridus d(ei grati)a episcopus Hildensemensis ecclesie
notum facimus presentibus et futuris, quod, cum super census
retentione et distractione bonorum villicationis in Lafforde perti-
nentis ad ecclesiam sanete Crucis Hildensemensis inter (ca)p(itu)lum
eiusdem ecclesie ex una et filios quondam Hermanni litonis et
villiei iam dicte ecclesie parte ex altera coram nobis in forma
iudicii questio verteretur, tandem prudentum consilio nostroque
mediante consensu concordatum est taliter inter partes. Capitulum
sancte Crucis Hermanno quondam dicti villici filio allodium suum
cam villicatione in Lafforde committebat non ex iure, sed gratia,
quam ei capitülum large faciebat in eo, quod pro sexaginta talentis
de censu retentis libras triginta recepit. Unde idem Hermannus
cautionem promissoriam et fideiussoriam prestitit nobis et dicto
capitulo sancte Crucis, quod qui sua dicerent interesse renunciare
deberent expresse usque ad festum Walburgis tunc proximum omni
iuri, si quod in allodio et villicatione viderent habere, et quod ipse
usque ad iam dictum terminum colligere et redintegrare deberet omnia
bona ab allodio et villicatione predictis (ali)enata quomodolibet et
distracta nec ipse amplius alienare debebit, et quod deinceps statutis
temporibus solvet censum debitum de eisdem bonis capitulo sancte
Crucis, et quod in provestdhing presidendo vel bumede seu bedde-
munt recipiendo ius sibi non dicet. Preterea si idem villicus ha-
buerit plures filios, ex illis capitulum sancte Crucis unum, quem
maluerit, assumet in villicum, et nichil iuris reliquis fratribus reco-
gnoscit. Si autem villieus absque filio moritur, allodium et villicatio
cum iuribus et pertinentiis ad ecclesiam sancte Crucis absolute
redibunt. Et si villicus censum tempore suo non solverit vel bona
predicta distraxerit, sine contradictione qualibet cedet bonis eisdem.
Que omnia nos Sifridus Hildensemensis ecclesie episcopus partibus
1801. 629
presentibus, requisitis et consentientibus in figura iudicii senten-
ciando pronuntiavimus stare et firmiter observari debere. Super
quibus ne dubium oriatur, nos presentem litteram inde (conscri)ptam
et nostro sigillo munitam sepedicto capitulo sancte Crucis dari
jussimus) ad cautelam. "Testes insuper huius rei (sunt) Bernardus
scolasticus, Iohannes plebanus, Henricus et Otto de Woldenberge
canonici Hildensemenses, Godescalcus de (Elles)se, Thidericus de
Perremunt et Conradus de Saldere laici et plures alii fide digni.
Actum et datum Hildensem in palatio nostro anno domini millesimo
trecentesimo primo, kalendas ianuarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 233. Siegel verloren. Die
Urk. stellenweise beschädigt.
1806. Arnold Bock von Poppenburg überträgt dem Kl. Escherde .
fünf Morgen und eine Hofstelle in Betheln. 1300 Januar 1.
In nomine domini amen. Arnoldus miles cum suis iustis here-
dibus Alberto et Hernesto et Albertus famulus dicti Bocke de
Popenborch — — respicientes devotiones et sollempnitates divini
obsequii, que cottidie fiunt pro salute fidelium in ecclesia Escherte,
nos proinde devotionis causa et pro remedio animarum omnium
parentum nostrorum preposito et ecclesie Escherte quinque iugera
situationi ville Betenem annexa et unam aream iuxta curiam Arnoldi
de Germerdessen famuli ibidem in villa in orientali parte sitam .
contulimus hoc modo, quod de usufructu predictorum iugerorum in
cena domini singulis annis preposito ministrante quelibet dominarum
unius cunei percipiet portionem. In cuius collationis firmitatem
ego Arnoldus Boc de Poppenborch miles hoc presens scriptum ad
voluntatem heredum meorum Al(berti) et Her(nesti) necnon et patrui
mei Alberti prefati feci communiri. Datum anno domini m^. ccc?.,
in die cireumcisionis domini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 98. Beschädigtes rundes
Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1807. Die Ratsherrn von Lüneburg bekunden, dass der Dechant
Leonhard des Kreuzstiftes mit Zusimmung seines Bruders Albert Holle
dem Lübecker Domkantor Hermann von Morum einen halben Wispel
Salz aus der Saline in Lüneburg verkauft hat. 1301 Januar 6 (in
epyphania domini).
Gedr. Leverkus, UB. des Bisthums Lübeck I. S. 458 Nr. 381.
680 1901.
1808. Die Grafen von Wohldenstein bekunden, dass Gottfried
von Holthusen dem Kl. Lamspringe Güter in Gross-Rhüden verkauft
hat. 1301 Januar 21.
Dei gratia Henricus et Ludolfus comites de Waldenstene
omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, notum esse volumus,
quod Godefridus dictus de Holthusen cum filiis suis Thiderico et
Hermanno, quos ex prima uxore sua genuit, necnon de consensu
Alheidis secunde uxoris sue et puerorum ipsius Godefridi et Alheidis
et aliorum, quorum consensus legitime fuerat requirendus, vendidit
domino Io(hanni) preposito et ecclesie in Lamespringhe bona sua
in maiori villa Ruden, que in concambium receperat a predicta
ecclesia pro bonis suis in Holthusen pro xx talentis Hildensem-
mensium denariorum multis astantibus et audientibus predicti ven-
ditores simul et semel per pilleum ad manus ecclesie resignarunt.
Nos itaque ad petitionem predicti Godefridi et amicorum suorum
fideiubemus pro pueris suis Godefrido et Alheide, ne ecclesiam iam
dictam, cum ad annos maturos pervenerint, pro hiis bonis inpetant
vel molestent. Testes huius facti sunt dominus Hermannus de
Indagine et Thidericus viceplebanus in Ruden et Burhardus de
Copple, Henricus dictus Pape, Wlverammus, Iohannes Huno, Con-
radus Niger de Hachgem et alii quam plures. Actum anno domini
m?. ccci®., Agnetis virginis. Et qui& ambo uno sigillo contenti
sumus, ipso sigillo presentem paginam communimus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 84. Beschädigtes Siegel
Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 1527.
1809. Ritter Baldum von Wenden bekundet, dass seine Frau
Jutta bei der Vollziehung des Testamentes ihres Vaters durch ihren
Bruder Siegfried von Rautenberg die Hälfte von drei Hufen in Söhre
(Sodere) zwischen Tossem und Diekholzen (Dicholthusen) gegen die
Hälfte von drei Hufen in Ohlum (Olem) vertauscht und gestattet hat,
dass die erstere an das Kl. Marienrode übertragen werde. 1301
Februar 22 (octavo kalendas marcii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 96. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers an grünen Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. S. 138 Nr. 124.
1810. Ritter Siegfried von Rautenberg überträgt in Ausführung
des Testamentes seines Vaters Siegfried dem Kl. Marienrode drei Hufen
1301. 681
in Sóhre (Sodere) zwischen Tossem und Diekholzen (Dicholthosen)
und den Zehnten von elf Hufen ebenda, die er vom Bischof Siegfried
zu Lehn trägt. 1301 Februar 24 (vi9. kalendas marcii).
Testes sunt dominus Johannes de Roden plebanus, dominus
Otto de Waldenberg cellerarius canonici maioris ecclesie in Hil-
densem, Albertus Boc, Basilius patruus noster de Rutenberg, Asch-
winus et Thetmarus fratres de Luttere, Conradus de Saldere,
Henricus de Schveglete, Iohannes de Oberge milites, Sifridus de
Roden, Burchardus de Saldere, Conradus marscalcus famuli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 97. Siegel gut erhalten an
grünen Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. S. 139 Nr. 126.
1811. Papst Bonifaz VIII. beauftragt den Domscholaster (Bernhard),
die Klage des Kl. Walkenried gegen einige Laien wegen Beraubung
zu untersuchen und zu entscheiden. — Lateran. 1301 Februar 28 (ii.
kalendas marcii, pontificatus nostri anno septimo).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Walkenried Nr. 435. Biei-
bulle an Hanfschnüren.
1812. Bischof Siegfried bekundet, dass Propst Friedrich von
Heiningen (Heninge) für 66 Mark ein Viertel des Zehnten in Dorstadt,
das es von dem verstorbenen Ritter Burchard von der Asseburg gekauft
hat, dem Propst Johann von Dorstadt verkauft hat mit Vorbehalt des
Rückkaufes innerhalb fünf Jahre, vom 2. April (in paschate, iiii?. nonas
aprilis) ab gerechnet. Peine 1301 März 21 (in die sancti Benedicti
abbatis).
Or. im Archiv zu Dorstadt. Wenig beschädigtes Siegel. Gedr. Asseburger
UB. IL, S. 16 Nr. 556, nach dem jetzt nicht mehr vorhandenen Or. des Kl. Heiningen
gedr. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 46 Nr. 43.
1818. Ritter Dietrich von Alten genehmigt den Tausch von zwei
Hausstellen in Anderten zwischen dem Kl. Marienrode und Heinrich
Sigeringhe, Bürger in Anderten, in Gegenwart des Kellners Johann
von Marienrode. 1301 März 30 (tertio kalendas aprilis).
Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148, fol. 128 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 140 Nr. 127.
1814. Eckehard, Lite des Kreuzstiftes, erhält vom Domkapitel
die Kurie und das Land der Scholaren in Lechstedt gegen einen
jährlichen Zins. 1301 April 21.
682 1801.
In nomine domini amen. Ego Eghehardus et mei veri heredes
recognoscimus, quod ab honorabilibus viris dominis Gheveh(ardo) pre-
posito, Ar(noldo) decano totoque capitulo ecclesie Hildensemensis
curiam et mansos pauperum scolarium ibidem in villa Lecstede
censu hereditario suscepimus perpetuo possidendam, ita quod ego
Eghehardus vel mei heredes post biennium proximum quolibet anno
duo talenta denariorum legalium, unum in die beati Michaelis, aliud
in die beati Martini dicto capitulo vel speciali procuratori scho-
larium solvemus contradictione seu occasione qualibet de agris non
seminatis, de rapinis vel incendiis vel alius cuiuscumque gravaminis
pretermissa, eo tamen cauto, quod dum me mori contigerit, mei
heredes, si forte plures extiterint, mansos predictos distrahere, com-
mutare vel per partes dividere non presumant, sed aut uni com-
mittant vel communi societate et [favore possideant et expedite
solvant censum superius memoratum. Preterea cum ego Egh(ehardus)
et mei heredes octo marcas examinati argenti in curia et mansis
dictis habeamus, quas!) ego Eghardus unum mansum comparabo et
scolaribus ad dictam curiam resignando expendi, si ego vel mei
heredes egestate coacti a dictis bonis absolvi voluerimus, dicto
capitulo exponemus; et si predictum argentum michi vel meis here-
dibus restituere non placuerit, litoni dicte ecclesie vel alius eeclesie
diocesis Hildensemensis de scitu dicti capituli pro octo marcis licite
vendere poterimus. Qui censum dictum solvet et prenarratum
capitulum ei favebit secundum conditiones michi et meis heredibus
positas dictos mansos et curiam possidere. De hiis vero marcis de
vendicione habitis pauperibus scolaribus talentum dabitur in anime
mee remedium et salutem. Ceterum si ego Ekhardus, mei heredes
vel qui a nobis forte pro dictis octo marcis emerit censum debitum
duobus annis dicto capitulo invito detinuerimus, dicta bona ad
capitulum sepedictum libere revertentur. Ne autem hanc ordina.
cionem deleat oblivio vel impugnet detractio, in perpetuam firmi-
tatem pecii et obtinui ab honorabili viro domino Gheveh(ardo) pre-
posito et capitulo ecclesie sancte Crucis in Hildensem, ad quam ego
et mei heredes iure litonum pertinere dinoscimur, presentem litte-
ram sigillari. Datum anno domini m°ccc0i,, xi. kalendas maii.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 177 Nr. 264 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1) So das Cop.
1301. 653
1815. Die von Campe schenken dem Braunschweiger Bürger
Friedrich von Lachendorf das Eigentum einer Hufe in Börsum. Braun-
schweig 1301 April 23.
Iordanus miles et Bertramus fratres filii quondam domini Bal-
duini militis, Henricus et Bodo fratres filii quondam domini Henrici
militis fratrum de Campe, Henricus et Iordanus fratres filii quon-
dam domini Iordani marschalei dicti de Campe omnibus, ad quos
presens scriptum pervenerit, salutem in domino. Notum esse volu-
mus universis, quod nos unanimiter et concordi voluntate cum con-
sensu omnium heredum nostrorum et consensu omnium, quorum
intererat et quorum consensus de iure vel de consuetudine fuerat
requirendus, mera donatione donavimus et donamus per presentes
domino Frederico de Lochtendorp burgensi in Brunschwick et
suis heredibus proprietatem unius mansi siti in Borsne, quam a
nobis tenebat in feudo, cum omnibus suis pertinentiis, villis, sylvis,
campis, pratis, aquis et viis, renunciantes presentibus omnibus usibus
et iuribus, que nobis et nostris heredibus in predicto manso com-
petebant et in futuro competere potuissent. Igitur ut predictus
dominus Fredericus ac heredes sui predictum mansum proprietatis
titulo libere possidere et in quamlibet ecclesiam vel personam sine
omni contradictione nostra et cuiuslibet nostrum et heredum nostro-
rum transferre valeant, presentem literam ipsis dedimus sigillis nostris
scilicet Iordani et Bertrami necnon Henrici et Bodonis fratrum pre-
dictorum sigillatam. Nos vero Henricus et Iordanus fratres supra-
dicti quia sigillum commune vel specialia sigilla nondum habemus,
sigillum patris nostri predicti, quo adhuc utimur, presentibus duxi-
mus apponendum. Testes etiam omnium premissorum sunt discreti
viri vasall nostri Henricus et Conradus fratres dicti de Domo,
Iohannes de Velstede, Hermannus de Ursleve, Iohannes de Crones-
ben, Rolecke de Calve burgenses in Brunschwick et plures alii fide
digni. Actum ibidem anno domini millesimo trecentesimo primo, in
die saneti Georgii martyris.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. VI, 115, S. 187 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1316. Domkantor Bernhard von Meinersen bekundet, dass der
Laienbruder Hermann des Maria - Magdalenenklosters einen Tausch
von Stücken Landes in Sorsum mit Einwohnern des Ortes vor-
684 1301.
genommen und Knappe Ernst von Stemmen auf das Vogteirecht ver-
zichtet hat. 1301 Mai 5.
Ber(nardus) de Meinersum dei gratia cantor Hildensemensis
ecclesie et procurator[seu conservator villicacionis in Himmedesdore
— — facimus manifestum, quod de consensu nostro et in presentia
officialis et litonum dicte villicacionis nostre frater Hermannus con-
versus monasterii beate Marie Magdalene in Hildensem, rector curie
eiusdem monasterii in Zuscerum, cuiusdam particule iugeris curie
iam predicte permutacionem fecit cum Iohanne et Heinrico filiis
Heinrici Rikecen civibus dicte ville litonibus ecclesie nostre pro
quadam particula iugeris eorundem, Insuper Ernestus de Stemne
famulus renunciavit coram nobis iuri advocacie, si quod habuit in
particula iugeris iam predicta. In cuius rei testimonium presentes
sigillo nostro duximus roborandum.!) 'Testes autem huiusmodi per-
mutacionis et renunciacionis coram nobis facte sunt dominus Geve-
hardus plebanus in Vorsteden, Heinricus de Maldum, Bertoldus de
Cobstede famuli, Conradus dictus de Stokem civis Hildensemensis
et alii quam plures fide digni. Datum anno domini m°ccc? primo,
in die beati Godehardi episcopi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 139. Siegel des Ausstellers.
1817. Bischof Siegfried überträgt dem Domkapitel den Zehnten
mit dem Kleinviehzehnten in Betheln. 1301 Mai 14.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus — — ad
noticiam presentium et futurorum deducimus per presentes, quod
ad honorem dei et gloriose virginis Marie inclite patrone nostre et
pro remedio anime nostre atque ad devotam instantiam capituli
nostri decimam nostram in Betenem cum minuta decima ipsius, que
vulgariter ochtuma dicitur, et cum omnibus suis iuribus et attinentiis
ad redditus mense nostre episcopalis pertinentem sine omni con-
ditione et pacto cum pleno consensu nostri capituli predicto capi-
tulo nostro contulimus et presentibus conferimus iure proprietatis
et possessionis libere in perpetuum possidendum, de qua ordinare
libere possunt quiequid eidem capitulo nostro videbitur expedire.
In euius — —. Testes huius sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus
decanus, Bernardus cantor sacerdotes, Bernardus scolasticus, Con-
radus de Valkensten diaconi, Bernardus de Hardenberg, Otto cele-
1) So das Or.
1301. 635
rarius subdiaconi ecclesie nostre canonici et domini et alii quam
plures fide digni. Datum anno domini m9. cc?c. primo, dominica
infra ascensionem domini.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 100. Siegel des Bischofs und
beschädigtes des Domkapitels an grünen Seidenfäden.
1818. Das Domkapitel schenkt dem Kl. Escherde den Zehnten
und den Kleinviehzehnten in Betheln. 1301 Mai 22.
Dei gratia Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus totumque!)
capitulum ecclesie Hildensemensis — — ad noticiam presentium et
futurorum presentibus cupimus pervenire, quod monasterio sive
conventui sanctimonialium beate Marie virginis in Escherte ordinis
sancti Benedicti nostre diocesis in disciplina regulari devotissime
deo servientium, cui quidem monasterio tamquam novelle plantationi
heu bona sua &bsque nostro suffragio in presenti ad sustentationem
famularum dei commode non sufficiunt, uos ipsius monasterii indi-
gentie karitative conpacientes divineque retributionis intuitu ad
honorem dei et sancte Marie virginis decimam nostram in Betenum
cum minuta decima sua, que vulgariter ochtuma dicitur, et cum
omnibus suis attinentiis et iuribus nobis & venerabili domino nostro
Syfrido?) episcopo liberaliter cum minuta decima, que vulgariter
ochtuma dicitur, et cum aliis omnibus suis iuribus et attinentiis
donatam et capitulo nostro adpropriatam?) in foribus predicti mona-
sterii Escherte sitam et ob hoc sibi maxime ac specialiter utilem
et commodam de consensu eiusdem venerabilis patris ac domini
nostri episcopi libere et sine omni conditione et pacto donavimus
et presentibus donamus et in proprium ei tradimus, sicut*) nobis
a domino nostro episcopo*) predicto data et appropriata est iure
perpetuo possidendam. Nos etiam in omnem eventum dicto mona-
sterio plenam et iustam eiusdem decime warandiam prestare et ab
omni evictione cavere volentes dicimus, quod ipsum monasterium
contra personam quamlibet et coram quocumque iudice defendere
volumus et tueri. In cuius rei — —. Testes vero huius rei sunt
Bernardus cantor, Iohannes de Rodhen sacerdotes, Bernardus sco-
lasticus, Conradus de Valkensten diaconi, Bernardus de Hardenberg,
Otto cellerarius?) subdiaconi canonici nostre ecclesie, Ludoldus")
Abweichungen in B: !) et capitulum ohne totum. — ?) Sifrid. — 5) appro-
priatam, — *) quia. 5) episcopo fehlt. °) celerarius. — 7) Beide Ludolfus.
636 1301.
de Escherte, Lippoldus de Rottinge, Albertus Bok, Arnoldus Bok,
Willebrandus et Bertoldus fratres dicti de Redhen, Ascwinus de
Steinberg, Bolduinus de Steinberg milites, Iohannes et Arnoldus
fratres dicti de Dotessen famuli et quam plures alii fide digni.
Datum et actum anno domini m°ccc®. primo, feria secunda in crastino
dominice sancte pentecostes.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Escherde 101b und 101a (B). An beiden Siegel des Bischofs und des
Domkapitels an grünen Seidenfüden. Bischof Siegfried bestätigt obige Schenkung
am 23. Mai (feria tercia infra ebdomadam sancte pentecostes) unter Wiedergabe
obiger Urk., Or. a. a. O. Nr. 102. Siegel des Bischofs an grünen Seidenfäden.
1819. Das Domkapitel bekundet, von dem Kl. Escherde für den
Zehnten in Betheln 200 Mark erhalten zu haben und sichert ihm Anteil
an seinen guten Werken sowie freie Holzung und Jagd in den Forsten
Havikehorst und Studiken zu. 1301 Mai 31.
Gevehardus dei gratia prepositus, Arnoldus decanus totumque
capitulum ecclesie Hildensemensis dilecto sibi in Christo preposito
monasterii sanctimonialium in Escherte Ludero salutem. Quia vos
et vester conventus, quem ex pietatis affectu per decime nostre in
Betenum donationem liberam respeximus, nos econverso mutua
karitate benigne ac liberaliter respexistis ducentas marcas puri
argenti in subsidium nostrorum debitorum absque ulla conditione
nobis postmodum conferendo, nos vos ad participationem omnium
bonorum, que in nostra ecclesia in missis, orationibus, vigiliis et
elemosinis aliisque bonis operibus cottidie flunt, in nomine domini
recipimus per presentes adiicientes, quod vos et monasterium vestrum
defendemus pro posse nec molestabimus imposterum super lignatione
aut venatione silve aut foresti, que Havikehorst et Studiken vul-
gariter dicuntur, nec paciemur, ut ab alio quovis homine id flat, sed
stabimus pro vobis in omnibus, quociens fuerimus a vobis ad hoc
requisiti. In cuius rei testimonium presentem litteram inde con-
scriptam sigillo nostro munivimus ad cautelam anno domini m?.cec9.i9.,
pridie kalendas iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 103. Beschädigtes Siegel des
Domkapitels an grünen Seidenfüden. In einer besonderen Urk. von demselben
Datum nimmt das Domkapitel den Propst Ludger in die Gebetsbrüderschaft auf,
der untere Teil der Urk. mit Bug und Besiegelung abgeschnitten, Or. Nr. 104.
1320. Knappe Wikbrand von Harboltessen kauft von Bischof
Siegfried zwei Allode von acht Hufen in Burgstemmen (Borchstempne)
1301. 637
für 60 Mark und gesteht ihm das Rückkaufsrecht zu. Hildesheim 1301
Juni 13 (idus iunii).
Testes sunt Arnoldus decanus, Bernhardus scolasticus, Bern-
hardus cantor, Otto celerarius canonici Hildensemenses, Bertoldus
de Godenstede, Albertus Bok, Lippoldus de Rotzinghe, Boldewinus
de Stenberch milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 375. An dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschädigtes Siegel des Ausstellers,
Helm mit Büfelhörnern besteckt mit je sechs F'ühnchen.
1821. Bischof Siegfried gibt dem Kl. Derneburg im Tausch
gegen Güter in Holle verpfändete Güter in Cantelsem, welche das
Kloster zurückkauft, und den Zehnten daselbst. Hildesheim 1301
Juli 25. .
In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis
ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Noverint universi tam
presentes quam futuri, quod, cum nos, qui ex officii nostri debito
ecelesie nostre conditionem in omnibus dirigere, expedire et melio-
rare cupimus, bona nostra in Cantelsem a predecessoribus nostris
de consensu nostri capituli vendita seu obligata sive etiam exposita
inveniremus et absque graviori ecclesie nostre dampno ac periculo
eadem bona reemere, redimere seu absolvere non possemus aliis
ecclesie nostre causis arduis involuti, placitavimus cum domino
Wolthero preposito in Derneborch et universo suo conventu, ita
quod nos de communi consensu et beneplacito ac bona voluntate
nostri capituli permutationem quandam rationabilem cum dicto claustro
fecimus ac inivimus prefata scilicet bona nostra in Cantelsem allo-
dium videlicet de quatuor mansis liberis et mansum bodellicum
liberum et octo mansos litonicos cum dimidio ibidem cum omni iure
et liberalitate videlicet cum advocatia et omni utilitate in villa, curiis
scilicet et areis, et extra villam in pratis, paschuis, silvis, viis et
inviis, aquis aquarumque decursibus et omni utilitate et fructu,
quem habere videbamur in eisdem, prefato claustro in perpetuum
dimisimus libere possidenda. Prenominatus vero prepositus necnon
et suus conventus dictorum bonorum equivalentem recompensam
nobis et ecclesie nostre de bonis suis propriis in villa Holle facientes
similia bona tot videlicet mansos liberos totidemque litonicos necnon
et totidem curias et areas ac prata simili iure perpetuo nobis
nostrisque successoribus ibidem possidenda reliquerunt. Verum quia
638 1301.
predictum claustrum semper nobis ac nostre ecclesie obsequiosum
exstitit et adhuc utilitatibus nostris indefesse deservire non desistit,
nos labores et constantiam eius respicientes decimam bonorum sepe-
dictorum in Cantelsem eidem specialiter propter deum de pretacti
capituli nostri approbata voluntate absque omni conditione et pacto
in perpetuum erogamus. Prepositus vero dictus ac suus conventus
ob causas predictas cum quinquaginta marcis examinati argenti
prenominata bona in Cantelsem nomine nostro redimerunt. Ne
igitur — —. "Testes sunt Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus,
Volradus Montis prepositus, Bernardus cantor, Iohannes plebanus,
Arnoldus de Visbeke sacerdotes, Bernardus scolasticus, Otto cele-
rarius, Conradus de Valkenstene, Henricus et Ludolfus de Wolden-
berch, Thidericus de Saldere dyaconi et subdyaconi canonici Hilden-
semenses et alii quam plures. Datum Hildensem anno domini
m9. ccc®, primo, in die beati Iacobi apostoli.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 40. Siegel des Bischofs
und des Domkapitels.
1322. Bischof Siegfried gestattet dem Propst von Derneburg, den
Zins der Liten mit dem Zehnten in Cantelsem und die dafür ein-
zutauschenden Güter in Holle solange zu behalten, bis er die Latgüter
von den Liten erledigt hat. Hildesheim 1301 Juli 25.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint
universi, quod nos cum . . preposito in Derneborch placitavimus,
quod censum litonum in Cantelsem et mansorum ipsorum, illorum
videlicet permutationi adhuc non consenserunt, nomine claustri sui
integraliter recipiet cum decima in Cantelsem et cum bonis in Holle
dandis in restaurum bonorum in Cantelsem et hoc tam diu, donec
dicta bona litonica in Cantelsem per nos a litonibus fuerint expedita.
Quibus expeditis dictum claustrum illa bona in Cantelsem perpetuo
obtinebit. In cuius rei — —. Datum Hildensem anno domini
m?, ccc®. primo, in die beati Iacobi apostoli.
Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 41. Bruchstück des
bischöflichen Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1828. Das Domkapitel bekundet die Gründung einer Kapelle in
Machtsum durch den Domvikar Alexius, übergibt diesem auf Lebens-
zeit das Patronatsrecht, das nach seinem Tode an den Archidiakon in
Borsum fallen solle, und sichert ihm die Feier seiner Memorie durch
den zeitigen Rector der Kapelle zu. Hildesheim 1301 August 30.
1301. 639
Nos dei gratia Gevehardus prepositus, Arnoldus decanus, Bor-
chardus dictus de Drenleve in Borsem archidiaconus totumque ca-
pitulum ecclesie Hildensemensis recognoscimus, quod, dum Alexius
nostre ecclesie vicarius ad dotandam et construendam capellam in
Machtelsem fidelis promotor et utilis cooperator existeret, nos et
omnes, quorum intererat, laboribus et expensis eius aliquo solatio
prout decuit occurrentes favorabiliter et concorditer eidem pro sue
vite tempore eiusdem capelle contulimus patronatum; eo vero in
domino defuncto quicumque dicte capelle archidiaconus fuerit dubio
vel inpedimento quolibet amputato patronatus ius et gratiam op-
tinebit. Preterea volumus et salubriter in domino consulimus, ut
qui rector predicte capelle pro tempore extiterit, dicti domini Alexii
missis, vigiliis, orationibus et quibuslibet aliis piis et sanctis operibus
memoriam habeat, nam quamvis nos cum aliis fidelibus Machtelsem
hereditatem habentibus dictam capellam nostra elemosina respexeri-
mus, idem dominus Alexius in inchoando, consummando et alios
sincerius adhortando per omnia fidelis fideliorem se proponit dei
opitulante gratia exhibere. Ne autem — —. Datum Hildensem
anno domini millesimo cec?. primo, in die sanctorum martirum
Felicis et Adaucti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 376. Gut erhaltenes
Siegel des Domkapitels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1324. Domkantor (Bernhard von Meinersen) und (Bertold),
Scholaster des Kreuzstiftes, als Appelationsrichter bekunden, dass Bertold
(von der Asseburg), Propst des Kl. Busdorf in Paderborn und Archi-
diakon in Höxter, einer- und Gottfried, Propst der Neuen Kirche in
Höxter, als Bevollmüchtigter der Stadt Höxter andererseits sich durch
Vermittelung des Domkellners Otto von Wohldenberg, des Domherrn
Johann von Roden, des mag. Hildebrand, Kanonikers des Moritzstiftes,
und dessen Bruders Albert vom Damme geeinigt haben. Hildesheim
1301 September 2 (in crastino beati Egidii).
Or. im Stadtarchiv zu Höxter. Alle sieben Siegel verloren. Gedr. Asseburger
UB. II. 8.17 Nr. 558.
1325. Hermann, Heinrich und Otto, Domkellner, Grafen von
Wohldenberg übereignen dem Kl. Derneburg eine Hufe in Wöhlde,
die der verstorbene Dietrich von Gadenstedt dem Kloster übergeben und
ihnen resigniert hat. 1301 September 3.
640 1301.
Nos Hermannus et Hinricus ac Otto Hildensemensis ecclesie
cellerarius dei gratia comites de Woldenberge — — notum esse
volumus, — — quod Thidericus bone memorie miles de Godenstede
dedit et dimisit claustro sanctimonialium in Derneburg ob remedium
anime sue mansum in Wolede, quem a nobis in pheodo tenebat,
perpetuo possidendum. Heredes quoque sui omnes Ludolfus videlicet
dictus Boltesberg, Conradus et Iohannes in predictam donationem
patris sui bona voluntate unanimiter consenserunt nobisque dictum
mansum voluntarie resignantes renunciaverunt omni iuri, quod
habebant hactenus aut in posterum habituri erant in eodem. Nos
igitur prefatum mansum et eius proprietatem ad nos spectantem
cum omnibus suis appendiciis dicto claustro in Derneburg pro re-
medio annimarum nostrarum cum consensu nostrorum heredum
Ludolfi videlicet et Bodonis canonicorum Hildensemensium ac Ottonis
et omnium, quorum consensus requirendus fuerat, appropriando
contulimus et in proprium dedimus cum omni iure et utilitate libe-
rum ab universo iugo servitutis perpetuo possidendum, nolentes
litem vel controversiam ipsi claustro super dicto manso aut ex
parte nostri aut ex parte ipsorum eum resignancium ullo tempore
inferre vel etiam inferentibus consentire, promittentes, nos pretactam
proprietatis collationem ratam, firmam et in perpetuum inconvulsam
habituros. In huius — —. Testes huius collationis sunt Bertoldus
et Iohannes de Godenstede, Conradus de Lindede milites, Thidericus
de Perremunt, Hinricus, Conradus, Hillebrandus de Lindede, Sander
de Walmode famuli et alii quam plures. Datum anno domini mP.cec®.
primo, tercio nonas septembris. )
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 42. Die vier Siegel meist
wenig beschädigt.
1326. Bischof Siegfried bekundet, dass, wenn dem Kl. Riddays-
hausen an den diesem wegen Schulden zugeeigneten Gütern nicht gebührend
begegnet werden sollte,!) dem Kloster zwölf Bürgen, sechs aus den
Domherrn und sechs aus den Ministerialen des Bischofs, gestellt werden
sollen, und gestattet ihm nach wie vor bei Brüdeln (Brundelem) zu
ackern. Hildesheim 1301 September 6 (viii. idus septembris).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 350.
Siegel des Bischofs von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1) si abbas et conventus inordinate in bonis eis pro debitis assignatis per-
tracterentur. |
1301. 641
1827. Herzog Albert von Braunschweig überträgt dem Grafen
Heinrich von Wohldenberg und dessen Bruder Otto, Domkellner, acht
Hufen mit zwei Höfen und acht Hausstellen in Geitelde tauschweise
für dreizehn Hufen in Bornum. Wolfenbüttel 1301 Oktober 7 (nonas
octobris).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 39v in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim.
1828. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Hugo von
Dinklar und dessen Erben Johann, Ludolf, Hermann und Hugo auf
die Güter des Kl. Derneburg in Dinklar (Dinckenlere). 1301 Oktober 14
(in die Calixti pape).
Testes huius facti sunt Hermannus de Stemne, Everrardus de
de Duncem, Dechenhardus Otberge, Bertoldus de Cobstede.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 43. Siegel nebst Befestigung
verioren.
18:39. Edelherr Johann von Adensen schenkt dem Michaeliskloster
eine Hórige. 1301 Oktober 23.
Nos Iohannes de Adenoys nobilis recognoscimus presentibus,
quod cum consensu heredum nostrorum Alheydem, que nostra pro-
pria fuit, donavimus et tradidimus ecclesie sancti Michahelis Hil-
densemensis iure litonico possidendam. Cuius donationis testes sunt
Gerhardus de Rodenberg monachus sancti Michahelis, Hermannus
plebanus in Volkersem, Wicbrandus de Harboldessen, Iohannes de
lensen milites, Tidericus de Rottinge, Tetmarus de Mendagessen
famuli et alii quam plures fide digni. Datum anno domini m^. ccc?.
primo, in die beati Severini episcopi. In cuius facti seu donationis
plenam evidentiam sigillum presentibus est appensum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 100. Siegel des Ausstellers
zeigt einen Sparren.
1880. Bischof Siegfried bestätigt den von mehreren Erzbischöfen
und Bischöfen d. d. Rom 1300 Dezember 6 den Besuchern des Stiftes
st. Petersberg bei Goslar erteilten Ablass. Goslar 1301 November 2 (in
crastino omnium sanctorum, pontificatus nostri anno xxiii.)
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. Heineccius, Antiquit. Gosl. S. 321,
Bode, UB. II, S. 572 Nr. 598.
Hildesh. UB. III. 41
642 1301.
1881. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Johann
von Seesen (Sehusen) eine Hausstelle bei der Oltböterstrasse (iuxta
plateam renovatorum) mit den Häusern dem Kl. Marienrode nach
seinem Tode vermacht hat. 1301 (vor November 11).
Or. im Kgl. St -A. zu Hannover, Marienrode Nr. 95. Beschädigtes Stadtsiegel.
Gedr. Marienroder UB. S. 137 Nr. 124, Doebner, UB. S. 300 Nr. 550, wonach die
Datierung.
1832. Abt Hildebrand des Godehardiklosters bekundet den An-
kauf von Ländereien in Liedingen. 1301 November 12.
H(ildebrandus) dei gracia abbas sancti Godehardi in Hilden-
sem Io(hannes) prior totusque conventus — —. Noverint ergo
presentes et posteri, nos emisse pro quatuor marcis puri argenti
et uno fertone a Hoyero gogravio in Lidinge decem iugera ibidem
sita, que a nobis in pheodo habuit, a quibus in kamenata domini
abbatis lingua et manu cessavit abbatis, prioris et seniorum in
presencia constitutus. Preterea notum esse volumus, nos emisse
pro una marca argenti examinata et dimidio fertone a Hoyero de
Cochinge tria iugera in Lidinge sita, que eciam a nobis in pheodo
habuit, à quibus filius suus lingua et manu cessavit in predicta
kamenata et dominorum in presencia predictorum. Quo facto pre-
tactus dominus abbas se Lidinge transtulit ibique idem Hoyerus de
Cochinge gogravius et uxor sua necnon heredes sui legitimi ceterique
sibi familiares, item prefatus Hoyerus de Cochinge et sua uxor, sui
legitimi heredes et familiares coram sepius dicto domino abbate
lingua et manu de antedictis iugeribus cessaverunt, addideruntque
fidem pro eo videlicet, quod nec ipsi nec aliquis de posteritate
eorum deberet impetere iugera memorata. Huius rei testes sunt
Sacerdotes, qui huic facto presentes fuerant, scilicet dominus Stacius
de Smedenstede, N. viceplebanus in Munstede, plebanus in Lidinge,
dominus Arnoldus de Bonstede plebanus in Bethmere, dominus Thi-
dericus viceplebanus in Oberghe, plebanus in Sierdessen, quorum
sigilla cum nostris sigillis presentibus sunt appensa. Datum anno
domini m?. ccc?. primo, in crastino Martini episcopi.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311, fol. 85v
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1888. Ritter Lippold von Rössing überträgt der Kirche in Wrisberg-
holzen das Eigentum dreier Hufen daselbst. 1301 November 18.
1301. 643
Ego Lippoldus senior de Rottinghe miles protestor presentibus,
quod cum consensu heredum meorum videlicet Lippoldi militis.
Besekonis et Thiderici famulorum et ceterorum heredum proprietatem
trium mansorum et unius curie cum advocatia sitorum Holthusen,
que ad me et meos heredes spectabant, contuli perpetuis temporibus
ob salutem anime mee et animarum heredum et parentum meorum
et confero presentibus ecclesie sancti Martini in Holthusen propter
deum et protestor nomine meo et omnium heredum meorum, qui
sunt vel futuri esse poterunt, quod in proprietate predictorum
mansorum et curie ac in advocatia ibidem ego et mei heredes nichil
iuris de cetero debemus vel poterimus usurpare. "Testes huius do-
nationis sunt dominus Henricus de Berningherode miles et Lippoldus
filius suus, Tidericus de Rottinghe patruus meus et alii plures fide
digni. In cuius rei firmitatem sigillum meum nomine meo et heredum
meorum presentibus est appensum. Datum et actum anno domini
millesimo ccc?. primo, in octava sancti Martini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 101. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1334. Der Rat in Lüneburg bekundet, dass Heinrich Hut d. A.
seiner Tochter Gerburg mehrere Güter in der Saline zu Lüneburg ver-
kauft hat. Lüneburg 1301 Dezember 1.
Nos consules civitatis Luneburch Thitmarus magister fontis,
Thidericus Zabel, Andreas, Alardus de Scilsten, Adheloldus, Nicolaus
de Molendino, Iohannes Beve, Hermannus Albus, Albertus Hollo
iunior, Heyne de Lubeke, Bertoldus Longus, Iohannes Hutzenvleth
tenore presentium recognoscimus publice protestantes, quod Henricus
dictus Hot senior Henrico filio suo et omnibus ipsius heredibus
plena voluntate consentientibus vendidit sue filie domine Gerburgi
vidue ac eius iustis heredibus bona sua hereditaria infrascripta
videlicet viam quandam in salina Luneburch, que quidem via ad
quinque domos subscriptas pertinet et protendit, scilicet ad domos
Kempinghe, Everinghe, Deynghe, Ebbetzinghe et Geminghe, ita tamen
quantum ista via melior fuerit anno quolibet et lucrabitur ultra
fructus chori salis dimidii in salina, item duarum sartaginum domi-
nia in salina Dencquerdinghe in domo sitarum ad dextram manum,
cum domus prehabita subintratur, item domum, curiam et aream
suam in harena, duas casas illi hereditati et curie incorporatas, et
alteram dimidiam hereditatem videlicet domum, curiam et aream
41*
644 1301.
coniunctam value iam dicte hereditatis in platea pistorum versus
novum forum; pistrina vero finalis apud plateam de ista hereditate
vendita est secundum quantitatem suorum quatuor angulorum et
parietum nichil iuris habens in domo, curia et area prenotata, item
stupam apud curiam prepositi de Medinghe sitam secundum nostre
civitatis iura hereditario iure perpetualiter possidenda. Ne autem
— —, Datum Luneburch anno domini m?. cccPi®., in crastino beati
Andree apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 377. Stadtsiegel
gut erhalten.
1335. Abt Widekind des Kl. Marienrode tauscht mit dem Dom-
dechanten Arnold als Verwalter des Johannishospitals im Damme sieben
Morgen Landes an der Westseite des Steinberges bei der Heerstrasse
gegen sieben Hufen zwischen dem Steinberge und dem Katzberge ein
zur Regulierung der Wege. 1301 Dezember 6 (in die beati Nicolai
episcopi).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 98. Die beiden Siegel
wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 141 Nr. 128. Regest Doebner, UB. I,
S. 301 Nr. 551.
1886. Der Priester Florencius verkauft dem Michaeliskloster aus
dem Hause des ‚Reinhold Pellifex bei dem Kloster eine Rente von zehn
Schilling, welche ihın nach dem Tode seines Bruders Hermann Lecher-
ling, Mönches daselbst, zugefallen sind. 1301 Dezember 11 (feria
secunda ante Lucie virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 102. Siegel des Bertramm
Skonekint wenig beschädigt. Gedr. Doebner, UB. 1, S. 301 Nr. 552.
1837. Äbtissin Gertrud, Propst Johann und der Konvent von
Wöltingerode lösen von dem Bürger Bertold Dhus und dessen Söhnen
Dietrich und Johann den Zehnten und Güter in Olstede gegen eine
Getreiderente, von welcher der Bürger Johann vom Osterthore auf Bitten
des Domkeliners Otto von Wohldenberg den Anteil des Dietrich über-
nimmt. Mitsiegler sind Siegfried von Blankenburg, Domdechant in
Halberstadt, Konrad von Valkenstein und Heinrich und Otto von
Wohldenberg, Domherrn in Hildesheim. 1301 Dezember 13 (in die
beate Lucie virginis).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Nr. 1246. Von den fünf Siegeln nur das
des Heinrich und Otto besser erhalten. Gedr. Doebner, UB. I, S. 302 Nr. 553.
1301. 645
1388. Die Bürger Bruno Insanus und Johann vom Osterthor
kaufen vom Grafen Heinrich von Wohldenberg und dessen Söhnen
Ludolf, Domherr, und Otto Litengüter, und zwar 14 Hufen in Wohlden-
berg, 7 in Hohenhameln (Honhamelen) und 5 in Solschen (Solzechen),
und nehmen sie vom Bischof Siegfried zu Lehn. 1301 Dezember 16
(sabbato ante diem beati Thome apostoli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 378. Beschädigtes
Siegel des Bruno in rotem Wachs, das zweite nebst Befestigung verloren. Gedr.
Doebner, UB.I, S. 308 Nr. 554.
1889. Der Hat der Stadt bekundet, dass bei Schlichtung des
Streites zwischen dem Propst von Derneburg und Johann Faber, Bürger
der Neustadt, leteterer auf alle Ansprüche an eine Hufe in Dinklar
verzichtet hat. 1301 (1302) Dezember 29 (quarto kalendas ianuarii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 44. Siegel abgerissen mit
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 303
Nr. 555. Die Schrift ist nicht die des 15. Jahrhunderts, sondern die der Zeit,
und zwar ist die Urk. von demselben Schreiber geschrieben wie die von 1301,
Derneburg Nr. 45, unten Nr. 1343. Eine Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI,
106, S. 51 mit der gleichzeitigen Randbemerkung: Dath gudt hebben wy nicht.
Doch ist die alte Signatur auf der Rückseite des Or. den übrigen entsprechend,
vgl. auch unten Nr. 1328.
1340. Der Rat der Stadi bekundet, dass die Erben des ver-
storbenen Bürgers Konrad von Göttingen dem Andreasstifte eine Rente
von vierzehn Schilling aus einem Hause und einer Hofstätte auf dem
Hohen Wege, und Richeidis, Wittwe des Heinrich vom h. Geist, eine
Rente von zehn Schilling aus einem Hause und einer Hofstätte auf der
Schuhstrasse übertragen haben. 1301.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. 320 fol. 30 in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 664 Nachir. Nr. 58.
1841. Abt Hildebrand und der Konvent des Godehardiklosters
bestimmen über die Verwendung der Einkünfte zweier Gärten, von
denen der eine dem Heinrich von Kantelsem gehört, einer Hofstelle
in Bledeln und einer Hofstelle im Brühl zu Ritualzwecken und zur
Beleuchtung des Chores. 1301.
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 82 in
der Beverinischen Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. I, S. 305 Nr. 557.
1342. Volquin, Kaplan des Michaelisklosters und Pfarrer in
Lesse, bestimmt zehn Schilling zur Feier seines Anniversars im Kloster.
1301.
346 1801.
Ego Volcquinus presbiter capellanus sancti Michaelis et plebanus
in Lesse presentibus fateor et protestor, quod meis laboribus et
expensis comparavi aream unam et ix iugera sita in campis Lesse,
que ob salutem anime mee contuli et presentibus confero ecclesie
in Lesse, it& ut plebanus ibidem x solidos det annuatim conventui
monasterii sancti Michaelis in Hildensem, ut anniversarius meus
singulis annis in monasterio predicto solempniter peragatur, et hii
x solidi sic distribuantur: domino abbati dabitur stopa vini et una
libra cere, custodi ad lumen in meo accendendum anniversario, et
ali denarii inter dominos dividentur. Ut autem hoc perpetuis tem-
poribus observetur, presens scriptum conventui sepedicto sigillo meo
tradidi communitum. Datum anno domini m?, ccc?. primo. Testes
huius rei sunt dominus Hinricus abbas sancti Michaelis, Gerardus
cappellanus suus et alii plures fide digni.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Michaeliskl., Ms. 277 fol. 86v
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1848. Genannte bekunden, dass die Söhne des Ritters Heinrich
Rasehorn für den Fall des Todes ihres Vaters auf den Zehnten in
Wesseln verzichtet haben, da er dem Kl. Derneburg alsdann zustehe.
1301.
Nos Gerardus de Gandersem, Lippoldus de Dalem, Thidericus
de Tselenstede milites, Conradus de Vredhen, Ernestus de Stockem
famuli recognoscimus et presentibus protestamur, quod Hinricus et
Iohannes famuli filii domini Hinrici Rasehornis militis coram nobis
et aliis fidedignis recognoverunt, quod decima in Westenem post
obitum patris ipsorum claustro in Derneburg libere statim vacare
- deberet. Dicti etiam famuli promiserunt domino Walthero eiusdem
claustri preposito necnon et nobis data fide prefato patre ipsorum
presente et consenciente, quod ipsi post mortem patris ipsorum iam
dicti prenominatum claustrum in pretacta decima nec verbo nec
facto vel etiam consilio vellent unquam impedire. In cuius rei
evidens testimonium nos prememorati milites sigilla nostra presen-
tibus duximus apponenda. Datum anno domini m?. ccc?. primo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg, Nr. 45. Die vier Siegel gut
erhalten. Das des G. v. Gandersheim zeigt Helm, das des L. von Dahlum ist
geteilt, im unteren Felde zwei Fehpfähle, das des D. von Sellenstedt zeigt Rose,
das des E. von Stockem gebogenen Ast. Ein fünftes Siegel hat nie an der Urk.
gehangen.
1302. 647
1344. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit zwischen dem
Jakobikloster in Osterode und den Brüdern Aschwin und Thetmar von
Lutter, Rittern, wegen eines Waldes vor Osterode dahin, dass letztere
vor ihm und vor Engelbert von Dahlum und Bertold von Herzberg als
vorstmestere auf alle Ansprüche an den Wald verzichten. 1301.
Huius autem rei testes sunt honorabiles viri ac domini Otto
cellerarius dictus de Woldenbergh canonicus maioris ecclesie in
Hildensem, Hermannus decanus ecclesie Goslariensis, nobilis vir
Iohannes comes de Woldenbergh, Volemarus dictus de Goslaria,
Borchardus dictus de Wildensten, Alardus dictus de Borchdorp milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Jakobikl. in Osterode Nr. 88. Von den
drei Siegeln nur ein Bruchstück des des Bertold erhalten.
13848. Bischof Siegfried bestätigt die Indulgenz eines Erzbischofs
und fünf Bischöfe d. d. Rom 1300 für die Kirche st. Petri in Braun-
schweig. Hildesheim 1301.
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegel des Bischofs verloren. (edr.
Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 231 Nr. 462.
1346. Graf Otto von Everstein bewilligt die Verpfändung des
halben Zehnten in Richardessen durch den hildesheimer Kämmerer
Ludolf, Ritter, und dessen Schwager (socer) Konrad von Luthardessen
an das Kl. Amelunzborn. 1302 Januar 6 (in die epiphanie domini).
Regest v. Spilcker, Gesch. der Grafen von Everstein, UB. S. 287, Harenberg,
Hist. Gandersh. S. 1701.
1847. Der Eat von Hannover bekundet, dass die Wittwe des
Bürgers Reiner Vleminc den Predigermónchen in Hildesheim den Teil
einer Hausstelle geschenkt hat, auf der sie schon früher ein Schlafhaus
erbaut haben. 1302 Januar 6 (in epyfania domini).
Or. im Stadtarchiv zu Hannover mit Stadtsiegel. Gedr. Grupen, Orig. et
Antiquit. Hanov. S. 330, Moser, Diplom. Belustigungen V S. 257, UB. der Stadt
Hannover, (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen V) S. 79 Nr. 83.
1348. Propst Volrad des Moritzstiftes überträgt die eine Hälfte
der Fischerei beim Obstgarten (pomerium) den beiden von Bertramm
von Prome errichteten Vikarien, welche zur Zeit Volquin und Johann
Sturm inne haben, und die andere Hälfte, die er von dem Bürger
Arnold Frankenberg gekauft hat, der Dechanei des Stiftes. 1302
Januar 10 (quarto idus ianuarii).
648 1802.
— — presentem litteram inde conscriptam nostro sigillo ac domini
Ar(noldi) decani maioris ecclesie, Bernhardi scolastici, Io(hannis)
prepositi montis sancti Petri Goslariensis, nostrorum testamentario-
rum, et capituli nostri Montis sigillis fecimus communiri.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 71. Siegel des Propstes
und des Kapitels des Moritzstiftes, des Domdechanten Arnold, Domscholasters
Bernhard und des Propstes Johann des Peterstiftes in Goslar, meistens wenig be-
schädigt. Gedr. Doebner, UB. I, S. 307 Nr. 560. In einer Urkunde von demselben
Tage und mit gleicher Besiegelung schenkt Propst Volrad die Hälfte der Fischerei
der Dechanei, Or. a. a. O. Nr. 72, gedr. a. a. O. S. 306 Nr. 559.
1849. Bischof Siegfried bekundet, dass Propst Volrad des Moritz-
stiftes ausgesagt hat, keine Meierei zu Lehn übergeben zu haben, sondern
nur zu Pacht unter der Bedingung, dass mit dem Tode des Propstes
oder des Inhabers die Uebertragung erlösche. 1302 Januar 10.
Nos Sifridus dei gratia episcopus ecclesie Hildensemensis reco-
gnoscimus per presentes litteras publice protestantes, quod Volradus
prepositus montis sancti Mauricii Hildensemensis confessus est coram
nobis in bona valitudine sui corporis et in ipsius animam est fir-
miter protestatus, quod nec villicationem in Goderinghe nec aliquam
aliarum villicationum inpheodavit, sed ad ipsius vite tempora
secundum morem sue ecclesie Montis commisit, ut ibidem canonicis
iura prebendalia ex illis integre ministrentur, in omni autem com-
missione tali habita conditione, quod per mortem prepositi vel
illorum, qui tales habent commissiones, huiusmodi villicationum
commissio et omnis inpetitio debent exspirare. In cuius rei testi-
monium presentem litteram inde conscriptam nostro sigillo et Arnoldi
decani maioris nostre ecclesie, Bernhardi scolastici, Iohannis pre-
positi montis sancti Petri Goslarie testamentariorum prepositi pre-
dicti, in quorum presentia hec eadem protestatio facta est, sigillis
fecimus communiri. Actum et datum anno domini m?. ccc®. secundo,
quarto idus ianuarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 73. Die fünf Siegel meist
beschädigt.
1850. Das Kapitel des Moritzstiftes genehmigt die Schenkung
der halben Fischerei beim Moritzberg durch den Propst Volrad an die
Dechanei. 1302 Januar 16.
Capitulum ecclesie sancti Mauricii montis Hildensemensis omnibus
in perpetuum. Quia reverendus dominus Volradus prepositus noster
1802. 649
medietatem piscarie apud montem nostrum site, quam ab Arnoldo
et Volemaro fratribus dictis Vrankeneberch civibus Hildensemensibus
propria sua pecunia comparavit, cuius aliam medietatem duo vicarii
nostri ad suas vicarias perpetuo habere noscuntur, pro anime sue
remedio nobis ad perpetuos usus decani nostri, qui pro tempore
fuerit, legitime contulit et donavit, nos predictam ipsius collationem
et donationem gratam et ratam habemus et per omnia canonicam
reputamus. Nam ipsius piscarie proprietas ad nos sive nostram
ecclesiam noscitur pertinere. In cuius — —. Actum et datum
anno domini millesimo ccc?, secundo, xvii. kalendas februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 74. Kapitelssiegel. Erwähnt
Doebner, UB. I, S. 307 Nr. 560 Anm.
1351. Das Godehardikloster einigt sich mit dem Kl. Wienhausen
wegen des Patronates der Kirche in Berkum. 1302 Januar 18.
Hildebrandus dei gracia abbas sancti Godehardi in Hildensem,
Iohannes prior totusque conventus, item Nicolaus dei gracia pre-
positus in Winhusen, Margareta!) abbatissa totusque?) conventus
omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, in vero salutari
salutem. — —. Sciant ergo presentes et posteri, quod domino
Ekberto bone memorie plebano in Berkem ab hoc seculo migrante
de patronatu ecclesie in Berkem orta fuit dissentio inter dominum
abbatem sancti Godehardi ex una parte et dominum prepositum in
Winhusen ex alia tali modo. Dominus abbas asserebat, cunctos
suos?) antecessores huiusmodi patronatu usos fuisse et in presenti
suam ecclesiam esse in possessione ipsius, ex quo probare nitebatur,
de iure sue ecclesie pertinere. Econtra vero dominus prepositus
proposuit, eundem patronatum se et suos antecessores 5) comparasse
pecunia cum bonis aliis, ita quod ius patronatus cum universitate
transivit excepta parte quartadecima, que ecclesie sancti Godehardi
esset tantummodo reservata. Hiis ita se habentibus domino Iohanne
de Roden5) capellano domini Sifridi®) Hildensemensis episcopi inter-
posito coram ipso domino episcopo huiusmodi litigium mediante
consensu domini Arnoldi?) archidyaconi®) est sedatum per hunc
modum, videlicet quod dominus prepositus prememoratus dotabit ec-
clesiam in Haddendorpe duobus mansis, quorum unus viginti duo
!) Margareta später nachgetragen A. ?) quo fehlt A. 3) antec. guos B.
4) antecessore B. 5) Rode P. 6) Syfrid. B. ") Ar. B. 9) archydiac. B.
650 1308.
iugera habens sumi debet a reditibus!) ecclesie in Berkem, reliquum
vero comparabit denariis sue ecclesie, quod, quamdiu distulerit,
dabit singulis annis?) dicte ecclesie in Haddendorpe de curia in
Berkem unum plaustrum annone, cuius dimidia pars siligo, reliqua
autem sit avena, adiuncto, quod hec eadem ecclesia in Haddendorpe
omni iure et utilitate ab ecclesia in Berkem sit libera et exempta.
Cuius exemptionis causa villici in Haddendorpe unum mansum de
suo sue ecclesie comparabunt, et sic patronatus sepius dicte ecclesie
in Berkem manebit perhenniter®) ecclesie in Winhusen, patronatus
vero ecclesie in Haddendorpe ecclesie sancti Godehardi inperpetuum
libere remanebit. In cuius rei testimonium sigilla nostra*) presen-
tibus sunt appensa. Datum) anno domini m?. ccc?. secundo, in
die Prisce virginis. Nos Sifridus®) dei gracia Hildensemensis epi-
Scopus recognoscimus hec coram nobis esse placitata.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, st. Godehard
Nr. 47a u. b (A und B). An A Siegel des Bischofs (beschädigt), des Abtes und
Konventes des Godehardiklosters, des Propstes und Konventes von Wienhausen
und des Arnold (beschädigt), an B beschädigtes Siegel des Abtes. Gedr. nach
Cop. Lüntzel, Ältere Diözese S. 416.
1352. Dietrich von Hachem verkauft dem Grafen Heinrich von
Wohldenberg das Lehnsrecht an zwei Hufen in Barfelde (Bervelte),
die er vom Bischof Siegfried zu Lehn hatte und dem Bernhard von
Bockenem übertragen hatte. 1302 Januar 18 (in die Prisce virginis).
Or im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 99. Siegel des Ausstellers
zeigt linksschrügen Turnierkragen. Gedr. Marienroder UB. S. 142 Nr. 129.
1358. Abt Widekind und der Konvent des Kl. Marienrode ver-
pflichtet sich, nach dem Tode des Bürgers Johann von Seesen (Sehusen),
seiner Frau Offemia und seiner Tochter Adelheid, die doppelte Abgabe
von dem ihnen durch jene übertragenen Hause in der Oltböterstrasse
zu zahlen. ‚1302 Januar 25 (in die conversionis beati Pauli apostoli).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 942a. Siegel des Abies. Gedr. Doebner,
UB. I, S. 308 Nr. 561.
1354. Die Brüder von Betheln entsagen allen Ansprüchen an
Kl. Escherde, da ihnen durch den Propst Genüge geschehen. 1302
Februar 18.
I) redditibus B. ?) annis übergeschr. B. °) perenniter B. *) nostra fehlt B.
5) datum per copiam B. °) Syfrid. B.
1802. 651
In nomine domini amen — —. Notum sit universis Christi
fidelibus — —, quod Conradus et Egelbertus fratres de Bethenum
cum tribus nostris sororibus scilicet Margareta, Gertrude et Walburge
omnem inpeticionem resignavimus ea de causa, quod Luderus pre-
positus nobis satisfecit primo et principaliter propter deum. Hec
acta sunt coram iudice advocato in Lechtenberge scilicet Thiderico
de Godenstede presentibus dominis strennuis militibus Henrico de
Zaldere et Iohanne!) fratre suo, Andrea de Luttere, Iohanne?) de
Levenstede dicto Pil et famulis Hakone et Boltesberg, Sandero de
Walmode, Heydenrico de Knistede et aliis quam pluribus fide dignis.
Datum anno domini m?. ccc?. secundo, dominica qua cantatur Circum-
dederunt.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 105. Von den sechs Síegeln
sind nur erhalten an zweiter Stelle das des H. von Salder, Rose, an dritter das
des A. von Lutter, Horn, an fünfter das des J. von Lebenstedt, beschädigt und
unkenntlich, an sechster das des H. von Kniestedt, Helm begleitet von Kleeblättern.
1355. Die Grafen von Wohldenberg übereignen dem Kl. Wöltinge-
rode eine Hufe und drei Haustätten in Dudingerode. 1302 Februar 21.
Nos dei gracia Conradus et Iohannes comites de Woldenberg
recognoscimus et presenti littera publice protestamur, quod unum
mansum, quem habuimus in Dudingerode, vendidimus comuni?)
consensu ecclesie in Waltingerodhe pro quatuor marcis examinatis
in perpetuum libere possidendum, quem mansum dominus Henricus
plebanus de Hillawardingerode ad tempora vite sue possidebit; ipso
autem defuncto ad predictam ecclesiam revertetur. Insuper pro-
prietatem supradicti mansi et trium arearum conferimus dicte ecclesie
de communi consensu et voluntate nostrorum heredum possidendam
inperpetuum libere et solute. Testes huius facti sunt dominus pre-
positus Novi operis in Goslaria, dominus Hermannus cappellanus in
Woltingerode, Henricus Trobe miles, Iohannes de Barum, Herzo
filius suus et alii quam plures fide digni. Ut autem — —. Actum
anno domini m?. ccc. ii, in vigilia cathedre sancti Petri.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 64. Die beiden Siegel
beschädigt.
1356. Bischof Siegfried und das Domkapitel übertragen dem
Kl. Escherde zwanzig Morgen und drei Hausstellen in Escherde, die
ihnen resigniert worden sind. 1302 März 10.
1) Or. Johanni fratri. 2) Johanni. 2°) So das Or.
652 1302.
Nos Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus,
Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus totumque eiusdem ecclesie
capitulum ad perpetuam rerum memoriam presentibus publice pro-
testamur, quod, cum Ernestus pincerna miles et Iohannes filius eius
famulus ac Ludolfus cammerarius miles ministeriales nostre ecclesie
viginti iugera et tres areas sita vel sitas in villa et campo Escherte
ad manus nostras concorditer et liberaliter linguis et digitis resig-
nassent omnique etiam iuri, quod in eis habebant, expresse renunci-
assent, nos devotas sanctimoniales feminas, que in claustro Escherte
Christo suo sponso in sanctitate vite et observantia discipline devo-
tissime serviunt, pio amore amplectentes eisdem sanctimonialibus
sive cenobio predicto predicta iugera et areas ac eorum proprietatem
cum omnibus etiam suis iuribus tam in campo quam villa contulimus
et presentibus in earum possessionem transferimus perpetuis tem-
poribus possidenda. In huius donationis et collationis plenam evi-
dentiam sigilla nostra presentibus sunt appensa. Testes huius rei
sunt Bernardus cantor, Iohannes de Rodhen, Bernardus de Harden-
berg canonici ecclesie nostre, Albertus Bok, Arnoldus Bok milites
et ministeriales ecclesie predicte et alii plures fide digni. Datum
et actum dominice incarnationis anno millesimo trecentesimo secundo,
sexto idus marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 106. Beschüdigte Siegel de:
Bischofs und des Domkapitels an grünen Seidenfüden. In einer besonderen Urt.
vom 13. März (in crastino beati Gregorii pape) verkaufen der Schenk Ernst und
der Kämmerer Ludolf dem Kloster obige Güter, Or. a. a. O. Nr. 107. Die beiden
beschädigten Siegel an grünen Seidenfüden zeigen zwei Querbalken, T SIGILLUM
LUDOLFI CAMERARII IN HILDENSEM und t S. (ER)NESTI DE MEIEN-
BERGE.
13857. Bischof Siegfried bekundet, dass Ritter Johann von Stedere
mit Zustimmung seiner Söhne Arnold und Friedrich ihm. viertehali;
Hufen in Stedere, genannt hovelen, mit dem Patronatsrecht der Kapelle
daselbst und neun Morgen in Northun resigniert und dem Kl. Steter-
burg übertragen hat. Hildesheim 1302 März 27 (vi. kalendas
aprilis).
Huius rei testes sunt Aruoldus decanus, Bernardus scolasticus,
Bernardus cantor, Otto prepositus Montis canonici Hildensemenses.
Ernestus pincerna, Basilius de Rutenberch, Aschwinus et Thetmarus
fratres de Luttere, Aschwinus, Henricus et Iohannes fratres de
1302. 653
Saldere, dominus Ludolfus camerarius, Conradus de Saldere, Iohannes
de Oberghen milites, Godescaleus de Ellesse, Burchardus de Saldere
famuli.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 15 in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim. An demselben Tage resigniert derselbe die Güter dem
Bischofe vor denselben Zeugen, a. a. O. fol. 255 bez. fol. 14, desgleichen Adelheid,
Wittwe des Ritters Friedrich von Stedere, und ihre Kinder Johann, Friedrich,
Hermann, Willikin, Johann, Konrad, Adelheid und Irmgard.
1358. Abt Heinrich des Michaelisklosters übergibt der Kämmerei
zwei Mark aus fünf Hufen in Tossem zur Aufbesserung der Kleidung
der Mönche. 1302 März 28.
Noverint omnes, quorum intererit, quod nos Henricus dei gratia
abbas monasterii sancti Michahelis Hildensemensis in quinque mansis
nostris sitis Tossem assignamus officio camerarie annis singulis
duas marcas examinatas, ut ex eis nostris confratribus vestitus suus
eo plenius per camerarium ministretur. Cautum tamen hoc erit, ut,
cum nos vel successor noster viginti marcas conventui dederimus,
quod!) exin huiusmodi duarum marcarum non tenebimur supplemento.
Datum et sigillo nostro firmatum anno domini m?. ccc?. secundo,
v9. kalendas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 103. Siegel dea Abtes an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1359. Bischof Siegfried bestätigt und genehmigt, dass Ludolf,
der Sohn des Hitlers Martin von Broitzem, fünf Hufen in Geitelde
(Gedlethe) mit einem Hofe und zwei Hofstellen in Beddingen dem
Krankenhause (infirmaria) des Kl. Steterburg dübereignet. Hildesheim
1302 März 29 (iv. kalendas aprilis).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Steterburg I S. 260 im
Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
1360. Das Kl. Steterburg verkauft mit Zustimmung des Bischofs
Sieyfried mehrere Güter dem Ludolf, Sohn des Ritters Martin von
Broitzem, um mit dem Erlös Güter in Stedere von den Söhnen des
Friedrich von Stedere zu kaufen und damit von deren lästiger Nachbar-
schaft befreit zu werden. 1302 April 2 (iiii9. nonas aprilis).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 19. Die drei
Siegel von den roten und gelben Seidenfäden verloren.
1) So das Or.
654. 1302.
1861. Otto Props! des Moritzstiftes, Heinrich Propst in Oelsburg,
Domherrn, Hermann und Heinrich, Brüder, Grafen von Wohldenberg,
und Heinrich Graf von KReygenstein schenken mit Zustimmung der
Kunigunde, Frau des Hermann, und deren Kinder Bodo, Domherrn,
und Gerburg und der Kinder Heinrichs: Heinrich, Deutschordensritter,
Ludolf, Domherrn, Otto, Kunigunde, Jutta, Elisabeth und Irmgard dem
Kl. Amelunxborn Güter und Zehnten in Naensen (Nanekessen).
1302 o. T. (eu April 14).
Testes — — sunt Thidericus de Saldere canonicus Hildense-
mensis, dominus Bodo de Homborch, Asswinus, Henricus, Iohannes
fratres dicti de Saldere, Lyppoldus de Honboken milites.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Amelunxborn I fol. 98»
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gedr. Falcke, Tradit. Corb. S. 591, Begest
Dürre in Zeitschrift 1880 S. 69. Die besondere Urk. des Grafen von Regenstein
a. a. O. fol. 99 vom 14. April (Tyburcii et Valeriani).
1362. Das Stift Gandersheim macht mit Kl. Lamspringe einen
Gütertausch in Dahlum. 1302 April 15.
Nos Margareta dei gratia abbatissa, Mechtheldis preposita,
Mechtheldis decana, Sophya custos ecclesie Gandershemensis pre-
habita deliberatione competenti perpetuo notum esse volumus uni-
versis, quod de consensu pleno .. capituli nostri proprietatem xxxvii
iugerum ecclesie nostre sitorum in campo ville Dalem monasterio
sanctimonialium in Lamspringe donavimus et ipsa iugera iure pro-
prietario perpetuis temporibus possidenda, pro quibus in commu-
tatione recepimus xx iugera cum curia eisdem pertinente in villa
et campo predictis secundum discretorum estimacionem eque aut
plus valentia, que a famulis honestis Brunigno, Everhardo, Henrico
fratribus dictis de Gercen iure propietario perpetuo possidenda
ecclesie nostre similiter sunt donata. In cuius evidentiam presens
seriptum nostris sigillis fecimus communiri. Et nos Mechtheldis et
Alheydis de Bilsteyne, Alheydis et Sophia de Holtesminne, Sophia
de Eversteyne ad exprimendum consensum capituli nostri presentibus
duximus subseribendum. Datum anno domini m0. ecc9, ii9., xvii?.
kalendas maii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 85. Beide Siegel von den
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Harenberg, Hist.
Gandersh. S. 791.
1302. 655
1868. Herzog Albert von Braunschweig zeigt dem Propste Otto
des Moritzstiftes und dessen Bruder Heinrich, Grafen von Wohldenberg,
an, dass er dem Kl. Steterburg acht Hufen mit Zubehör in Geitelde
(Getelde) geschenkt hat. Wolfenbüttel o. J. (1302) April 30 (in vigilia
apostolorum Philippi et Iacobi).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Steterburg Nr. 17. Siegel verloren.
1364. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung
seiner Söhne Friedrich, Domherrn, und Johann und seiner Töchter dem
Kl. Loccum seine Güter in Bakede. 1302 Mai 1 (in die apostolorum
Philippi et Iacobi).
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. III, 130, S. 52 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. von Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 340 Nr. 551, woselbst
eine weitere Schenkung desselben an das Kloster von demselben Tage erwähnt wird.
1365. Walther von Arnstein, Komtur des Deutschen Ordens in
Sachsen, Priester Burchard, Konrad, Komtur des Hauses in Goslar,
und Arnold, Bruder desselben Ordens, verkaufen dem Kl. Wöltingerode
für 80 Mark sieben Hufen in Gross-Lengde (in maiori Lenghedhe).
1302 Mai 1 (in die sanctorum Philippi et Iacobi apostolorum).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 65. Siegel des Walther
erhalten, des Konrad verloren. Gedr. Bode, UB. III, S. 14 Nr. 25.
1866. Die Hatsherrn in Goslar bekunden, dass der Komtur
Konrad!) und der Bruder Arnold des Deutsch-Ordenshauses daselbst
vor ihnen auf sieben Hufen in Gross-Lengde, die sie dem Kl. Wöltinge-
rode verkauft haben, verzichtet haben. 1302 Mai 1 (in die beatorum
apostolorum Philippi et Iacobi).
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 462 im Kol. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Bode, UB. III, S. 15 Nr. 26.
1367. Markgraf Otto von Brandenburg bewilligt als Friedena-
richter in Sachsen mit Zustimmung der anderen, dass Bischof Siegfried
dus Schloss Westerhof kaufe. Haldensleben 1302 Mai 14 (die sancti
Bonifacii martiris et pontificis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 9 Schr. XI, Casp. 10 Nr. 1.
Bruchstück des Siegels an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 98 Nr. 168, danach Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. Il,
3, S. 12.
—
1) Cop. unrichtig Johannes.
656 1302.
1368. Der Rat von Eldagsen (Eldaghessen) befreit eine Kurie
des Kl. Marienrode gegen Entrichtung eines Zinses von einer halben
Bremer Mark von allen weiteren Abgaben ausgenommen die minute
iusticie, wie Wache, Weidegeld (pastoralis merces), Wegebesserung.
1302 Mai 25 (in die beati Urbani pape et martiris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 100. Stadtsiegel. Gedr.
Marienroder UB. S. 143 Nr. 130.
1369. Bischof Siegfried trennt die Kapelle in Rolfshagen von
dem Banne Bockenem und legt sie dem Banne Lamspringe bei. Hildes-
heim 1302 Juni 1.
Sygfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Nove-
rint universi, quod ob specialem favorem et dilectionem, qua pre-
positum et conventum in Lambspring prosequimur, gratiam eis
fecimus et facimus specialem in eo videlicet, quod capellam in
Rolveshagen, que olim pertinebat ad bannum in Bokenem, eximimus
et exemimus ab omni banni illius iure!) de domini Bernhardi scho-
lastici ecclesie nostre et archidyaconi illius beneplacito et consensu
autoritate ordinaria, ponentes dictam capellam ad bannum in Lamb-
spring, ut omnia iura sua ibidem recipiat et requirat. Ut autem
hoc factum nostrum firmum perpetuis permaneat temporibus, pre-
sentem literam inde conscriptam sigillis nostro scilicet et archi-
dyaconi prefati fecimus sigillari in evidens testimonium et muniri.
Actum et datum Hildensheim anno domini millesimo trecentesimo
secundo, in crastino ascensionis domini.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Lamspringe Ms. 530 S. 643
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1870. Die Brüder Aschwin, Heinrich und Johann von Salder,
Ritter, Konrad von Salder, Ritter, und Burchard von Salder, Knappe,
MBunden, dass Sifrido Hildensemensi episcopo in Peina pro iudice
sedente, domino Ludolpho camerario eidem assidente et domino
Ernesto pincerna verbum pronunciante Friedrich, Hermann, Willikin,
Johann und Konrad, die Söhne des Ritters Friedrich von Stedere, ihre
Güter in Stedere dem Bischof resigniert, letzterer sie dem Kl. Steterbury
zugesprochen und darauf der Propst Heinrich dem Bischofe einen
vreteschilline übergeben habe. 1302 Juni 2 (quarto nonas iunii).
1) iure fehlt im Cop.
1302. 657
Testes huius sunt dominus Otto prepositus Montis, dominus
Iohannes de Rothen, dominus Ernestus de Indagine canonici Hil-
densemenses, magister Wernerus sancte Crucis clerici, dominus
Borchardus de Cramme, dominus Iohannes de Godenstede, dominus
Aschwinus et dominus Themarus de Luttere, dominus Basilius et
dominus Siffridus de Rutenberge, dominus Conradus de Stokkem,
dominus Iohannes de Oberge milites, Godescalcus de Ellesse, 1)
de Uttesse, Siffridus de Rothem, Wifgrove, Siffridus et Iordanus
de Scadewolth, Otto de Boltessem, Cone marscalcus famuli.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 14 in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim.
1371. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde die ihm
von Siegfried von HRauienberg resignierten Güter in Kirchescherde
(Kerchescherte). 1302 Juni 11 (in die beati Barnabe apostoli).
Testes huius donationis sunt Arnoldus decanus, Bernardus
scolasticus, Bernardus cantor, Iohannes de Roden canonici Hilden-
semensis ecclesie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 109. Wenig beschädigte Siegel
des Bischofs und des Domkapitels an grünen Seidenfäden. Von demselben Tage
die Resignation Siegfrieds von Rautenberg auf obige Güter, welche er von Dietrich
Nandwici geerbt hat, Or. a. a. O. Nr. 108 mit dem Siegel des Siegfried und des
Basilius von Rautenberg an grünen Seidenfüden.
1372. Die von Gadenstedt übertragen dem Michaeliskloster das
Eigentum einer Hufe in Nyenstede bei Lesse und empfangen sie als
Lehn zurück. 1302 Juni 19. .
Nos?) Ludolfus dictus Boltesberch, . . Conradus, Iohannes,
Lyppoldus clericus filii quondam Thiderici militis de Godenstede,
recognoscimus presentibus publice, quod proprietatem cuiusdam
mansi siti Nyenstede iuxta Lesse, quam hereditario iure a progen»
toribus nostris hactenus pacifice et quiete habuimus, dedimus ob
amorem dei cum consensu heredum nostrorum ac eorum, quorum
tunc intererat, ecclesie beati Mychaelis Hildensemensis et presenti-
bus in possessionem corporalem ipsius ecclesie transferimus per-
petuis temporibus possidendam et protestamur, quod, postquam
proprietatem dicti mansi prefate ecclesie propter deum contulimus,
nos dictum mansum a manibus honorabilis domini Henrici abbatis
1) Lücke im Cop., zu ergänsen wohl Race. *) Verlängerte Sohrift.
Hildesh. UB. III. 49
958 1308.
ibidem in feodo recepimus facientes ei homagium secundum con-
suetudinem terre nostre. Et ne quis heredum aut propinquorum
nostrorum sepe dictam ecclesiam super hac proprietate turbare vel
inpedire valeat, ego Ludolfus predictus tam nomine meo quam
fratrum meorum presentem litteram memorate ecclesie dedi sigilli
mei munimine roboratam. Et nos Iohannes miles de Godenstede,
Bertoldus famulus de Godenstede hanc donationem, cui interfuimus,
protestamur coram pluribus esse factam, quod una cum sigillo Lu-
dolfi predicti sigillis nostris presentibus appositis in evidens testi-
monium protestamur. Datum anno domini millesimo ccc®. secundo,
xiii?. kalendas iulii.
Or. im Kgl. St -A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 104. Von den drei Siegeln
nur das erste erhalten, zeigt einen Pfahl: S. LVDOLFI DE (G)ODENSTED.
1378. Dietrich von Weetzen (Wettessem) und Eberhard von
Borsum, Kanoniker des Kreuzstiftes, unter den Zeugen der Urk., in
welcher die Brüder Philipp und Dietrich de Piscina dem Kl. Neuwerk
bei Goslar Güter bei Flöthe im grevendhing übertragen. 1302 Juni 23
(in vigilia beati Iohannis baptiste).
Nach dem Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim gedr. Bode,
UB. III, S. 18 Nr. 29.
1374. Scholaster Bertold und Kanoniker Dietrich von Weetzen
(Wettessen) des Kreuzstiftes bekunden, dass die Brüder Philipp und
Dietrich de Piscina auf alle Rechte an den Gütern bei Flöthe, die sie
dem Kl. Neuwerk bei Goslar geschenkt haben, Verzicht geleistet haben.
Hildesheim 1302 Juli 13 (in die Margarete virginis).
— — testes sunt domini Conradus de Sceninghe, Daniel de In-
distria et Thidericus de Cramme canonici ecclesie sancte Crucis
neenon dominus Iohannes de Indagine presbiter et Sifridus rector
eeclesie in Eldassen.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Neuwerk Nr. 16. Siegel
des Scholasters verloren, des Kanonikers beschädigt. Gedr. Bode, UB. III,
S. 20 Nr. 31.
1375. Ritter Johann von Geitelde verzichtet auf Bitten des Grafen
Heinrich von Wohldenberg und der Brüder dieses, Otto, Propstes des
Moritzstiftes, und Hermann, auf alle Rechte an acht Hufen in Geitelde
zu Gunsten des Kl. Steterburg. Wolfenbüttel 1302 August 1 (kalendas
augusti).
1302. 659
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Ms. 601 fol. 39 in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim und des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Steterburg
fol. 355 in Wolfenbüttel. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II,
S. 253 Nr. 496.
1376. Die Grafen von Wohldenberg bekunden bei Beilegung
eines Streites des Kl. Lamspringe mit einigen Einwohnern die Über-
weisung der Holzgerechtigkeit im Walde Heber an das Kloster zufolge
eines Mandates des Herzogs Albrecht von Braunschweig. 1302 August 6.
Dei gratia Henricus et Ludolphus comites de Woldenstene
omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, notum esse volumus,
quod per tempus aliquod dissentio fuit inter dominum . . prepositum
in Lammespringhe parte ex una et inquilinos quarundam villarum
ex parte altera pro echtwardis, quos dictus prepositus dicte ecclesie
se habere dicebat in communem silvam que vulgariter Hevere dici-
tur ex parte ville, que Roleveshagen nuncupatur, quam predicta
ecclesia a domino Iohanne milite de Dalem et filiis suis Engelberto
et Rodolpho ante aliquos annos iusto emptionis titulo comparavit.
Onde partibus predictis diem placiti assignavimus, quibus conveni-
entibus affuit nuncius incliti principis ducis Alberti de Brunswich
presentando suam litteram, in qua et nobis mandavit, ne preposito
ac ecclesie aliquam iniuriam in predictis echtwardis fleri permitte-
remus. Preterea dictis placitis intererant dominus lohannes de
Dalem miles predictus, qui coram omnibus tam de bonis quam
ecchwardis ecclesie dicte venditis plenam prestitit warandiam. In
euius rei evidens testimonium atque fidem sigilla nostra presentibus
sunt appensa. Huius etiam testes sunt dominus Lippoldus de Dalem
miles, Lambertus de Selede advocatus in Wincenborch, Conradus de
Wreden, Th(idericus) de Eltze, Fredericus Loth, Th(idericus) de
Selede et alii quam plures fide digni. Actum anno domini millesimo
ccc®. secundo, in die beati Sixti pape et martiris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 86. Siegel des Grafen
Rudolf und des Lippold von Dahlum beschädigt, ein drittes verloren.
1377. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Kl. Loccum 40 Morgen in Mólme (Melnem) und eine
Hausstelle daselbst, welche Ludolf Ruschere dem Kloster verkauft und
ihm resigniert hat. 1302 August 11 (iii. ydus augusti).
Testes sunt Arnoldus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus
cantor, Otto Montis prepositus, Conradus Valkensten canonici Hil-
42*
660 1302.
densemenses, Ernestus pincerna, Albertus Boc, Conradus de Saldere,
Ludolfus camerarius, lohannes pincerna milites, Thidericus Friso,
Arnoldus et Albertus de Dammone, Alexander Reynekonis burgenses
nostri Hildensemenses.
Or. im Archiv des Kl. Loccum mit dem Siegel des Bischofs an roten Seiden-
füden, das des Kapitels verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. III,
S. 342 Nr. 555.
18/78. Knappe Ludolf von Borsum (Borsem) genannt Buschere
überlässt dem Domkapitel von seinem Eigentum 30 Morgen und eine
Hofstelle in Bülten (Bultem), unter Mitsiegelung seines Oheims Konrad
von Borsum. Hildesheim 1302 August 15 (in die assumptionis beate
virginis Marie).
Testes sunt Bernardus cantor, Otto de Woldenberch prepositus
Montis, Bernardus de Hardenberch, Iohannes de Oberghen canonici
Hildensemenses, Ernestus pincerna, Albertus Bok milites.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 379. Beide Siegel
gut erhalten.
1879. Graf Heinrich von Wohldenberg, sein Bruder Otto, Propst
des Moritzstiftes, und seine Kinder Heinrich, Ludolf, Otto, Kunigunde,
Jutta, Elisabeth und Irmgard übertragen dem Kl. Steterburg acht
Hufen mit zwei Höfen und acht Hausstellen in Geitelde, welche sie
von Herzog Albert von Braunschweig für dreizehn Hufen in Bornum
in Tausch erhalten haben. Wohldenberg 1302 August 16 (in crastino
assumpcionis virginis gloriose).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 38v in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim.
1880. Bischof Siegfried übergibt dem Michaeliskloster das Patro-
natsrecht der Kirche in Steinwedel und erhält dafür von ihm das der
Kirche in Everode. 1302 August 19.
In nomine domini amen. Sifridus dei gratia Hildensemensis
ecclesie episcopus omnibus inperpetuum. "Tenore presentium notum
esse volentes publice recognoscimus, quod, dum inter nos parte ex
una et abbatem monasterii sancti Mychaelis civitatis nostre Hil-
densem parte ex altera super iure patronatus ecclesie in Eveninghe-
rode prope Wincenborch questio verteretur, abbate cum conventu
dicente, quod ad ipsum eiusdem ecclesie presentatio pertineret et
quod nichilominus antecessor ipsius quamplures clericos successive
1802. 661
ad ipsam ecclesiam tam de consuetudine quam de iure seu etiam
facto presentasset, nobis vero dicentibus, quod eadem ecclesia cum
cappella in castro nostro Wincenborch unum beneficium existeret,
ad quod nos deberemus clericum presentare, et cum hec contentio
iam sepius fuisset suscitata, nos, postquam cognovimus, quod abbas
monasterii predicti plenum ius in presentando haberet, velud etiam
de facto et iure sui antecessores habuerunt, cum abbate et conventu
predictis sic coneordavimus maxime ob hoc, ut huiusmodi contentio,
que semper in futurum suboriri posset, penitus auferretur, quod nos
eis de consensu nostri capituli ius patronatus ecclesie in Stenwede,
quod ad nos spectabat, contulimus et presentibus in possessionem
eorum transferimus perpetuis temporibus possidendum, ipsi vero
econverso ius presentandi, quod in ecclesia Eveningherode semper
habebant, nobis et ecclesie nostre simpliciter perpetuo dimiserunt.
Super quo ne dubium inposterum contingat, presentem litteram inde
conscriptam et ad robur perpetue firmitatis nostro sigillo et ecclesie
nostre firmatam monasterio predicto tradidimus ad cautelam. Testes
huius rei sunt .. Iohannes de Roden, .. Henricus de Woldenberge
prepositus in Olsborch, . . Otto cellerarius et prepositus Montis
canonici ecclesie nostre, . . Ernestus pincerna, . . Albertus Bok,
. . Ludolfus camerarius, . . Iohannes filius Ernesti predicti milites
et ministeriales ecclesie nostre et quamplures alii fide digni. Actum
et datum anno domini millesimo ccc?. secundo, quartodecimo kalendas
septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter gleichlautender Ausfertigung
von derselben Hand, Michaeliskl. Nr. 105a und 105b. An beiden Siegel des
Bischofs und des Domkapitels. Gedr. Mittheilungen für das Fürstenthum Hildes-
heim u. die Stadt Goslar II, S. 213, im Auszuge Beitr. zur Hildesh. Gesch. II, S. 225.
1881. Bischof Siegfried vergleicht sich mit dem Michaeliskloster
dahin, dass letzteres den Ordenberg Bock mit der Kirche in Burg-
stemmen belehnt, sodass dieser das Recht der Ernennung und der
Präsentation, der Abt aber die Investitur habe, wogegen der Bischof
auf seine Ansprüche an die Kirche in Lehrte verzichtet. 1302 August 19
(xiv. kalendas septembris).
Testes huius rei sunt Iohann(es) de Roden, Hinricus de Wolden-
berch prepositus in Alsborch, Otto celerarius et prepositus Montis
nostre ecclesie canonici, Ordenberch et Albertus dicti de Bocke,
Ernestus pincerna milites et ministeriales ecclesie nostre.
662 1302.
Aus einem neueren Copialbuche, das nicht mehr aufzufinden war, gedr.
Läntzel, Ältere Diözese S. 414.
1382. Ritter Lippold und Knappe Hermann genannt Hoygen
belehnen den Heinrich Müller (Molendinarius) in Sarstedt (Tzerstede)
mit der oberen Kurie in Helperde mit allem Zubehör und dem Recht
genannt egtvert. 1302 August 24 (in die sancti Bartholomei apostoli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 101. Siegel verloren von
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Marienroder UB. S. 144
Nr. 131.
1383. Graf Hermann von Wohldenberg bekundet den Verzicht
seines nicht legitimen Bruders auf die Güter des Godehardiklosters in
Hockeln gegen eine halbe Mark. 1302 August 26.
Nos Hermannus comes de Woldenberge agnomine Wildevur
presentibus protestamur, quod Iohannes dietus Pluketun frater noster
non legitimus in presencia domini abbatis sancti Godehardi cetero-
rumque dominorum sui conventus constitutus data sibi dimidia marca
argenti ex parte sui ipsius ac omnium heredum suorum legitimorum
necnon ex parte uxoris sue lingua et manu cessavit a quibusdam
bonis Hokenem sitis ecelesie sancti Godehardi pertinentibus, que
ausu temerario impetere attemptavit. Preterea recognoscimus nos
in hac causa pro eadem velle stare ecclesia, si ab aliquo pretac-
torum ipsam contigerit amplius infestari. In cuius rei testimonium
sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. Testes sunt
dominus Ernestus de Meyenberge, dominus Iohannes filius suus
ambo milites, Hermannus iunior Bok de Poppenborch. Datum anno
domini m?. ccc®. secundo, septimo kalendas septembris.
Or. im Kgl St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 46. Beschädigtes Siegel
des Grafen.
1854. Herzog Albert von Braunschweig übereignet dem Kl.
Wöltingerode eine Hufe und eine Hofstelle in Börssum, die es von
Friedrich von Lachendorf, Bürger in Braunschweig, gekauft hat.
1302 August 28.
In nomine sancte et individue trinitatis. Albertus dei gracia
dux Bruneswicensis — — volumus omnibus presencia visuris seu
audituris fore notum, quod, cum dilectus noster Fredericus dictus
de Lochtendorpe civis in Bruneswich ecclesie sanctimonialium in
Woltingerode unum mansum cum una area situm in campis ville
1909. 668
Borsne cum omni iure et suis attinenciis, quibus dictum mansum
habebat in villa, campis, silvis, aquis et pascuis, vendidisset requi-
sito eorum consensu, quorum de iure fuerat requirendus, nos in-
stancie et peticioni Frederici civis nostri predieti favorabiliter in-
elinati ad honorem dei omnipotentis et matris sue virginis Marie
simulque ad salutem animarum nostre scilicet et parentum nostrorum
dicte ecclesie in Woltingerode proprietatem dicti mansi siti in
Borsne cum omnibus suis iuribus mera donatione donavimus et
dedimus liberaliter perpetuo possidendam. Testes huius rei sunt
Ecbertus de Asseburg, Fredericus de Ampleve, Iohannes de Uttesse
milites nostri, Henricus plebanus in Lafforde cappellanus noster et
quam plures alii fide digni. In cuius rei — —. Actum et datum
anno domini m?. ecc?. ii?., quinto kalendas septembris.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 66. Das eingenähte Siegel
zerbröckelt. Regest Hänselmamm, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 254 Nr. 497,
mit Zeugen Asseburger UB. II, S. 19 Nr. 565.
1385. Die Grafen von Wohldenberg übereignen dem Kl. Derne-
burg vier Hufen und vier Hausstellen in Astenbeck, die ihnen die von
Linden resigniert haben. Auf dem Werder 1302 September 1.
Dei gratia Conradus et Iohannes necnon et Ludolfus comites
de Woldenberghe omnibus in perpetuum — —. Notum igitur esse
volumus universis — —, quod Henricus de Lindede de bona sua
voluntate dono dedit ac elemosinaliter tribuit et dimisit claustro
sanctimonialium in Derneborch Hildensemensis dyocesis quatuor
mansos cum totidem areis in Astenbeke cum pascuis, pratis et
silvis cumque quibuslibet aliis appendentiis in villa et in campo et
sieut a nobis ipsa bona tenebat in pheodo, ita nobis absoluta et
libera resignavit. Patrueles quoque sui Conradus videlicet et Hilde-
brandus famuli dicti de Lindede in nostra eonstituti presentia eadem
bona nobis resignantes renuntiaverunt omni iuri, quod habebant
hactenus aut inantea habituri erant in eisdem bonis cum libera
voluntate. Nos igitur prefata bona et eorum proprietatem ad nos
spectantem dicto claustro in Derneborch ad instantiam Woltheri
eiusdem loci prepositi pro septem marcis cum dimidia necnon et
pro remedio animarum nostrarum cum consensu nostrorum heredum
et omnium, quorum consensus requirendus fuerat, appropriando con-
. tulimus et in proprium dedimus cum omni iure et utilitate libere
ab universo iugo servitutis perpetuo possidenda, nolentes litem vel
664 1302.
controversiam ipsi claustro super dictis bonis aut ex parte nostra
aut ex parte ipsorum ea resignantium ullo tempore inferre vel etiam
inferentibus consentire, sed ipsa tam in proprietate quam in pos-
sessione pretaxato claustro ab omni homine legitime defendere,
auctorizare et disbrigare volumus promittentes, nos pretactam pro-
prietatis collationem ratam, firmam et in perpetuum inconvulsam
habituros. In huius rei evidens testimonium sigilla nostra cum
sigillis domini Conradi videlicet militis de Lindede necnon et sepe
dictorum famulorum Henrici, Conradi et Hildebrandi de Lindede
prememorata bona nobis resignantium duximus presentibus appo-
nenda. Testes huius collationis sive donationis sunt Iohannes dictus
Trobe, Borchardus et Lyppoldus de Cramme, Aschwinus, Henricus
et Iohannes de Saldere, Aschwinus et Henricus de Walmode, Gheve-
hardus et Fredericus de Borthvelde milites et alii quam plures fide
digni Datum in castro in Insula anno domini millesimo ccc?. se-
cundo, in die saucti Egidii confessoris.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 13.
Von den sieben Siegeln fehlt das vorletzte, das des Konrad von Linden, die andern
meist gut erhalten.
1386. Otto von Wohldenberg, Propst des Moritzstiftes, überträgt
dem Stifte Grundstücke in Lotingessen, welche der Kanoniker mag.
Hildebrand vom Damme und die anderen Testamentsvollstrecker der
verstorbenen Kanoniker, des Scholasters Konrad, des Heinrich Reimberti
und des Hermann von Sarstedt (Cerstidhe), von dem Bürger Volkmar
Frankenberg gekauft und letzterer ihm resigniert hat; von dem Kauf-
preise zahlt die Hälfte Hildebrand, der dafür die Hälfte der Grund-
stücke auf Lebenszeit erhält, die andere Hälfte die übrigen Testaments-
vollstrecker zum Seelenheil der Erblasser. Hildesheim 1302 September 6
(octavo idus septembris).
Testes huius sunt Ludegherus decanus, Hildebrandus de Dam-
mone, Iohannes de Honovere, Iohannes scolasticus, Ludegherus de
Gravestorpe, Ludolfus de Cramme, Bernardus de Wege, Mathias de
Brunenswic, Ernestus Ircus, Conradus cantor. Iohannes de Colonia
canonici Montis, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 75. Siegel des Propstes
verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 309 Nr. 563.
1387. Ritter Johann von Uetze bekundet den Verzicht des Bern-
hard Slaghe und Söhne auf acht Morgen in Kemme, die dieser dem.
Kreuzstift verkauft hat. 1302 September 8.
1802. 065
Ego Iohannes miles dictus de Utthese publice protestor coram
omnibus hanc litteram audituris seu visuris, quod Bernardus dictus
Slaghe civis quondam in Kemme et filii sui Henricus videlicet et
Thidericus ab omni inpetitione, si quam habebant vel habere vide-
bantur in octo iugeribus sitis in Kemme, que antedictus Bernardus
et filii sui domino Ludolfo de Brunsvich bone memorie canonico
sancte Crucis vendiderant, coram me manu et lingua renunciaverunt
expresse. Quare dominus Conradus de Addenem vicarius sancte
Crucis predictis famulis contulit tres fertones argenti non ex iure
aliquo sed per nostras preces. In cuius rei testimonium ad peti-
tionem honorabilis viri domini scolastici ecclesie antedicte et prefa-
torum civium sigillo meo feci presentem litteram sigillari. Huius
rei testes sunt dominus Gerhardus de Gustede, dominus Ludolfus
camerarius milites, Rache de Utthese famulus, dominus Everhardus de
Borsem, Hogerus rector ecclesie in Blikenstede et alii fide digni.
Datum anno domini m?. ccc?. secundo, sexto ydus septembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuostift Nr. 284. Das beschädigte schild-
fórmige Siegel zeigt einen Mohrenkopf.
1388. Propst Nicolaus, Prior Friedrich und der Konvent des
Marienstiftes in Magdeburg machen mit dem Kl. Derneburg eine Gebets-
brüderschaft. 1302 September 14 (in die exaltationis sancte crucis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 46a. — Bruchstück des
Kapitelssiegels.
1389. Propst Johann, Priorin Elisabeth und der Konvent in
Lamspringe verkaufen dem Kl. Hilwartshausen eine Hufe in Esbeck
(Esbike) für anderthalb Mark. Lamspringe 1302 September 15 (sequenti
die exaltationis sancte crucis).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Hilwartshausen Nr. 92. Beschädigte Siegel
des Propstes in rotem Wachs und des Konventes.
1390. Bischof Siegfried entscheidet einen Streit des Dechanten
Johann und des Kapitels des Andreasstiftes wegen des Eckhauses an
der Schuhstrasse, das einst dem Heinrich vom h. Geiste gehört hat,
dahin, dass der Dechant das Haus behält und aus dem Hause des
Johann Trepel am Markte jährlich vierzehn Schilling Rente zahlt, von
denen zehn das Kapitel und vier der jedesmalige Dechant erhält. Hildes-
heim 1302 September 18 (xiiii. kalendas octobris).
666 1302.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. IIr
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. III, S. 665
Nachtr. Nr. 59.
1891. Das Kl. Wöltingerode lässt Hörige frei. 1302 September 29.
Iohannes dei gracia prepositus, . . Gertrudis abbatissa, Cone-
gundis priorissa totusque conventus sanctimonialium in Waitingerode
omnibus, ad quos hoc scriptum pervenerit, orationes in domino
sempiternas. Noverint universi tam presentes quam futuri, quod
nos ex unanimi consensu nostri conventus Hermannum et Iohannem
et Conradum filios Iohannis Carpentarii!) de Bettingerode littones
et proprios nostre ecclesie propter deum et ad instantiam suorum
amicorum liberos dimisimus et solutos dantes eis plenam libertatem,
quo eis proficuum fuerit divertendi. Ut autem huiusmodi nostra
donatio stabilis et inconvulsa imposterum perseveret, nos presens
scriptum conscribi fecimus et sigillo nostro roboramus. Datum anno
domini m?. c?c9c?, secundo, in festo sancti Michahelis archangeli.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 67. Beschädigies Siegel
des Propstes an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1892. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Escherde ihm vom
Schenken Ernst, dessen Sohn Johann und dem Kämmerer Ludolf
resignierte anderthalb Hufen in Kirch-Escherde (Kerchescherte). 1302
Oktober 4 (quarto nonas octobris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 111. Siegel des Bischofs ver-
loren, das des Domkapitels beschädigt. Die Resignation des Schenken und des
Kämmerers von demselben Datum. Or. a. a. O. Nr. 110, gedr. Doebner, UB. I,
S. 310 Nr. 564.
19898. Bischof Siegfried befreit das Kl. Wülfinghausen von der
Abgabe des Zehnten von dem halben Klosterhofe an das Domkapitel.
Hildesheim 1302 Oktober 4 (quarto nonas octobris).
Testes sunt Arnoldus decanus. Bernardus scolasticus, Bernardus
cantor, Otto prepositus Montis, Conradus de Valkenstene, Bernardus
de Hardenberghe canonici Hildensemenses, Albertus et Arnoldus
dicti Boc, Iohannes de Wlvinghe milites, Wibrandus de Harbol-
tessen, Hermannus Boc, Thidericus de Wlvinghe famuli, nostri
ministeriales.
I) Or. Carpetarii.
1302. 667
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wülfinghausen Nr. 48. Beachädigtes Siegel
des Domkapitels, das des Bischofs verloren. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger
UB. VIII, S. 41 Nr. 46.
1894. Der Rat der Neustadt bekundet, das Godehardikloster,
das durch den infolge der Verbreiterung des Stadtgrabens geschmälerten
Godehardikamp geschädigt worden ist, auf Anraten des Vicearchidiakons
und Kanoniker des Kreuzstiftes, B(ertold) Wulfgrove, dadurch entschädigt
zu haben, dass er ihm zwei Drittel eines Morgens in Ekholte, weiche
der Lambertikirche gehörten, überwiesen und Grenzsteine aufgestellt hat.
1302 Oktober 26 (septimo kalendas novembris).
Or. in der Bererinischen Bibliothek zu Hildesheim, Godehardikl. 2a. Bruch-
siücke des Siegels des Domscholasters und des der Neustadt. Gedr. Beitr. zur
Hildesh. Gesch. I, S. 214 Anm. 26, erwähnt Doebner, UB. I, S. 310 Anm. Die
Gegenurk. des Klosters gedr. Doebner a. a. O. Nr. 565.
18908. Die Brüder Burchard und Ekbert von Wolfenbüttel ver-
kaufen ‘dem | Michaeliskloster die Vogtei einer Hufe in Hallendorf
(Hedelendhorp), welche die Brüder Konrad und Heinrich de Area
und Konrad von Lafferde vom Kloster nach Litenrecht innehaben.
Braunschweig 1302 November 21 (in vigilia beate Cecylie virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 106. Siegel Burchards an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Asseburger UB. II, S. 20
Nr. 567. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 259 Nr. 505.
1396. Domkantor Bernhard, Propst Otto des Moritzstiftes,
Johann von Roden, Burchard von Bruggen (de Ponte), Konrad von
Valkenstein, Lippold von Stokkem und Bernhard von Hardenberg,
Domherrn, bekunden, dass der Domherr Ludolf von Wohldenberg und
sein Bruder Otto im kleinen Paradiese des Domes auf acht Hufen in
Geitelde, welche ihr Vater, Graf Heinrich von Wohldenberg, dem Kl.
Steterburg überlassen hat, verzichtet haben. Hildesheim 1302 Dezember 4
(in die sancte Barbare virginis).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ma. 601 fol. 39 und 44 in der Beverinischen
Bibliothek zu Hildesheim.
1397. Bischof Siegfried gelobt der Stadt Goslar, in ihrem Handel
wegen des Schlosses Liebenburg die Bürger von keinem Schlosse seines
Stiftes aus mit neuen Zöllen zu beschweren und sie in sicherem Geleit
an Person und Gut zu erhalten, indem er eine Verletzung desselben
vier Wochen nach der Mahnung erforderlichen Falles mit der Gewalt
668 1302.
der Waffen zu sühnen verheisst. Goslar 1302 Dezember 5 (in deme
avende sente Nicolaus des heiligen bichteres).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Gedr. Bode, UB. III, S. 21 Nr. 34. Regest
Höhlbaum, Hans. UB. II, S. 18 Nr. 25. An demselben Tage gelobt das Domkapitel,
keinen zum Bischof zu eruählen, der nicht beschwört, obigen Vertrag zu halten und
eine Urk. darüber auszustellen, Or. a. a. O., gedr. a. a. O. S. 22 Nr. 35.
1398. Rat und Bürger bekunden, dass Bischof Siegfried mit
seines Kapitels und seiner Dienstmannen Willen mit den Bürgern von
Goslar getheidingt habe, dass man keinen Bischof wählen solle, der
nicht beschwört das zu halten und zu beurkunden, was Bischof Siegfried
beurkundet habe. 1302 Dezember 5 (in deme avende sente Nicolaus).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar. Stadtsiegel an roten Seidenfüden. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 311 Nr. 566, Bode, UB. III, S. 22 Nr. 36.
1399. Die Stadt Goslar kommt mit dem Bischof Siegfried überein,
ihm und seinen Leuten gewisse Vergünstigungen zu gewähren. Goslar
1302 Dezember 5.
Wi..rad unde.. borgere unde..gemene der stad to Goslere
doth witlic allen den, de dissen bref seth unde horeth, dhat wi mit
deme erbaren heren biscop Sifverde to Hildensem unde deme sthichte
gedegedhinget hebbet aldus, dat wi van des biscopes unde van des
stichtes luden nenen nyen tollen scolen nemen, unde de biscop unde
de sine scolen in der stad to Goslere wanderen seker lives unde
godes, of se umbesprokene lude sin, vor allen den, de dor uns don
unde laten willen, unde scolen nicht vorvan den biscop unde de
eme tobehoret to vordegedhingen an irme gode unde jenigerleye
stucke. Were dat also, dat en scade geschehe mit unrechte van
jenegen unsen borgeren eder van unseme gesinde eder ut der stad
to Goslere eder in de stad, dat scole wi weder don binnen vier
weken, swanne so wi is vormanet werden, an minnen oder an
rechte. Ne vormochte wi des nicht mit den luden, de den scaden
deden, so scolde unse voget over se richten, of se de biscop eder
de sine vorclageden. Wi scolen oc ere viande wesen mit deme
biscope unde scolen nene sone mit en anegan also lange, wante se
deme biscope unde den sinen erlegeden an minnen eder an rechte.
Wolde oc de biscop den rad sculdegen umme dirre sake jenege,
dar scolden eme tvene man ut deme rade vore antworden na minnen
oder na rechte. Dat wi dat stede, vast unde ane arge list eweliken
halden, dat love wi entruwen also verne, alse it weder dem rike
1302. 669
noch weder deme landvrede nene si, unde ir orkundeth mit unseme
ingesegele. Dit is oc bedegedhinget unde bescreven in der stad
to Goslere na goddes bord na dusent jaren na drehundert jaren
unde in deme anderen jare, in deme avende sente Nocolaus!) des
heiligen bichterers.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Nr. 380. Stadtsiegel von den roten
Seidenfüden verloren. Gedr. nach Copie Bode, UB. III, S. 28 Nr. 37.
14009. Otto, Propst des Moritzstiftes, Konrad Rovere, Ritter,
Albert von Wallenstedt, Dietrich von Sehlde und Heinrich von Knie-
stedt, Knappen, bekunden, dass Lutgard, Kunigunde, Irmgard und
Elisabeth, Töchter des Grafen Heinrich von Wohldenberg, auf acht Hufen
und Zubehör in Geitelde (Getlede), welche der Graf dem Kl. Steterburg
übertragen hat, verzichtet haben. Wohldenberg 1302 Dezember 6 (in
die sancti Nicolai episcopi).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 21. Die fünf
Siegel verloren.
1401. Graf Heinrich von Wohldenberg und Otto, Propst des
Moritzstiftes, übergeben dem Bischof Siegfried das Eigentum von drei
Hufen in Gross-Heere (in maiori Here), die Gerhard Blusse von ihnen
zu Lehn hat, und erhalten dafür von jenem das Eigentum von zwei
Hufen in Barfelde (Bervelte) und einer Mühle zwischen Gronau
(Gronowe) und Barfelde an der Despe (Espene). 1302 Dezember 11
(tercio idus decembris).
Testes sunt Bernhardus scolasticus, Bernhardus cantor, Con-
radus de Valkensten canonici Hildensemenses, Albertus Boc, Arnoldus
Boc et Lippoldus de Roscinghe.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 381. Die beiden
Siegel gut erhalten.
1402. Bischof Siegfried übergiebt mit Zustimmung des Dom-
kapitels den Brüdern Otto, Propste des Moritestiftes, und Heinrich
Grafen von Wohldenberg das Eigentum zweier Hufen in Barfelde
(Bervelte) und die untere Mühle zwischen Gronau und Barfelde an
der Despe (Espene), und erhält dafür von jenen das Eigentum dreier
Hufen in Gross-Heere (in maiori Herre), die von ihnen Gerhard Blusse
zu Lehn hat. 1302 Dezember 11 (tertio idus decembris).
1) So das Or.
670 | 1302.
Testes sunt. Albertus Boc, Arnoldus Boc, Henricus et Ascuinus
de Stenberch, Lippoldus de Roddinge, Iohannes de Dotessem milites
ac ministeriales nostre ecclesie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 102. Siegel des Bischofs
und des Domkapitels an rot-grünen geflochtenen Seidenschnüren. Gedr. Marien-
roder UB. S. 144 Nr. 132. An demselben Tage bekunden obige Brüder von Wohlden-
berg den Verkauf der beiden Hufen und der Mühle durch den Knappen Bernhard
von Bockenem und seinen Vetter Erembert an das Kloster, Or. a. a. O. Nr. 103 mit
wenig beschädigten Siegeln, gedr. a. a. O. S. 145 Nr. 133, ebenso der Rat der Stadt
Dezember 13 (Lucie virginis), Or. a. a. O. Nr. 105 mit Bruchstücken des Stadt-
siegels an rot-grünen geflochtenen Seidenschnüren, gedr. a. a. O. Nr. 135, Doebner,
UB. S. 311 Nr. 567.
1408. Otto, Propst des Moritzstiftes, und Heinrich Graf ron
Wohldenberg, Brüder, übertragen dem Kl. Marienrode das von Dietrich
von Hachem gekaufte Lehnrecht zweier Hufen in Barfelde (Bervelte),
die das Kloster vom Knappen Bernhard von Bockenem gekauft hat,
und das Eigentum einer Mühle zwischen Gronau und Barfelde, die
sie von der Hildesheimer Kirche gekauft haben. 1302 Dezember 13
(Lucie virginis).
Testes sunt Ernestus pincerna et Iohannes filius suus milites,
Albertus Boc miles et Ordenberch filius suus, Lippoldus de Rothinge
et Lippoldus filius suus milites, Arnoldus Boc, lohannes de Dotessem,
Aswinus et Boldwinus de Stenberge milites, Hermannus et Hermannus
dicti Boc, Eylardus, Iohannes et Henricus de Domo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 104. Beide Siegel an vot-
grünen geflochtenen Seidenschnüren gut erhalten. Gedr. Murienroder UB. S. 146
Nr. 134.
1404. Bodo von Homburg verkauft mit Zustimmung seiner. Frau
Agnes, seines Bruders Heinrich, Domherrn in Hildesheim und Minden,
und seiner Geschwister und Kinder an Kl. Amelunzborn einen Hof
und vier Morgen in Volksen (Volchardessen). 7302.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Amelunxborn Nr. 3. Beschädigte Siegel
des Ausstellers und des Dowmherrn an roten Seidenfäden. Gedr. Orig. Guelf. IV,
S. 499.
1405. Die Grafen H(einrich) und H(ermann) von Wohldenberg
schenken den halben Zehnten des Dorfes Radgodessen dem Kl. Amelunr-
born. 1302.
Testes presentes aderant dominus Otto prepositus Montis Hil-
densem frater noster, dominus Henricus ibidem maioris ecclesie
1302. 671
canonicus fratruelis noster, dominus in Homborch Bodo consangui-
neus noster, dominus Thidericus Hildensemensis ecclesie canonicus,
dominus Aschwinus, dominus Henricus,!) dominus lohannes fratres
dicti de Saldere, dominus Lyppoldus de Hoenboken, frater Iohannes
prior, frater Iohannes cellerarius, frater Ghyso camerarius, frater
Henricus infirmarius monachi in Amelungesburn.
Abschr. des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Amelunxborn I, fol. 107 v
im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
. 1406. Lambert von Sehlde verkauft der Kapelle in Wittenburg
drittehalb Hufen und einen Hof in Sorsum. Winzenburg 1302.
In nomine domini amen. Lambertus dictus de Selede omnibus
in perpetuum — —. Innotescat presentibus et futuris, quod ex con-
sensu et consilio Tiderici de Selede, Bertoldi et Tiderici fratrum
dictorum de Elece cognatorum meorum magis familiarium et aliorum
meorum quorum interest affinium et heredum ad usum capelle in
Wittenborch Reynekino incluso et frati Iohanni sacerdotibus eiusdem
capelle inhabitatoribus, Iordano et Iohanni cenobitis ipsis submini-
strantibus necnon ipsorum perpetuis successoribus ibidem vitam
religionis eligentibus duos mansos et dimidium sitos in Sozerum
apud Wittenborch et curiam ibidem attinentem cum omnis iuris
integritate, sicut est in agris cultis et incultis, pratis, paschuis,
aquis et silvis et eciam cum libertate proprietatis patronatus et
pheodi rationabiliter pro triginta et quatuor marcis puri argenti
vendidi et in proprium dedi eidem capelle obtinendos et prefatis eius
inhabitatoribns fruitione quieta et libera perpetuis temporibus possi-
dendos, iustam warandiam de optentu dictorum bonorum dietis
cenobitis faciens, ubicumque vel quandocumque fuero requisitus, pre
omnibus, qui sibi sepedicta bona presumpserint usurpare.!) Ne
igitur presens actio alicuius malignitate valeat retractari, sed ut
hec libertas, collatio et proprietatio sepedicte capelle et suis in-
habitatoribus iugiter perseveret, in huius rei testimonium cautelosum
presens scriptum iussi mei sigilli robore communiri. Presentis
actionis et negocii testes sunt dominus Arnoldus decanus maioris
ecclesie in Hildensem, dominus Hermannus de Steinberch canonicus
ibidem, Hartmannus prepositus in Wlinghusen, Sifridus plebanus iu
Eildaghessen, Conradus plebanus in Elece clerici, Henricus, Asquinus
et Baldvinus milites dicti de Steinberch, Arnoldus miles dictus Bok,
1) Cop. Hericus. —?) Vor usurpare im Or. inpedire getélgt.
672 1302.
Iohannes miles et Tidericus famulus fratres dicti de Wlvig, Wic-
brandus miles de Haleboldessen, Gherardus miles de Elece, Bruno
miles dictus Frenke, Luderus et Albertus fratres dicti WIf et
ceteri clerici et laici fide digni. Datum et actum Wincenborch
coram Sifrido venerabili episcopo Hildensemensi anno domini mil-
lesimo trecentesimo secundo.
Or. im Germanischen Museum zu Nürnberg. Siegel und Befestigung verloren.
1407. Das Kl. Wöltingerode bekundet, dass die Vorsteherin des
Krankenhauses mit Unterstützung der Wittwe von Hombome eine Wiese
in Dudingerode von ihm gekauft habe zur Aufbesserung des Hofes in
Isingerode und Unterstützung der Kranken, und dass sie den Torweg
des Klosters habe ausbessern lassen. 1302.
Nos Iohannes dei gratia prepositus, .. Gertrudis abbatissa, ..
Conegundis prioriss& . . totusque conventus sanctimonialium in
Waltingerode omnibus, ad quos hec littera pervenerit, orationes in
domino sempiternas. Notum esse volumus universis Christi fidelibus
tam presentibus quam futuris, quod magistra infirmarum nostri
claustri ex promotione et auxilio vidue in Goslaria dicte de Hom-
bome et aliorum amicorum suorum comparavit ab ecclesia nostra
gramina in Dudingerode, que nobis ex bonis Nicolai de Dudingerode
et ex bonis Iohannis dicti Gronewalt emptionis foro fuerunt re-
signata et soluta, in auxilium curie Ysingerode perpetuo libere
possidenda, hoc adiecto, quod quecumque pro tempore magistra ex-
stiterit infirmarum exceptis aliis serviciis infirmis dominabus de
supradictis graminibus speciale beneficium ad valorem fertonis puri
argenti ministrabit annuatim. Preterea in refugium curie Ysingerode
et malum statum terre!) de communi consensu nostri conventus
fecit ex propriis exspensis et denariis reparari waluam claustri nostri,
quod quicumque fratrum pro tempore custos eiusdem curie fuerit
habeat ad sua necessaria reponenda absque contradictione vel im-
peticione prepositi nostri sive aliorum amicorum nostri claustri. Ut
autem hec nostra ordinatio a nostris successoribus inviolabiliter ob-
servetur, nos presens scriptum conscribi fecimus et sigillo nostre
ecclesie roboramus. Testes huius facti sunt conventus et fratres
nostri claustri. Actum anno domini millesimo trecentesimo secundo.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 68. Siegel verloren von
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1) terre über der Zeile nachgetragen.
1302. 673
1408. Hermann und Bertold, Ritter, und Heinrich, Knappe,
Brüder von Oldershausen verkaufen dem Bischof Siegfried ihren Anteil
des Schlosses Westerhof mit dem Berge und mit der Freigrafschaft,
den Stuhl zu Kalefeld und das freie Gut in der Grafschaft, und
erlauben ihm, das freie Gut zu Kalefeld und die Grafschaft über das
Dorf innerhalb der nächsten vier Jahre für vierzig Mark von ihnen
zu kaufen. Über die Dörfer Oldershausen (Oldwardeshusen), Düde-
rode (Dudingerode), Oldenrode und Abbenrode gestatten sie ihm keine
andere Gerichisbarkeit als das dreimal im Jahre zu haltende Land-
ding, und empfangen von ihm drei Erbhöfe auf dem Schlosse Wester-
hof. O. D. (1302).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Cal. Or. Des. 28 W. Caps. 7 Nr. 3 $n doppelter
Ausfertigung. Gedr. Sudendorf, UB. II, S. 99 Nr. 170.
1409. Einteilung und Register der Obedienezien des Morite-
stiftes. .O. D. (nach 1302).
Placuit dominis nostris, ne discordia oriretur de obedienciis.
Diviserunt ergo in hune modum. In Betenem quatuor mansi cum
duabus areis una. Decima in parvo Vorsete una. Pratum apud
Dampmonem una. Allodium in Vorsete cum tribus mansis una.
In Gherdessem quatuor mansi una, Decima in Stidiem cum duobus
mansis una. Quatuor mansi in Bernethen, molendinum in Covinghe,
duo mansi in Holthusen, duo mansi in Borsem una. Census in
Dampmone, parvum pratum apud Crelonem, area in Lotingessen,
ii mansi in Almenstede una. Allodium in Berberghe, mansus in
Uvinghe, duo mansi in Renedhe, unus mansus in Eghenstede, area
in Lotingessen, que pertinet ad pelvim beate Marie virginis una.
Stempne, Machtelsem, Dedelmissen una. Himdesdore, Osedhe, vii
mansi litonum in Berberghe una. Officium in Bethenem una. Curia
in Gledinghe cum duobus mansis et unus mansus solvens quinque
solidos in eadem villa una. In Herkenblede area consulum in
Dampmone cum quibusdam adiacentibus una. Item tres mansi in
Almenstede, ii in Hoyersem una. Item quatuor mansi in Henedhe
cum!) areis attinentibus, parva decima in Dunghen, i mansus in
Soledhe una. De censu istarum arearum in Henedhe cuilibet fratrum
v denarii dabuntur, vicariis ii solidi in festo sanete trinitatis, et
erit magnus ordo.
I) cum fehlt im Cop.
Hildesh. UB. III. 48
614 1302.
Obediencia Stidiem habet decimam ibidem, de qua dan(tur)!)
cuilibet fratrum vi solidi iii obulis minus. Item ibidem ii mansos,
de quibus dantur cuilibet fratrum xiiii denarii.
Item obediencia in Stempne habet ii mansos non decimales, de
quibus dantur obedienciario xii modii tritici, cuilibet fratrum sedecim
personis iii modii?) siliginis, et obedienciarius suis iii modiis sili-
ginis carebit; quindecim personis cuilibet iii modii ordei, obedien-
ciarius iterum carebit; avene iii modii cuilibet quindecim personis,
obedienciarius carebit; et viii personis dat obedienciarius de tritico
supradicto iii modios ordei, iii modios avene, Machtelsem habet iii
mansos; annona inde proveniens est dominorum. Dedelmissen habet
unum mansum, qui solvit x solidos et iiii pullos, de quibus dantur
cuilibet fratrum v denarii.
Obediencia minoris census in Dampmone. Prima domus vicinior
ultime domui, que spectat ad sanctum lohannem versus Lutzinge-
worden, dat i solidum, et de huic viciniori domo i solidum. De
domo, que fuerat Bruckeman, xviii denarii et de viciniori huic xviii
denarii De domo consulum v solid. De domo viciniori versus
Montem xxx denarii. De viciniori huic v solidi.9) Iterum de proxi-
miori isti ii solidi, de viciniori iterum isti ii solidi, de ultimis duabus
domibus Henrici Dankolfi apud valuam Montis ix solidi. De censu
denarii.$) De alio primo censu dantur cuilibet fratrum vj denarii, cui-
libet vicariorum iii denarii, in festo divisionis apostolorum vi. Eciam
candele de duobus talentis cere ponentur ante maiestatem infra can-
cellos, que incendentur omni nocte festivitatum, cum chorus accenditur.
Obediencia Brocedhe habet i mansum, qui solvit xii solidos, de
quibus dantur cuilibet fratrum vj denarii. Ienhusen habet i mansum,
qui solvit terciam partem annone, obedienciario tantum, et duas
areas, maior solvit iiii solidos, iii pullos et quadraginta ova, minors)
solvit iii solidos, ii pullos et xxx ova. De istis dantur cuilibet
fratrum iii} denarii. Item minuta decima in Iesen est sola illius,
eui committitur, sed denarii de foligine, id est wet, sunt dominorum.
Obediencia Berenten habet sex mansos, de quibus habet obe-
dienciarius xii modios tritici. Cuilibet fratrum iiii modios siliginis,
iiii ordei et iiij avene. Sunt ibidem due aree iuncte curiis villi-
corum, qui colunt mansos, de quibus dat quilibet villicus ii solidos.
1) Cop. datur. 2) Cop. modios. 8) Cop. solios. — *) Cop. denarius.
5) minor— ova auf dem oberen Rande nachgetragen.
1302. 675
De curiis autem dant pullos, ova, aucas et porcos, qui sunt obe-
dienciarii. Est ibidem alia area, que solvit ii solidos, iii pullos et
unam sexagenam ovorum. Item alia area, que solvit vi solidos et
vi pullos. Ad hanc pertinent ii mansi in Bolzem, qui solvunt v
fertones argenti Hildensemensis, de quibus procurabuntur ii candele
ad summam missam; quelibet candela habebit unum talentum. De
quibus eciam duo denarii in pane ponentur supra tumulum funda-
toris qualibet sexta feria et tunc unus denarius offeretur ad missam.
De molendino Covinghe dantur ii solidi et ii pulli. In Holthusen
prope Embeke sunt ii mansi et una area; unus mansus solvit i
fertonem puri argenti, alter solvit dimidiam marcam, de quibus
dantur cuilibet fratrum septem denarii.
Obediencia Himdesdore habet ii mansos, de quibus dantur
cuilibet fratrum i modius siliginis, i ordei et i avene, obedienciario
cuiuslibet duplum et iii modii tritici eidem et iiii plaustra lignorum.
Ad!) hanc pertinent v mansi in Osedhe, quorum dimidietas est
vicariorum duorum sancte crucis et sancti Martini. In Berberghe
sunt septem mansi; horum v mansi solvunt quilibet x solidos, unus
viii solidos, unus. qui scolarium est, qui solvit vi solidos. De hiis
dantur in vigilia penthecostes cuilibet fratrum xviii denarii, Iohannis
baptiste cuilibet fratrum vj denarii, ad duas vigilias iiij denarii et
iiij denarii. ?)
Obediencia Vorsethe prope Alvelde habet vii mansos, quorum
annona de iiii mansis cedet ad communes usus prebendarum. De
reliquis iii recipit obedienciarius terciam partem annone, de quibus
dat cuilibet fratrum Agnetis xiiii denarios, item in cena domini
vii solidos.
Obediencia Vorsethe vendi solet decima pro uno plaustro sili-
ginis et vii modiis tritici, pro uno plaustro ordei et vii modiis
avene, pro uno plaustro?) et vii modiis, et novem pulli ibi dantur
pro decima. De ista annona dan(tur) *) cuilibet fratrum xxi denarii
octava Martini.
Obediencia Henedhe annona de allodio est dominorum. Obe-
pulli viii. Est ibi una area, qua fuerat Thiderici de Evesen, que
solvit vii pullos et unum pro decima et vii solidos. Ad hanc aream
I) Cop. et. — ?) Hier fügt eine Hand des 15. Jahrhunderts ein: illos modios
fratribus dandos iam recepit summus vicarius ex mansis in Osede. ?) Hier fehlt
wohl die Getreidesorte. 4) Cop. datur.
48*
676 1302.
pertinent vii iugera. Annona inde proveniens cedit ad album panem,
sicut infra dicetur. Est ibi alia area, que vocatur Duvenberch, que
solvit vi solidos et viii pullos. Est ibidem et alia area penes aquam,
que solvit vii solidos et vii pullos. De hiis areis dantur cuilibet
fratrum v denarii, vicariis duo solidi, campanario duo denarii, ca-
merario duo in festo trinitatis. Ad hanc obedienciam pertinet parva
decima in Dunghen super sex mansis. Due partes decime sunt
nostre ecclesie, tercia pars est ecclesie in Derneborch. Nostra pars
vendi solet pro v modiis tritici, siliginis xviii, ordei v, avene xx.
De isto dantur cuilibet fratrum vi denarii et iterum vi denarii. Ad
hanc eciam obedienciam spectat unus mansus in Solede, qui solvit
xvi solidos et viii pullos, de quo cuilibet fratrum datur vj denarius.
Hic mansus locatus est Eckehardo dicto van der Weyde. De hoc
habetur privilegium. Huic obediencie in Henedhe additi sunt iii
mansi in Dunghem, qui solvunt x modios tritici, quinquaginta sili-
ginis, x ordei, quinquaginta avene, iii porcos, vi pullos, iii aucas,
lii sexagenas ovorum. De hiis dabuntur!) cuilibet canonico in
anniversario domini Volradi prepositi ii solidi, cuilibet vicario vi
denarii, magistro, camerario, campanario cuilibet vi denarii, scola-
ribus de dormitorio xviii denarii, item ad album panem dimidium
plaustrum tritici. Item ad eundem panem addita sunt vii iugera
in Henedhe, que fuerant Thiderici de Evesen.
Obediencia Berberghe annona de vorwerco est dominorum.
Exinde dantur quatuor porci, iiii auce, iiij sexagene ovorum, viii
pulli. Sunt ibidem due parve aree, unam habet villicus in sub-
sidium minuti census, de reliqua dat ipse ii solidos et iii pullos.
Ad hanc obedienciam pertinent duo mansi litonici in Renedhe?)
qui solvunt x solidos, de quibus dantur cuilibet fratrum vii denarii
in festo Andree. Item unus mansus in Eghenstede, qui solvit viii
solidos, de quibus dantur?) cuilibet fratrum iiij denarii, vicariis
ii solidi in festo Felicis et Adaucti. Item una area in Lotingessen,
quam habet quidam dictus Knop, que solvit v solidos, que pertinet
ad pelvim altaris beate virginis. Item unus mansus in Uvinghe,
hie solvit nunc j marcam, quem violenter detinet Albertus de Dalem,
qui solvebat xii solidos.
Obediencia Gerdessen sunt iiü mansi in eadem villa, qui sol-
vunt iii talenta, viii pullos, iii sexagenas ovorum, de quibus dantur
1) Cop. dabitur. — ?) Cop. Revedhe. — 9) Cop. datur.
1303. 677
cuilibet fratrum sex denarii, vicariis duo solidi in die Katherine,
item in die omnium sanctorum cuilibet fratrum vii denarii. Ad hoc
pertinet unus mansus in Wedersen, qui solvit terciam partem annone,
de quo dantur!) cuilibet fratrum iiij denarii.
Obediencia Almenstede habet iii mansos, annona est dominorum,
solvunt vi solidos, vi pullos, vi sexagenas ovorum. Hoygersem ii
mansi solvunt vi modios tritici, xviii siliginis, ordei xxi, avene
xxiiii, iii solidos, vii pullos. De isto procurabitur candela super
necessarium dominorum et unus anniversarius de viii solidis.
Obediencia Bethenem habet iiii mansos, qui dant terciam partem
annone, que est dominorum. Villicus dat iiii porcos, iiii aucas, xii
pullos, iiii sexagenas ovorum. Duo kotere dant de duabus areis v
solidos et i modium papaveris, viii pullos. Parva area, quam habet
pater Arnoldi de Bethenem pistoris, solvit xviii denarios.
Obediencia Gledinghe habet duos mansos, mansum de viginti
iugeribus, et unam curiam, solvunt xxiii modios siliginis, ordei
tantum, avene tantum, de quibus datur cuilibet fratrum unus modius
siliginis, unus ordei, unus avene, residuum est obediencia alii.?)
Villicus dat ii porcos, ii aucas, ii sexagenas ovorum, iiii pullos.
Item sunt ibidem iii iugera de novali. Item est ibidem unus mansus
solvens v solidos, ii pullos, qui dantur dominis nostris in quodam
anniversario.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 38— 390
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Auszüge gedr. Doebner, UB. III,
S. 662 Nachtr. Nr. 53 zu 1297. Doch ist wegen der Erwähnung des Anniversares
des Propstes Volrad (stirbt 1302) die Urk. wohl nach 1302 anzusetzen.
1410. Das Domkapitel bestimmt, dass jeder neu Präbendierte
drei Mark zu Gunsten der Paramente zahlen soll, was Bischof Sieg-
fried bestätigt. 1303 Februar 10.
Dei gratia Arnoldus decanus totumque Hildensemensis ecclesie
capitulum presentibus publice recognoscimus, quod secunda feria in
adventu domini in nostro generali capitulo de nostro communi con-
silio ordinavimus et omnium consensu statuimus, postquam alicui
persone provisum fuerit legitime in ecclesia nostra in beneficio pre-
bendali sive per dominum apostolicum sive per venerabilem in
Christo patrem ac dominum nostrum . . episcopum sive per capitulum
omnibus spiritualibus rite et racionabiliter circa illum completis,
1) Cop. datur. 3) So das Cop., wohl statt obedienciarii.
678 1808.
talis dabit tres marcas examinatas propter continuum usum et con-
sumptionem nostrorum preparamentorum causa vetustatis ad nova
preparamenta comparanda et ad ipsa vetera vetustate consumpta,
ut diximus, renovanda. "Talis etiam numquam de fructibus prebende
se intromittet, donec dicte tres marce fuerint persolute, aut capitulum
vel quos capitulum ad hoc ordinaverit fructus ipsius prebende ad
certum terminum vendent aut pro ipsa pecunia obligabunt prout
ipsis visum fuerit expedire. Nulli etiam in ista ordinatione et
statuo est gratia aliquatenus facienda. Nos etiam Sifridus dei
gratia prefate ecclesie episcopus presens statutum provide et ratio-
nabiliter factum auctoritate ordinaria presentibus confirmamus in
nomine domini et in signum dicti statuti capituli et nostre confir-
mationis presentem litteram appensione sigillorum nostri scilicet et
nostri capituli duximus roborandum. Est autem hec ordinatio facta
anno domini m?. ccc, tercio, quarto idus februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 386. Siegel des
Bischofs und des Domkapitels.
1411. Propst Burchard, Dechant Bertold, Küster Heinrich,
Scholaster Bertold, Dietrich von Weetzen (Wetessem), Eberhard von
Borsum und das Kapitel des Kreuzstiftes, welche 25 Mark Silber dem
Bischof Siegfried zur Unterstützung der neu errichteten Burg Lieben-
burg (Levenborch) an Schatz (petitionis nomine) zu entrichten haben,
verkaufen dem genannten Scholaster, dem mag. Andreas, Kanoniker des
Andreasstiftes, und dem Albert vom Damme, den Testamentsvollstreckern
ihres verstorbenen Stiftsherrn Bruno von Harsum, für 20 Mark eine
Rente von zwei Pfund aus den Gütern in Klein- Freden (parvo Vreden
ante Lecthenberch) und den Alloden in Kemme, Ahstedt (Astede)
und Klauen (Cloven), mit näheren Bestimmungen über die Verwendung
der Rente. 1303 Februar 13 (ydus februarii).
Testes — — sunt domini supradicti necnon magister Wernerus,
Conradus de Seheningge sacerdotes, Boldwinus de Elvede, Daniel
de Indistria dyaconi, magister Egydius, Thidericus de Cramme,
Bruninggus, Hermannus de Clivo subdyaconi et canonici sancte Crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 235. Danach gedr. Doebner,
UB. I, S. 311 Nr. 568.
1412. Ritter Adolf von Holte überträgt dem Kl. Marienrode
den sogen. Besenwerder an der Leine zwischen Barnien (Berenten)
1308. 679
und Rössing (Roddinge), den das Kloster von Ludolf von Barnten,
wohnhaft auf dem Damme bei Hildesheim, gekauft und dieser ihm
resigniert hat. 1303 Februar 22 (die sancti Petri in cathedra).
Testes huius rei sunt Conradus de Winningehusen, Iohannes
de Bardeleve, Conradus de Broke, Conradus Pollex milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 106. Siegel des Ausstellers,
wenig beschädigt, zeigt drei (2:1) Adlerflügel. Gedr. Marienroder UB. S. 148
Nr. 186.
1418. Priorin M(athilde) und der Konvent des Kl. Escherde
machen mit dem Kl. Derneburg eine Gebetsbrüderschaft. Escherde
1303 März 1 (feria sexta post Invocavit).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 46b. Gut erhaltenes Konvents-
siegel.
A414. Erzbischof Burchard von Magdeburg bekundet, dass der
Wald Harlingeberg durch den Markgrafen Otto von Brandenburg und
den anderen Fhriedensrichtern dem Kl. Wöltingerode geschenkt worden
ist. Magdeburg 1303 März 7 (nonas martii).
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI, 115, S. 342 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Sudendorf, UB. IX, S. 89 zu 1300 März 5.
1415. Ritter Wicbrand von Harboldessen bekundet, von dem
Michaeliskloster Land in Nettelrede und eine Salepfanne in Münder
gegen einen jährlichen Zins erblich erhalten zu haben. 1303 März 12.
Ego Wicbrandus de Harboldessen miles recognosco presentibus
publice protestando, quod recepi in commisso a domino abbate sancti
Michahelis Hildensemensis tres mansos et curiam necnon duos mansos
cum curia in Netelredhe, insuper duas casas ibidem et unam sar-
taginem in salina Mundere sub annuo censu et hereditario viginti
quatuor pullorum et duorum talentorum Honoverensis monete annis
singulis currentis et dative, nec ego possum aut mei heredes post
meam mortem poterunt dicta bona dividere vel vendere absque
consensu abbatis et conventus monasterii memorati. Iam dictum
vero censum ego et mei heredes dabimus sine diminutione et ex-
pedite in festo sancti Michahelis omni anno aut in festo beati
Martini subsequente, dum tamen id cum amicicia domini abbatis
faciamus. Verum si, quod absit, ego aut mei heredes solutionem
census eiusdem usque ad pascha tunc proximum differremus aut si
bona venderemus vel obligaremus aut quocumque modo per eadem
680 1808.
bona monasterium predictum inbrigaremus seu turbaremus, tunc
antedicta bona sine contradictione aliqua ad ecclesiam sancti Micha-
elis predictam integraliter cum suis attinentiis revertentur ut prius
libera et soluta. "Testes huius rei sunt Bertrammus de Harboldessen
frater meus, Everhardus de Hethen, Tidericus de Stockem milites
et quamplures alii fide digni. In cuius rei testimonium sigillum
meum et sigilla predictorum militum presentibus sunt appensa. Et
nos Bertrammus, Everhardus, Tidericus milites prenominati in testi-
monium predictorum sigilla nostra duximus presentibus apponenda.
Datum anno domini m?. trecentesimo!) tercio, in die beati Gregorii pape.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 107. Die vier Siegel wenig
beschädigt.
1416. Ritter Johann von Ütze (Uttesse) verkauft dem KI.
Wöltingerode vier und eine halbe Hufe nebst Hausstellen in Börsum.
1303 März 19 (quartodecimo kalendas aprilis).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, St. Blasii. Siegel des Ausstellers
an roten und gelben Wollfüden. RBegest Asseburger UB. Il, S. 21 Nr. 573,
Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 264 Nr. 510. Am 21. März (xii.
kalendas aprilis) bestätigt Herzog Albrecht von Braunschweig den Verkauf, Or.a. a. O.,
gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 383, Regest Asseburger UB. II, S. 22 Nr. 574.
erwähnt Hänselmann a. a. O.
1417. Herzog Albrecht von Braunschweig verkauft dem Michaelis-
kloster die Vogtei über 181/g Hufen in Gross-Lafferde. 1303 März 25.
In nomine domini amen.?) Dei gratia nos Albertus dux in
Bruneswich. Ad perpetuam rei memoriam tenore presentium publice
recognoscimus protestantes, quod conventione nobiscum inita et
habita advocatiam nobis hereditario iure pertinentem super decem
et octo mansis et dimidio in maiori villa Lafforde Hildensemensis
dyocesis sitis, qui quidem mansi cum eorum proprietate pertinebant
et pertinent ad monasterium et conventum beati Mychahelis Hil-
densemensis civitatis et dyocesis, pro centum marcis puri argenti
monasterio et conventui predictis vendidimus cum omnibus iuribus
eius et attinentiis in villis, campis cultis et incultis pariterque
colendis, in pratis, pascuis, silvis, viis et inviis, terris et generaliter
cum omni iure, proprietate?) et utilitate sua, *) quibus eam habuimus
et possedimus, liberam et expeditam donamus et in predicti mo-
1) Or. trecensimo. 3%) Verlängerte Schrift A. u. B. ®) proprietate fehlt B.
*) sua fehlt B
1308. 681
nasterii corporalem possessionem perpetuo possidendam presentibus
presentamus et transferimus ob specialem venerationem et reveren-
tiam patronorum eiusdem loci et ut dictus conventus nostri ac pa-
rentele nostre memoriam sincerius peragat apud deum. Protestamur
etiam publice et expresse, colones et cultores dictorum mansorum
nullis iuribus et servitiis, nullis angariis et exactionibus tam nobis
et heredibus nostris quam advocatis et aliis subditis nostris ratione
advocatie predicte esse adstrictos nec de cetero aliquibus adstringi
debere, immo ab omnibus predictis erunt immunes et erepti ac pe-
nitus absoluti. Et ob hoc expresse renuntiamus pro nobis et nostris
heredibus, qui nunc sunt et qui quocumque iure nobis succedere
poterunt, dicte advocatie et hominibus et bonis ac omnibus iuribus
ad eam pertinentibus, que de facto vel de iure hactenus habuimus
et que essemus inposterum habituri. Si vero, quod absit, aliquis
dictum monasterium ratione dicte advocatie impetere et imbrigare
voluerit, nos ipsi monasterio et conventui de evictione cavere vo-
lentes obligamus et adstringimus nos et heredes nostros, quod super
dicta advocatia monasterio et conventui sepedictis contra quam-
cumque personam plenam et legitimam prestare et facere volumus
warandiam. Huius autem rei testes sunt honesti viri Iohannes de
Uttesse, Ecbertus de Asseborch, Gerhardus!) de Gustede, Iohannes
et Ludolfus fratres de Honlege?) milites, Bertoldus de Honlege?)
notarius noster canonicus sancti Blasii iu Bruneswich et quam plures
alii fide digni. Ut autem huius advocatie prescripta venditio cum
proprietate ipsius et omnibus suis iuribus et utilitatibus, sicuti nos
habuimus, firmum et perpetuum sortiatur effectum et ut omnia et
singula, quemadmodum prescripta sunt, a nobis et nostris heredibus,
qui nunc sunt et qui quocumque iure nobis succedere poterunt,
firma et inconvulsa serventur, presentem paginam inde conscriptam
et sigilli nostri munimine roboratam predicto monasterio dedimus
ad cautelam. Datum et actum anno domini millesimo trecentesimo
tercio, octavo kalendas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 108 (A) und in der
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Michaeliskl. Nr. 18 von derselben Hand ( B).
An beiden grosses rundes Siegel des Herzogs an roten Seidenfüden. Gedr. Struben,
De bonis meyerdingicis S. 592, Regest mit Zeugen Asseburger UB. II, S. 22 Nr. 575.
1418. Herzog Albert von Braunschweig verkauft dem Michaelis-
kloster die Vogtei über vier Hufen in Gross- Lafferde, die ihm Ritter
1l) Gherhardus B. *) Honleghe B.
682 1803.
Rotcher und Knappe Johann, Söhne des Ritters Willekin von Gustedt,
aufgelassen haben. 1303 März 25 (octavo kalendas aprilis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung, Michaeliskl. Nr. 109
und 110. Grosses rundes Siegel des Herzogs an roten Seidenfäden an beiden erhalten.
1419. Ritter Johann von Dahlum verzichtet mit seinen Söhnen
auf alles Recht an Gütern in Giesen gegenüber dem Godehardikloster.
1303 März 26.
Noverint universi tam posteri quam presentes, quod nos Iohannes
miles dictus de Dalem una cum filiis nostris videlicet Engelberto
et Rodolfo abrenunciamus ab omni inpeticione et causa, quam in bonis
Iesen sitis beati Godehardi dinoscebamur habere resignantes ecclesie
beati Godehardi in Hildensem omne ius, si quod iuris bonis habuimus
in eisdem. Ne igitur — —. "Testes huius rei sunt dominus Ernestus
canonicus maioris ecclesie in Hildensem archidiaconus in Sehusen,
dominus Henricus plebanus in Sehusen, dominus Dodo sacerdos ibi-
dem, dominus Engelhardus plebanus in Odenhusen, Conradus de
Gandersem miles, Lippoldus de Hedershusen et alii quam plures
fidi digni. Datum et actum anno domini mecccPiiio., in crastino an-
nunciacionis beate virginis gloriose.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehardi Nr. 48. Die drei Siegel zeigen
einen Gresfenkopf.
1420. Das Kl. Heiningen bestimmt mehrere Einkünfte für die
Küsterei und Kümmerei. 1303 April 4.
Quoniam omnium habere memoriam pocius divinitatis est quam
humanitatis, propterea ista conscripsimus, ne ab aliquibus nostris
successoribus infringantur, scilicet quatuordecim solidos de Gilede
ad custodiam ordinatos de uno manso penes Hetle sito, ad hoc de
altero dimidio manso in Westerbiwende quatuor coros tritici et tres
coros avene tali conditione, quod tercia pars sedit ad custodiam
alieque due partes ad cameraturam, insuper decem solidos de uno
orto apud muros Brunswic vallato et quatuor solidos de uno manso
in Gremesleve, hec sunt ad prememoratum officium custodie perti-
nentes. Quod hec firma et indissolubilia maneant, per sigillorum
nostrorum munimina roboramus. Datum anno domini m. ccc. iii,
in die beati Ambrosii episcopi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 50. Beschüdigte Siegel des
Konventes und des Propstes.
1803. 688
1421. Hildebrand von Hardenberg, Knappe, übereignet mit Zu-
stimmung seiner Brüder Bernhard, Domherrn in Hildesheim, Hermann,
Domherrn in Minden, Bernhards des Jüngeren u. a. dem Kl. Amelunz-
born eine Hufe in Holtensen (Holthusen iuxta Moringen). 1303
April 14 (in die Tyburtii et Valeriani).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomatar des Kl. Amelunzborn I,
fol. 71v im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Gedr. Wolf, Gesch. der von
Hardenberg I., Nachtrag S. 13.
1422. Die Brüder Burchard, Ekbert und Hermann von Wolfen-
büttel resignieren dem Bischof Siegfried die Vogtei von fünf Hufen in
Denstorf (Denstorpe) und einer Hufe in Hallendorf (Hedhelendhorpe),
damit er sie dem Michaeliskloster übertrage. 1303 April 23 (in die
beati Georgii martiris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 111. Wenig beschädigtes
Siegel des Burchard. Gedr. Asseburger UB. II, S. 22 Nr. 576, wo in der 7. Zeile
nostrum und in der 8. permansuram zu lesen. Begest Hünselmann, UB. der
Stadt Braunschweig II, S. 265 Nr. 514.
1428. Die Brüder Burchard, Hermann und Ekbert von Wolfen-
büttel verkaufen dem Michaeliskloster die Vogtei von fünf Hufen in
Denstorf (Denstorpe). 1303 April 23 (in die beati Georgii martiris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 112. Gut erhaltenes Siegel
des Burchard. Gedr. Asseburger UB. II, S. 22 Nr. 578.
1424. Die Grafen :Gerhard und Gerhard von Hallermund
schenken dem Kl. Barsinghausen ihre Besitzungen in Luttringhausen.
Eldagsen 1303 Mai 25 (in die Urbani pape et martiris).
Astiterunt presentes dominus Iohannes nobilis de Adenoys,
filius eius dominus Fredericus canonicus Hildensemensis — —.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Barsinghausen Nr. 88. Gedr. v. Hoden-
berg, Calenberger UB. I, S. 63 Nr. 87.
1425. Bischof Siegfried macht mit Gottschalk von Plesse ein
Bündnis. Hildesheim 1303 Juni 5.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint
universi, quod cum nobili viro Godscalco de Plesse placitavimus in
hunc modum. Nos ipsum quoad vixerit recepimus in familiam et
in cunctis suis necessitatibus astabimus pro ipso firmiter placitando.
Ipse vero cum dicto castro Plesse nobis serviet et cum decem viris
armatis et totidem dextrariis faleratis et illud castrum nobis et
684 1308.
nostris debet, quandocumque necesse habuerimus, aperire. Ceterum
quicquid in prima expeditione id est in prima reysa, ubi homines
sui cum hominibus nostris fuerint, acceptum seu captum fuerit de
burgensibus vel civibus, illius dimidiam partem ipse tollet; quod
autem superfuerit nostrum erit. Item terciam partem exactionis,
rapine ac captivorum burgensium videlicet vel civium percipiet per
terram ducis Henrici de Brunswic a Laena usque ad aquam, que
Sevena nuncupatur, et tercie parti quod superfuerit nos tollemus.
Item ad sua bona pacificanda duas habebit villas competentes. Si
vero domino concedente castrum, clausuram seu munitionem aliquam,
ubi homines sui ac nostri simul fuerint, vel victoriam in campo
acquisierimus, ex captivis ibidem captis quemcumque voluerimus
eligemus, deinde ipse unum quem velit eliget de eisdem, reliqui
cedent nobis. Item si ipse aliquem captivaverit, qualiscumque
etiam fuerit conditionis, qui viginti marcas dare poterit, obtinebit.
Si etiam dux Albertus de Brunswic eius fleret inimicus, terciam
partem exactionis, rapine et captivorum, secundum quod est pre-
scriptum, per suam terram ab illa parte aque, que Herste dicitur,
ipse tollet. Quamdiu autem ei non inimicabitur, nos iuvare super
ipsum ex hiis placitis non tenetur. Si vero in nostro servicio,
quod absit, perderet castrum suum et ipse vel sui armigeri vel res,
que reysege have dicuntur, caperentur, hoc nos aut noster successor
tenebimur resarcire. Ut hec premissa processum habeant, dabimus
eidem sexaginta marcas puri argenti, quarum triginta in festo beati
Martini proxime venturo et triginta in festo pasche inmediate sub-
sequente persolvemus. In cuius rei testimonium presentem litteram
sigillo nostro fecimus communiri. Datum Hildensem anno domini
m?. ccc®. tercio, in die beati Bonifacii martiris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Cal. Or. Des. 81c Nr. 3. Gut erhaltenes
Siegel des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1426. Propst Burchard, Dechant Bertold und das Kapitel des
Kreuzstiftes vertauschen mit dem Kl. Riddagshausen gegen zwei Hufen
in Meerdorf (Merdorpe), welche Ulrich Kahle (Calvus) und seine Brüder
von ihnen zu Lehn hatten, zwei Hufen in Süd-Bülten (Sudbultum inter
Soltschen et Olesburg), mit denen Bernhard Schuster (Sutor) in Peine
belehnt ist. 1303 Juni 5 (nonas iunii).
Or. in Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 370. Siegel des Propstes und
des Konventes beschädigt. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II,
S. 267 Nr. 517.
1303. 685
14237. Bischof Siegfried übereignet das Patronatsrecht der Ka.
pelle oder Kirche in Warsleben (Werdesleve) mit Zustimmung des
Domkapitels dem Kl. Marienthal (Vallis sancte Marie) mit der Be-
stimmung, dass als Ersatz für die Einkünfte der Kapelle, die auf eine
Stendaler Mark jährlich geschätzt werden, der Domkirche eine Hufe
in Ausleben (Osleve) die dem Ritter Betemann von Schöningen
(Scenigge) gehörte, übertragen wird. Hildesheim 1303 Juni 22 (decimo
kalendas iulii).
Testes — — sunt Henricus decanus, Bernardus scolasticus,
Bernardus cantor, Iohannes de Roden, Conradus de Walkensten,
Otto celerarius, Iohannes de Oberch — —- ecclesie nostre canonici.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienthal Nr. 281. Siegel
des Bischofs und des Domkapitels an roten und grünen Seidenfüden gut erhalten.
1428. Die Grafen Hermann und Heinrich von Wohldenberg,
Brüder, lassen ein Viertel des Zehnten in Dorstadt dem Bischof Siegfried
auf, der es dem Kl. Dorstadt übereignet. 1303 Juni 30 (in crastino
beatorum apostolorum Petri et Pauli).
Testes sunt honorabiles viri domini Henricus decanus, Iohannes
de Roden, Arnoldus de Visbeke canonici ecelesie Hildensemensis,
Iohannes de Uttese, Ecbertus de Asseborch, Heyno de Werle, Hen-
ricus de Urdhe et Fredericus de Ampeleve milites.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Die beiden Siegel gut erhalten. Regest Asseburger
UB. II, S. 23 Nr. 579. In einer besonderen Urk. dieses Jahres ohne Tagesangabe
bekennen die Brüder Konrad und Johann und Ludolf, Sohn des Ludolf, des (T)
Bruders jener, Grafen von Wohldenberg, kein Recht an dem Zehnten in Dorstadt
zu haben, Or. a. a. O., die drei Siegel gut erhalten.
1429. Genannte Ritter bekunden, dass Ulrich Vakeholle aus
Peine eine Hufe in Gadenstedt von Listen des Kreuzstiftes unter Vor-
‚behalt des Rückkaufes durch das Stift gekauft hat. Peine 1303 Juli 22.
Nos Godescalcus de Ullesen, Basilius de Rutenberch, Iohannes
de Godenstide milites presentibus protestamur, quod Olricus dictus
Vakeholle de Peyne famulus mansum unum Godenstide situm
habentem xlii iugera pertinentem ecclesie sancte Crucis Hildense-
mensis et solventem vii solidos et modium tritici advocatie in festo
Michahelis àd prebendam canonicorum eiusdem ecclesie pro xxiiii
marcis puri argenti & Friderico, Thiderico et Iohanne fratribus de
Asle et eorum iustis heredibus litonibus sancte Crucis emit eo modo,
686 1303.
ut, quandocunque capitulum ecclesie sancte Crucis vel aliquis
de capitulo voluerit eundem mansum pro eadem summa ab
eodem Ol(rico) famulo et suis heredibus reemere, possit omni
iupedimento postposito et sublato, et quod idem Ol(ricus) vel sui
heredes predictum censum in predicto termino debent solvere ex-
pedite, et si non solverint, solvent penam cum censu, quam alii
homines ecclesie solvere consweverunt. Et ne super hoc aliquid
dubium in posterum oriatur, nos rogati presens scriptum sigillis
nostris sigillavimus in horum evidens argumentum. Datum Peyne
anno domini m?. ccc?. iii., in die Marie Magdalene.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 236. Die drei Siegel verloren.
1480. Der Rat der Stadt bekundet, dass der Bürger Heinrich
Rolant und seine Frau Eileka eine Rente von einem Pfund aus zwei
Häusern bei den Fischbänken dem Andreasstift verkauft haben. 1303
Juli 24 (in vigilia beati Iacobi apostoli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 19. Siegel verloren. Danach
gedr. Doebner, UB. I, S. 313 Nr. 569.
1481. Das Maria-Magdalenenkloster tauscht mit dem Domkapitel
Grundstücke in Düngen zur Errichtung eines neuen Allodes daselbst.
Hildesheim 1303 August 1.
Nos frater Geroldus prepositus, Margareta priorissa totumque
collegium monasterii sancte Marie Magdalene prope muros Hildense-
menses recognoscimus per presentes et publice protestamur, quod,
cum nos discretorum virorum consilio novum allodium in villa que
dieitur Dungem instaurare decrevissemus, honorabiles viri dominus
Ar(noldus) prepositus et dominus Heynr(icus) decanus totumque
capitulum Hildensemmensis ecclesie intuitu dei, ob reverenciam
quoque beate Marie Magdalene duas areas et duas casas ipsorum
in predicta villa sitas cum proprietate et cum omni iure suo ecclesie
nostre contulissent, nos in recompensacionem talis gratie nobis facte
duas areas nostras ibidem similiter sitas cum duabus casis, cum
proprietate et cum omni iure civili superius memoratis dominis
nostris liberaliter resignamus in hiis scriptis equanimiter perpetuo
possidendas. Super qua resignacione sive permutacione ne dubium
in posterum oriatur, nos presentem litteram inde conscriptam sigillo
capituli nostri consignatam sepius prelibatis dominis nostris pre-
sentavimus pro cautela, Actum et datum Hildensem anno domini
m. ccc?. iii, in sancto die ad vincula sancti Petri apostoli.
1808. 687
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 382. Konvents-
siegel in grünem Wachs. Auf der Hückseite von Hand des 15. Jahrhunderts:
spectat ad obed. Welshusen. Die entsprechende Urk. des Domkapitels Or. Mar.-
Magdal. Nr. 140 mit dem Siegel des Domkapitels vom 25. Juli (in die sancti
Jacobi apostoli).
1432. Propst Johann von Lamspringe unter den Zeugen der
Urk., in welcher Ritter Lippold von Dahlum und Knappe Thomas von
Oldershausen (Olderdeshusen) von dem st. Blasiuskloster in Northeim
Güter und Mühle in Olenhusen (Ollenhusen) kaufen. Winzenburg 1303
August 3 (in inventione sancti Stephani).
Gedr. Leyser, de servis nobil. S. 5, opusc. collecta S. 155.
1488. Das Kl. Marienthal gibt dem Bischof eine Hufe im Felde
von Ausleben als Ersatz für das ihm von demselben übertragene
Patronatsrecht der Kirche in Warsleben. Marienthal 1303 August 14.
In nomine domini amen. Nos frater Wasmodus abbas Vallis
sancte Marie ordinis Cysterciensis Halberstadensis dyocesis recogno-
scimus per presentes publice protestantes, quod de gratuito tocius
conventus nostri consensu et assensu pro temporalibus capelle
vel ecclesie in Werdesleve proventibus annexe tytulo ecclesie Osleve,
cuius ius patronatus cum proprietate per venerabilem patrem domi-
num Hildensemensis ecclesie episcopum ex capituli sui voluntate et
consensu in nostrum monasterium est translatum, dedimus unum
mansum, qui fuerat domini Betemanni de Sceninge, cum area sua
et aliis pertinenciis situm in campis Osleve solventem annis singulis
dimidium chorum tritici et dimidium siliginis Magdeburgensis men-
sure et area solvente duos solidos Helmestadensium denariorum in
restaurum ipsi matrici ecclesie magne Osleve ex bona voluntate
et ordinacione domini Iohannis plebani ibidem liberum et absolutum
in ius proprium proprietatis titulo perpetuo possidendum, ut ipsa
matrix ecclesia ex hac translacione patronatus et proprietatis tota-
liter sit indempnis et ne ipsius proventus seu redditus videantur
in aliquo diminuti. In cuius rei evidens testimonium presentes nostras
litteras duximus erogandas. Datum in Valle sancte Marie anno
domini millesimo trecentesimo tercio, in vigilia assumptionis!) beate
virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 383. Konvents-
siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamenistreifen in grünem Wachs.
J) Or. assumponis.
688 1303.
1434. Johann von Gustedt gestattet dem Bischof Siegfried den
Rückkauf der ihm verpfündeten Mühle in Grasdorf (Gravestorp), neun
Lathufen in Holle und einer Hufe in Grasdorf. Hildesheim 1303
August 19 (xiiii. kalendas septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 384. Das gut
erhaltene Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt drei
(2:1) Kesselhaken.
1435. Bischof Hermann von Halberstadt gewährt denen, welche
die Kirche in Heiningen an bestimmten Tagen besuchen und die Nonnen
unterstützen, Ablass. 1303 August 26,
Hermannus dei gracia Halberstadensis ecclesie episcopus — —
omnibus vere penitentibus et contritis, qui pauperculis sanctimoni-
alibus in Henighe Hildensemensis dyocesis singulis sextis feriis
necnon eciam in singulis festivitatibus suas elemosinas dederint aut
quicquam facultatum suarum in extremis legaverint vel miserint aut
quoquo modo eisdem manus suas porrexerint adiutrices, nos de
omnipotentis dei misericordia et beatorum Petri et Pauli aposto-
lorum eius necnon sancti Stephani prothomartiris patroni nostri
meritis et auctoritate confisi quadraginta dies indulgencie et unam
karenam de iniunctis sibi penitenciis misericorditer in domino re-
laxamus voluntate dyocesani ad id accedente pariter et consensu.
Datum anno m?9. ccc?, iii9,, vii. kalendas septembris, pontificatus
nostri anno septimo.
Abschrift des 15. Jahrhunderts, beglaubigt 4. J. 1713 im Cop. des Klosters,
Ms. 546 S. 125 in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Ebenda S. 126 ein
fast wörtlicher Indulgenzbrief des Erzbischofs Burchard von Magdeburg d. d.
1803 August 23 (in crastino beati Bartholomei apostoli).
1486. Heinrich, Domdechant, Otto, Propst des Moritestiftes,
Hermann und Heinrich, Brüder, Konrad und Johann, Brüder, und
Ludolf, Grafen von Wohldenberg schenken dem Kl. Stötterlingenburg
drei Hufen und einen Hof in Wenderode, die ihnen die Brüder
Nicolaus und Engelco von Lochtum aufgelassen haben. Hildesheim 1303
September 7 (in vigilia nativitatis virginis gloriose).
Gedr. nach dem Or. mit wenig beschädigten Siegeln v. Schmidt-Phiseldeck,
Die Urkunden des Kl. Stötterlingenburg S. 42 Nr. 52.
1487. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Johann von
Ottbergen und seine Frau Adelheid eine Rente von zehn Schilling aus
1303. 689
einem Hause vor dem Ostertor dem Kaplan Bruno der Annenkapelle
beim Kreuzstift gegeben und dafür von diesem eine gleiche Rente aus
dem Hause jener auf dem Alten Mark erhalten haben. Nach dem
Tode des Kaplans solle die eine Hälfte der Rente an das Bauamt
(structura) des Andreasstiftes und die andere Hälfte an die Stiftsherrn
daselbst zum Anniversar seines Vaters fallen. 1303 September 25 (feria
quarta ante Michaelis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 20. Beschädigtes Stadt-
siegel. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 313 Nr. 570.
2438. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass Bruno,
Kaplan der Annenkapelle beim Kreuzstift, eine Rente von zehn Schilling
aus einem Hause vor dem Ostertor habe, von der nach dem Tode des
Inhabers die eine Hälfte an das Bauamt (structura) des Andreasstiftes,
die andere an die Stiftsherrn daselbst zum Anniversar seines Vaters
Jallen solle. 1303 September 25 (feria quarta ante Michaelis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter, gleichlautender Ausfertigung
von derselben Hand, Andreasstift Nr. 21a und 21b. Siegel von beiden verloren.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 314 Nr. 571.
1489. Johann von Dahlum und Söhne verpflichten sich zur
Zahlung von fünf Mark zu bestimmten Terminen an Kl. Lamspringe
und verpfänden dem Kloster für weitere drei Mark Güter und Zehnten
in Panshausen. 1303 November 18.
Notum sit omnibus, ad quos presens scriptum pervenerit, quod
ego Iohannes miles de Dalem et fllii mei Engelbertus et Rodolfus
tenemur domino preposito et ecclesie in Lammespringe in octo
marcis!) puri argenti, de quibus tres marcas in purificatione sancte
Marie et duas marcas in festo pasche proxime venturo sub fide
data finaliter persolvemus; pro residua parte pecunie bona et
decimam nostram in Panteshusen cum omnibus proventibus predicte
ecclesie obligamus, ut tam diu in sua habeat possessione, donec de
predicta pecunia fuerit integraliter expedita. Et nos fratres Engel-
bertus et Rodolfus in signum ratihabitionis et promissionis sigilla
nostra cum sigillo patris nostri presentibus duximus apponenda.
Datum anno domini m?. ccc9. tercio, in octava beati Martini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 87. Die drei Siegel
verloren.
1) marcis über der Zeile nachgetragen.
Hildesh. UB. III. 44
690 1308.
1440. Bischof Siegfried bestätigt die Schenkung des Patronats-
rechtes der Kapelle in Nordburg durch Herzog Otto von Braunschweig
an das Kl. Wienhausen. Hildesheim 1303 November 28 (iii. kalendas
decembris).
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 137. Siegel des Bischofa.
1441. Bischof Siegfried überträgt mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Edeln Johann von Adensen das Eigentum von vier Hufen
in Wretzinghehusen und gibt dafür demselben vier andere Hufen
ebenda zu Lehn. 1303 Dezember 1 (in capite adventus domini).
Testes huius sunt Iohannes de Rodhen, Arnoldus de Visbeke,
Ernestus Bok canonici nostre ecclesie, Albertus Bok, Conradus de
Saldere, Ludolfus camerarius milites.
Or. im Kol. St-A. zu Hannover, Kl. Barsinghausen Nr. 92. Siegel des
Bischofs ab, das des Domkapitels stark beschädigt. Gedr. v. Hodenberg, Calen-
berger UB. I, S. 65 Nr. 91, wonach Wretzinghehusen «ist bei Messenkamp. Johann
v. Adensen schenkt diese Hufen dem Kl. Barsinghausen mit Zustimmung des
Bischofs u. des Domkapitels, vgl. v. Hodenberg a. a. O. Nr. 93 und die folgende Nr,
1442. Edler Johann von Adensen, der vom Bischof und Dom-
kapitel das Eigentum von vier Hufen in Wretzinghehusen erhalten
hat, nimmt vier andere von seinem Eigentum ebenda von der Kirche
zu Lehn. 1303 Dezember 1.
Nos Iohannes nobilis dominus de Adenoys recognoscimus et
digne protestamur, quod nos de benignitate exhibita per venerabilem
patrem episcopum et capitulum ecclesie Hildensemensis in proprie-
tate quatuor mansorum in villa Wretzinghehusen nobis et nostris
heredibus data, quos hucusque ab ecelesia in pheodo tenuimus, non
sufficimus regraciari. Nos vero talis gratie non immemores ex hoc
Hildensemensem ecclesiam matrem nostram condempnari recordantes
quatuor mansos in eadem villa sitos nostre proprietatis cum con-
sensu filiorum et filiarum nostrarum cum omni iure et utilitate in
restaurum prefatorum bonorum ab ecclesia Hildensemensi nos et
nostri heredes in pheodo recipere inperpetuum obligamus et hoc
sigillorum nostrorum munimine roboramus. Quia Iohannes filius
noster sigillo proprio caruit, usus fuit nostro. "Testes huius sunt
Ludoldus de Escerte, Wikbrandus de Haleboldessen, Iohannes de
Iheinhusen milites et alii quam plures. Acta sunt hec anno dominice
incarnationis millesimo tricentesimo tercio, in capite adventus domini,
1303. 691
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 385. Gut erhaltene
Siegel des Ausstellers, des Hildesheimer Domhern Friedrich von Adensen, des
Johann von Adensen und der Grüfin Adelheid von Hallermund, die die Tochter
des Ausstellers ist.
1448. Luthmar, genannt Rubere, Mönch in Marienrode (Betzin-
gerode), unter den Zeugen der Urk., in welcher Heinrich von Wenden
den Verzicht des Knappen Ludolf Slengherdus auf den Zehnten in
Schöppenstedt bekundet. 1303 Dezember 1 (kalendas decembris).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 372.
1444. Bischof Siegfried einverleibt mit Zustimmung des Johann
von Roden (Rodhen), Archidiakons in Stöckheim, die Kapelle in Stedere
dem Kl. Steterburg derart, dass der Altar in ihr wie ein Altar des
Klosters betrachtet werde und der zeitige Propst in der Kapelle den
Gottesdienst versehe und über die Verwendung ihrer Einkünfte be-
stimme, auch auf Michaelis jährlich dem Archidiakon einen Ferto ent-
richte. Dies genehmigen Dompropst Arnold, Domdechant Heinrich,
Domscholaster Bernhard und das Domkapitel. Hildesheim 1303 Dezem-
ber 13 (in die beate Lucie virginis).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 23. Von den
drei Siegeln an roten Seidenfäden nur das letzte, das des Archidiakons, erhalten.
1445. Bischof Siegfried verordnet de consilio domini Arnoldi
nostre ecclesie prepositi tunc decani, dass im Johannisstift die seit
mehreren Jahren vernachlässigte Messe der h. Maria wieder täglich gelesen
werde und zwar durch den Stiftsherrn Heinrich von Gronau, dem dafür
die Einkünfte eines Gartens bei der Bartholomäuskirche und eine Rente
von einem Pfund aus einer Fleischhank am Markte zugewiesen werden
sollen, sowie, dass die Einkünfte der drei vom Dompropst Arnold ge-
gründeten Jahrgedächtnisse (seiner Mutter, des früheren Dompropstes
Johann und des Domkantors mag. Bruno) unter dem gen. Heinrich
und dem Küster gleichmässig verteilt werden. Hildesheim 1303.
Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 39. Siegel des Bischofs
beschädigt, das des Dompropstes Arnold und des Domdechanten Heinrich gut er-
halten. Gedr. nach Cop. Würdtwein, Nova subs. I, 357, nach dem Or. Doebner,
UB. I, S. 314 Nr. 572.
1446. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht des Friedrich von
Bleckenstedt auf die seinem Vater von dem früheren Propste des Moritz-
44*
692 1308.
stiftes übertragen gewesene Meierei in Gödringen. 1303 auf dem Tage
zwischen Ruthe und Pattensen.
Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint
universi, quod, cum dominus Volradus quondam prepositus Montis
Hildensemensis suam et sue ecclesie Montis villicationem in Gode-
ringhe domino Ernesto de Blickenstede militi commisisset, dilectus
nobis in Christo dominus Otto de Woldenberch nunc prepositus
Montis ad preces intimas dicti Ernesti et suorum amicorum dissi-
mulat, ut eandem villieationem sibi absolutam et liberam, quamdiu
dicto preposito placuerit, ex gratia possideat, ita tamen quod
ministret integraliter sibi et sue ecclesie Montis de prefata villi-
catione annis singulis ministranda. Ad futurorum igitur cautelam
Fredericus famulus dicti Ernesti filius in nostra presentia confessus,
se nichil iuris aut gratie in eadem villicatione habere et predicto
preposito grates de gratia patri suo facta referens promisit flde data
et Otto de Boltesem avunculus eius ac Hermannus de Himdesdor
sororius suus cum eo et pro eo dicto preposito fide data promise-
runt, quod nec post mortem dieti patris sui nec in vita ipsius pre-
fatam villicationem neque in bonis nec edificiis impetere vellet nec
posset nec sibi modo aliquo usurpare. Super quibus ne dubium
oriatur, sigillum nostrum presentibus apponi fecimus ad cautelam.
Datum et actum anno domini m?. ecc?. tertio in placitis inter vene-
rabilem dominum Mindensem episcopum necnon nobilem virum
comitem de Wnstorph et nos inter castrum nostrum Rutha et Patten-
husen habitis presente nobili viro . . advocato de Monte et aliis
pluribus fide dignis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritestift Nr. 76. An dem von der Urk.
geschnittenen Pergamentstreifen Bruchstück des bischöflichen Siegels.
1447. Das Kl. Dorstadt bekundet, dass seine Schaffnerinnen
einige zur Küsterei gehörige Morgen in Kalme verkauft und dafür eine
Hausstelle in Dorstadt unter angegebenen Beaingungen erworben
haben. 1303.
Io(hannes) dei gratia prepositus, Eliana priorissa totusque
conventus sanctimonialium in Dorstat — —. Ad perpetuam igitur
rei memoriam devenire cupimus tam ad posteros quam presentes,
quod, cum officium nostre custodie quedam haberet iugera Callenem
sita, de quibus census annualis abrupte et inutiliter solveretur,
domina Sophia de Mandere et domina Margareta tunc temporis
1308. 698
sacristre nostre, ut prefatum censum iu usus sibi vertentur pro-
pitiores, de consensu domini nostri prepositi et tocius conventus
predicta iugera vendiderunt, quandam aream in Dorstat sitam sol-
ventem iiii solidos annuatim cum predicto precio comparantes tali
conditione, quod, si dominus prepositus in posterum vellet villam
destruere et eam arabilem reddere, sicut factum de quibusdam areis
iam videtur, tantum deberet annone de nostro granario predictis
sacristis vel aliis, que ipsas secute fuerint, ministrari, qua annona
iam dictus census posset integre comparari. Ut autem — —. Datum
anno domini m?. trecentesimo tercio.
Or. im Archiv zu Dorstadt. Siegel des Propstes und des Konventes gut
erhalten.
1448. Die von Cramme übertragen dem Kl. Lamspringe eine
ihnen resignierte Hausstelle in Mahlum gegen Entschädigung. 1303.
Nos Borchardus et filius noster Harbertus ceterique filii nostri
dicti de Cramme necnon Lippoldus miles et Borchardus filii Ludolphi
militis dicti de Cramme recognoscimus tam presentibus quam futuris
puplice per presentes, quod Ewerhardus de Maldem aream unam in
dicta villa Maldem, quam a nobis in pheodo tenuit, de consensu
omnium coheredum suorum!) ad usum et utilitatem ecclesie in
Lammesspringe nobis libere resignavit. Nos recepta hac resignatione
pro remedio animarum nostrarum et ad petitionem dicti Ewerhardi
predictam aream ecclesie in Lammespringe cum omni iure in villa
et extra villam, quod ei competere videtur, ratione dicte aree dona-
vimus et presentibus donamus et tradimus iure proprietatis et do-
minii liberaliter et irrevocabiliter perpetuo possidendam, recipientes
nichilominus in restaurum quatuor iugera et unam aream in minori
villa Bokenem sive Hostert nuncupata eodem iure, sicut predictam
aream in nostra quieta et pacifica possessione habuimus et posse-
dimus. In cuius rei testimonium sigilla nostra presentibus sunt
appensa. Actum et datum anno domini millesimo ccc?. tertio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 88. Schildförmiges Siegel
des Burchard, drei Lilien (2:1), und des Ludolf, Helm mit zwei Lilien, gut
erhalten.
1449. Die Grafen von Wohldenberg übertragen eine ihnen resig-
nierte Hausstelle und eine halbe Hufe in Mahlum dem Kl. Lamspringe
I!) suorum über der Zeile nachgetragen.
694 1308.
und bekunden, dass Heinrich von Mahlum aus seinem Eigentum eine
Hausstelle ebenda demselben Kloster überlassen hat. 1303.
Dei gratia Conradus et Iohannes comites de Woldenberge et
Ludolphus comes de Woldensten filius Ludolphi comitis omnibus
tam presentibus quam futuris notum esse volumus, quod Everhardus de
Maldem aream unam et dimidium mansum in ipsa villa Maldem, quem
a nobis in pheodo tenuit, de consensu Henrici patruelis sui et omnium
coheredum suorum, quorum intererat, ad usum et utilitatem ecclesie
in Lammespringhe nobis libere resignavit. Nos itaque recepta hac
resignatione pro remedio animarum nostrarum necnon ad petitionem
predicti Everhardi et parentum suorum predictam aream cum dimidio
manso cum omni iure in villa et extra villam ecclesie in Lamme-
springhe liberaliter et irrevocabiliter in proprietatem seu proprium
eorum donavimus et presentibus donamus et tradimus iure proprie-
tatis et dominii perpetuo possidenda, recipientes nichilominus a
dicto Everhardo redditus solventes annuatim dimidiam marcam puri
argenti in restaurum, quos a nobis tenebit titulo pheodali. Insuper
recognoscimus et presentibus protestamur, quod Henricus predicti
Ewerhardi patruelis coram nobis unam aream in sepe dicta villa
Maldem de suo proprio ecclesie iam dicte dimisit liberam et solutam
recipiens in concambium ab Ewerhardo unam aream in ipsa villa,
quam a militibus dictis de Bortwelde in pheodo tenuit et possedit.
Ut autem — —. Testes huius sunt Trobo miles, Henricus de
Haringhe, Arnoldus de Elvede, Bertoldus de Here et alii quam
plures fide digni. Actum et datum anno domini millesimo ccc?. tercio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 89. Die Siegel Konrads
und Johanns wenig, das des Ludolf stark beschädigt.
1450. Graf Konrad von Wohldenberg bekundet den Verzicht des
Knappen Heinrich Stocbrot auf Güter des Kl. Wöltingerode in Hilwer-
dingerode. 1303.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 69. Von den vier Siegeln
nur ein Bruchstück des Siegels des Propstes von Neuwerk erhalten. Gedr. Suden-
dorf UB. IX, S. 50, Bode UB. N, S. 32 Nr. 51.
1451. Ludolf von Warberg (Werberch) verkauft mit Zustimmung
seines Bruders Hermann, Domherrn, und seiner Schwester Kunigunde,
Frau des Anno von Heimburg (Heyneburc), dem Kl. Marienberg zwei
Hofstellen und eine Hufe in Behndorf (Benedorp). Schloss Warberg 1303.
1304. 695
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 174. Siegel
des Ausstellers (zwei Seeblütter mit Wurzel) gut erhalten, die beiden anderen
verloren.
1452. Bischof Siegfried bestätigt den Friedrich von Magdeburg
und dessen Nachfolger, sofern sie von dem Pfarrer und nicht vom
Vikar von Eberholzen eingesetzt sind, als Vikare der Marienkapelle in
Möllensen. Hildesheim 1304 Januar 14.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus re-
cognoscimus presentibus publice protestantes, quod de consensu et
beneplacito dominorum Borchardi prepositi, Bertoldi decani et capi-
tuli ecclesie sancte Crucis in Hildensem necnon honorabilis viri
Arnoldi prepositi nostre maioris ecclesie et archidiaconi in Reden
et de speciali consensu domini Thiderici de Wettessem nunc plebani
ecclesie in Elberholthusen et voluntate domini Hermanni eiusdem
ecclesie in Elberholthusen perpetui vicarii dominum Fredericum
quondam dictum de Magdeburch rectorem capelle sancte Marie
virginis in Molhusen filie ecclesie in Elberholthusen iam predicte
ad prefatam capellam Molehusen et omnes in posterum ipsius in
eadem capella successores non per vicarium sed per plebanum in
Elberholthusen, qui nunc vel qui pro tempore fuerit, institutos in
hiis scriptis perpetuamus nostra auctoritate ordinaria in nomine
domini nostri Ihesu Christi salvis octo solidorum et unius libre cere
redditibus prefate sue matrici ecelesie in Elberholthusen annis sin-
gulis persolvendis. In cuius rei testimonium presentem litteram
inde conscriptam sigillis nostro videlicet et domini Arnoldi prepositi
nostro ecclesie Hildensemensis necnon Borchardi prepositi, Bertoldi
decani et capituli ecclesie sancte Crucis et domini Thiderici de
Wettesse cauonici eiusdem predictorum fecimus communiri. Datum
Hildensem auno domini n. cec?, quarto, xix?. kalendas februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannoter, Kreuestift Nr. 237. Die sechs Siegel verloren.
1458. Bischof Siegfried überträgt auf Bitten des Ritters Konrad
von Sauingen (Zowinghe) dem Kl. Dorstadt das Eigentum zweier
Hufen in Üfingen (Vviughe), welche Johann, der verstorbene Vater des
Konrad, dem Kloster geschenkt hat. 1304 Januar 16 (in die beati
Marcelli pape et martiris).
Or. im Archiv zu Dorstadt. An dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen das wenig beschädigte Siegel des Bischofs.
Dam ——
696 1304.
1454. Das Kreuzstift verkauft, um eine Steuer des Bischofs
Siegfried bezahlen zu können, den Testamentsvollstreckern des Dechanten
Leonhard aus Gütern in Elbe eine Rente von zwei Pfund und bestimmt
über deren Verteilung. 1304 Januar 16.
Nos dei gratia Borchardus prepositus, Bertoldus decanus totum-
que capitulum ecclesie sancte Crucis in Hildensem recognoscimus
et presentibus publice protestamur, quod, cum propter petitionem
venerabilis domini nostri Syfridi Hildensemensis episcopi in arto
positi habito multiplici tractatu et consilio minus nocivam et ut
speramus viam meliorem eligentes domino Conrado de Scheninghe
et domino Thiderico de Cramme canonicis nostris et testamentariis
domini Leonardi bone memorie nostri quondam decani pro viginti
marcis examinatis libere vendidimus et manendum iure perpetuo
vendimus presentibus duorum talentorum reditus dativorum et usu-
alium denariorum videlicet in bonis nostris allodio et septem mansis
indecimalibus in Elvedhe ad peragendum dicti decani anniversarium
et ad alia, que idem decanus ordinavit, per dictos testamentarios
aut per obedientiarium qui pro tempore fuerit ministrandum. Istorum
vero duorum talentorum talis erit distributio. In anniversario dicti
decani dabuntur nobis quindecim solidi, quorum medietas dividetur
inter canonicos existentes in vigiliis, reliqua vero medietas dividetur
inter canonicos existentes in missa animarum, octo vicariis nostris
dabuntur cuilibet quatuor denarii et quilibet dicet missam animarum,
camerario et campanario quatuor denarii, ad candelam super sanctu-
arium solidus. Item in anniversario suo scolares de dormitorio
legent psalterium in capella sancte Anne et dabuntur eis quatuor
solidi paratorum denariorum et cum uno solido ementur simule et
cervisia, quas lecto psalterio scolares comedent et bibent, et cum
uno solido comparabuntur ceree candele, cum quibus scolares legent
psalterium, et cum quatuor solidis ementur in quadragesima allecia,
que obedientiarius per vices scolaribus de dormitorio ministrabit.
Preterea in divisione apostolorum dabitur cuilibet canonico et vicario
presenti cuneus prebendalis pro sequentia Celi enarrant cantanda,
quam idem decanus cantari instituit, quod obedientiarius eum tribus
solidis comparabit. In anniversario Hoyeri cuiusdam sacerdotis,
qui prefato decano quatuor marcas Bremensis argenti mutuo con-
cesserat, quas non solverat, dabuntur fratribus presentibus quatuor
solidi, ut memoria ipsius sacerdotis vigiliis et missa animarum de-
votius peragatur. Ultimos vero quatuor solidos obedientiarius sibi
1804. 697
pro suis laboribus obtinebit et obedientiarius specialem respectum
habebit de dictis duobus talentis redituum ad nostrum cellerarium
aut ad eum, cui dictum allodium duxerimus committendum. "Testes
sunt domini Thidericus de Wetessen, magister Wernherus, Conradus
de Scheninghe, Henricus de Kantelsem sacerdotes, Bertoldus sco-
lasticus, Boldewinus de Elvede, Daniel de Indistria dyaconi, magister
Egidius, Everhardus de Borsum, Thidericus de Cramme, Hermannus
de Clivo subdiaconi canonici nostri. Et ut dicta venditio atque
ordinatio inviolabiliter observetur omni impedimento postposito, pre-
sentem litteram sigillis nostris scilicet prepositi, decani et capituli
predicti fecimus sigillari dantes in perpetuum testimonium Ruper
eo. Datum anno domini millesimo trecentesimo quarto, xvii. kalendas
februarii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 238. Die drei Siegel verloren.
1455. Domherr Ludolf von Wenden schenkt mit Zustimmung
seiner Brüder Heinrich und Balduin, Ritter, dem Marienhospitale in
Braunschweig die sogen. Mühlenwiese in Veltenhof. 1304 Februar 2
(in die purificationis beate Marie virginis).
Or. im Stadtarchiv su Braunschweig. Siegel verloren. Gedr. Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 272 Nr. 523.
1456. Papst Benedikt XI. gestattet dem Akoliten Heinrich von
Dassel, trotz seines Geburtsfehlers die Subdiakonen- und Diakonenweihe
zu empfangen und ein kirchliches Benefizium ohne Seelsorge zu er-
halten. Laieran 1304 Februar 4.
Henrico de Dasle acolito Hildensemensis diocesis. Apostolice
sedis gratiosa benignitas specialis dono gratie illos digne prosequitur,
qui virtutum dicuntur meritis adiuvari. Cum itaque de litterarum
scientia, conversatione vite laudabilis et aliis probitatis meritis
fidedignorum testimonio commenderis, nos devotionis tue precibus
inclinaíi tecum!) ut non obstante quod pater tuus presbiter te
genuit de soluta possis ad subdiaconatus et diaconatus ordines pro-
moveri et ecciesiasticum beneficium sine cura etiam obtinere tecum
auctoritate apostolica dispensamus. Nulli ergo etc. nostre dispensa-
tionis etc. Dat. Lat(erani) ii. non. febr., anno primo.
Votik. Archiv Reg. 51 fol. 135a Nr. dixzaii (die zweite von 3 Urkunden, die
diese Nummer führen), freundlichst mitgeteilt com Preuss. Histor. Institut in Rom.
Regest. Grandjean, Le registre de Benoit XI. S. 443 Nr. 702.
J) So das Or.
698 1804.
1457. Abt Hildebrand des Godehardiklosters verkauft mit Zu-
stimmung des Konventes dem Domherrn Johann von Oberg eine Wiese
vor der Venedig für die Pferde und Milchkühe des Klosters mit Vor-
behalt des Weiderechtes. 1304 Februar 6 (feria quinta post domini-
cam Exurge).
Abschrift des 15. Jahrhunderts é Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 82 in
der Beverinischen Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. I, S. 315 Nr. 578.
1458. Herzog Otto von Braunschweig und Lüneburg bekundet,
dass Wikbrand von Harboldessen und sein. Sohn von dem Michaelis-
kloster den Mönchehof in Volksen unter angegebenen Bedingungen auf
Lebenszeit als Meiergut erhalten haben. 1304 Februar 22.
Dei gratia nos Otto dux de Brunesvic et Luneburg presentibus
recognoscimus publice protestando, quod constituti in nostra presentia
Wicbrandus miles dictus de Harboldessen et Wicbrandus filius suus
subditi nostri recognoverunt et protestati sunt, quod receperunt in
commisso nomine villicorum ad tempora vite ipsorum a domino
abbate monasterii sancti Michaelis Hildensemensis curiam ipsius
monasterii, que dicitur Monkehof sitam Volkersem cum suis atti-
nentiis exceptis mansis litonicis et bonis aliis ad curiam non per-
tinentibus, de qua curia solvere debent annuatim conventui duo
talenta denariorum Hildensemensis monete annis singulis dative,
quorum unum in festo beati Michaelis et aliud festo purificationis
beate virginis presentabunt. ltem solvent specialiter domino abbati
unum talentum pro hospicio, ita quod decem solidos dabunt annuatim
in festo beati Michahelis et decem solidos festo pasche. Si vero
domino abbati aliquando fortasse placuerit petere hospicium suum
pro more consueto, sive hoc faciat circa beati Michaelis festum aut
circa festum pasche, tunc, cum hospicium petierit, a solutione decem
solidorum erunt absoluti. Preterea si ipsi solutionem horum trium
talentorum deputatis, ut prescriptum est, terminis non solverint,
tunc indubitanter persolvere debent ante festum pentecostes immediate
sequens. Quod si tunc ipso die sancte pentecostes non solverint
ex toto, quocumque anno hoc neglexerint, tunc dicta curia cum suis
attinentiis domino abbati debet esse libera et dominus abbas poterit
eam committere et locare cuicumque voluerit pro sua libera voluntate.
Item post mortem eorum heredes ipsorum nichil iuris habebunt in
eadem curia, sed ad monasterium beati Michahelis libere cum suis
attinentiis revertetur. Igitur quia predicti protestati sunt coram
1304. 699
nobis, se ista plene et integre velle servare, nos ab ipsis rogati
presentem litteram appensione nostri sigilli munitam domino abbati
et conventui pro robore et testimonio duximus erogandam. Actum et
datum anno domini m?. ccc?. quarto, in cathedra beati Petri apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 113. Stark beschädigtes
Siegel des Herzogs.
1459. Pfarrer Hermann in Volksen und Wikbrand von Hare-
boldessen bekunden den Verzicht der Brüder von Volksem auf eine
Hufe ebenda zu Gunsten des Michaelisklosters. O. D. (zu 1304
Februar 22).
Nos Hermannus sacerdos plebanus in Volkersem et Wicbrandus
miles de Hareboldessen sub appensione nostrorum sigillorum reco-
gnoscimus, quod nobis videntibus et audientibus Iohannes et Hin-
ricus fratres dicti de Volkerssem cum consensu domine Vredheke
matris eorum et Hermanni fratris eorum et omnium aliorum heredum
eorum domino Hinrico abbati de sancto Michacle in Hildensem et
ecclesie sue unum mansum situm in Volkersem linguis et digitis
plane et libere resignarunt, ita quod nichil iuris retinerent sibi vel
suis heredibus in eodem. Et huie resignacioni nobiscum intererant
dominus Árthus et Iohannes sacerdotes, Gerhardus monachus sancti
Michaelis, Engelhardus et Berthrammus et Thidericus Leske servi
ipsius domini abbatis.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Michaeliskl., Ms. 277 fol. 112 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1460. Ritter Ludold von Escherde schenkt mit Zustimmung seiner
Frau und seiner Neffen (nepotum) Hugo und Johann dem Kl. Marien-
rode die Fischerei in der Leine zwischen der Mühle in Jeinsen (Geyn-
husen) und Barnten (Berenten) 1304 Februar 23 (dominica qua
cantatur Reminiscere).
Or. im Kgl. St.-A. zu Honnover, Marienrode Nr. 107. Beschädigtes Siegel
des Ausstellers. Gedr. Marienroder UB. S. 149 Nr. 137.
1401. Papst Benedikt XI. gibt Dispens für Johann Gramme,
Rektor der Pfarrkirche in Bockenem, der vor dem Konzil zu Lyon im
zehnten Jahre seines Lebens vom Bischof von Hildesheim die Pfarrkirche
in Bockenem und nach dem Konzil Kanonikat und Präbende in Goslar
erhalten hat. Lateran 1304 Februar 29 (ii. kalendas martii, anno primo).
700 1804.
Begest Schmidt, Päpstl. Urk. u. HRegesten (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen
XXD S.55 Nr.15.
1462. Papst Benedikt XI. ernennt den Erzbischof (Burchard)
von Magdeburg und die Bischöfe (Siegfried) von Hildesheim und
(Hermann) von Ratzeburg zu Konservatoren wegen der Ausführung
der Konstitution Inter cunctos für die beiden deutschen Provinzen des
Dominikanerordens. Lateran 1304 März 10 (vi. ydus marcii, ponti-
ficatus nostri anno primo) und Rom 1304 April 2 (iv. nonas aprilis).
Gedr. Schmidt, Päpstliche Urkunden S. 55, Regest Potthast, Reg. pont. 25387 f.,
Westf. UB. V, S. 395 Nr. 831, wo das Weitere. Vgl. auch Schmidt, UB. des Hoch-
stifte Halberstadt III (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 27) S. 9 Nr. 1754.
1468. Papst Benedikt XI. beauftragt den Erzbischf (Burchard)
von Magdeburg und die Bischöfe (Siegfried) von Hildesheim und
(Albert) von Halberstadt mit der Aufrechterhaliung der Rechte des
Predigerordens in der Provinz Sachsen. Lateran 1304 März 10 (vi.
idus marcii, pontificatus nostri anno primo).
Gedr. Schmidt, Päpstl. Urk. wu. Hegesten (Geschichts-Quellen der Prov. Sachsen
XXI) 5.55 Nr. 17.
1464. Bischof Siegfried erteilt dem Propst Alexander des Kl.
Frankenberg bei Goslar und allen seinen Nachfolgern das Altarlehn
(donum altaris) und bestätigt dem Kloster alle Freiheiten und Indul-
genzien. Hildesheim 1304 März 10 (viv. ydus marcii).
Testes sunt Siffridus prepositus, Henricus decanus, Bernardus
scolasticus, Bernardus cantor, Otto prepositus Montis, Bernardus de
Hardenberch, Ernestus Boc ecclesie nostre canonici.
Or. im Kgl. St.- A. zu Hannover, Frankenberg Nr. 30. Bruchstücke des
Siegels des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfüden. Gedr. Baring,
Beschreibung der Saale S. 260, Bode, UB. III, S. 40 Nr. 62.
1465. Vor Bischof Siegfried schenken die Grafen Konrad und
Johann, Brüder, und Ludolf von Wohldenberg dem Kl. Wülfinghausen
vier Hufen Landes und eine Hausstelle in Hareboldessen. O. D. (zu
1304 März 12?).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wülfinghausen Nr. 50. Gedr. v. Hoden-
berg, Calenberger UB. VIII, S. 42 Nr. 48; zur Datierung vgl. a. a. O. Nr. 49.
1466. Knappe Hermann von Stemmen bekundet die Entscheidung
des Meierdinges, dass die Schwestersöhne des Heinrich von Gestorf kein
1304. 701
Recht an den von ihnen beanspruchten Gütern hätten, ehe sie nicht dem
Kl. Lamspringe den Schaden ersetzt hätten. 1304 März 12.
Ego Hermannus de Stempne famulus recognosco presentibus
protestando publice, quod, cum una dierum ex officio ab honorabili
domino meo episcopo michi iniuncto presiderem in Veteri villa apud
Hildensem iudicio, quod in vulgo dicitur meyerding, litones, qui
illuc convenerant, inquisiti generali et communi iuris sententia iudi-
caverunt, quod fllii sororis Henrici de Gestorpe nullum ius in bonis
litonicis, que ipsi requirunt et repetunt a domino preposito de
Lammespringhe, habebunt, nisi prius eidem preposito foret de
dampnis et expensis suis plenarie satisfactum. Datum sub sigilli mei
appensione anno domini m?ccc? quarto, in die beati Gregorii pape.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 90. Siegel des Ausstellers
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt zwei rechts schreitende
Hunde über einander. Auf der Rückseite von Hand des 14. Jahrhunderts: de bonis
in Gestorpe.
1467. Das Kl. Heiningen bekundet, dass der Bürger Johann
Luceken und seine Frau Sophie ihre und ihrer Eltern Memorie im
Kloster gestiftet haben. 1304 März 21.
Dei gratia Henricus prepositus, Alheydis priorissa, cantrix,
custos totusque conventus sanctimonialium in Heninghe — — ad
noticiam tam presentium quam futurorum presentis scripti munimine
cupimus pervenire, quod Iohannes dictus Luceken burgensis Hil-
densemensis cum Sophia uxore eius pro animarum suarum remedio
quartam partem decime in Dorstat cum omni fructu, campis, silvis,
pascuis et cum minuta decima ipsius, que ochtuma vulgariter dicitur,
et plane cum omnibus suis iuribus et attinentiis, sicut duas partes
eiusdem decime hactenus possedimus, pro sexaginta et sex marcis
puri argenti Hildensemensis valoris et ponderis nostro monasterio
seu conventui tali conditione apposita comparavit, quod prepositus,
qui nunc est vel qui pro tempore fuerit, super illum numerum
sacerdotum, quem conventus noster hactenus habere consuevit, debet
unum sacerdotem ydoneum conductitium habere et ei de dictis bonis
annis singulis in expensis et precio rationabiliter providere, qui
sacerdos quolibet die missam celebrabit videlicet secunda feria de
sancto Iohanne baptista vel ewangelista, prout ei placuerit, quarta
et sexta feria missam animarum et sabbato de domina nostra, aliis
vero diebus de dominica vel festis, que pro tempore tunc occurrunt.
102 1304.
Si vero dictis diebus misse prescripte festis vel aliis inpedimentis
intervenientibus hoc ordine dici non poterunt, tunc aliis diebus
eiusdem septimane vel sequentis debite conplebuntur. Insuper idem
Iohannes de prefatis bonis devote ordinavit, quod anniversarius
Olrici patris sui et Alheydis matris sue in die una simul videlicet
in crastino beati Barnabe apostoli annis singulis in nostro mona-
sterio acsi corpus alicuius defuncti presens esset sollempniter per-
agatur, et quod candela de una libra cere, que & vigiliis per totam
noctem usque ad completionem misse animarum ardebit, ponatur et
unicuique dominarum tres denarii, preposito unus solidus, unicuique
sacerdotum iiii denarii et cuilibet scolarium duo et campanario duo
denarii semper dictis vigiliis et missa animarum sine diminutione
de predictis bonis annis singulis per prepositum, qui pro tempore
fuerit, ministrentur. Et eodem modo in crastino beati Galli per-
agetur memoria omnium animarum cum sollempnitate vigiliarum et
misse et denariorum ministratione, quousque unus eorum aut uter-
que defuncti fuerint. Quibus in Christo defunctis anniversarius
eorum, qui uno die videlicet in crastino beati Galli simul erunt,
cum candela et denariis, sicut in anniversario patris et matris ipsius
expressum est, de eisdem bonis per omnia sollempniter peragetur.
Residuum autem candelarum domina custos ad luminaria reservabit.
Et ut hec perpetuis temporibus maneant rata et firma et penitus
inconvulsa, dominus prepositus, qui pro tempore fuerit, postquam
confirmatus fuerit, statim antequam domine obedientiam sibi faciant
in manus priorisse, custodis, cantricis, que pro tempore fuerint, data
flde promittet, quod hec bona numquam vendat seu obliget, sed
quod omnia predicta de bonis ipsis facere et ea singula sine dolo
inviolabiliter velit et debeat observare, secundum quod superius est
conscriptum. Quia vero predicti Iohannes et Sophia uxor sua pie
devotionis intuitu sepulturam suam apud nos elegerunt, nos vice-
versa eadem pietate ipsos una cum parentibus Iohannis supranomi-
natis in nostram confraternitatem in nomine domini recipimus dantes
eisdem plenam omnium bonorum participationem, que apud nos in
missis, vigiliis, orationibus, ieiuniis et aliis piis operibus die noctu-
que privatim vel publice fleri consueverunt. Et ad perhenne robur
omnium prescriptorum presentem litteram inde conscriptam et nostre
regule seu privilegiis inscribendam perpetuoque observandam sigillis
nostris videlicet prepositi et conventus sigillatam prefatis Iohanni
et Sophie et eorum heredibus super hoc dedimus ad cautelam.
1304. 108
Actum et datum anno domini m?. ccc?. quarto, in die beati Bene-
dicti abbatis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 51. Beschädigtes Siegel des
Konventes und gut erhaltenes der Propstei. Regest Doebner, UB. I, S. 316 Nr. 574.
3468. Abtissin Margarete, Pröpstin Mathilde, Dechantin Mathilde
und der Konvent in Gandersheim geben vier Hufen, einen Hof und zwei
Hausstellen in Heersum (Hederkessen) dem Propst Otto des Morite-
stiftes und erhalten dafür von diesem und dessen Brüdern Hermann
und Heinrich Grafen von Wohldenberg ein Gleiches in Lebenstedt
(Levenstede). Gandersheim 1304 März 22 (in die palmarum).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 387. Siegel der
Äbtissin und das mit der Rückseite nach vorn befestigte des Domkapitels.
1469. Ekbert von Freden und Balduin von Steinberg versprechen,
dem Andreasstifte innerhalb dreier Jahre nach Zahlung von 160 Mark
fünftehalb Hufen in Eime nebst Zehnten zu resignieren. 1304 März 23.
Nos Ecbertus de Vreden, Boldwinus de Stenberch milites re-
cognoscimus dilucide per presentes, quod infra tres annos a festo
pasche proximo computandos, quandocumque nobis venerabilis
dominus noster Sifridus Hildensemensis episcopus vel capitulum
ecclesie saucti Andree in Hildensem centum et sexaginta marcas
puri argenti persolverint, decimam in Eyem et quatuor mansos cum
dimidio cum omnibus attinentiis tam in villa quam extra villam
Sine omni contradictione resignabimus nihil iuris nobis aut nostris
heredibus in eisdem bonis penitus retinendo. Iu cuius rei testimonium
presentem literam sigillis nostris fecimus communiri. Datum anno
domini m?. ccc?. quarto, x?. kalendas aprilis.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Andreasstift Nr. 20.
Siegel des Ekbert verloren, das des Balduin stark beschädigt.
1470. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg bekunden,
dass Dietrich von Rode (de Novali), Sohn des verstorbenen Ritters
Bertold, und seine Schwester Oda ullen Ansprüchen an eine Kurie in
Hildesheim zu Gunsten des Kl. Marienrode entsagt haben. 1304 April 7
(feria tertia post dominicam qua cantatur Quasi modo geniti).
Or. im Kgl. St-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 108. Beschädigte Siegel
der Aussteller. Gedr. Marienroder UB. S. 150 Nr. 138. Regest Doebner, UP. I,
S. 816 Nr. 576.
704 1304.
1471. Propst Johann, Priorin!) und der Konvent von Lam-
springe verkaufen dem Kl. Marienrode den Zehnten der Rodung bei
Uppen für 26 Mark Hildesheimer Gewicht. Kl. Lamspringe 1304
April 14 (in die beatorum martirum Tyburcii et Valeriani).
— — presentibus domino Ludero preposito sanctimonialium in
Escherthe, Iohanne de sancta Cruce, Thiderico magistro Nove curie
fratribus nostri claustri, Iohanne cellerario, Iohanne camerario,
Arnoldo Sartore fratribus monasterii Novalis sancte Marie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 109. Siegel des Propstes
an grünen und des Konventes an weissen Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB.,
S. 151 Nr. 139.
1472. Bischof Siegfried als Mitbesiegler der Urk. genannt, laut
welcher das Domstift in Goslar seine Güter in Vallendar dem Edein
Wilhelm von Isenburg verkauft. Büdingen 1304 Mai 1 (in die beate
Walburgis virginis).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar ohne Besiegelung, Entwurf. Gedr. Bode,
UB. III, S. 36 Nr. 59 zu Februar 25, Vaterländ. Archiv 1841 S. 171.
1473. Edelherr Johann von Adensen und seine Söhne vertauschen
mit dem Michaeliskloster drei Hufen und eine Mühle in Kovinghe
gegen vier Hufen in Schliekum. 1304 Mai 6.
Nos Iohannes miles nobilis de Adenoys et nos Fredericus dei
gratia canonicus Hildensemensis ecclesie et Iohannes famulus fratres,
filii predicti Iohannis, simul presentibus publice recognoscimus pro-
testantes, quod, quia abbas et conventus monasterii sancti Michahelis
Hildensemensis proprietatem trium mansorum et unius molendini
sitorum Kovinghe nobis et nostris heredibus dimiserunt. nos versa
vice abbati et conventui predictis in concambio dedimus proprie-
tatem super quatuor mansis sitis Slikem cum omni sicut nos hactenus
habuimus iure et utilitate in villis, campis, silvis, aquis, aquarum
decursibus, pratis, pascuis, cultis et incultis et presentibus eis pre-
sentamus ac in corporalem possessionem transferimus perpetuis
temporibus possidendam. Renunciavimus etiam expresse unanimi
voluntate linguis et digitis tam pro nobis quam pro nostris heredibus,
ad quos proprietas dictorum mansorum devolvi posset, quod in dicta
proprietate et suis iuribus de cetero nullum ius habebimus nec
habemus, immo si opus fuerit plenam et legitimam super ipsa contra
1) Für den Namen ist im Or. eine Lücke gelassen.
1304. 10b
quamcumque personam eis facere volumus warandiam. Et quoniam
hanc rem volumus esse perpetuam, nos Iohannes miles predictus
nomine nostro et filii nostri lohannis predicti, cum ipse sigillo
careat, sigillo nostro una cum sigillo filii nostri domini Friderici
predicti canonici Hildensemensis hanc litteram inde conscriptam
roborari et ecclesie beati Michaelis Hildensemensi dari fecimus in
evidens testimonium ac cautelam. Acta et data sunt hec anno
domini m. ccc?. quarto, in vigilia ascensionis domini.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 114. Beide Siegel nur
wenig beschädigt.
1474. Das Kloster Lamspringe verkauft dem Kl. Escherde Grund-
Stücke und Zehnten in Banteln. 1304 Mai 1.
In nomine domini amen. Dei gratia nos Iohannes prepositus,
priorissa totusque conventus sanctimonialium in Lamsprighe omnibus
presens scriptum visuris seu audituris salutem in domino sempi-
ternam. Cum inter curias nostras Amenhusen et Woldenhusen in
locis quibusdam communibus nostra ecclesia sit perplexa. que nobis
iam dudum in confusionem exstiterant et errorem, unde domino
preposito in Esherte et sue ecclesie duodecim iugera de nostris
bonis in Bantenem cum omni suo iure proprietate et decima, pratis
et pascuis, paludibus, aquis!) aquarumve decursibus una cum decima
triginta sex iugerum in eodem situ, que aqua, que a vulgo Leyna
dicitur, bonis et agris domini prepositi in campo Reden suis de-
cursibus coanexit, de scitu et beneplacito nostri conventus pro
decem marcis puri argeuti in commutationem locorum vendidimus
predictorum, ita si iam dictam aquam ad priores vias redire con-
tigerit et nostris bonis iterum adunaverit, cum omni iure, ut
diximus, ecclesie Esherte perpetuo permanebunt. Ne quis vero
successorum nostrorum hoc factum infringat, cum sigillo nostri
conventus et nostro presens scriptum communiri fecimus ecclesie
sepe dicte. Datum et actum anno domini m?. ccc°. iiii?., in die
Cancianorum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 112. Gut erhaltene Siegel
des Propstes in rotem und des Konventes in gelbem Wachs.
1475. Propst Heinrich, Priorin Sophia und der Konvent des
Kl. Steterburg übereignen wegen der weiten Entfernung den Zehnten
1) Or.: aquis ve aquarum.
Hildesh. UB. IIL 45
706 1304.
und drei Hufen in Sehnde (Senethe) dem Johann von Roden (Rothen),
Archidiakon in Stöckheim (Stokkem), und erhalten dafür von diesem
ein Gleiches in Northem. 1304 Juni 19 (xiii. kalendas iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 388. Siegel des
Propstes und des Kunventes an roten Seidenfüden. In einer Urk. von demselben
Tage bestätigt Bischof Siegfried den Tausch, Abschrift des 15. Jahrhunderts in
Mà. 601 fol. 36 in der Beverinischen Bibliothek.
1476. Das Domkapitel beschliesst über die Anstellung und Ver-
sorgung eines Schreibers für das Domkapitel. 1304 Juli 1.
Nos dei gratia Syfridus prepositus, Henricus decanus, Bernardus
scolasticus et capitulum ecclesie Hildensemensis recognoscimus,
quod, dum singularem et certam personam ad providendum nostre
ecclesie in litteris non haberemus, dominus Arnoldus quondam pre-
positus noster de obedientia in Kemme et suis pertinentiis, quam
de testamentis comparavit, quatuor libras denariorum decano nostre
ecclesie qui pro tempore fuerit dari instituit, ut idem decanus in
scribendis litteris capitulo provideret. Cum autem dicta institutio
illi, cui eadem obedientia cessit ex ordine, preiudicialis videretur,
honorabilis vir dominus Henricus noster decanus predictus cedens
dissentioni tendensque ad concordiam in omnibus iuri suo, quod ex
prefata institutione habuit, renuntiavit. Nos tamen, ne defectum
sentiat in premissis, obedientiam in Honhamelen, quam ante deca-
natum habuit, sibi ex resignatione domini Gerhardi Halberstadensis
ecclesie prepositi nostri canonici, dimisimus et per presentes com-
muni consensu possidendam dimittimus, donec unum plaustrum tritici
et unum plaustrum siliginis, que dominus Iohannes scolasticus Montis
Hildensemensis a dicta obedientia in Kemme annue percipit, vacent,
que duo plaustra eidem domino nostro decano et suis successoribus
quolibet anno in festo sancti Michaelis obedientiarius prenarrate
obedientie sine contradictione aliqua ministrabit, et decanus noster
pro tempore ratione eiusdem annone, quam annue percipiet, nostro
capitulo in scribendis litteris providebit. Super quibus ne dubitari
possit, presentem litteram sigillo nostre ecclesie sigillatam dedi-
mus in perpetuum testimonium super eo anno domini m?. cec?. quarto,
kalendas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 389. Siegel des
Domkapitels.
1304. 707
1477. Abt Hildebrand des Godehardiklosters bekundet, dass der
Pfarrer in Giesen einen versumpften Teich hergestellt und lebenslänglich
zur Benutzung erhalten hat. Hildesheim 1304 Juli 13.
Nos Hildebrandus dei gratia abbas sancti Godehardi Hildense-
mensis presentibus protestamur, quod dominus Bertoldus plebanus
in Iesen quandam piscinam limositatibus repletam, desolatam et per
omnia inutilem ad usus suos solummodo vite sue temporibus de
nostra licencia requisita et beneplacito suis expensis et sumptibus
reformavit. Quo mortuo eadem piscina, quia in bonis nostris in
Iesen sita est, nostre redibit ecclesie. Successor autem noster si
cum dicto domino de eadem piscina litigare, quod absit, pre-
sumeret, quatuor marcis puri argenti sepius dicto domino datis,
quas ipsum expendisse recognoscimus, piscinam recipiat cessante
contradictione qualibet et offensa. In cuius rei testimonium sigillum
nostrum presentibus est appensa. Datum Hildensem anno domini
m‘, ccc®. quarto, in die sancte Margarete virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 49. Siegel des Abtes an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1478. Die Brüder Johann und Giseko (Chiseko) von Haverlah
verzichten vor den Rittern in Lichtenberg auf alles Recht an zwei
Hufen des Kl. Wöltingerode in Haverlah (Haverla). Lichtenberg 1304
August 2 (in die beati Stephani pape).
Huius rei testes sunt et renunciationi huiusmodi interfuerunt
dominus Aschwinus et Henricus fratres dicti de Walmede, dominus
Aschvinus de Saldere, Fredericus de Bortwelt, Andreas de Luttere,
dominus Pil de Levenstede, Lippoldus de Kramme milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 70. Siegel der beiden
von Walmoden und des von Bortfeld stark beschädigt, das des von Salder verloren.
1479. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Kl. Neuwerk bei Goslar einen Wald, genannt Biscupdale, !)
Abbedisdeler und Blivelde zur Feier seines Jahrgedächtnisses. Hildes-
heim 1304 August 6 (viii. ydus augusti).
1) Der Name bleibt zweifelhaft, hinter dem p oder vor dem d fehlt der Bogen,
und das e am Ende kann auch I sein; es scheint ursprünglich dan gestanden zu
haben, das in dale verändert wurde. dan — Dehne bezeichnet einen Waldthal.
Freundliche Mitteilung des Herrn Dombibliothekar J. Waechter in Hildesheim.
45*
708 1304.
Testes insuper sunt Heinricus decanus, Bernardus scolasticus,
Bernardus cantor, Otto Montis prepositus, Conradus de Valkensten,
Ludolfus de Woldenberch canonici ecclesie nostre Hildensemensis.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Neuwerk Nr. 54. Siegel
des Bischofs von den roten und grünen Seidenfäden verloren, das des Domkapitels
an gleicher Befestigung erhalten. Gedr. Bode, UB. III, S. 45 Nr. 70.
1480. Bischof Siegfried schenkt mit Willen des Domkapitels
dem Kl. Neuwerk bei Goslar den Zehnten einer Indago genannten
Rodung bei Astfeld (Astvelde). Hildesheim 1304 August 6 (viii. ydus
augusti).
Testes insuper huius sunt Heinricus decanus, Bernardus sco-
lasticus, Bernardus cantor, Otto Montis prepositus, Conradus de
Valkensten, Ludolfus de Woldenberch canonici ecclesie nostre Hil-
densemensis.
Nach Cop. gedr. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 47 Nr. 44,
Bode, UB. III, S. 46 Nr. 71.
1481. Bischof Siegfried vereinigt mit Zustimmung des Dom-
kapitels und des Volrad von Goslar, Archidiakons in Barum, die Kirche
in Flöthe (Flotede) mit dem Kl. Neuwerk bei Goslar und erhält von
diesem das Patronatsrecht der Kirche in Gross- Mahner (in magno
Mandere) und sechs Hufen in Lewe (Levede). Hildesheim 1304
August 8 (vi. idus augusti).
Testes insuper huius rei sunt Henricus decanus, Bernardus
scolasticus, Bernardus cantor, Otto Montis prepositus, Conradus
de Valkensten, Ludolfus de Woldenberch canonici ecclesie nostre
Hildensemensis.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Neuwerk Nr. 56. Von
den drei Siegeln an roten und grünen Seidenfäden nur Bruchstück des dritten er-
halten. Gedr. Bode, UB. III, S. 47 Nr. 72 und Lüntzel, Ältere Diözese S. 417, nach
Cop. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I, S. 48 Nr. 45. Die Gegenurk.
des Kl. Neuwerk gedr. Bode a. a. O. Nr. 73 nach Cop. VI, 11, doch Or. vorhanden
im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 390.
1482. Die Brüder von Bortfeld übergeben dem Bischof auf Wunsch
des Kl. Wienhausen eine Hufe in Gustedi und nehmen sie von ihm zu
Lehn. 1304 August 14. |
Nos Fredericus miles et Ludolfus famulus fratres dicti de Bort-
velde presentibus recognoscimus publice protestantes, quod nos et
1804. 709
nostri veri heredes dedimus venerabili domino nostro Hildensemensi
episcopo ob peticiones claustralium in Winhusen proprietatem unius
mansi siti in Gustede, ita videlicet quod iam dictum mansum a
domino nostro episcopo recipimus tytulo pheodali. Ne autem aliquis
dubitet in re ista, presens scriptum cum consensu nostrorum heredum
scilicet Ghevehardi et Frederici et Mechtildis nostrorum sigillorum
munimine dedimus roboratum, Datum anno domini m?. ccc?. quarto,
in vigilia assumptionis beate Marie virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 391a. Die beiden
Siegel wenig beschädigt.
1488. Die Ritter Aschwin (Asguinus) und Heinrich und der
Knappe Dietrich, Brüder von Wallmoden, übergeben dem Bischof (Sieg-
fried) auf Bitten des Kl. Wienhausen das Eigentum einer Hufe beim
Schlosse Lutter (Luttere) und nehmen sie von ihm zu Lehn. 1304
August 14 (in vigilia assumptionis beate virginis Marie).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 391. Siegel der
Aussteller und des Domherrn Dietrich von Wallmoden.
1484. Propst Dietrich, Äbtissin Margarete und der Konvent des
Kl. Wienhausen bekunden, dass Ritter Aschwin von Wallmoden (Wal-
medhe) eine Hufe in Lutter (Luttere) und Bitter Friedrich von Bort-
feld (Bortveldhe) eine Hufe in Gustedt (Gustede) dem Domstifte über-
geben haben als Ersatz für die Zehnten in Abbensen (Abbenhusen)
und Ahnsen (Anensen), welche das Domstift dem Kloster übereignet
hat. 1304 August 26 (in die sanctorum martirum Hyrenei et Habundi).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 392. Siegel des
Propstes und stark beschädigtes des Konventes.
1485. Gisko von Bröckeln und Söhne bekunden, einen Wald bei
Hahausen vom Bischof nur auf Lebenszeit erhalten zu haben. 1304
September 8.
Ego Gisko de Brukelde et Margareta uxor mea et filii mei
Henricus et Gisko et Iohannes presentibus recognoscimus et pro-
testamur, quod terminus lignorum, qui Ekhorst vocatur, et silvam,
que vulgariter Under der strate vocatur, ante nemus Wrochthuser
wolde iuxta Hagehusen, quos a venerabili domino Hildensemensi
episcopo ad tempora vite nostre libere possidemus, quod post mortem
nostram ad predictum dominum episcopum sine omni contradictione
pertinebunt. "Testes huius recognicionis sunt Iohannes de Barum
710 1804.
tunc pro tempore advocatus et Henricus et Hermannus fratres de
Dornten. Et hoc cum sigillorum nostrorum appensione protestamur.
Datum anno domini m. ccc?. quarto, in nativitate sancte Marie
virginis.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11 8. 620 Nr. 1174 im Kgl. St.-A. zu Hannover.
1486. Bischof Siegfried verkauft dem Deutschen Hause in Goslar
das Eigentum von achtehalb Hufen in Weddingen, welche ihm die
Brüder Hartmann und Burchard von Sulingen aufgelassen haben, und
erhält von jenen drei Hufen in Gross-Lewe gegen Zahlung von zwölf
Mark Silbers. Hildesheim 1304 September 18 (xiiii0. kalendas octobris).
Testes sunt Henricus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus
cantor, Otto prepositus Montis, Conradus de Valkensten, Iohannes
de Obergen canonici ecclesie nostre, Reyneco de Lapide canonicus
ecclesie sancti Mathie in Goslaria, Meinerus comes de Sladem,
Borchardus nobilis de Meynersem, Borchardus de Wildenstene,
Olrieus de Weverlinghen, Albertus Boc, Sifridus de Rutenberch,
lohannes de Oberghen milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wiedelah Nr. 5a. Siegel des Bischofs und
des Domkapitels an roten Seidenfäden gut erhalten. Gedr. Bode, UB. III, 8.54 Nr.77.
1487. Bischof Siegfried einverleibt die Kapelle in Berkum dem
Kl. Wienhausen und übereignet ihm elf Morgen und eine Hofstätte in
Berkum. Hildesheim 1304 Oktober 2.
In nomine domini amen. Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis
ecclesie episcopus omnibus in perpetuum. Recognoscimus per pre-
sentes, quod cum consensu capituli nostri necnon dilecti nobis in
Christo domini Henrici decani ecclesie nostre archidiaconi tunc
temporis in Solsceken capellam in Berkem a iure arcbidiaconi per
nos primo penitus absolutam auctoritate ordinaria ecclesie in Win-
husen incorporavimus et univimus cum omnibus suis attinentiis in
spiritualibus et temporalibus universis, et prepositus, qui pro tem-
pore fuerit in Winhusen, procurabit eandem in divinis officiis et de
redditibus disponet, prout sibi et conventui melius videbitur expedire.
Set circa dicm beati Galli quatuor libras cere archidiacono in Sol-
sceken singulis annis solvet et per hoc ab archidiaconi iure solutus
est et ad solum episcopum Hildensemensem, qui pro tempore fuerit,
respectum habebit. Tamen homines habitantes in Berkem synodum
in Solsceken velut antea frequentabunt. Contributio autem seu
1304. 711
collecta si qua danda fuerit de dicta capella pro rata triginta solidos
Hildensemensium denariorum idem prepositus respondebit. Preterea
undecim iugera indecimalia cum una area sita in Berkem, que pre-
positus et conventus supradicti & Gotfrido dicto Blage compararunt,
cum proprietate et omni iure eidem conventui in Winhusen dedimus
et donavimus propter deum libere et quiete possidenda, ita tamen
quod in missa, vigilis et orationibus post mortem nostram a con-
ventu memorato singulis annis memoria peragatur. Ne super hiis
dubium oriatur in posterum, presentem litteram inde scriptam sigillis
nostro et capituli nostri Hildensemensis necnon domini Henrici
supradicti fecimus communiri. "Testes sunt Henricus decanus, Ber-
nardus scolasticus, Bernardus cantor, Otto Montis prepositus, Con-
radus de Valkensten, Bernardus de Hardenberch canonici ecclesie
nostre, Sifridus de Alten canonicus ecclesie sancti Blasii in Brunswic,
Iohannes de Garslebutle, Willekinus de Gustede et Rotgerus filius
eius, Sifridus et Basilius de Rutenberch, Iohannes de Oberghen
milites et alii quam plures fide digni. Actum et datum Hildensem
anno domini millesimo trecentesimo quarto, viv. nonas octobris.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 189. Gut erhaltene Siegel des
Bischofs, des Domkapitels und des Domdechanten an roten und grünen Seidenfäden.
1488. Bischof Siegfried übereignet mit Zustimmung des Dom-
kapitels dem Kl. Wienhausen die Zehnten in Abbensen und in Ahnsen
(Anensen), welche der Knappe Ratze von Ütze (Uttesse) von ihm zu
Lehn hatte. Hildesheim 1304 (Oktober 2).
Testes sunt Henricus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus
cantor, Otto prepositus Montis, Bernardus de Hardenberch canonici
ecclesie nostre, Sifridus de Alten canonicus ecclesie sancti Blasii
in Brunswic, Iohannes de Garslebutle, Willekinus de Gustede et
Rotgerus filius eius, Basilius et Sifridus de Rutenberch et Iohannes
de Oberch milites.
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 138. Siegel des Bischofs und des
Domkapitels gut erhalten. Die Abschrift der Urk. des 14. Jahrhunderts in
Cop. IX, 265 S. 89 hat das Datum vi. nonas octobris.
1489. Ritter Siegfried von Bortfeld (Borveldhe) übereignet mit
Zustimmung seines Bruders Ludolf und seiner Söhne Friedrich und
Gebhard und auf Bitten des Kl. Wienhausen dem Domstifte eine Hufe
in Gustedt und nimmt sie von diesem zu Lehn. 1304 Oktober 11 (in
festo beatorum martirum Iusti et Arthemii).
712 1804.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 393. Die beiden
gut erhaltenen Siegel zeigen kreuzweise gelegt» Glevenstäbe.
1490. Die Grafen von Wohldenberg übertragen das Eigentum
eines ihnen resignierten Hofes in Astenbeck dem Kl. Derneburg für
neun Mark Silber. Im Schloss Werder 1304 Oktober 21.
Nos dei gratia Conradus, Iohannes, Ludolfus comites de Wolden-
berge — — notum — — esse volumus — —, quod nos cum con-
sensu omnium heredum nostrorum videlicet Ludolfi, Iohannis, Hin-
rici, Conradi, Hermanni, Willebrandi, Hoyeri, Iohannis et omnium,
quorum consensus requirendus fuerat, dimisimus et appropriando
contulimus ac in proprium dedimus pro animarum nostrarum remedio
necnon et pro novem marcis puri argenti claustro sanctimonialium
in Derneburg proprietatem curie in Astenbeke, quam Thidericus de
Novali a nobis in pheodo tenuit, ad nos spectantem cum omnibus
attinenciis videlicet mansis, areis, pascuis, pratis, silvis omnibusque
suis appendiciis, iuribus et utilitatibus ab omni iugo servitutis liberam
perpetuo possidendam promittentes, nos prefate proprietatis colla-
cionem ratam, firmam et in perpetuum inconvulsam habituros. In
huius rei — —. Testes huius appropriacionis sunt dominus Iohannes
Trobe et Hinricus filius eius, dominus Conradus dictus Raptor, Ar-
noldus de Elvede et alii quam plures fide digni. Datum in castro
Insula anno domini m?. ccc?. iiii9,, in die undecim milium virginum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 47. Gut erhaltene Siegel
der drei Aussteller.
1491. Der Provinezial- Meister des Deutschen Ordens in Sachsen,
Walther von Arnstein, und die Ritter des Deutsch- Ordenshauses in
Goslar übertragen dem Bischof Siegfried drei Hufen in Gross - Lewe
und erhalten von ihm zwölf Mark und achtehalb Hufen in Weddingen.
1304 Oktober 22 (in die beati Severi episcopi).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 394. Die beiden
Siegel wenig beschädigt. Gedr. Bode. UB. III S. 54 Nr. 78.
1492. Bodo von Homburg genehmigt mit Zustimmung seines
Bruders Heinrich, Domherrn, seiner Frau Agnes u. a. den Verkauf
von 31/g Hufen in Eimen (Eynem) durch seinen Oheim Bodo an das
Kl. Amelunzborn. 1304 Oktober 29 (in crastino Symonis et Iude
apostolorum).
, 4Abschr. des 14. Jahrh im Diplomat. des Kl. Amelunzborn I fol. 33 im
Landeshauptarchio zu Wolfenbüttel.
1804. 118
1498. Die Brüder Albert und Konrad von Wehre (Werre) ver-
kaufen dem Kl. Heiningen (Heninghe) vier Hufen und eine Hofstelle
in Altenrode (Oldenrodhe). 1304 November 25 (in die beate virginis
Katerine).
' Testes huius facti sunt dominus Henricus prepositus in Heninghe
et honesti milites dominus Spiringh, dominus Iohannes de Winninghe-
stede, dominus Iohannes de Gitlede et strennui famuli Borch(ardus)
et Borchardus de Asseborch.
Or. im Kogl.-St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 53. Beschädigtes Siegel des
Albert in grünem Wachs. Regest mit Zeugen Asseburger UB. II S. 29 Nr. 591
nach dem Kopialbuch im Landeshauptarchio zw Wolfenbüttel. Die Ritter Konrad
und Konrad der Jüngere von Boldensele genehmigen obigen Verkauf in einer Urk.
von 1304 Dezember 12 (in vigilia beate Lucie virginis et martiris), Or. a. a. O.
Nr. 53, die beiden Siegel stark beschädigt.
1494. Otto von Wohldenberg, Propst des Moritestiftes, übereignet
dem Pfarrer der Neustadt, Heinrich, vier Hufen, einen Hof und zwei
Hausstellen in Heersum (Hederkessen), die er für 40 Mark von seinem
Oheim, dem Domdechanten Heinrich, gekuuft, welcher sie von dessen
Oheim, dem Grafen Heinrich von Regenstein, erhalten hat, resigniert der
Äbtissin Margarete von Gandersheim diese Güter und entschädigt sie
durch ebensoviel Güter in Lebenstedt (Levenstede). 1304 November 26
(vi. kalendas decembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 395. Siegel des
Propstes gut erhalten. Regest Doebner, UB. I, S. 316 Nr. 576.
1495. Bischof Siegfried bekundet auf Grund einer Bestimmung
des mag. Gabriel, Pfarrers von Valbeneto in der Diözese Pisa, dass
dus Blasiusstift in Braunschweig nicht verpflichtet sei, den zum Schutze
des Heiligen Landes gemäss den Statuten des Konzils von Lyon zu
entrichtenden Zehnten fernerhin zu zahlen. Hildesheim 1304 Dezember 6
(in die Nicolai episcopi).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Ordinarius st. Blasii fol. 41 im Landes-
hauptarchiv zu Wolfenbüttel.
1496. Bischof Siegfried bescheinigt dem Kl. Derneburg den
Empfang des für das h. Land ausgeschriebenen Zehnten und hebt
alle wegen Nichtzahlens etwa verhängten kirchlichen Strafen auf.
Hildesheim 1304 Dezember 12.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus, collector
decime ab honorabili viro magistro Gabriele plebano plebis de
714 1304.
Valleneto Pysane dyocesis habente ad hoc plenum mandatum sedis
apostolice in Hildensemensi dyocesi deputatus, universis presens
scriptum visuris salutem in domino. Cum Woltherus prepositus in
Derneborch pro se et.. conventu ac monasterio in Derneburch de
decima in Terre sancte subsidium in Lugdunensi concilio instituta
iuxta nostre moderationis ac discretionis arbitrium consideratis et
inspectis diligenter eorum terreque et monasterii circumstantiis
sufficienter satisfecerit, ipsos ac eorum successores ad solutionem
seu prestationem ipsius decime in posterum aliqualem decrevimus
non teneri, et sí excommunicationem aliquam vel alter eorum a
tempore institutionis decime occasione predicta incurrerunt, eos
absolvimus et cum eis super irregularitate, si quam contraxerunt
divina officia celebrando vel se inmiscendo eisdem, misericorditer
in nomine domini dispensamus omnem ab eis inhabilitatem, maculam
seu notam penitus abolendo, et interdictum, si quod inpositum fuit
occasione predicta in monasterio prenominato, relaxamus. In cuius
rei — —. Datum Hildensem anno domini m?. ccc?. quarto, pridie
ydus decembris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 48. Beschädigtes Siegel
des Bischofs an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Sudendorf,
Registrum II, S, 175.
1497. Die Brüder von Wehre verkaufen dem Kl. Heiningen eine
Hofstelle mit der Holznutzung in Beuchte. 1304 Dezember 20.
Nos Albertus et Conradus fratres dicti de Wherre universis hoc
scriptum visuris recognoscimus pubplice protestando, quod conventui
in Heninghe unam aream in villa Bochtede sitam cum tercio dimidio
fructu, qui vulgariter holtenut dicuntur, et cum utilitatis fructu
universo tam in (pascuis) quam in villa simulque in campis vendi-
dimus iure,perpetuo possidendam, Ut igitur predicti conventus emptio
et (nostra) venditio firma et à nobis et & nostris heredibus inconvulsa
permaneat, nos super eo hanc contulimus cartulam nostri sigilli
munimine insignitam. Datum anno domini m?. c?c?c, iiii9., in vigilia
beati Thome apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 54. Siegel verloren, die Urk.
stark beschädigt, die Ergänzungen nach der Abschrift des 16. Jahrhunderts auf
Pergament a. a. O. Nr. 54a.
1498. Johann Busse vom Osterthor dotiert den von ihm gestifteten
Altar in der Andreaskirche mit Einkünften von fünf Pfund, welche
1304. 115
Ostern innerhalb zweier Jahre zu zahlen sind. Geschieht dies nicht,
so zahlt er dem Dechanten Ludolf und dem Kapitel 55 Mark zum An-
kauf der Einkünfte, wofür er Bürgen stellt. 1304 Dezember 21 (in
die beati Thome apostoli).
Or. im Stadtarchio zu Hildesheim Nr. 1258d. Siegel des Ausstellers und der
acht genannten Bürgen. Gedr. Doebner, UB. I, S. 317 Nr. 577.
1499. Ritter Ekbert von der Asseburg verkauft mit Zustimmung
seines Bruders Werner, Dechanten der (Neuen) Kirche zu Höxter, zwei
Holznutzungen (holtnut) im Walde von Dorstadt dem Kl. Heiningen.
1304 Dezember 24 (in vigilia nativitatis Ihesu Christi).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 55. Siegel verloren. Gedr.
hiernach Asseburger UB. II, S. 29 Nr. 593, Braunschw. Anzeigen 1750 S. 1569.
Diesen Verkauf versprechen die Brüder Burchard, Ritter, und Gunzelin, Knappe,
von der Asseburg aufrecht zu halten in einer Urk. von demselben Jahre ohne
Tagesangabe, Or. a. a. O. Nr. 56, beide Siegel verloren, gedr. im Auszug a. a. O.
S. 30 Nr. 594.
1500. Bischof Siegfried quittiert dem Kl. Neuwerk bei Goslar
über 29 Magdeburger Mark, die er für den päpstlichen Collector der
Zehnten, Pfarrer Gabriel von Valbeneto, aufgenommen hat. Hildesheim
1304 (vor Dezember 29).
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Siegel verloren. Nach
Cop. gedr. UB. des historischen Vereins für Niedersachsen I. S. 49 Nr. 46, nach
dem Or. Bode, UB. Ill, S. 58 Nr. 83. Ebenso bekundet er, von dem Domstift in
Goslar 50, von dem Priester der Königskapelle (de capella regis) eine, von dem
Pfarrer der Thomaskirche eine, von dem Pfarrer von st. Johann vor dem Rammels-
berg in Goslar eine Mark, (gedr. Zeitschrift des Harzvereins VI [1873] S. 175,
Bode Nr. 84), von dem Peterstifte, das er zugleich vom Kirchenbanne befreit,
10'!|a Mark, (gedr. Bode Nr. 85) erhalten zu haben.
1501. Der päpstliche Deputierte und Sammler der Unterstützungen
des h. Landes Pfarrer Gabriel von Valbeneto quittiert dem Bischof
Siegfried über 500 Mark als Restzahlung des ihm übergebenen Depo-
situms des h. Landes und des rückständigen Zehnten und hebt alle in
dieser Angelegenheit etwa erlassenen Exkommunikationen und Interdikte
auf. Magdeburg 1304 (1305) Dezember 29 (iiii. kalendas ianuarii).
Abschr. des 14. Jahrh. in Cop. VI, 11 S. 540 Nr. 924 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Sudendorf, Registr. II, S. 176, erwähnt Schmidt, UB. des Hoch-
stifts Halberstadt (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 21) S. 617 Anm. su Nr. 1734.
116 1304.
1502. Der Bürger Dietrich Friso d. Ä. bekundet, dass nach
seinem und seiner Frau Evece Tode seine Güter ın Bavenstedt (Baben-
stede) an den Bischof und das Domkapitel fallen sollen. 1304.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 396. Beschädigtes
Siegel des Ausstellers. Gedr. Doebner, UB. I, S. 318 Nr. 579.
1508. Der Rat der Neustadt bekundet, dass Remburg, Wittwe des
Dietrich von Asel, dem Bartholomäistift zum Seelenheil ihres Mannes,
doch unbeschadet dem Rechte der Bürger, eine Hausstätte beim Gos-
larischen Tore, die der Lambertikirche 18 Denare jährlich entrichtet,
geschenkt hat. 1304.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 19 mit beschädigtem
Siegel der Neustadt. Gedr. Doebner, UB. L S. 317 Nr. 578.
1504. Bürger Bernhard von Heyersum (Hogersem) verkauft dem
Propst Walther und dem Konvente des Klosters Derneburg fünf Hufen
in Astenbeck (Astenbeke) für 36 Mark Silber und stellt Bürgen. 1304.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 49. Siegel des Ausstellers
und der sechs Bürgen gut erhalten. Gedr. Doebner, UB. I. S. 318 Nr. 580.
1505. Bischof Siegfried übergibt dem Kl. Riechenberg den Zehnten
von anderthalb Hufen Land genannt Grebec, gelegen zwischen Neuhof
und Hahndorf. Hildesheim 1304.
Testes sunt Henricus decanus, Bernardus scolasticus, Bernardus
cantor, Otto prepositus Montis, Conradus de Valkensten, Bernardus
de Hardenberch, Ernestus de Indagine canonici ecclesie nostre.
Or. im diplomatischen Apparat der Universität Göttingen. Gut erhaltenes
Siegel des Bischofs, das des Domkapitels verloren. Gedr. Heineccius, Antiquit.
Goslar. S. 323, Bode, UB. III, S. 60 Nr. 86.
1506. Ritter Ludold von Escherde genehmigt den Verkauf von
drittehalb Hufen und einer Hofstátte in Sorsum durch Lambert von Sehlde
an die Kapelle in Wittenburg. Hallermund 1304.
Nos Ludoldus miles dictus de Esscherte una cum consanguineis
nostris videlicet Hugone et Iohanne recognoscimus presentibus et
testamur, quod venditionem duorum mansorum et dimidii et unius
aree in villa Socerum sitorum cum tocius iuris integritate necnon
libertatis eorum proprietate à Lamberto famulo dicto de Seledhe
capelle in Wittenborch et eius inhabitatoribus perpetuis ibidem
vitam religionis eligentibus factam ratam tenemus unanimiter atque
1305. 117
gratam, super qua presens scriptum fieri iussimus sigillo nostro in
testimonium roboratum. Datum et actum Halremunt anno domini
millesimo c?c0c9, j0j0j0jo,
Or. im Germanischen Museum in Nürnberg. Siegel verloren.
1507. Genannte Ritter und Knappen bekunden den Verzicht der
Poppe auf drei Hufen in Gáften, welche Johann von Escherde hanno-
verschen Bürgern verkauft. Hannover 1305 Januar ?.
Nos Lodewicus de Endelingeborstelde, Willebrandus de Reden,
Conradus Holtgreve, Everhardus de Rethen, Hartbertus de Mandeslo,
Olricus de Ilthene, Thidericus de Godenstede, Ludolfus de Golturne
milites necnon Hardeko de Endelingeborstelde, Johannes et Sifridus
de Roden, Borchardus de Wetberge, Luderus de Hanense famuli
recognoscimus publice in hiis scriptis, quod nobis aliisque quam
pluribus viris fide dignis presentibus domina Hampe mater domini
lohannis Escherten militis necnon Bruningus et Thidericus Poppe
fratres eiusdem domini Io(hannis) renunciaverunt penitus omni iuri,
quod eis competebat seu in futurum competere poterat in tribus
mansis sitis in Giftene de sua bona ac libera voluntate. Protestamur
eciam, quod dictus miles dominus Io(hannes) Escherte dictos tres
mansos vendidit pro sexaginta marcis Bremensis argenti Hermanno
de Rintelen et Thiderico fratri suo civibus in Honovere et illos cum
omni iure, utilitate et proventu eorum eisdem H(ermanno) et Thi-
(derico) iure contulit pheodali promittens eis fide data, ut illos eciam
conferet in pheodo amicis suis quoscumque ei duxerint presentandos,
et quod ipsis de evictione firmam faciat cautionem. Cuius rei nos
testes sumus et in maiorem evidentiam testimonii nos milites ac
famuli, qui sigilla habemus, presentes litteras nostris sigillis fecimus
roborari. Nos vero, qui sigillis caremus, eorum contenti sumus
testimonio sigillorum. Actum et datum Honovere anno domini
m. ccc®. quinto, in crastino epiphanie domini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 77. Von den sieben Siegeln
nur die beiden letzten, des Dietrich von Gadenstedt und des Ludolf von Goltern,
erhalten, aber beschädigt. Auf der Rückseite der Urk.: bona in Giftene olim ad
vicariam ss. Petri et Pauli. Ritter Johann von Escherde bekundet den Verzicht
seiner Mutter und seiner Brüder und den Verkauf vor obigen Ausstellern und vor
Willekin von Bolzum (Boltessem) als Zeugen in einer besonderen Urk. mit dem-
selben Datum, Or. a. a. O. Nr. 78 mit dem Siegel Johanns an dem von der Urk.
geschnittenen Pergamentstreifen, das zwei Adlerklauen zeigt.
118 1305.
1508. Graf Albert und die Brüder Günther und Heinrich,
Domherr, Grafen von Schwalenberg resignieren dem Erzbischof (Gerhard)
von Maine den Zehnten in Hollenstedt auf Bitten Bodos von Homburg,
der den Zehnten von ihnen zu Lehn hat, zu Gunsten des Kl. Amelunz-
born. 1305 Januar 26 (in crastino conversionis sancti Pauli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Amelunzborn Nr. 4. Von den sieben Siegeln
an grauen Hanfschnüren fehlt das dritte, die andern beschädigt.
1509. Der päpstliche Legat Gabriel, Sammler der Beiträge zur
Unterstützung des h. Landes, bescheinigt dem Moritzstifte die Zahlung
des rückständigen Zehnten. Magdeburg 1305 Januar 27.
Noverint universi presentes litteras inspecturi, quod nos Gabriel
plebanus de Valbeneto,!) collector decime legatorum et obventionis
cuiuslibet Terre sancte deputatorum subsidio in Maguntina, Treve-
rensi, Coloniensi, Bremensi, Magdeburgensi et Salceburgensi?) pro-
vintiis per sedem apostolicam deputatus protestamur et recognosci-
mus, quod de neglecta decima et non soluta ecclesie sancti Mauricii
in Monte apud muros Hildensemenses reverendo patri et domino
Sifrido Hildensemensi episcopo. cui in negocio dicte neglecte decime
commisimus vices nostras, fuit per prepositum et decanum et capi-
tulum dicte ecclesie satisfactum, quam satisfactionem ratificamus
et approbamus et dictam ecclesiam ab omni neglecta decima ab-
solvimus per presentes auctoritate apostolica, qua fungimur in hac
parte. In cuius rei testimonium sigillum}nostrum presentibus duxi-
mus apponendum. Datum Magdeburg anno domini m?. ccc?. v9.,
vi. kalendas februarii.
Aschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 42 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Im Ordinar. st. Blasii fol. 41 im
Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel aus dem 14. Jahrhundert eine im Wesentlichen
gleichlautende Urk. betr. das Blasiusstift in Braunschweig.
1510. Die Brüder Otto und Volrad Grafen von Valkenstein ver-
kaufen mit Zustimmung ihrer Brüder Konrad, Dompropstes in Hildes-
heim, und Heinrich, Propstes des Marienstiftes und Domherrn in Halber-
stadt, und ihrer Söhne Friedrich, Otto Domherrn in Magdeburg und
Burchard Domherrn in Halberstadt dem Kl. Helfta drei Hufen ebenda.
1305 Februar 1 (in vigilia purificacionis beatissime dei genitricis
virginis gloriose).
I) Cop. Valleneto. — *) Cop. Saheburgensi.
1305. 119
Gedr. Krühne, UB. der Klöster der Grafschaft Mansfeld (Gesch.-Quellen der
Provinz Sachsen XX) S. 158 Nr. 56.
1511. Bodo von Homburg und Sohn Heinrich verkaufen mit Zu-
stimmung ihres Bruders bez. Oheims Heinrich, Domherrn, und der
anderen Angehörigen dem Kl. Amelunzborn den Zehnten in Hollenstedt.
1305 Februar 1 (in vigilia purificationis Marie virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Amelunzborn Nr. 5. Siegel des Bodo und
des Domherrn von den roten und grünen Seidenfüden verloren, die Siegel des
Grafen Moritz von Spiegelberg und Günther von Schwalenberg sowie des Heinrich,
Neffen des Bodo von Homburg, an gleicher Befestigung beschädigt.
1512. Der Rat der Stadt bekundet, dass Hildebrand von Uppen
(Uppum), Ratsherr, und sein Bruder Hermann, von Bischof Siegfried
belehrt, allen Ansprüchen an den Zehnten der Rodung bei Uppen zu
Gunsten des Kl. Marienrode entsagt haben. 1305 Februar 1 (in vigilia
purificationis beate Marie virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 10. Älteres Stadtsiegel.
Gedr. Marienroder UB. S. 152 Nr.140, Doebner, UB. I, S. 319 Nr. 581.
1513. Ritter Bertold von Oldershausen garantiert für den Vertrag
zwischen Bodo von Homburg und Lippold von Rössing. Hohenbüchen
1305 Februar 15.
Nos Bertoldus de Oldwerdishusen miles recognoscimus in hiis
scriptis, quod compositionem, que facta est coram domino episcopo
Hildensemense super discordia, que movebatur inter dominum de
Honborg Bodonem et Lippoldum de Rottighe militem, una cum aliis
amicis domini Lippoldi iam dicti domino de Honborg ex parte domini
Lippoldi promittimus firmiter observandam. Que compositio durabit
omni ipsius vita et filiorum suorum, quod protestamur nostro sigillo,
quod presentibus est apensum. Datum in Honboken anno domini
m?. cce. quinto, in crastino Valentini martiris.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Col. Or. Des. 31, Homburg Nr. 3. Siegel
zur Hälfte verloren.
1514. Graf Heinrich von Reinstein vertauscht mit dem Kloster
Derneburg zwei Hufen in Astenbeck gegen zwei Hufen in Stidiem.
1305 Februar 25.
Henricus dei gratia comes de Regensten recognoscimus et pre-
sentibus publice protestamur, quod nos de beneplacito et consensü
120 1305.
heredum nostrorum ac eciam dilecti consanguinei nostri venerabilis
viri domini Henrici de Woldenberge Hildensemensis ecclesie decani
assignavimus et dimisimus claustro sanctimonialium in Derneborch
Hildensemensis dyocesis proprietatem duorum mansorum in Asten-
beke, quos Theodericus de Novali de manu nostra in pheodo tenuit,
cum areis et omnibus suis appendiciis tam in villa quam in campo
libere et quiete ab omni advocacie iugo perpetuo possidendam. In
cuius rei restaurum sive reconpensam dicti claustri conventus pro-
prietatem duorum mansorum in Stidiem, quos Eylardus de Nette
a nobis in pheodo tenet, cum omnibus suis attinenciis nobis ac
nostris iustis heredibus reassignavit et dimisit. In huius — —.
Huius rei testes sunt dominus Otto prepositus montis sancti Mauricii
extra muros Hildensemenses et magister Mathias eiusdem loci cano-
nicus et alii quam plures. Actum et datum anno domini m?. ccc.
quinto, in crastino beati Mathie apostoli.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 50. Beschädigtes Siegel des
Grafen und gut erhaltenes des Domdechanten.
1515. Bischof Siegfried verbietet dem Domkapitel die Veräusserung
des Kirchengutes. Hildesheim 1305 März 10.
Siffrydus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus honora-
bilibus viris . . preposito, decano totique eiusdem ecclesie capitulo
sinceram in domino karitatem. Cum alienaciones, obligaciones seu
permutaciones rerum ecclesiasticarum inconsultis episcopis fieri
canonica perhibeant instituta, nos provida deliberacione pensantes,
quod plus timeri solet quod specialiter iniungitur quam id quod gene-
raliter imperatur, discrecioni vestre in virtute sancte obediencie
districtius inhibemus, ne de cetero absque nostro speciali consensu
aliqua bona ecclesie nostre predicte alienare, obligare seu vendere
perpetuo vel ad tempus aut eciam ypotece vel pignoris tytulo obli-
gare aliqualiter presumatis. Verum si secus ab aliquo seu aliquibus
contigerit attemptari, auctoritate ordinaria presentibus decrevimus
irritum et inane aliis canonibus alienatoribus seu presumptoribus
huiusmodi obviantibus nichilominus in suo robore duraturis. Datum
Hildensem anno domini m?ccc? quinto, vi. ydus marcii.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11 S. 10 Nr. 17 im Kgl. St.-A.
zw Hannover.
1516. Knappe Brand von Linden (Lindede) bekundet, dass, wenn
ihm vom Bischof Siegfried oder dessen Nachfolger 31 Mark gezahlt
1805. 721
werden, zwei und eine halbe Hufe in Holle an jenen zurückgehen sollen.
1305 März 10 (viP. idus marcii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 398. Beschädigtes
Siegel an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, das Wappen geteilt,
im unteren Felde drei Kesselhaken neben einander.
1517. Die Grafen Albert und Günther von Schwalenberg be-
kunden, mit Zustimmung ihrer Verwandtschaft, darunter der Domherr
Heinrich, Bruder des Günther, dem Erzbischofe (Gerhard) von Mainz
die Zehnten in Hollenstedt und Stöckheim (Stockem) auf Bitten Bodos
von Homburg, der die Zehnten von ihnen zu Lehn hat, aufgelassen zu
haben. 1305 März 13 (in crastino beati Gregorii pape).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Amelunzborn Nr. 10. Die sieben Siegel
an weissen Hanfschnüren wenig beschädigt.
1518. Bischof Siegfried beauftragt den Propst von Lamspringe,
dem altersschwachen Pfarrer in Graste den Geistlichen Bodo von
Drispenstedt als Koadjutor beizugeben. Hildesheim 1305 März 13.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus dilecto in
Christo . . preposito in Lammespringhe salutem in domino. Cum
discretus vir rector ecclesie parochialis in Grashorst propter con-
tinuam corporis infirmitatem et non modicam senectutem, qua gra-
viter opprimitur, regimini eiusdem ecclesie non sufficiat populoque
sibi commisso commode preesse non valeat aut prodesse, nos volentes
ipsius miserie misereri discretioni vestre iniungimus per presentes,
quatinus Bodonem clericum de Drispenstede, virum ut speramus
utique providum, eidem coadiutorem auctoritate nostra ordinaria
deputetis sibi curam animarum ac regimen dicte ecelesie committentes,
iniungentes eidem, ut clericum debilem predictum karitative per-
tractet ac necessaria ministret iuxta ecclesie facultates ac alias circa
eundem et etiam divinum officium sollicitus existat, ut ex hoc suam
possimus benivolentiam in domino commendare. Datum Hildensem
anno domini m?. ccc?. quinto, iii. ydus martii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 91. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1519. Bischof Siegfried genehmigt, dass das Kl. Ringelheim,
durch Schuldenlast gedrückt, seine Güter in Wackersleben dem Blasius-
stifte in Braunschweig verkauft. Liebenburg 1305 März 29.
Hildesh. UB. ILU. 46
m ——————— —-
122 1305.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus universis
audituris presentia seu visuris salutem in domino. Cum monasterium
in Ringelem gravi onere debitorum quam plurimum gravaretur, . .
prior ac . . conventus eiusdem monasterii, cum . . abbatem illis
temporibus non haberent, bona, que prefatum monasterium in
Wackersleve hactenus dinoscitur habuisse, dilectis nobis in Christo
. . decano ac . . capitulo ecclesie sancti Blasii in Brunswic cum
omni iure et proprietate legitime vendiderunt humiliter postulantes,
quatenus venditionem huiusmodi ratificare auctoritate ordinaria
curaremus. Nos itaque devotis ipsorum precibus inclinati venditionem
prefatam gratificamus, ratificamus ac etiam approbamus sub pre-
sentium testimonio litterarum. Datum Levenborch anno domini
m?. ecc?. v?9., quarto kalendas aprilis.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienburg Nr. 180. Siegel
des Bischofs von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1520. Edelherr Ludolf von Hessen überträgt das Eigentum von
zwei ihm resignierten Hufen Landes und eines Hauses in Hohenhameln
dem Johannishospital. Wolfenbüttel 1305 April 1.
In nomine domini amen. Ludolfus nobilis de Hesnem omnibus
inperpetuum. Noverint universi, quod duos mansos nostre proprie-
tatis Honhamelen sitos, nobis a Frederico et Bertoldo fratribus
dictis de Hersleve, quos a nobis in feodo tenuerant, libere et sine
conditione aliqua resignatos de pleno consensu dilecti fratris nostri
domini Thiderici de Hesnem, canonici ecclesie Halberstadensis, et
Wilradi fllii nostri ac omnium heredum nostrorum hospitali sancti
Iohannis in Dammone extra muros civitatis Hildensemensis ex pro-
motione speciali honorabilis viri et nobilis domini Henrici de Wolden-
berch decani ecclesie Hildensemensis in remedium anime nostre
dedimus et presentibus damus et in possessionem perpetuam tradi-
dimus et per presentes tradimus dictos mansos cum curia in eadem
villa et cum omnibus iuribus et pertinentiis — — —, et promittimus
per presentes dicto hospitali prestare de prefatis bonis veram et
legitinam in omnibus warandiam. In quorum felicem memoriam et
perpetuam firmitatem sigillum nostrum et fratris nostri predicti
presentibus apponi fecimus in testimonium perpetuum et cautelam.
Et nos Thidericus predictus dei gratia Halberstadensis eeclesie
eanonicus premissis propter deum et anime nostre remedium con-
sentientes sigillum nostrum presentibus duximus apponendum. "Testes
1305. 723
sunt dominus Ecbertus de Asseborch miles, Wlradus de Lengede,
Conradus de Wendessem, Henricus de Stockem, Bertoldus de Hers-
leve famuli, Georgius de Hedelendorph, dominus Henricus plebanus
nove civitatis Hildensemensis, dominus Ludegerus procurator hospi-
talis predicti et Henricus rector capelle in Veltborch. Datum Wifel-
butle anno domini m?. ccc®. quinto, feria quinta post dominicam
Letare.
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1837. Die beiden Siegel von den
Pergamentstreifen verloren. | Regest Doebner, UB. I, S. 319 Nr. 582, Asseburger
UB. IL, S. 31 Nr. 600.
1521. Die Grafen Albert, Heinrich und Günther von Schwalen-
berg übertragen mit Zustimmung des Domherrn Heinrich, des Bruders
des Günther, und anderer Verwandten dem Kl. Amelunxborn drei
Hufen in Stöckheim (Stockem), die es von den Edeln von Homburg
gekauft hat. 1305 April 1 (kalendis aprilis).
Gedr. Scheidt, Vom Adel, Mantiss. S. 418.
1522. Abtissin Sophie von Gandersheim übereignet dem Bischof
Siegfried acht Hufen in Gross- und eine Hufe in Klein-Lewe mit dem
Patronatsrecht der Kirche und erhält dafür von jenem ein Allod mit
Zubehör und das Patronatsrecht der Kirche in Wetteborn. Ganders-
heim 1305 April 2.
Nos Sophia dei gratia abbatissa ecclesie sancte Marie in Gan-
dersem recognoscimus dilucide per presentes, quod unanimi consensu
tocius nostri capituli accedente bona nostra videlicet octo mansos
in campo ville maioris Levede a iure advocatie non inmunes et unum
mansum in campo minoris Levede cuiuslibet iuris advocatie expertem
eum areis et aliis attinentiis tam in villis quam in campis donamus
et donavimus venerabili in Christo patri ac domino Sifrido Hilden-
semensis ecclesie episcopo cum iure patronatus in perpetuum eadem
bona cum proprietate et singulis suis pertinentiis in silvis, pratis,
pascuis, nemoribus, viis et inviis, aquis aquarumque decursibus et
piscationibus in prefatum dominum episcopum et eius successores
dicte Hildensemensis ecclesie episcopos presentibus transferentes,
volentes nichilominus, ut ius patronatus ecclesie in Levede cum
universitate sua transeat ad eosdem. Ne igitur ex huiusmodi dona-
tione ecclesia nostra aliqualiter lederetur, venerabilis dominus epi-
Scopus ecclesie predicte accepti beneficii non inmemor volens nobis
46*
124 1305.
et ecclesie nostre fruetuosam facere!) recompensam, cum pleno con-
sensu sui capituli allodium sex mansorum in Weteborne et decimam
eorundem mansorum et unum mansum litonicum ibidem et Hermannum
litonem suum cum areis et aliis attinentiis tam in villa quam in
campis nobis et succedentibus abbatissis nostreque ecclesie donavit
ac liberaliter erogavit dictum allodium et mansos premissos cum
omni iure et proprietate in nostram ecclesiam transferendo. Insuper
per venerabilem dominum episcopum prefatum favorabiliter est ad-
iectum, ut ius patronatus ecclesie in Weteborne cum predicta uni-
versitate sua transeat ad nos et succedentes nobis nostre ecclesie
quaslibet abbatissas, prout in litteris super hiis confectis plenius
continetur. Ut autem — —. "Testes autem huius rei sunt dominus
Henricus decanus maioris ecclesie Hildensemensis, dominus Ernestus
de Indagine, dominus Lippoldus de Stockem et dominus Bernardus
de Hardenberch canonici ibidem, dominus Fredericus, dominns Hen-
rieus Bruninghi, dominus Daniel de Westerhove et dominus Henricus
de Honstad canonici predicte ecclesie in Gandersem, dominus
Albertus Boc, dominus Wedekindus de Garslebutle, dominus Bold-
winus de Stenberch et dominus Ecbertus de Vreden milites et alii
quam plures fide digni. Datum Gandersem anno domini millesimo
trecentesimo quinto, quarto nonas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr, 398. Beschädigte
Siegel der Äbtissin und des Kapitels. Gedr. Harenberg, Hist. Gandersh. S. 796.
Die Gegenurk. des Bischofs Siegfried vgl. Hüberlin, Analecta medii aevi S, 555,
Transsumt von 1322 im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
1528. Ritter Balduin von Steinberg bekundet, dass Knappe
Ludolf von Sehlde die Güter in Sehlde von ihm unter denselben Be-
dingungen besitzt wie einst von Bischof Siegfried, und sichert ihm in-
betreff der Güter volle Gewähr zu. 1305 April 3 (sabato quando
cantatur Sitientes).
Gedr. nach Cop. Bode, UB. III, S. 68 Nr. 96.
1524. Abt Widekind des Kl. Marienrode macht mit dem Kämmerer
Ludolf, Ritter, einen Kaufvertrag wegen dessen Güter in Tossem mit
Vogtei, Holegrafschaft, Holzgerechtigkeit, Mühlen, der Fischerei in der
Innerste (Indistria), der Loge (Ludinghe) und der Beuster (Bostere),
einer Hufe in Ochtersum (Oghtersem) mit dem Zehnten, dem Patronats-
l) facere über der Zeile nachgetragen.
1305. 125
rechte der Kirche und einer Hufe genannt Ou, einer Hausstelle in
Harlessem, zweier Hufen des Moritzklosters und zweier der Grafen
von Wohldenberg und einer Hausstelle in Barienrode (Berningherode).
1305 April 4 (dominica qua cantatur Iudica).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 111. Siegel des Abtes und
des Kümmerers (zwei Querbalken) wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB.
S. 153 Nr. 141.
1525. Die Brüder von Harsleben verkaufen dem Johannishospital
in der Dammstadt zwei Hufen Landes und eine Kurie in Hohenhameln,
nachdem sie sie den Edeln von Hessen als Lehnsherrn resigniert und
diese sie dem Spital überwiesen haben. Hildesheim 1305 April 5.
In nomine domini amen. Noverint universi, quod nos Frede-
ricus et Bertoldus fratres dicti de Hersleve vendidimus et pre-
sentibus vendimus hospitali ecclesie sancti Iohannis in Dammone
extra muros Hildensemenses duos mansos et unam curiam Hon-
hamelen sitos pro viginti sex marcis examinatis cum omni iure et
utilitate tam in villa quam extra villam perpetuo sine impedimento
aliquo possidendum, et renuntiamus per presentes omni iuri, quod
in eisdem bonis habuimus, et sicut eadem bona hactenus habuimus
dicto hospitali in solidum dimisimus et dimittimus per presentes,
nullum ius penitus nobis aut nostris heredibus reservantes. Et quia
prefata bona a nobili viro domino nostro Ludolfo de Hesnem in
feodo tenuimus, eidem nobili ore et manu predicta bona resignavimus,
qui nobilis proprietatem sive dominium dictorum bonorum ante
castrum Wifelbutle de consensu pleno fratris sui et filii sui Wlradi
dicto hospitali dedit et per suas autenticas litteras integraliter
assignavit. Super quibus ne dubium oriatur, sigilla nostra et sigilla
honorabilium virorum Henrici decani Hildensemensis ecelesie pii
promotoris huius emptionis, Ottonis prepositi Montis Hildensemensis,
Henrici et Iohannis comitum de Woldenberch ad rogatum nostrum
presentibus sunt appensa. Et nos dei gracia Henricus decanus,
Otto prepositus dicti de Woldenberch, Henricus et Iohannes comites
de Woldenbergh predicti sigilla nostra ad instantiam dictorum fra-
trum et domini Ludegeri vicarii ecclesie Hildensemensis provisoris
prefati hospitalis presentibus duximus apponenda. Datum Hildensem
anno domini m. ccc?. quinto, nonas aprilis.
Or. in der Bibl, des histor. Vereins für Niedersachsen zu Hannover. Von
den sechs Siegeln das des Friedrich von Harsleben (Greifenkopf nach rechts),
des Domdechanten und der beiden Grafen von Wohldenberg erhalten.
126 1305.
1526. Domherr Johann und Ritter Hildemar, Brüder von Oberg,
schenken dem Marienhospital in Braunschweig zwei Hufen in Timmerlah,
welche ihnen Konrad und Heinrich, Söhne des verstorbenen Johannes
Elyae, aufgelassen haben. 1305 Mai 1 (in die beatorum apostolorum
Philippi et Iacobi).
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Die beiden Siegel an gelben Seiden-
schnüren. Gedr. Pistorius, Amoen. histor.-iurid. VIL S. 2375, Hänselmann, UB.
der Stadt Braunschweig II, S. 289 Nr. 557.
1527. Die Edeln von Meinersen übereignen dem Kl. Wöltingerode
vier Hufen in Gross- und fünf Hufen mit Mühle und Teich in Klein-
Mahner für 26 Mark Silber. 1305 Mai 1.
Nos Borchardus et Luthardus milites, Conradus quoque famulus
nobiles de Meinersen — — volumus esse notum firmiter protestantes,
quod intuitu dei omnipotentis et sancte Marie matris ipsius ac pro
salute et remedio animarum nostrarum parentumque nostrorum
ecclesie et conventui sanctimonialium in Woltingrode cum consensu
nostrorum heredum et omnium, quorum intererat consentire, dedimus
damusque in hiis scriptis proprietatem novem mansorum, quatuor
in maiori Mandere et quinque in minori Mandere sitorum, cuiusdam
quoque molendini, quod vocatur Dicmole, et tercie partis mangne
piscine in minori Mandere cum omnibus bonis attinenciis in villis,
areis, in campis et silvis, pratis et pascuis ac omni utilitate eorum-
dem, quos hactenus .. Boldewinus famulus de Harlingberch a nobis in
pheodo tenuit, quemadmodum etiam pater ipsius . . Boldewinus miles
de Harlingberch et predecessores sui parentes possederunt. Idem
vero . . Boldewinus eosdem mansos nobis rite et racionabiliter re-
signavit et nos habentes ipsos in manu nostra donavimus memoratis
ecclesie et conventui proprietatis tytulo perpetue possidendos. Huius
igitur in recompensam donationis acceptam prepositus et abbatissa
dicti conventus viginti et sex marcas puri argenti nobis persolve-
runt. In quorum omnium robur ac evidens testimonium presens
hoc scriptum inde confectum sepedictis ecclesie et conventui dedimus
nostris sigillis communitum. Testes siquidem huius facti sunt
dominus Henricus decanus maioris ecclesie in Hildensem, dominus
Otto prepositus Montis extra muros eiusdem civitatis, dicti de
Woldenberch, dominus Thidericus prepositus Novi operis in Gos-
raria, nobiles quoque viri . . Conradus et lohannes milites ac Lu-
dolfus famulus comites de Woldenberch et de Insula et alii quam
1305. 127
plures fide dingni. Actum et datum anno domini m?, cec®. quinto, in
die beatorum Philippi et Iacobi apostolorum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 71. Die drei Siegel am
Rande beschädigt. Die Uebertragung derselben Güter durch die Brüder Heinrich,
Bruno und Johann von Harlingeberg von demselben Jahre ohne Tagesangabe;
Or. a. a. O. Nr. 75, Siegel des Heinrich, beschädigt, zeigt rechts springenden Hirsch
mit Decke bedeckt. Regest Bode, UB. III, S. 70 Nr. 98.
1528. Bischof Siegfried bekundet, dass Heinrich, Sohn des Ritters
Basil von Bautenberg, allen Ansprüchen an vier Hufen in Bautenberg,
welche das Ki. Marienrode von Basil gekauft hat, entsagt. Hildes-
heim 1305 Mai 5 (quarta feria proxima post dominicam qua cantatur
Misericordia domini).
— — presentibus domino Basilio de Rutenbergh, domino Alberto
Bok militibus, Thiderico de Solede, Iohanne de Burghdorpe capellanis
nostris, Lamberto de Selede, Hermanno de Stemne, Betemanno
Puteclario et Stephano famulis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 112. Siegel des Bischofs
von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Marienroder
UB. I, S. 155 Nr. 142.
1529. Bischof Albrecht von Halberstadt gestattet, dass die Kapelle
in Warsleben von der Kirche in Ausleben getrennt und auf das KI.
Marienthal übertragen wird, nachdem Bischof Siegfried und das Dom-
kapitel das Patronatsrecht der Kapelle dem Kloster und das Kloster
der Kirche im Ausleben eine Hufe daselbst geschenkt hat. Halberstadt
1305 Mai 15 (ydus maii).
Regest nach dem Or. inWolfenbüttel Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt III
(Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 27), S. 14 Nr. 1762.
1580. Konrad und Johann, Ritter, und Ludolf, Knappe, Grafen
von Wohldenberg übertragen dem Kl. Wöltingerode das Eigentum einer
Hufe in Dudingerode, die Werner vom Stein (de Lapide) von ihnen
zu Lehn gehabt und ihnen resigniert hat. 1305 Mai 16 (in die Pere-
grini martiris).
Huius rei testes sunt dominus prepositus Novi operis in Gos-
laria, dominus Albertus et dominus Hermannus fratres de Gowisch
et dominus Trobo milites, Arnoldus de Elvede, Arnoldus de Leven-
stede, Iohannes de Barem et Herzo filius suus.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 72. Die drei Siegel
wenig beschädigt. Gedr. Bode, UB. III, S. 74 Nr. 104.
128 1805.
1581. Props? Bertold und das Kapitel des Bartholomäistiftes
bestimmen eine Hausstelle, genannt Dicdamp, zur Beleuchtung des
Chores und des Schlafhauses und eine andere bei der Katharinenkapelle,
die zur Propstei gehört, zur Bekleidung; jene Hausstelle habe der
Bürger Hermann von Emmerke (Embreke) für die Kustodie gekauft
zum Unterhalt einer Kerze in der Mitte der Kirche, doch mit der Be-
dingung, dass der Kustos Helmold die Hausstelle lebenslänglich besitze.
Zur Beleuchtung des Chores sollen ferner Einkünfte aus der Meierei
in Gross-Bevelthe und aus einer Kurie bei der Katharinenkapelle
verwendet werden. 1305 Mai 18 (xv?. kalendas iunii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 20. Siegel des Propstes
und des Konventes. Gedr. Doebner, UB. I, S. 320 Nr. 583.
15:52. Ernst von Hagen (de Indagine), Domherr und Archi-
diakon in Alfeld, genehmigt die durch Bischof Siegfried vollzogene
Übertragung der Kirche in Wetteborn (an die Marienkirche in Ganders-
heim). Hildesheim 1305 Mai 20 (feria quinta post dominicam qua
cantatur Cantate domino).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Maria in Gandersheim Nr. 34.
Siegel von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
15883. Der Edele Bodo von Homburg verkauft mit Zustimmung
seines Bruders Heinrich, Domherrn, seiner Schwester Sophie, seiner
Frau Agnes und seiner Kinder dem Kloster Amelunzborn eine Hufe
in Odagsen (Osdaghessen) 1305 Mai 23 (x. kalendas iunii).
Gedr. Orig. Guelf. IV, S. 500, im Auszuge Falke, Tradit. Corb. S. 875.
1534. Propst und Kapitel des Moritzstiftes gewähren sich gegen-
seitig nach dem Vorbilde des Domkapitels ein Gnadenjahr. 1305 Mai 25.
In nomine domini amen. Nos de gratia Otto prepositus, Lude-
gerus decanus et capitulum ecclesie sancti Mauricii montis Hilden-
semensis recognoscimus et notum facimus universis, quod, dum
propter pericula et dampna gravia ex discordiis et guerris variis
provenientia per defectum fructuum prebendarum et proventuum
nostrorum non modieum gravaremur, cupientes nobis et nostre
ecclesie via cautiore quam potuimus providere, prout a spirituali
matre nostra videlicet capitulo ecclesie Hildensemensis didicimus,
eius vestigia secuti nos Otto prepositus personis dicti capituli nostri
Montis nunc existentibus et in futurum succedentibus in omnibus bene-
1805. 729
flciis, que ad nostram collationem pertinent ad presens vel!) in
futurum pertinebunt cum omni iure et utilitate, annum gratie in-
dulsimus et presentibus indulgemus. Et nos capitulum prefatum
benignitati eiusdem domini nostri Ottonis prepositi respondere?) et
providere cupientes?) sibi et suis successoribus idem fecimus ac eis
in prepositura et in omnibus iuribus et utilitatibus, que ad preposi-
turam pertinent aut pertinebunt, annum gratie dedimus et damus
liberaliter per presentes hoc modo videlicet, quod si aliquis inter
nos scilicet prepositum et personas capituli predicti ante diem beati
Iacobi apostoli obierit, annum tunc instantem pro anno gratie habebit,
si vero in ipso die aut post diem beati Iacobi obierit, annum tunc
presentem, quia ipsum iam) in possessione habere incepit, libere
habebit et annum sequentem pro anno gratie optinebit, secundum
quod in nostra maiori ecclesia observatur. Volumus eciam) et
communi consensu statuimus, eundem annum gratie decano et celle-
rario nostro in suis dignitatibus et personatibus, que ad communem
electionem pertinent, observari. Item prefatum annum gratie eodem)
modo in obedientiis nostris statuimus observandum, salva nichilomi-
nus ordinatione, quam de anno gratie in prebendis nostris firmiter
observamus. In quorum felicem memoriam et perpetuam utilitatem
presentem litteram inde conseriptam sigillis nostro scilicet Ottonis")
prepositi et capituli predicti fecimus sigillari. Actum et datum anno
domini m, ecc?. quinto, viii?, kalendas iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Moritzstift Nr. 79, Siegel des Propstes verloren, des Kapitels gut erhalten,
und Nr. 80 (B), beide Siegel beschädigt.
1535. Das Domkapitel und Bischof Siegfried hestätigen und ge-
nehmigen das Statut des Moritzstiftes betreffs des Gnadenjahres vom
25. Mai. Hildesheim 1305 Mai 31.
In nomine domini amen. Nos dei gratia Conradus prepositus,
Henricus decanus, Bernardus scolasticus et capitulum ecclesie Hil-
densemensis omnibus hanc litteram visuris vel audituris salutem in
domino. Noverint universi, : quod litteras prepositi et capituli ecclesie
sancti Mauritii montis Hildensemensis vidimus in hec verba (folgt
die vorhergehende Urk.). Et nos prefatam ordinationem provide et
utiliter statutam gratam et ratam habentes eam presentibus appro-
Abweichungen in B.: !) aut. ?)quantum potuimus respondere. ®) volentes.
*) in possessione iam. °) etiam. 9) eodem modo fehlt. ?) Ottonis fehlt.
190 1805.
bamus. Super quo ne dubium oriatur, ad rogatum honorabilis et
nobilis viri domini Ottonis de Woldenberch prepositi ecclesie Montis
predicti presens scriptum sigillo capituli nostri sigillari fecimus in
evidens testimonium et cautelam. Datum Hildensem anno domini
prout supra ii. kalendas iunii. Et nos Syfridus dei gratia Hilden-
semensis ecclesie episcopus prefatam ordinationem prepositi et
capituli Montis Hildensemensis auctoritate ordinaria in nomine
domini presentibus confirmamus et mandamus districte secundum
tenorem prescriptum inviolabiliter observari. In cuius testimonium
sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum ut supra.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 81. Siegel des Bischofs
und des Domkapitels wenig beschädigt.
1586. Die Brüder Ludolf, Domherr in Hildesheim, und Otto,
Dombherr in Halberstadt, Grafen von Wohldenberg, gestatten ihrem Oheim
Otto, Propst des Moritzstiftes, und dessen Testamentsvollstreckern den
Gebrauch der Meierei in Bierbergen bis zur Zahlung von 60 Mark.
1305 Juni 1.
Nos Ludolfus canonicus ecclesie Hildensemensis, Otto canonicus
Halberstadensis fratres dicti de Woldenberch recognoscimus per
presentes, quod nos favori et affectui dilecti patrui nostri domini
Ottonis prepositi Montis Hildensemensis respondere cupientes favi-
mus eidem et presentibus favemus et plenum posse dedimus et per
presentes damus, ut post mortem suam testamentarii ipsius villi-
cationem in Berberch, quam patri nostro premortuo et nobis a
venerabili domino nostro episcopo comparavit, tanto tempore possi-
deant et cum omni utilitate habeant, donec sexaginta marcas exami-
natas de prefata villicatione plene percipiant, quas in usus dicti
patrui nostri vertent, nec nos reclamare possumus nec debemus,
dantes dicto patruo nostro et suis testamentariis, qui pro tempore
fuerint, hanc litteram sigillis nostris sigillatam in testimonium super
eo anno domini m. ecc?. quinto, kalendas iunii. Testes sunt hono-
rabiles viri domini Conradus prepositus, Hen(ricus) decanus, Ber-
nardus scolasticus, Ernestus de Indagine, Hermannus de Stenberch,
Bernardus de Hardenberch, Iohannes de Oberch canonici ecclesie
Hildensemensis et alii quam plures atque Henricus de Homborch
canonicus ibidem.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 399. Die beiden
Siegel gut erhalten.
1805. 781
1587. Die Grafen Otto und Volrad von Valkenstein schenken mit
Zustimmung ihrer Brüder Konrad, Dompropstes in Hildesheim, und
Heinrich, Propstes des Marienstiftes in Halberstadt, demselben Marien-
stifte Land in Sinsleben. 1305 Juni 24 (25? vii®. kalendas iulii, in
die beati Iohannis baptiste).
Or. im Staatsarchiv zu Magdeburg. Gedr. Schaumann, Grafen von Valken-
stein S. 177, v. Heinemann, Codex diplom. Anhalt. III, S. 70 Nr. 105 im Auszug.
1588. Die von Dorstadt verkaufen dem Michaeliskloster zwei
Hufen mit zwei Hofstätten in Hallendorf. 1305 Juni 29.
Dei gratia nos Bernardus scolasticus ecclesie Hildensemensis,
Fridericus et Walterus fratres nobiles de Dorstat presentibus reco-
gnoscimus et ad perpetuam rei memoriam publice protestamur, quod
duos mansos Hedelendorpe sitos ab omni advocatia et servicio
liberos cum duabus areis ibidem, quorum proprietas ad nos per-
tinebat, cum omnibus quoque suis iuribus et pertinentiis utilitati-
busque — — de communi consensu heredum nostrorum nunc proxi-
morum videlicet Friderici, Borchardi, Gertrudis et Lutgardis, Al-
heydis et Alheydis religiosis viris videlicet abbati . . et conventui
monasterii sancti Michaelis in Hildensem pro viginti et tribus marcis
examinati argenti vendidimus et in corporalem possessionem ipsorum
dictos mansos cum omnibus suis iuribus tradidimus et per presentes
tradimus perpetuo possidendos — —. Super quibus ne inposterum
dubium oriri contingat, nos Bernardus scolasticus Hildensemensis
ecclesie, Fridericus et Walterus fratres predicti presentem litteram
inde conscriptam tam pro nobis quam pro nostris heredibus nostris
tribus sigillis munitam abbati .. et conventui .. sepedictis dedimus
ad cautelam. Et nos Fridericus fllius Friderici et Borchardus fllius
Walteri fratrum predictorum venditioni predicte omnino consentientes
sigillis patrum nostrorum et patrui nostri iam predictorum contenti
sumus in hoc facto. Et ego Gertrudis filia Walteri predicti ven-
ditioni predicte cum voluntate mariti mei Conradi de Meynersem
consentiens ipsius mariti mei sigillo sum usa. Et ego Lutgardis
fllia Walteri predicti venditioni predicte cum voluntate mariti mei
Dethardi de Rosdorpe consentiens ipsius mariti mei sigillo sum usa.
Et ego Alheydis filia Friderici predicti venditioni predicte cum
voluntate mariti mei Hermanni de Scerembeke!) consentiens ipsius
mariti mei sigillo sum usa. Et ego Alheydis filia Walteri predicti
Abweichungen in B.: !) Scerenbeke.
732 1305.
adbuc innupta permanens venditioni predicte cum patre meo con-
sentiens sigillo ipsius patris mei sum contenta. Acta sunt hec
anno domini m9. ccc9.!) quinto, in die beatorum apostolorum Petri
et Pauli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand Michaeliskl. Nr. 115 (A) und 116 (B). Von den sechs Siegeln an A nur
das letzte stärker beschädigt, an B das des Domscholasters verloren, die anderen
beschädigt. Die runden Siegel der von Dorstadt geteilt und mit dreifach geschachtetem
Schrägrechisbalken überlegt, das runde Siegel des von Meinersen zeigt Helm mit
geschachtetem Flug, das schildfürmige des von Rostorf zwei senkrechte mit den
Rücken gegen einander gekehrte Schlüssel, das schildförmige des von Schermbeck
an A in rotem, an B in grünem Wachs, einen Adlerflügel, Saxen nach oben. —
In einer Urk. aus demselben Jahre ohne Tagesangabe, a. a. O. Nr. 117, bestätigt
Lutgardés obigen Verkauf, Siegel des Dethard von Rostorf an dem von der Urk.
geschnittenen Pergamentstreifen beschädigt.
1539. Balduin von Harlingberg stiftet ınehrere Memorien von
Angehörigen im Kl. Wöltingerode. 1305 Juli 19.
Baldewinus de Harlingeberghe omnibus, ad quos presens
scriptum pervenerit, salutem in domino sempiternam. Tenore pre-
sentium puplice recognosco, quod ad honorem omnipotentis dei et
beatissime virginis Marie necnon pro salute animarum mee videlicet
et parentum ac propinquorum meorum contuli in perpetuum et con-
fero per presentes de paterna hereditate mea conventui in Wolthinge-
rode Hildensemensis dyocesis quatuor mansos in maiori Mandere et
quinque mansos in minori Mandere et unum molendinum et dimidiam
piscinam ibidem cum omnibus eorum areis et quibuslibet pertinentiis,
villis, silvis, agris, pratis, campis, viis ac inviis, quibus eos possedi,
ad peragendum perpetuo simul annniversarium patris mei domini
Baldewini et matris mee domine Alheydis singulis annis in vigilia
sancte Katherine missis et vigiliis et ut quelibet domina legat spal-
terium?) pro salute earundem animarum et quod tunc in karitativam
consolacionem unicuique sacerdoti et cuilibet domine ministretur unus
solidus Goslariensis et schopa Goslariensis cervisie et unus albus
triticeus panis, qualis in festivitatibus solet dari. Insuper memorias
domini Iusarii avi mei et Iusarii fratris mei necnon Iordani, Henrici
et Widekindi patruorum meorum et omnium meorum propinquorum
simul in die sancti Servatii singulis annis missis et vigiliis et legendo
spalteria?) peragent modo iam predicto, et tunc iterum cuilibet
1) millesimo trecentesimo. — ?) So das Or.
1305. 133
sacerdoti et cuilibet domine in debitum sublevamen huiusmodi spe-
cialis laboris dabitur solidus Goslariensis et schopa cervisie et
albus panis secundum formam supradictam. Preterea anniversarios
iam dictarum personarum prout occurrunt nichilominus singulis annis
peragent, sicut specialium suorum benefactorum anniversarios per-
agere consueverunt. Desuper ad altare in septentrionali parte mona-
sterii eorum sub ymagine beate Marie virginis edificatum preter
missas hactenus dici consuetas singulis septimanis procurabunt dici
ires missas pro salute animarum omnium meorum propinquorum et
omnium fidelium defunctorum. Renuntiavi igitur predictis bonis et
omni iuri, quod michi in eis competebat et competere potuisset in
futuro volens, ut predictus conventus ea perpetuo possideat et pro-
ventus eorum in amministrationes predictas recipiat et convertat.
Volo eciam eidem conventui prestare super eisdem bonis debitam
et legitimam warandie cautionem, si ab aliquo litem vel contro-
versiam sibi moveri contigerit, quod absit, de eisdem. In quorum
omnium evidens testimonium sigillum meum duxi presentibus appo-
nendum. Datum anno domini m?. trecentesimo quinto, xiiii?. ka-
lendas augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 73. Siegel des Ausstellers
an roten Seidenfüden zeigt Zickzackbalken. Obige Stiftung bestätigen in einer
Urk. desselben Jahres ohne Tagesangabe die Brüder Heinrich, Bruno und Johann
von Harlingberg, Neffen des Balduin, Abschrift des 16. Jahrhunderts in Cop. VI,
115, S. 555 ebenda.
1540. Bischof Siegfried verheisst den Besuchern und Wohlthätern
der h. Geist-Kapelle in Braunschweig vierzig Tage Ablass und bestätigt
die Indulgenzien der Bischöfe von Halberstadt und Münster. Braun-
schweig 1305 Juli 22 (in die beate Marie Magdalene).
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig, Martinikl., mit dem Siegel des Bischofs.
Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 289 Nr. 558.
1541. Bischof Siegfried transsumiert der Bulle des Papstes
Bonifaz VIII., d. d. Lateran 1303 Januar 16 (xvii. kalendas februarii,
pontificatus anno octavo) für die Augustiner- Eremiten. Hildesheim
1305 Juli 22 (in die beate Marie Magdalene).
Gedr. Lichtenstein, Epist. observ. jurid.-hist,, epist. VI. Regest Schmidt,
Päpstl. Urk. (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen XXI), S. 41 Nr. 88 Anm. Vgl.
Potthast, Heg. pont. 25210.
194 1305.
1542. Burchard und Lippold von Cramme, Ritter, und der
Pfarrer in Lesse bekunden den Verzicht des Johann Hancole auf alle
Ansprüche an eine Hufe in Berel, die dem Johannisstift gehört. 1305
Juli 25.
Nos Borchardus senior et Lyppoldus milites dieti de Cramme
ac Iohannes plebanus in Lesse tenore presentium recognoscimus et
testamur, quod Iohannes vulgariter nominatus Hancole civis in Lesse
ac Thethmarus filius eius necnon et Alheit, Greta, Gesa et Mech-
tildis filie ipsius coram nobis renuntiaverunt lingua manuque omni
actioni seu impeticioni, si quam habuerunt in quodam manso in Berle
sito ad ecclesiam sancti Iohannis Hildensemensis pertinente. In
cuius rei testimonium presentem paginam sigillorum nostrorum
appensione duximus consignandam. Acta sunt hec anno domini
m?. ecc?. v9., in die beati Iacobi apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Johannisstift Nr. 40. Siegel des Burchard
schildfórmig, zeigt drei (2:1) Lilien: «SI. BORCHARDI . DE . CRA(M)ME, das
des Lippold rund zeigt Helm mit 2 aufgerichteten Lilien: .... PPOLDI . DE.
CRAMME, das des Johann rund mit Rose: + S. P(LE)BANI . DE. LESSE.
Gedr. Würdtiwein, Nova subs. I, S. 360 nach Cop. Dasselbe bekunden August 1
(in die ad vincula sancti Petri) die Brüder Aschwin und Heinrich von Wallmoden,
doch wird der Bürger hier Hantele genannt, Or. a. a. O. Nr. 41 mit dem Siegel
des Heinrich, drei aufgerichtete Widder nach rechts (2:1) 1 S. HENRICI bn
WALMEDE, gedr. a. a. O. S. 359 nach Cop.
1548. Lippold von Rössing (Roddhinge) der Ältere verzichtet mit
seinen Söhnen auf alle Ansprüche an die Gebäude der Mühle in Jeinsen
(Geynhusen) und die Verzäunung des Hofes und billigt event. Bauten
auf der Leine oder auf der Hausstelle. 1305 August 1 (vincula Petri).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 114. Siegel des Ausstellers.
Gedr. Marienroder UB. S. 156 Nr. 143.
1544. Burchard Abt von Ilsenburg, Ludolf Kanoniker des Moritz-
stiftes, Johann Kanoniker in Goslar und Dietrich Kanoniker des Kreuz-
stiftes, Brüder von Cramme, genehmigen den Verkauf der Güter in
Mahlum (Maldem) wnd einer halben Hufe in Volkersheim (Volkersum)
durch ihren Vater (T) Ludolf und Oheim Burchard an das Stift
st. Georgenberg bei Goslar. 1305 August 26 (feria quinta post Bar-
tholomei).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 46. Bruchstücke von drei
Siegeln, das erste verloren. Gedr. Bode, UB. III S. 80 Nr. 114, im Auszuge
Jacobs, Ilsenburger UB. II, S. 519. An demselben Tage resigniert in Baddecken-
1305. 135
stedt diese Güter Bitter Herbert von Cramme in Gegenwart seines Vaters
Burchard und der Brüder Ludolf, Kanoniker des Moritzstiftes, und | Dietrich,
Kanoniker des Kreuzstiftes, gen. von Cramme, Or. a. a. O. Nr. 48; beide Siegel
verloren, gedr. a. a. O. S. 87 Nr. 123.
1545. Gerhard, Dompropst von Halberstadt, Heinrich (von
Wohldenberg), Domdechant in Hildesheim, und Burchard, Archidiakon
in Alvensieben, verbürgen sich dem Kl. Marienthal für dessen Exemtion
von der Leistung an den Archidiakon aus dem Zehnten in Gross-
Hakenstedt. Halberstadt 1305 September 3 (feria sexta ante nativi-
tatem beate Marie virginis proxima).
Nach den Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel gedr. Schmidt, UB.
des Hochstifts Halberstadt III (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 27) S. 19
Nr. 1768. .
1546. Bischof Siegfried übereignet dem Kl. Ringelheim den
Novalzehnten des Esenberges. Hildesheim 1305 September 20.
Nos Sifridus dei gratia episcopus Hildensemensis ecclesie pre-
sentibus publice protestamur, quod, cum mons situs prope Ringel-
heimb, qui Esenberg vulgariter nuncupatur, cum omni proprietate,
iure et utilitate ad abbatem et monasterium in Ringelheim per-
tinuerit a tempore, & quo memoria non existit, et abbas et con-
ventus predicti rubeta dicti montis ad agriculturam intendant redigere
ipsumque excolere propriis vel saltem sumptibus alienis, nos devotis
ipsorum precibus inclinati decimam novalium, que nobis de iure
communi competere dignoscitur, totius nostri capituli accedente
consensu donamus ac incorporamus cum iure et proprietate mona-
sterio memorato presentibus in his scriptis. Insuper montem seu
terrulas dicti montis ab omni iure advocatie prorsus exemptos esse
volumus et immunes nihil nobis et ecclesie nostre in bonis predictis
iuris penitus reservantes, volentes etiam, ut nullus advocatorum aut
subditorum nostrorum in bonis predictis sepe fatum monasterium
impedire aliqualiter audeat aut presumat. Ceterum si, quod absit,
dicta bona quis impetierit, ex tunc ipsis competentem varandiam
faciemus. Condietus quoque abbas et fratres sepedicti monasterii
accepti beneficii non immemores proprios suos homines et litones
nulla bona litonica a monasterio tenentes cum herödibus ab ipsis
legitime descendentibus, duobus tantum fratribus commorantibus in
Braunschweick exceptis, in nos et ecclesiam nostram vice versa
liberaliter trenstulerunt, alios vero bona a monasterio tenentes lito-
736 1305.
nica reservando. In quorum omnium testimonium presentes litteras
sigillorum nostri videlicet et prefate ecclesie nostre capituli muni-
mine fecimus communiri. Datum Hildesii anno domini millesimo
trecentesimo quinto, in vigilia beati Matthei apostoli.
Abschrift im Cop. des Jahres 1714, S. 19 im Archio zu Bingelheim.
1547. Das Kl. Ringelheim, das von Bischof Siegfried den Zehnten
der Rodungen des Esenberges erhalten hat, überlässt ihm dafür alle
Hörigen, welche keine Latgüter von ihm haben, ausser zwei Brüdern
in Braunschweig. Hildesheim 1305 September 20.
Nos Theodolfus abbas totusque conventus monasterii in Ringhelem
ordinis sancti Benedicti presentibus publice protestamur, quod, cum
venerabilis in Christo pater ac dominus Sifridus Hildensemensis
ecclesie episcopus decimam novalium terrularum montis dicti Esen-
berg prope Ringhelem siti ad agriculturam noviter redactarum nobis
de communi consensu sui capituli donasset et in nostrum mona-
sterium cum omni iure ac proprietate liberaliter transtulisset, nos
accepti beneficii non inmemores eidem et ecclesie sue homines
nostros proprios ac litones, qui nulla bona & nobis tenent litonica,
cum heredibus ab ipsis legitime descendentibus, duobus tamen fra-
tribus in Brunswiec commorantibus exceptis, donamus viceversa pre-
sentibus in hiis scriptis, ita quod alii litones, qui bona tenent
litonica, astricti nostro maneant monasterio sicut prius. In quorum
omnium testimonium sigilla nostra presentibus duximus apponenda.
Actum et datum Hildensem anno domini m?. ccc?, quinto, in vigilia
beati Mathei apostoli.
Or. im Kgl, St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 400. Siegel des
Konventes und des Abtes gut erhalten. Regest Hünselmann, UB. der Stadt
Braunschweig II, S. 291 Nr. 561.
1548. Propst Friedrich, Priorin Elyana und der Konvent des
Kl. Dorstadt verkaufen dem Heinrich von Gitter (Ghetere) und dessen
Frau Margarete eine Hausstelle in Kissenbrück (Kyssembrugke). 7305
Oktober 9 (in die sancti Dionisii martyris).
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Fragm. von Copialbüchern des Kl. st. Egidii
in Braunschweig im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel.
1549. Bischof Siegfried verspricht denen, welche auf dem Kirch-
hofe von st. Michaelis in Braunschweig für die Todten beten, vierzig
1305. 791
Tage Ablass. Hildesheim 1305 Oktober 29 (in crastino beatorum
apostolorum Simonis et Iude).
Gedr. Rehtmeier, Kirchen- Hist., Suppl. S. 72. Danach Regest Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 292 Nr. 564.
1550. Ritter Lippold von Rössing (Roddinge) der Ältere schenkt
zu seinem Seelenheil dem Kl. Marienrode eine Hufe in Jeinsen (Geyn-
husen), wofür seine Söhne Lippold, Dietrich und Basil von Rössing
garantieren. 1305 November 10 (in vigilia beati Martini episcopi).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 115. Vier beschädigte
Siegel. Gedr. Marienroder UB. S. 156 Nr. 144. An demselben Tage verbürgen sich
der Aussteller und die genannten Söhne für die Zustimmung der minorennen Kinder
des ersteren, Or. a. a. O. Nr. 116 mit vier wenig beschädigten Siegeln, gedr. a. a.
O. S. 157 Nr. 145.
1551. Der Rat der Stadt bekundet, dass Margarete, die Wittwe
des Bruno Insanus, der Absicht ihres verstorbenen Mannes gemäss einen
Allerheiligenaltar in der Andreaskirche neben dem T'urme errichtet und
dotiert hat. 1305 (vor November 11).
Erhalten als Transsumt der Urk. Bischof Heinrichs von 1317 April 23
(Georgii) in dem Notariatsinstrument des Arnold von Hagen von 1375 Dezember 15,
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 1258e. Gedr. Doebner, UB. I. S. 321 Nr. 584.
1552. Knappe Gerhard von Lewe überträgt seinem Stiefvater,
Bitter Ludolf von Lochtum, zwei Hufen in Klein-Lewe unter angegebenen
Bedingungen. Goslar 1305 Dezember 6.
Ego Gerardus famulus de Levedhe sub testimonio sigillorum
seilicet domini Henrici comitis de Sladem ac mei presentibus notum
facio, quod cum consensu et voluntate abbatis et conventus ecclesie
sancti Michahelis in Hildensem duos mansos sitos in parvo Levedhe
domino Ludolfo militi de Lochtene vitrico meo commisi gubernandos
sub tali conditione, quod idem miles quamdiu vixerit mansos pre-
dictos ad usum meum conservabit et gubernabit et censum debitum
monasterio predicto sancti Michahelis videlicet unum talentum Hil-
densemensium denariorum in Goslaria, ubi camerarius predicti
monasterii ei assignaverit, in festo sancti Michahelis annis singulis
expedite persolvet, ita quod semper ante diem beati Galli immediate
sequentem census debet esse totaliter persolutus, et quandocumque
hoc neglectum fuerit, tunc mansi predicti sunt ecclesie prefate liberi
et soluti. Preterea domino Ludolfo mortuo mansi predicti erunt
in potestate mea vel heredum meorum, si quos tunc habuero, et
Hildesh. UB. III. 47
138 1305.
censum predictum singulis annis dabo, et deinceps heredes domini
Ludolf nichil iuris in eisdem mansis sibi poterunt usurpare. Set
si ego Gerardus, quod absit, heredes non habuero, tunc predicti
mansi sine contradictione aliquorum meorum amicorum ad ecclesiam
predictam redibunt liberi et absoluti. Actum et datum Goslarie
anno domini m?. ccc?. quinto, in die sancti Nicolay episcopi et con-
fessoris, coram viris multis providis et discretis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 118. Hundes Siegel des
Grafen und schildförmiges des Ausstellers, letzteres gespalten, links drei Rosen
über einander, rechts drei Mummelblätter desgl.
1553. Bernhard, Domherr und Archidiakon in Braunschweig,
befiehlt den Pfarrern Hildesheimer Diözese in Braunschweig, die Schuldner
der Andreaskirche daselbst zur Zahlung anzuhalten. Hildesheim 1305
Dezember 12 (in dominica Gaudete in domino semper).
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig mit Siegel. Gedr. Hänselmann, UB.
der Stadt Braunschweig II, S. 293 Nr. 566.
1554. Die Brüder Ludwig, Johann und Ludolf von Bardeleben
resignieren nach Empfang einer Summe Geldes durch das Kl. Marien-
rode dem Grafen Adolf von Holstein- Schaumburg den Zehnten von
zwei Hufen in Jeinsen (Geynhusen), den sie vom Grafen und von
ihnen wieder Ritter Heinrich von Herbergen zu Lehn hatte. 1305
Dezember 16 (feria quinta post Lucie virginis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 117. Siegel des Volquin
von Schalksberg, Dompropstes in Minden, und des Mindener Domherrn Ludwig
von Bardeleben, Oheims der Aussteller. Gedr. Marienroder UB. S. 158 Nr. 146.
In einer Urk. ohne Jahresangabe, datum Scowenburgh, in die Margarete virginis
(Juli 13, also 1306), resigniert Graf Adolf von Holstein den Zehnten dem Bischof
Gottfried von Minden, Or. a. a. O. Nr. 113 mit Siegelbruchstück an dem von der
Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, gedr. a. a. O. S. 159 Nr. 147.
1555. Das Kl. Derneburg bekundet, dass der Priester Heinrich
von Cantelsem, Kanoniker des Kreuzstiftes, ihm sechszig Mark geliehen
und einen Zins in Söder überlassen habe, und bestimmt den Zehnten
in Heersum zur Beschaffung linnener Kleider für die Nonnen. 1305.
Hinricus plebanus in Legedhc dei gratia prepositus, Tutta
priorissa totusque conventus claustri in Derneburg omnibus, ad
quos presens scriptum pervenerit, caritatem in domino sempiternam.
Notum esse cupimus tam presentibus quam futuris, quod, cum de
multis lesionibus variisque oppressionibus debitorum pondere adeo
1305. 139
essemus involuti, quod sine alienatione seu obligatione bonorum
nostrorum, quorum tamen annui fructus eciam ad artum victum nobis
minime sufficiunt, nullatenus expediri possemus, invaluerunt gemitus
nostri et merore ac pavore corda nostra per singulos dies stringe-
bantur. Quamobrem in artissimo positi ad illum, quem omnipotentis
dei gratia et misericordia nostre tribulationi singularem ac fide-
lissimum patrem in terris temporaliter constituit, dominum Hinricum
videlicet sacerdotem dictum de Cantelsem ecclesie sancte Crucis
in Hildensem canonicum humilime confugimus, cuius pia ac fide-
lissima precordia ad nostri doloris salubre solacium taliter divina
bonitas visitando tetigit immo verius perfectissime illustravit, ut
plagas ac lacerationes, quas homines pravi, dei timore vacui, funesta
cupiditate excerebrati,!) sathane mallei, ad eternam ultionem dispositi,
peccatis nostris exigentibus domino permittente nostris rebus in-
tulerunt, ipse indefesse ac sine tedio solius divine retributionis in-
tuitu ac nostrarum orationum inspectu reintegrare ac reformare
affectuosissime moliatur. Igitur cum flebiles ac lamentabiles angustias
nostras aure compassiva intelligeret, eternam ac prelargam elemo-
sinam de conswete sue pietatis fonte nostre indigencie sub hac
forma propinavit. Ad solutionem siquidem debitorum nostrorum
sexaginta marcas puri argenti nobis presentavit ac quatuor talen-
torum reditus, quos in villa Sodhere habuit, ad nostros generales
usus pio affectu relaxavit. Quapropter decimam nostram in Hede-
rickissen, quam pro eadem pecunia obligare decrevimus, ad procu-
rationem lineorum indumentorum iam dictus dominus Hinricus
omnibus dominabus inclusis ordinavit et voluit perpetuo assignari.
Nos igitur felici desiderio suo unanimiter quam intime faventes
ipsique coram summo retributore assiduis orationibus nostris quam
plurimum gratificantes paternitati sue in domino firmiter promittimus,
quod premissa decima in Hederickissen ex nunc in antea et in
omne tempus, quo ecclesiam nostram domino militare contigerit,
ad amministrationem et provisionem linearum vestium omnibus
nostris personis inclusis eternaliter et irrevocabiliter pertinebit.
Ut autem hec omnia rata, firma et inconvulsa permaneant et penitus
a nemine ullo tempore dissolvantur, presens scriptum inde confectum
sigillorum nostrorum appensione fecimus roborari. Huius vero rei
testes sunt Hinricus prepositus in Stederburg, Iohannes plebanus
1) Or. excerati.
47*
140 1305.
in Ditforde, lohannes dictus de Mandere et alii quam plures. Datum
anno domini millesimo ccc?. quinto.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 51. Zwei Siegel: ,sancte
Marie in Dern.“ «nd ,sancte Andree in Dern.", ersteres wie Abbildung Band II,
Tafel VIII Nr. 34.
1556. Das Kloster Escherde bestimmt den Zehnten in Barfelde
zur Unterstützung des Siechenhauses und der Propst seinen Zehnten in
Hönze nach seinem Tode zur Bekleidung. 1305.
Dei gratia ego Luderus prepositus, Methildis priorissa totusque
conventus sanctimonialium in Esherto — — unam decimam nostram
quatuor mansorum in Bervelte habentem!) xiiii solidos annuatim in
reditibus ad infirmoriam nostram maturo consilio apposuimus et
conneximus volentes vero, ut ipsa pensio domine, que pro tempore
magistra in ipsa domo inventa fuerit, annualis pensio presentetur.
Et ego Luderus prepositus decimam meam in Honesse post vite
mee tempora ac pro remedio anime mee de consensu tocius con-
ventus dominabus nostris locavi ad vestitum ac tradidi perpetuo
possidendam, et domina, que pro tempore est in loco camerarie,
fructum iam dicte decime ad vestitum tocius conventus recipiet
annualem. Ut igitur hec donatio nostra firma et inconvulsa per-
maneat, scripto nostro et sigilli nostri apensione sub anathematis
interminatione ac sancte ecclesie neenon et beatorum apostolorum
Petri et Pauli auctoritate fecimus communiri. Datum et actum
anno domini m. ecc9. v9,
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 113. Gut erhaltenes Siegel
des Propstes und beschädigtes des Konventes.
1557. Konrad Buninch und Frau bekunden, dem Kl. Lamspringe
von einer Hufe in Neindorf jährlich vier Schilling zu schulden und
dass ihre Erben kein Anrecht an der Hufe haben. 1305.
Ego Conradus dictus Buninch uxorque mea Ermegardis in
presentibus recognoscimus pubblice protestando, quod nichil plus
iuris habemus in manso sito in magno Neindorpe, quam quod
habemus de claustri Lammessprine gratia?) speciali, hoc est, ut
singulis annis ipsi claustro annuatim in festo Michaelis quatuor
solidos sine occasione qualibet persolvamus, nobisque decedentibus
heredes nostri, si forte ex nobis fuerint procreati, nichil iuris in
l) habens. — ?) gratia über dem getilgten licentia.
1306. 741
tacto manso sibi poterunt vendicare. Quod nos Iohannes de Gol-
turne, Lodhewicus de Engelinborstolt, Theodericus senior Holtgreve
milites de consensu partium sigillorum nostrorum munimine pro-
testamur. Datum anno domini m?. cec?. quinto.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 92. Von den drei an den
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen befestigten Siegeln das erste, des
J. von Goltern, eingenäht und zerbröckelt, das zweite, des von Engelbostel, stark
beschädigt, das dritte, des Holtgreve, gut erhalten.
1558. Konrad und Johann, Ritter, und Ludolf, Knappe, Grafen
von Wohldenberg übereignen dem Kl. Wöltingerode sechs Hufen in
Dudingerode, welche die Brüder Albert und Hermann von Gowische,
Bitter, von ihnen zu Lehn hatten und ihnen resigniert haben, zur
Vermehrung der Lebensmittel der Nonnen. 1305.
Huius quoque rei testes sunt dominus Giso de Lapide miles,
dominus Iohannes Trobo miles et Henricus Trobo filius suus, Ar-
noldus de Levenstede, Arnoldus de Elvedhe, Iohannes de Barum
et Herzo fllius suus.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 74. Siegel Johanns in
grünem Wachs gut erhalten, von den beiden anderen nur Bruchstücke. Gedr. Bode,
UB. II, S. 88 Nr.125. Vgl. auch unten Nr. 1530.
1559. Abt Detlev von Ringelheim (Righelighem) verkauft drei
Morgen im Felde von Kisseleve maior, die zur Beleuchtung gehören,
dem Edeln Ludolf von Warberg. 1306 Januar 5 (in vigilia epiphanie!)
domini).
Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Warberg Nr. 8. Siegel von dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1560. Bischof Siegfried bestätigt und genehmigt, dass Ludolf,
Sohn des Martin von Broitzem (Brotzem), dem Krankenamte des KI.
Steterburg Güter in Geitelde, Beddingen, Sauingen und einen Zins in
Linde überträgt. Hildesheim 1306 Januar 8 (sabbato post epiphaniam
domini).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Diplomat. des Kl. Steterburg I, S. 276 im
Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig II, S. 301 Nr. 573.
1561. Graf Johann von Roden entschädigt das Kl. Lamspringe
wegen des zurückbehaltenen Zinses von den Gütern in Apelern. 1306
Januar 20.
I) Or. epighania.
142 1306.
Nos Iohannes comes de Rodhen per presens scriptum universis
Christi fidelibus cupimus esse notum, quod nos instructi per vene-
rabilem virum Iohannem prepositum in Lamespringe debitum censum
non solvimus ipsi claustro iam dicto de bonis Apelderen et aliis ad
ea pertinentibus et aliquanto tempore fuerimus negligentes. Ea-
propter volentes negligenciam huiusmodi restaurare permittimus et
promittimus, ut absque ulla contradictione nostra vel nostrorum
heredum pro retento censu memoratus prepositus vel qui pro tem-
pore fuerit loco sui tollat ad presens octo talenta de preterito et
sex de instanti termino de bonis predictis, computatione tamen
facta in die Michahelis sicut tunc in foro annona communiter emi
solet, deinde solucione huiusmodi completa absque ullo dubio vel
contradictione solventur singulis annis duo talenta ipsi claustro de
areis attinentibus vel de bonis, si aree annichilate fuerint, quem
censum etiam ipsius claustri nuncius sine advocato nostro, nisi
requisitus fuerit, recipiet expedite. Et ne questionem vel dubium
tam de bonis quam de censu contingat de cetero suboriri, propriis
vocabulis ea bona cum situ duximus declarari, videlicet in Apel-
deren tres mansi et aree attinentes, item in Lidheren tres mansi
et fundus et dimidius, Hiddekestorpe duo mansi, Vekkendhorpe
mansus et dimidius, Nendorpe unus mansus. Que omnia prescripta
ad maiorem evidentiam et utilitatem sepedicti claustri duximus
nostri sigilli munimine roboranda. Datum anno domini m?. cec?.
sexto, Fabiani et Sebastiani martirum.
Or. im Kol. St-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 93. Bruchstück des Siegels
des Ausstellers. Regest Harenberg, Hist. Gandersh. S. 797.
1562. Propst Otto des Moritzstiftes und Otto, Sohn seines Bruders
Heinrich, Grafen von Wohldenberg, geben mit Zustimmung des Ludolf
von Wohldenberg, Domherrn, vier Hufen in Lebenstedt (Levenstede),
die ihnen die Brüder Aschwin, Heinrich und Dietrich von Wallmoden
resigniert haben, dem Grafen Hermann, dem Bruder des Propstes, der
ihnen dafür vier Hufen in Gross- Heere übergiebt. 1306 Februar 1
(in vigilia purificationis beate virginis).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 397.
Siegel des Propstes Otto und des Domherrn Ludolf gut erhalten, das des Grafen
Otto verloren.
1563. Graf Hermann von Wohldenberg überträgt mit Zustimmung
seines Sohnes Bodo, Domherrn, vier Hufen in Lebenstedt (Levenstede)
1306. 148
mit einer Hausstelle dem Kl. Riddagshausen. 1306 Februar 3 (in
crastino purificationis virginis gloriose).
Testes sunt honorabiles viri domini Otto prepositus Montis,
Ernestus de Indagine, Thidericus de Walmede, Hermannus de Sten-
berch, Bernardus de Hardenberch, lohannes de Oberch canonici
ecclesie Hildensemensis, Bertrammus Reinfridi et Hermannus frater
suus, Borchardus de Valua orientali et Iohannes filius eius, Hen-
ricus, Thidericus, Hartmannus et Iohannes fratres dicti Frisones
burgenses in Hildensem.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 398.
Siegel des Ausstellers.
1564. Bischof Siegfried bekundet, dass Hermann Osterhof sich
zum Schadenersatz gegenüber dem Kreuzstift verpflichtet und allen An-
sprüchen an jenes entsagt hat. Peine 1306 Februar 5.
Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus presentibus
publice protestamur, quod Hermannus dictus Osterhof coram nobis
bona deliberatione prehabita placitavit, quod bona dominorum ecclesie
sancte Crucis in Hildensem per ipsum inbrigata debebit integraliter
disbrigare et ipsis ea ubicumque sita fuerint emonstrare nichil iuris
in eisdem sibi penitus reservando. HRenunciavit etiam omni actioni,
si quam contra predictos dominos habuit vel quam posset inposterum
attemptare. Ut autem presens conpositio rata et inviolabilis per-
severet, discreti viri Henricus Osterhof in Solzeken, Henricus
Immeken, Henricus Sigeringhe, Henricus Noycinghe, Iohannes
Immeken, Iohannes Volcmari cives in Lafferde, Henricus Wilhel-
minghe in Solde, Thidericus Osterhof in Woltwisch, Luderus Sutor
in Peyna pro supradicto Hermanno promiserunt discreto viro Bru-
ningo de Alten canonico sancte Crucis in Hildensem strennuisque
militibus Iohanni de Oberghe, Sifrido de Rutenberghe ad manus
dominorum et capituli ecclesie sancte Crucis in Hildensem supra-
dicte. In quorum omnium testimonium sigilla nostrum et Iohannis
de Oberghe militis iam dicti presentibus sunt appensa. Actum et
datum in Peyna anno domini m9. ccc? sexto, in die beate Agate
virginis et martiris.
Or. im Kgl. St.-A, zu Hannover, Kreuzstift Nr. 239. Beide Siegel verloren.
1565. Abt Thelew, Prior Hermann und der Konvent des Kl.
Ringelheim verkaufen mit Zustimmung des Bischofs Siegfried 35 Lat-
144 1806.
hufen in Wackersleben (Wackersleve) mit den Liten, 38!|, vogtei-
freie Morgen, eine Lehnhufe und 71/, Hausstellen in Klein - Ausleben
(Osleve) und in Gunsleben (Guensleve) dem Blasiusstifte in Braun-
schweig. Ringelheim 1306 Februar 15 (xv. kalendas marcii).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Ordinarius st. Blasii fol. 419 im Landes-
hauptarchiv zu Wolfenbüttel.
1566. Abt Hildebrand, Prior A(lbert) und der Konvent des
Godehardiklosters bestimmen über eine Rente von 18 Schilling, welche
aus dem Hause der Megedhe der Kustos jährlich erheben soll. 1306
Februar 21 (in vigilia cathedre apostoli Petri). |
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 51. Siegel des Abtes und
des Konventes wenig beschädigt. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 322 Nr. 587.
1567. Die Grafen Konrad und Johann von Wohldenberg ver-
kaufen dem Kl. Wöltingerode eine Hufe in Dudingerode, welche der
verstorbene Pfarrer Heinrich zu Hillewardingerode auf Lebenszeit be-
sessen hat, nebst drei Hausstelln. 1306 Februar 21 (in vigilia
cathedre Petri).
Testes huius facti sunt dominus prepositus Novi operis in Gos-
laria, dominus Hermannus capellanus in Waltingerode, Hinricus
Trobe miles, Iohannes de Barum, Herzo filius suus.
Neuere Abschrift in Ms, 548 fol. 62v in der Beverinischen Bibliothek zu
Hildesheim.
1568. Gertrud von Hessen, Stiftsdame in Quedlinburg, verkauft
mit Zustimmung ihrer Schwestern Luckard und Mathilde, Nonnen in
Heiningen, und ihres Vetters Volrad, Domherrn in Halberstadt, dem
Kl. Waterler zwei Hufen in Romesleve. Halberstadt 1306 März 7
(feria ii. post dominicam Oculi).
Gedr. nach dem Or. in Wernigerode UB. des Kl. Waterler S. 14. Regest
Schmidt, UB. des Hochstiftes Halberstadt III (Publ. aus den Preuss. Staatsarchiven 27)
S. 28 Nr. 1783.
1569. Bischof Siegfried und das Domkapitel bestimmen über
die Abtragung der Schuldenlast der Kirche. Hildesheim 1306 März 27.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus,
Conradus prepositus totumque eiusdem ecclesie capitulum presenti-
bus publice protestamur, quod, cum ecclesia nostra predicta gravi
debitorum honere prochdolor premeretur, nos ipsius relevationi in-
1306. 745
tendentes diversis tractatibus hinc inde habitis tandem convenimus
in hunc modum, videlicet quod ab hominibus nostris litonibus ac
propriis mansos ullos aut nullos habentibus facimus ista vice de-
cimam partem rerum suarum tam mobilium quam immobilium ex-
torqueri ad huiusmodi honera supportanda. Pro collectis autem ac
talliis huiusmodi colligendis homines nostros captivari, mutilari
nolumus aut occidi, insuper advocati domini nostri . . episcopi ad
bona domini prepositi aut capituli non venient pro exactionibus ex-
torquendis, nisi a capitulo vocati fuerint seu ab hiis, quos capitulum
ad vocationem talium duxerit deputandos. Preterea quicquid collectum
de premissis petitionibus fuerit aut extortum, honorabilibus viris
domino Bernardo cantori ecclesie nostre supradicte necnon domino
Hermanno dicto de Stenberghe concanonico nostro sine diminutione
qualibet volumus presentari. Qui fideliter sic collecta equa divident
portione medietatem domino nostro episcopo presentando, reliquam
vero medietatem ad manus capituli integraliter reservando. Ceterum
si qui litones eeclesie nostre de prefati domini nostri episcopi seu
alicuius concanonicorum nostrorum fuerint familia, nullo tamen colore
quisito, tales a solutione collectarum ac talliarum huiusmodi ex-
pertes esse volumus ac immunes. Ad litones quoque amministrationis
seu obedientie in Wittenborch peticiones seu exactiones predictas
in aliquo volumus non extendi presentibus a festo sancti Michaelis
usque ad annum minime valituris. In quorum omnium testimonium
presentes litteras sigillorum videlicet venerabilis domini nostri
Sifridi episcopi ac capituli nostri munimine fecimus roborari. Actum
et datum: Hildensem anno domini m?. ccc?. vi?., in die palmarum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 401. Beschädigte
Siegel des Bischofs und des Domkapitels.
1570. Priester Willekin und ein Bürger von Braunschweig be-
kunden, dass die Wittwe des Heinrich von Hallendorf eine Hofstätte
in Hallendorf vom Michaeliskloster zur Leibzucht hat. 1306 April 3— 10.
Nos Willekinus sacerdos capellarius sancti Iacobi in Bruneswich
necnon Bernardus Widekindi burgensis in Bruneswich ad univer-
sorum notitiam cupimus pervenire, quod relicta Henrici de Heldelen-
dorpe bone memorie quandam aream sitam in iam dicta villa He-
delendorpe tenet ab ecclesia sancti Michaelis in Hildensem usufructus
tytulo, quod lifgedingede vulgariter nominatur, que area post obitum
dicte relicte vacabit libere ecclesie memorate. In cuius rei testi-
146 1306.
monium nostris sigillis presentem litteram duximus sigillandam.
Datum anno domini m?. ccc®. sexto, infra octavam pasche.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 119. Beide Siegel an den
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen stark beschädigt. Gedr. Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 304 Nr. 578.
1571. Dechant Johann von Nörten entscheidet einen Streit zwischen
dem Michaeliskloster und dem Philipp de Piscina wegen des Zinses von
Gütern in Dorstadt. 1306 April 29.
Nos Iohannes decanus ecclesie Northunensis, iudex unicus in
causa, que vertebatur inter dominum . . abbatem et conventum
monasterii sancti Mychahelis in Hildenshem ex una et Phylippum
de Piscina laycum ex parte altera, delegatus a reverendis dominis
iudicibus Maguntinensibus, recognoscimus in hiis scriptis, quod ipso
domino abbate nomine suo et conventus sui petente restitutionem
pensionum bonorum suorum in Dorstad, quibus asseruit se triennio
spoliatos fuisse, Phylippo vero per procuratorem ad hoc speciale
mandatum habentem confitente, se tantum biennio pensiones huius-
modi usurpasse, tandem nostra ordinatione mediante inter partes
accessit talis transactionis forma, quod Phylippus fide data pro-
misit, numquam de cetero prohibere seu quoquo modo impedire
dominum abbatem et conventum predictos in pensionibus antedictis,
sed perpetuo se debere manere contentum in duabus marcis pre-
Scise, quas ex antiqua consuetudine singulis annis hactinus percepit
intuitu advocacie, quam in Dorstad habet in bonis monasterii
prenotati. Pro pensionibus vero secundum suam confessationem
duobus annis usurpatis salvo tamen domino abbati et conventui
de tercio auno iure suo idem Phylippus satisfaciet cum octo marcis
puri argenti, quas de premissis redditibus advocacie sue in Dorstad
permittet dominum abbatem et conventum prefatos sine impedimento
quolibet colligere pacifice et quiete, ita quod in proximo termino
beati Mychahelis duas marcas colligant et sic deinceps tribus annis
continue et inmediate subsequentibus, donec predictas octo marcas
receperint integraliter et in toto, quod idem Phylippus promisit
similiter fide data, et si, quod absit, ipse quocumque modo veniret
contra premissam transactionis formam, Ludolfus de Medehem una cum
ipso et pro ipso Phylippo data fide similiter promisit, se curaturum, ut
predicta transactio inviolabiliter observetur. Testes vocati et rogati,!)
I) Or. rogatui.
1306. 147
qui premisse ordinationi interfuerunt, sunt honorabiles viri dominus
Everhardus prepositus in Osterrod, Ernestus prior monasterii sancti
Blasii in Northem, Hedenricus plebanus ecclesie sancte Marie in
Osterrod, magister Conradus rector scolarum in Northem et quam-
plures alii fide digni. In quorum etiam premissorum evidenciam
pleniorem sigillum nostrum duximus presentibus apponendum. Datum
anno domini m?. cc, sexto, iii. kalendas maii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 120. Siegel des Dechanten
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1572. Ritter Hildemar von Oebisfelde (Ovesvelde) übereignet
mit Zustimmung seines Bruders, des Domherrn Johann, dem Kl. Riddags-
hausen zwei Hufen in Meerdorf. Braunschweig 1306 Mai 1 (kalendas
maii).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 406.
Siegel von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Regest
Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig IL, S. 307 Nr. 584.
1578. Papst Clemens V. beauftragt den Domdechanten (Heinrich),
die dem Kl. Amelunxborn unrechtmässig entfremdeten Güter wieder zu
verschaffen. Bordeaux 1306 Mai 23 (x. kalendas iunii, pontificatus
nostri anno primo).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Amelunzborn Nr. 20. Bulle
an Hanfschnur.
1574. Das Kl. Fischbeck macht mit dem Domstift eine Gebets-
brüderschaft. 1306 Juni 24 (octavo kalendas iulii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 402. An dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen beschüdigtes Siegel der Äbtissin.
1575. Bischof Siegfried überweist den Inhabern zweier K laustral-
kurien, dem Domherrn Bernhard von Hardenberg und den Brüdern
Bertramm und Hermann vom Keller (de Cellario), einen Zins von
sechszehn Schilling in der Mühle zu Förste (Vorste) als Ersatz für
einen gleichen Zins aus der Venedig mit der Bestimmung, dass, wenn
die Ueberschwemmungen in der Venedig abgestellt werden, alsdann der
Zins aus dieser an ihn und seine Nachfolger fallen solle. Hildesheim
1306 Juli 2 (in die beatorum martirum Processi et Martiniani).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 403. Siegel des
Bischofs und des Domkapitels. Gedr. Doebner, UB. I, S. 322 Nr. 589. .
148 1806.
1576. Die Brüder Albert und Konrad von Wehre (Werre),
Knappen, verkaufen dem Kl. Wöltingerode vier Hufen in Gross-Lengde
(in maiori Leggede) für 42 Mark Silber und verpflichten sich in
Gegenwart der Ritter in Hornburg (Horneborch), Währschaft zu leisten.
1306 Juli 6 (in octava Petri et Pauli).
Testes — interfuerunt dominus Albertus et dominus Hermannus
fratres dicti de Gowisch, dominus Fredericus Friso, dominus Iohannes
de Getlede.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 76. Die beiden Siegel,
am Rande beschädigt, zeigen gemeines Feh.
1577. Die Brüder Ekbert und Hermann von Wolfenbüttel ver-
kaufen dem Michaeliskloster einen Hof in Steinwedel (Stenwede) und
überweisen ihm den Johann von Hänigsen (Heningsen), den früheren
Lehnsmann des Hofes, zur neuen Belehnung. 1306 August 9 (in vigilia
beati Laurentii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 121. Siegel Burchards,
des Vaters der Aussteller, an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
Gedr. Asseburger UB. II, S. 40 Nr. 624. In einer Urk. von demselben Datum
verkaufen dieselben dem Kloster das Dorf Steinwedel, Or. a. a. O. Nr. 122, Siegel
desselben verloren. Gedr. a. a. O. Nr. 623.
1578. Graf Hermann von Wohldenberg tauscht mit seinen Ver-
wandten Ländereien und überträgt die eingetauschten dem Kl. Riddags-
hausen. 1306 August 16.
Nos Hermannus comes deWoldenbergh — — omnia bona ubicumque
situata, que Gherhardus dictus Blusse a nobis tenet, ex causa per-
mutacionis dilecto fratri nostro Ottoni preposito Montis Hildense-
mensis neenon Ottoni filio fratris nostri Henrici comitis de Wolden-
berch dedimus et presentibus damus in proprium iure perpetuo pro-
prietatis titulo possidendum, volentes, ut idem Gherhardus eadem
bona de cetero a filio fratris nostri predicto teneat prout a nobis
hactenus dinoscitur tenuisse. Dicti vero quatuor mansos sue pro-
prietatis cum eorum pertinenciis Levenstede sitos nobis in recom-
pensam dederunt, quos monasterio in Riddageshusen dedimus possi-
dendum. Datum sub sigillo nostro anno domini m. ccc9. vi9., in
crastino virginis gloriose.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 567 Nr. 1018 im Kol. St.-A. zu
Hannover.
1306. 149
15798. Das Kl. Wöltingerode bekundet, dass der Priester Johann
von Ehene der Kellerei vier Hufen in Gross-Lengde zum Unterhalt der
Nonnen übertragen hat. 1306 September 1.
Nos dei gratia Iohannes prepositus, Ghertrudis abbatissa, Küne-
gundis priorissa totusque conventus sanctimonialium eeclesie in
Woltingherode recognoscimus omnibus Christi fidelibus per presentem
litteram et publice protestamur, quod dominus lohannes dictus de
Rende sacerdos quatuor mansos cum omnibus suis pertinentiis et
proventibus et cum quatuor areis, quarum tres solvunt tres modiolos
papaveris et una quatuor solidos Goslariensium denariorum, sitos
in villa et campis maioris Lenghede, quos ipse suis propriis com-
paravit denariis, ob honorem et reverentiam omnipotentis dei et
beate virginis Marie et ob singularem devocionem, quam ad nos et
ad nostram ecclesiam habere dinoscitur, contulit nobis et ecclesie
nostre in remedium anime sue perpetuis temporibus possidendos,
ita videlicet quod quecumque dominarum nostrarum officium celle-
rarie nostre pro tempore habuerit, hec eosdem quatuor mansos et
quatuor areas cum omnibus suis pertinentiis et proventibus licite
et sine ullius contradictione in sua procuratione tenebit omnesque
fructus ipsorum, qui exinde derivari poterunt, annis singulis mini-
strabit dominabus nostris pro suis usibus et necessitatibus, prout
etiam anime ipsius domini Iohannis noverit salubrius expedire. In
buius rei evidentem noticiam et stabilem perseveranciam necnon
ad instantiam ipsius domini Iohannis fecimus presentem litteram
sigillo nostri conventus et proprio sigillo honorabilis viri domini
Thiderici prepositi eeclesie Novi operis in Goslaria firmiter roborari.
Actum et datum anno domini m?. ccc?. vi?., in die beati Egidii abbatis.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 77. Beschädigtes Konvents-
siegel, von dem des Propet nur ein kleines Bruchstück übrig.
1580. Bischof Siegfried bekundet den Verzicht der Schwestertochter
des Bertold von Emmern auf die Güter in Bolzum, die Gertrud von
Rautenberg von ihm gekauft und dem Domkapitel zu ihrer Memorie
geschenkt hat. Hildesheim 1306 September 2.
Nos Siffridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus pre-
sentibus publice protestamur, quod in nostra presencia Hedhewich
filia sororis Bertoldi quondam de Hembere proposuit, quod in duobus
mansis in campis ville Boltessem sitis ad nos per mortem eiusdem
Bertoldi devolutis nullum ius sibi penitus vendicaret, quos domina
150 1306.
Ghertrudis de Ruthenberge à nobis cum proprietate eorundem legi-
time comparavit. Predicta vero domina Ghertrudis volens anime
sue salubriter providere, supradictos mansos cum singulis suis
pertinenciis tam in villa quam in campis donavit capitulo nostre
eeclesie supradicte in ius proprium perpetue possidendos, ut post
obitum memoria eius in anniversario suo vigiliis et missis animarum
in dieta ecclesia perpetuis temporibus habeatur. Nos eciam Sifridus
dei gracia Hildensemensis ecelesie episcopus supradictus humilibus
domine Ghertrudis precibus inclinati hanc donacionem ratificamus
ac eciam approbamus sub presencium testimonio litterarum nostro
sigillo publice munitarum. Acta sunt hec discretis viris presentibus
domino Ernesto dicto Bok canonico ecclesie nostre memorate, Thi-
derico de Solde, Meynardo, Henrico de Mansfelde capellanis nostris,
clerieis, laicis vero Ernesto de Blikenstede, Alberto dicto Bok
militibus, Hermanno de Stempne, Lamberto de Selde, Tiderico de
Eletze famulis, Henrico dicto Sledorn, Iohanne dicto Bokfel civibus
nostris in Hildensem, et quam pluribus aliis fidedignis. Datum
Hildensem anno domini m9, ccc?. vi., in crastino beati Egidii.
Abschr. des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 506 Nr. 841 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
1581. Heinrich von Wallenstedt, Knappe, verzichtet gegenüber
dem Andreasstifte auf alles Recht an vier Hufen in Wallenstedt.
Lauenstein 1306 September 22.
Ego Henricus famulus dictus de Wallenstede presentibus reco-
gnosco, quod cedo omni iuri sive impetitioni, quam habere possem
super quatuor mansis sitis in villa et in campis Wallenstede, quos
dudum ante mea tempora canonicis de sancto Andrea emptos a meis
progenitoribus in sua habuerunt possessione, sive illa mea impetitio
iusta fuerit vel iniusta, receptis ab eis quinque mareis puri argenti,
et eos ulterius nec in bonis prefatis aut in quibuscumque aliis bonis
suis impediam, set in quibuscumque potero promovebo. Hec etiam
placita a meis heredibus promisi fide data firmiter observari. In
euius rei testimonium sigillum meum una cum sigillis domini Bodonis
de Homburgh, comitis Mauricii de Speghelbergh, Wasmodi de Hasten-
beke militum, qui hiis placitis interfuerunt et huius compositionis
testes sunt, presentibus est appensum. Datum Lowensten anno
domino m? ccc? vi9., in die sancti Mauricii sociorumque eius.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 22. Beschädigte schild-
förmige Siegel des B. v. Homburg und des Grafen von Spiegelberg anhangend,
1306. 151
das des W. v. Hastenbeck (halber Widder nach rechts: T 8..... D' HASTENBEK)
liegt stark beschädigt lose bei, das des Ausstellers verloren. Die Schrift teilweise
stark verblasst.
1582. Dompropst Konrad bekundet gemeinsam mit dem Rate
der Neustadt, dass der Abt und Konvent des Godehardiklosters drei
Hufen in Barienrode (Berningherode) mit einem Hofe und zwei Haus-
stellen von Walther von Sottrum (Sutherum), der sie von dem Kloster
zu Lehn hat, für 24 Mark Silber gekauft haben. Hildesheim 1306
Oktober 9 (in die sancti Dyonisii et sociorum eius).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 52. Siegel des Dompropstes
und der Neustadt. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 324 Nr. 590.
1583. Die Brüder Dietrich und Bertold von Gadenstedt (Godden-
stede), Knappen, verkaufen die Fischerei in der Veltride und Pump-
ride bis zu deren Einfluss in die Innerste bei der Mühle Huckesbole
dem Kl. Marienrode für zehn Mark Silber und gestatten ihm die Be-
nutzung ihrer Fischerei bei Ahrbergen. 1306 Oktober 9 (in die beatorum
Dyonisii et sociorum eius).
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. XXIII, 767, fol. 142v in der Kgl.
Bibliothek in Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 160. Nr. 148. Im Jahre 1310
bestätigt Knappe Volkmar von Gadenstedt obigen Verkauf seiner Brüder, Abschrift
a. a. O. fol. 143, fehlt Marienroder UB.
1584. Volrad von Hessen, Domherr in Halberstadt, belehnt Ge-
nannte mit vier Hufen in Listringen. Halberstadt 1306 Oktober 19.
Nos Volradus canonicus ecclesie Halberstadensis dietus de
Hesnem presentibus recognoscimus, quod Ottoni de Boltessem et
Henrico de Meyemberge famulis!) famosis quatuor mansos sitos in
campis ville Listringe eum omni fructu ac utilitate pertinente ad
eosdem mansos iure contulimus feodali. In cuius facti evidens
testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum
Halberstad anno domini m?. ecc?. vi?., in crastino beati Luce
evangeliste.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 160
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1585. Herzog Otto von Braunschweig verspricht dem Grafen
Nikolaus von Schwerin für den ihm gegen Nikolaus von Wenden während
dreier Jahre zu leistenden Beistand 1000 Mark Silber, von denen die
1) famulis zweimal geschrieben.
152 1306.
Hälfte durch die Markgrafen Otto, Hermann und Waldemar von Branden-
burg verbürgt ist, und will ihm, sobald er Frieden mit dem Bischof
von Hildesheim gemacht hat, mit ganzer Macht zu Hilfe ziehen. EIL
ringen 1306 Oktober 31 (in vigilia omnium sanctorum).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 8, IV, 33, 6. Gedr. Riedel,
Cod. dipl. Brandenb. III, 3, S. 14, Sudendorf, UB. I, S. 122 Nr. 193, Mecklenburg.
UB. V, S. 308 Nr. 8119.
1586. Das Godehardikloster bekundet den Ankauf von drei
Hufen mit Zubehör in Barienrode von Walther von Sotirum unter
Beisteuer des Priors und Kantors und giebt diesen freies Bestimmungs-
recht über sie. 1306 Dezember 13.
Nos Hildebrandus dei gratia abbas monasterii sancti Godehardi
in Hildensem, Al(bertus) prior totusque conventus ibidem universis
presentibus et posteris hanc cartam visuris volumus propalari, quod
mediante subsidio rerum, quas prior Albertus de Adenstede dictus
et cantor Hermannus Stric nominatus ex concilio et auxilio suorum
amicorum et propriis laboribus contraxerunt, emimus a Woltero de
Sucerum suisque coheredibus tres mansos in Berningerode sitos cum
una curia et duabus areis omhni iure et utilitate tam in silvis quam
campis, pascuis, aquis et aquarum decursibus, nemoribus cultis et
incultis, que idem Woltherus a nostra ecclesia iure tenuit feodali.
Committimus autem hec bona eorum provisioni quamdiu vixerint
custodienda dantes eisdem liberam facultatem emolumentum pre-
dietorum bonorum ordinandi, ad quoseumque pios usus decreverint
ordinari videlicet ad sollempnitatem aliquorum sanctorum sollemp-
nius peragendam vel confratribus ad refectorium in servicium sive
ad supplecionem suarum vestium et prebende seu ad alias utilitates
quascumque toti conventui et communitati generales. Post mortem
vero amborum predicta bona habito concensu abbatis et conventus
custodis provisioni committentur, ut custos hec bona taliter dis-
penset, sicut hii duo in sua vita statuerunt dispensari ad fratrum
commoda et sanctorum honores amplius excollendos. In predictorum
evidentiam presens pagina nostris sigillis pateat communita. Datum
anno domini mPeec®, vi®., in die Lucie virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 53. Siegel des Abtes und
des Konventes wenig beschädigt. Eigenartige Schreibweise.
1587. Propst Bertold, Prior Friedrich und das Kapitel des
Bartholomäistiftes gewähren dem Bürger Ambrosius, welcher eine Ver-
1306. 153
pfündung des Stiftes von drei Fuhren Getreide eingelöst hat, eine
Getreiderente, geloben nach dem Tode des Ambrosius und dessen Sohnes
wöchentlich drei Messen auf dem Altare der h. Felix und Adauctus
zu lesen, zu welchen der Pfarrer in Lühnde (Lunene) und der in
Hotteln je 20 Schilling behufs Verteilung unter die die Messen lesenden
Priester beisteuern sollen, und gewähren ihnen Anteil aller guten Werke
des Stiftes. 1306 Dezember 20 (vigilia beati Thome apostoli).
Testes huius rei sunt — — Arnoldus plebanus in Dinkelere,
magister Iohannes Schonekint, Thidericus plebanus in Rethmere,
Iohannes plebanus in Burchtorpe, Thidericus plebanus in Stenwede
sacerdotes, und Bürger.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Bartholomäistift Nr. 21. Siegel des Kapitels,
ein zweites verloren. Gedr. Doebner, UB. I, S. 325 Nr. 591.
1588. Abt Hildebrand des Godehardiklosters nimmt mit Zu-
stimmung des Kapitels den Bürger Hildebrand von Uppen (Uppem)
und seine Frau Margarete in die Gebetsbrüderschaft auf und gibt ihnen
Anteil an den guten Werken des Klosters. 1306 Dezember 20 (in
vigilia Thome sancti apostoli).
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Godehardikl. Nr. 2
Siegel nebst Befestigung verloren. Gedr. Doebner, UB. III, S. 667 Nachtr. Nr. 62.
1589. Das Kl. Derneburg bekundet, dass Heinrich von Kan-
telsem, Kanoniker des Kreuzstiftes, die Memorie seiner Eltern gestiftet
hat. 1306.
Universis Christi fidelibus presens scriptum visuris seu audituris
totus et universus conventus sanctimonialium in Derneborch ora-
ciones quam devotas in domino. — — Notum — — esse volumus,
— — quod dominus Hinricus de Kantelsem ecclesie sancte Crucis
in Hildensem canonicus, nostre vero congregacionis pater et susten-
tator unicus, utpote de cuius crebris elemosinis omnino quasi sub-
sistimus, magnum et uberrimum solite pietatis beneficium iterum de
novo bona bonis cumulando nostre indigencie erogavit Hermanno
videlicet dicto Sconekint xxx marcas puri argenti pro nobis solvendo,
cum quibus ecclesiam nostram a tribus plaustratis frumenti, que sibi
pro dicta pecunia singulis annis dabantur, misericordissime exemit
et absolvit, Decem eciam solidorum redditus ad nostram custodiam
perpetuo comparavit, de quibus ecclesie nostre sacrista, que pro
tempore fuerit, cereum de quatuor talentis cere, qui singulis diebus
Hildesh. UB. III. 48
154 1307.
ad summam missam a Sanctus decantacione usque in finem misse
&d honorem dei ardeat, singulis annis comparabit. Nos igitur pro
hiis et multis aliis beneficiis aliquem favorem ipsi ostentare cupientes
presencium tenore in domino firmiter sibi promittimus, quod circa
festum saneti Michaelis memoriam patris sui ac matris sue et
omnium parentum suorum singulis annis studiose peragemus, eodem
eciam tempore missam de domina nostra cum sequencia Ave pre-
clara sui intuitu festive decantabimus, festum eciam beati Thome
sui apostoli necnon et beati Anthonii cum speciali devocione ac
festivitate singulis annis observabimus sue pie dilectionis intuitu
et inspectu. In cuius rei testimonium presens scriptum inde con-
fectum sigilli nostri appensione duximus roborandum. Datum anno
domini m?. ecc?. sexto.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 106 S. 46 im Kol. St.-A. zu
Hannover, weniger gut ist die Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 105,
S. 25 ebenda.
1590. Abt Hildebrand, Prior Albert und der Konvent des Gode-
hardiklosters verkaufen dem Domvikar und Pfarrer der Neustadt,
Heinrich, für zehn Mark aus dem neuen Garten neben der Steingrube
einen Zins von zwanzig Schilling, welchen der Küster zum Anniversar
des Bischofs Otto von Münster und des Priesiers Werenbold am
18. August (in crastino post octavam beati Laurencii) verwenden soll.
O. D. (1306).
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 87 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim. Gedr. Doebner, UB. I, S. 406 Nr. 737.
Bischof Otto von Münster starb 1306, in demselben Jahre ist auch Prior Albert
nachweisbar.
1591. Abt Tetlev und der Konvent von Ringelheim verkaufen dem
Propste Friedrich und dem Kl. Dorstadt für zehntehalb Mark einen
Hof in Flöthe. O. D. (1306—7).
Testes sunt Thidericus sacerdos plebanus in Orum et alii
quam plures.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zw Dorstadt
fol. 330. Datiert nach dem Vorkommen des Abtes Tetlev.
1592. Das Kl. Lamspringe macht mit dem Ritter Balduin von
Steinberg einen Lündertausch. Hildesheim 1307 Januar 13.
Nos Iohannes prepositus, Adelheydis priorissa totumque capi-
tulum sanctimonialium monasterii in Lamspringhe presentibus publice
1307. 15b
protestamur, quod strennuo militi ac honesto Boldewino dicto de
Stenberg et suis veris heredibus tres mansos in campis ville Eytsem
prope Empne sitos indecimales cum omni iure, proprietate et utili-
tate tam in villa quam in campis, in pascuis, silvis ac pratis et
precipue cum iure habendi ac instituendi opilionem donavimus
liberaliter possidendos. Ne igitur ex huiusmodi donatione nostrum
monasterium supradictum aliqualiter lederetur, prefatus miles nobis
et nostro monasterio donavit unum mansum et decem et octo iugera,
unam aream, quam tenet Iohannes dietus Crispus, et unam aream,
quam tenet Conradus de Almenstede in Evensene, in minori Illede
unum mansum et unam aream, quam tenet quidam nomine Prene
eum omni iure, proprietate et utilitate suisque attinenciis ac per-
tinenciis universis addendo quadraginta marcas puri argenti, quas
in utilitatem nostri monasterii recognoscimus esse versas, fructuo-
samque sic nobis faciens recompensam. Ut autem huiusmodi dona-
tiones hine inde facte inviolabiles futuris temporibus perseverent,
presentes litteras sigillorum videlicet venerabilis domini nostri Sifridi
Hildensemensis ecclesie episcopi necnon Iohannis nostri prepositi
&c capituli predictorum munimine fecimus ac optinuimus communiri.
Et nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus ad in-
stanciam prepositi ac capituli predictorum sigillum nostrum pre-
sentibus duximus apponendum. Testes sunt Guncelinus de Beren-
winkele canonicus Hildensemensis ecclesie, magister Wernerus cano-
nicus sancte Crucis ibidem, Albertus dietus Trobe quondam pre-
positus in Escherte, Henricus dietus Grubo vicarius Hildensemensis
episcopi sacerdotes, Albertus dictus Boc, Lippoldus de Dalem, Ec-
bertus de Vreden, Wedekindus de Garslebutle milites et Hermannus
de Stempne famulus ac quam plures alii fidedigni. Actum et datum
Hildensem anno domini m?. cec?. septimo, in octava epyphanie domini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 93a. Gut erhaltene Siegel
des Bischofs und des Propstes und Konventes von Lamspringe. Die mut. mut.
wörtlich lautende Urk. Balduins von Steinberg ebenda, Lamspringe Nr. 94, mit
beschädigtem Siegel des Bischofs und gut erhaltenem Balduins, hat das Datum
viii®. nonas (soll wohl heissen idus) marcii.
1593. Propst Johann, Äbtissin Gertrud und der Konvent von
Wöltingerode verkaufen dem Kl. Marienrode sechs Hufen bei Egenstedt
(Egenstede) mit einer Hausstelle und fünf Hufen in Gross- Düngen
(maioris Dungem) mit einer Hausstelle für 150 Mark Silber, welche
48*
156 . 1307.
sie zum Ankauf von Gütern in Gielde (Gyledhe) verwendet haben.
1307 Januar 24 (nono kalendas februarii).
Testes huius rei sunt nobiles viri domini Henricus decanus
maioris ecclesie in Hildensem, Otto prepositus montis sancti Mau-
ricii apud Hildensem et Hermannus frater suus comites de Wolden-
berge, Conradus et Iohannes fratres de Insula, Ludolfus de Wolden-
stene comites et ipsi de Woldenberge, — — Henricus, Asquinus
et Baldewinus dieti de Stenberge, Conradus Rovere, Gerardus de
Gustede milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 118. Acht wenig beschädigte
Siegel an roten, bez. gelben Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB. S. 161 Nr. 149.
1594. Bischof Siegfried bestimmt, dass der jedesmalige Pfarrer
der Andreaskirche dem Domherrn, der die Propstei der Kirche innehat,
jährlich zwölf Denare zahle, und verfügt, dass die Zuwendungen der
Kirche unter Verschluss zu halten seien, zu dem einen Schlüssel der
Propst, den zweiten die Pfarrer und den dritten die Stiftsherrn haben
sollen. 1307 Februar 13 (feria secunda post dominicam Invocavit).
Abschrift des 15. Jahrh. in Cop. VI, 11, S. 4, Nr. 10 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 326 Nr. 592.
1595. Die Brüder von Wallmoden verkaufen dem Kl. Ringelheim
den Zehnten in Ringelheim auf vier Jahre und stellen Bürgen. Lichten-
berg 1307 März 8.
Nos Aschwinus, Henricus et Thidericus fratres de Walmeden
milites tenore presentium publice recognoscimus et testamur, quod
eoncordi voluntate vendidimus pro centum et quinquaginta marcis
puri argenti ponderis Brunswicensis et valoris domino abbati et
conventui in Ringelem totalem decimam ibidem possidendam ad
quatuor annos integros et continuos a die sancti Gregorii pape
iunc venturo computandos et recipiendam cum omnibus suis pro-
ventibus et fructibus universis de omni eo, quod ibidem decimari
solet, tam in villa quam in campis cultis vel incultis. Promisimus
etiam domino abbati et conventui iam dictis fide data ac promitti-
mus per presentes, quod de predicta decima et iure percipiendi
proventus et fructus eius ad predictos quatuor annos ipsis pre-
stabimus contra quemlibet debitam et legitimam warandiam. Et si
infra eosdem quatuor annos, ut proponunt, comparaverint sibi pro-
prietatem eiusdem decime a domino episcopo et capitulo Hildense-
1807. 157
mensis ecclesie, tunc ipsam resignabimus nobilibus viris dominis
nostris de Woldenberge, a quibus ipsam tenemus in feudo, et re-
nuntiabimus omni iuri, quod nobis in ea competit et competere
possit in futuro. Si vero proprietatem eius non comparaverint infra
predictum tempus inpediente quocumque casu vel eventu, tunc pre-
dicent nobis anno uno et infra eundem annum reddemus ipsis centum
et quinquaginta marcas predictas sub pondere et valore etiam supra-
dicto, omnibus exceptionibus remotis et removendis, fructibus etiam
perceptis in sortem minime computatis. Ad que omnia et singula
perfieienda fide data, ut premittitur, obligamus per presentes nos
et quemlibet nostrum in solidum et in totum domino abbati et
conventui supradictis. Et in horum omnium evidens testimonium
sigilla nostra presenti litere inde conscripte duximus patenter appo-
nenda. Actum in castro Lechtenberge anno domini millesimo tre-
centesimo septimo, octavo idus martii. Insuper ad maiorem et
firmiorem eautionem faciendam domino abbati et conventui supra-
dictis posuimus ipsis pro nobis fideiussores amicos nostros honestos
viros Albertum et Hermannum fratres de Gowisch, Aschwinum,
Henricum et Iohannem fratres de Saldere, Borchardum de Cramme
et Harbertum filium eius ac Gevehardum de Bortfelde milites pro
omnibus et singulis premissis fideliter adimplendis. Et si, quod
absit, aliquem ipsorum durante fldeiussionis tempore obire contin-
geret, ili substituemus equivalentem infra mensem ab ipso die
computandum, quo id nobis fuerit requisitum. ^ Nos etiam Albertus
et Hermannus, Aschwinus, Henricus et Iohannes, necnon Borchardus
et Harbertus milites iam prefati recognoscimus, quod domino abbati
et conventui in Ringelem supradictis ad preces specialium nostrorum
amicorum videlicet Aschwini, Henrici et Thiderici fratrum de Wal-
meden predictorum fide data promisimus ac promittimus per pre-
sentes, quod, si aliquis defectus in ipsis, quod absit, super aliquo
premissorum quocumque casu evenerit, pro illo defectu supplendo
omnibus exceptionibus tam canonici iuris quam civilis remotis et
removendis intrabimus civitatem Goslariam eam non exituri, nisi
talis defectus domino abbati et conventui sepedictis sit suppletus
aut aliter fuerit de ipsorum bona et optenta voluntate. Ad quod
nos obligantes eidem domino abbati et conventui in solidum et in
totum sigilla nostra una cum sigillis predictorum fratrum de Wal-
meden presentibus duximus apponenda. Actum anno domini supra-
dicto.
758 1307.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im
Archiv zu Bingelheim S. 19.
1596. Ludolf von Hondelage überträgt für die Exemption der Kirche
in Hordorf von der in. Hondelage der letzteren eine Kurie in Honstede
bei Ehmen. Braunschweig 1307 März 12.
Ludolfus miles de Honlaghe — — notum fieri cupio universis
tam presentibus quam futuris, quod bona deliberatione prehabita
cum expresso consensu dilectorum fratrum meorum domini Bertoldi
clerici et Iohannis militis et omnium heredum meorum tam mascu-
lorum quam feminarum (et omniu)m eorum, quorum consensus de
iure vel de consuetudine fuerat requirendus, in reconpensam et
restaurum exemptionis ecclesie in Hegherdhorp ab ecclesie in Hon-
laghe facte per venerabilem patrem dominum Albertum Halber-
stadensis ecclesie episcopum dedi et do in nomine domini per pre-
sentes ecclesie in Honlaghe predicte ad usum et utilitatem rectorum
eiusdem ecclesie curiam unam in Honstede apud villam Emen sol-
ventem singulis annis duodecim solidos ab omni iure advocatie,
comitie et cuiuslibet servitii, sicut eam possedi, prorsus liberam et
solutam proprietatis et libertatis tytulo cum omni!) utilitate et iure
eius perpetuo permansuram. Igitur ne aliquis propter oblivionem
aut ignorantiam ius aliquod in predicta curia sibi vendicare valeat
aut de facto usurpare presumat, presentem litteram inde conscriptam
sigillo meo pro me et meis heredibus sigilla propria nondum ha-
bentibus duxi patenter roborandam. "Testes etiam sunt discreti viri
domini Heinricus plebanus in Valeberghe, Iohannes rector ecclesie
in Hilleghendhorp, Ludolfus Albus et magister Conradus perpetui
vicarii eeclesie sancti Blasii in Bruneswich et plures alii clerici et
layci fide digni. Datum ibidem anno domini m?. cec?. septimo, in
die sancti Gregorii pape. Ego eciam Ludolfus rector ecclesie in
Honlaghe supradicte recognosco me exemptioni predicte, prout mea
interest, consensisse et per presentes consentire et predictam curiam
in eius recompensam pro me et meis successoribus secundum formam
premissam acceptasse, et in huius rei evidentiam sigillum meum
eciam duxi?) presentibus apponendum. Actum anno domini et die
supradictis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 119. Beide Siegel nebst
Befestigung verloren.
I) Nach omni ist et getilgt. 2) duxi über der Zeile nachgetragen.
1807. 759
1597. Abt Ekbert und der Konvent des Kl. Gerode (Gherroth)
machen mit dem Michaeliskloster eine Gebetsbrüderschaft. 1307 März 24
(nono kalendas aprilis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 128. Konventssiegel an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhalten. Gerode im Bgbe.
Erfurt.
1598. Bischof Siegfried transsumiert die Bulle des Papstes
Bonifaz VIII. d. d. Lateran 1302 Januar 21 (xii. kalendas februarii,
pontifleatus nostri anno octavo), in welcher dieser den Augustiner-
Eremiten-Orden eximiert. 1307 April 1 (kalendas aprilis).
Gedr. Jacobs, UB. des Kl. Himmelpforten (Gesch.-Quellen der Prov. Sachsen
XV) S. 123 Nr. 41.
1899. Abt Detlev, Prior Hermann, Kustos Heinrich, Kämmerer
Konrad und der Konvent des Kl. Ringelheim bekunden, dass Johann
von Lochtum (Lochtene) und seine Schwester Kunigunde dem Neuen
Hospital in Goslar den Zehnten und das Eigentum von drittehalb Hufen
in Haverlah verkauft haben. 1307 April 8 (vi. ydus aprilis).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar, Neues Hospital Nr. 19. Siegel des Abtes
erhalten, des Konventes verloren. Gedr. Bode, UB. III, S. 116 Nr. 164.
1600. Domherr Ludolf und Otto, Brüder, Grafen von Wohlden-
berg, und ihre vier Schwestern übertragen dem Maria-Magdalenenkloster
das Eigentum ihnen resignierter Güter in Düngen und Heinde. Hildes-
heim 1307 April 14.
In nomine domini amen. Nos dei gratia Ludolfus de Wolden-
berch canonicus ecclesie Hildensemensis, Otto frater eius, Cone-
gundis, Iutta, Elizabet, Ermegardis sorores eorum, fili Henrici
quondam comitis de Woldenberch, omnibus in perpetuum. Noverint
universi, ad quos presentes littere pervenerint, quod molendinum in
minori villa Dungem, unam casam cum area sua sitam in villa
Henethe et sex jugera in eiusdem ville Henethe campis sita nostre
proprietatis, que bona Thidericus dictus Werdeghe civis Hildense-
mensis, qui ea a patre nostro predicto tenebat in pheodo, nobis
simpliciter et sine contradictione aliqua resignavit, conventui sancte
Marie Magdalene apud muros Hildensemenses in animarum nostrarum
et totius parentele nostre de Woldenberch remedium pari favore et
consensu in proprium dedimus et presentibus damus et in possessionem
perpetuam tradidimus et presentibus tradimus proprietatis titulo
160 1807.
iure perpetuo possidendam, nullum ius penitus nobis in eisdem
bonis, que liberaliter dimisimus, reservantes ob hoc precipue, ut in
eodem conventu tam vivorum quam defunctorum totius parentele
nostre de Woldenberch memoria cottidie eo devotius in perpetuum
habeatur. In quorum felicem memoriam et perpetuam firmitatem
presentem litteram sigillis nostris sigillatam prefato conventui
dedimus in testimonium super eo. Et nos dei gratia Henricus
decanus Hildensemensis, Otto prepositus Montis dicti de Wolden-
berch sigillà nostra presentibus apponi fecimus ad cautelam. Datum
Hildensem anno domini m?. ccc?. septimo, in die beatorum Tiburtii
et Valeriani martirum.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 141. Vier beschädigte
Siegel. Begest Doebner, UB. I, S. 327 Nr. 593.
1601. Ritter Basilius von Rautenberg überlässt dem Bartholomäi-
stifte drei Hufen in Gross-Lopke (in maiori Lobeke) nach Empfang
von zehn Mark durch den Propst Bertold. 1307 April 23 (in die
Georgii martiris nono!) decimo kalendas maii).
Testes huius rei sunt Bertoldus prepositus, Fredericus prior,
Henricus thesaurarius, Ludolfus Bussel, Conradus de Hottenem,
Helmoldus de Peyna sacerdotes, Henricus de Dinkelere, Bertrammus
de Minda, Bernardus de Bethenem diaconi, Henricus Tapetarius
subdiaconus canonici sancti Bartholomei, Bertoldus scolasticus sancte
Crucis, und Ratsherrn und Bürger.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Sültekl. Nr. 4. Siegel
des Ausstellers zur Hälfte fort. Gedr. Doebner, UB. III, S. 667 Nachtr. Nr. 63.
1602. Das Andreasstift bestimmt über die Pflichten des Kellners.
Hildesheim 1307 April 24.
Nos Ludolfus dei gratia decanns ecelesie sancti Andree in
Hildensem totumque capitulum eiusdem presentibus recognoscimus,
quod de communi consensu capituli statuimus et ordinavimus, quod
cellerarius noster, qui pro tempore fuerit, antequam de celleraria se
intromittat, iurabit ad sancta dei ewangelica, quod placita nostra
et utilitatem nostram in bonis nostris prout melius poterit procu-
rabit et quicquid de eis sustulerit sive quocumque modo procu-
raverit nobis equaliter et fideliter ministrabit. Equum etiam valentem
!) Von hier ab nachgetragen und wnrichtig, decimo ist zu tilgen.
1807. 761
duo talenta tenebit et illum ante festum beati Viti habebit usque
ad festum sancti Martini, ex tunc ipsum, dummodo in censu nostro
erquirendo dampnum magnum non paciamur, vendere poterit aut
tenere prout sibi visum fuerit expedire. Cetera etiam, que in regula
nostra de celleraria conscripta sunt, omnia et singula fideliter ad-
implebit. In cuius rei testimonium presentem litteram sigillo nostri
capituli fecimus communiri. Datum Hildensem anno domini millesimo
c9c9c9, vii?,, secunda feria post festum beati Georgii martiris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 23. Beschädigtes Kapitels-
siegel. Gedr. nach dem Or. Doebner, UB. 1, S. 327 Nr. 594.
1608. Bischof Siegfried vergleicht den Bischof Albrecht von
Halberstadt mit dem Grafen Burchard von Mansfeld wegen Haus und
Stadt Schwanebeck. 1307 Mai 6 (des sunavendes na sente Wolburghe
dage).
Hir hebbet oc over ghewesen her Borchart de provest van deme
heyleghen Cruce to Hildensem, her Gardün von Hademersleve, greve
Vülrat von Valkensten, her Boldewin von deme Stenberghe, her
Herman von dere Gowische, her Henning von Romensleve, her
Ludolf von Ghitle, hec Frederic von Bunede.
Gedr. Höfer, Auswahl der ält. Urk. deutscher Sprache S, 71 Nr. 5, Schmidt,
UB. des Hochatifis Halberstadt III (Publ. aus den Preuss, Staatsarchiven 27),
S. 34 Nr. 1801.
1604. Bischof Siegfried bekundet, dass Hermann Persek auf
alle Ansprüche an die Meierei Hohenbostel, einen Hof in Ebbinghehusen
und den Wald Sundern zu Gunsten des Kl. Barsinghausen verzichtet
hat. 1307 Mai 17 (xvi. kalendas iunii).
Huius rei testes sunt Guncelinus de Berenwinkele, Fredericus
de Adenoyz, Ernestus dictus Boc canonici Hildensemensis ecclesie,
Lippoldus de Rotthinghe iunior et Hermannus de Stempne milites.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Barsinghausen Nr. 107 mit dem be-
schädigten Siegel des Bischofs. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. I, S. 73
Nr. 106, wonach Ebbinghehusen wüst bei Luttringhausen. H. Persek ist Mönch
in Corvey, vgl. e. Hodenberg a. a. O. Nr. 96, auch Nr. 92, 97—101, 103, 104, 111,
113, 116, 120 ff.
1605. Bischof Siegfried bestätigt den Vergleich des Kl. Isenhagen
mit dem Pfarrer Friedrich in Hankensbüttel von Mai 13 (der ein-
geschoben ist), wonach das Kloster dem Pfarrer für den Zehnten der
762 1307.
Güter in Dedelstorf eine Fruchtrente zu entrichten sich verpflichtet. 1307
Mai 21 (dominica proxima post festum pentecostes).
Or. im Archiv des Kl. Isenhagen. Gedr. Lüneburger UB. V, S. 38 Nr. 78.
1606. Gertrud und Volrad von Hessen schenken dem Propst
des Moritzstiftes vier Hufen in Listringen. 1307 Juni 13.
In nomine domini amen. Nos Gertrudis nobilis de Hesnem
filia quondam Johannis de Hesnem. canonica in Quedelingeborch,
et nos Wlradus dei gratia canonicus ecelesie Halberstadensis filius
domini Ludolfi de Hesnem omnibus in perpetuum. Noverint universi,
ad quos presentes littere pervenerint, quod proprietatem quatuor
mansorum Listringhe sitorum, quos Otto de Boltesum et Iohannis
fllius de Meyenberch dictus Henricus tenuerunt in feodo, honorabili
viro amico nostro dilecto domino Ottoni de Woldenberch preposito
eeclesie saneti Mauritii montis Hildensem cum omni iure et utilitate
tam in villa quam extra villam in proprium dedimus et presentibus
donamus et in possessionem perpetuam tradidimus et per presentes
iradimus proprietatis titulo iure perpetuo possidendum, renuntiantes
omni iuri, quod habuimus in eisdem, nullum ius penitus nobis quo-
modolibet reservantes. In quorum felicem memoriam et perpetuam
firmitatem presentem litteram sigillis nostris sigillatam prefato domino
Ottoni dedimus in testimonium perpetuum et cautelam. Datum anno
domini m. eec?. septimo, idus iunii. "Testes huius rei sunt honora-
biles viri domini Gerhardus prepositus, Iohannes de Dreynleve et
Fredericus de Bodensten canonici ecclesie Halberstadensis ac plures
ali fide digni.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift 17. An gelben Seidenfäden
kleiner Rest des ersten Siegels, das beschädigte zweite, das des Volrad, wie in
folg. Nr. beschrieben.
1607. Gertrud und Volrad Edele von Hessen weisen zwei ihrer
Vasallen wegen vier Hufen in Listringen, die sie dem Propst des Moritz-
stiftes übergeben, an diesen. 1307 Juni 13.
Dei gratia Gertrudis canonica in Quedelingeborch, Wlradus
canonicus Halberstadensis nobiles de Hesnem strennuis famulis
vasallis suis dilectis Ottoni de Boltesem et Henrico de Meyenberch
sue promotionis affectum. Discretioni vestre per presentes iniungi-
mus et mandamus, quatenus quatuor mansos in Listringe sitos cum
eorum pertinentiis, quos hactenus a nobis in feodo tenuistis, ab
1907. 768
honorabili viro domino Ottone preposito Montis Hildensemensis de
cetero teneatis; per presentes enim litteras vos transmittimus ad
eundem. Datum anno domini m. ccc?. septimo, idus iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 18. Siegel der Gertrud
verloren, das runde des Volrad zeigt zwei Querbalken : 8S. WLRADI DE HESNEM
CANI HALB.
1608. Das Domkapitel bekundet, dass der Kleriker Dietrich
Edelleri zwei Hufen in Escherde zur Beleuchtung des Kronleuchters im
Dome und eine Rente aus einem Hause auf der Neuen Strasse zu
Gunsten der Bedienten des Kronleuchters gestiftet hat. 1307 Juni 23.
Nos Conradus dei gratia prepositus, Henricus decanus, Bernardus
scolasticus, Bernardus cantor totumque Hildensemensis ecclesie ca-
pitulum presentibus publice protestamur, quod Thidericus Edelleri
ecclesiasticus ecclesie nostre predicte consensu tocius nostri capituli
unanimi accedente pro anime sue remedio, dei quoque intuitu et
gloriose semper virginis Marie inductus respectu duos mansos lito-
nicos in campis ville Escherthe sitos, ad offleium Hymedesdore
spectantes, preposito ac monasterio in Escherthe nuper pro quindecim
marcis puri argenti obligatos favorabiliter redemit ad faciendam ac
complendam ordinationem inferius annotatam, videlicet ut in vesperis
sancte diei pasche necnon in vigiliis festivitatum infra scriptarum,
nativitatis domini, . . pentecostes, . . dedicationis ecclesie nostre
supradicte, assumptionis ac puriflcationis sancte Marie candele ac
luminaria magne corone in medio nostri monasterii posite de fructi-
bus ac proventibus dietorum mansorum accendantur annis ac vicibus
singulis supradictis, proviso tamen quod ecclesia nostra de censu
quindecim solidorum et solutione duorum modiorum tritici non
fraudetur, que pensio de mansis supradictis solvi annis singulis
hactenus est consveta. Dictus etiam Thidericus pensionem sex
solidorum in quadam domo prope sanctum Mychaelem in Nova
platea sita similiter comparavit in usus ecclesiasticorum ac famu-
lorum eorundem candelas ac luminaria supradictis vicibus accen-
dentium convertendam. Insuper sepe dictus Thidericus quoadusque
vixerit per se debitis temporibus predicta omnia ministrabit. Quo
de medio sublato ad thesaurarium, qui pro tempore fuerit, dictorum
mansorum necnon ad ecclesiasticos eorumque famulos sex solidorum
predictorum transibit pensio cum conditionibus ac honeribus supra-
scriptis. Ceterum predictis omnibus est adiectum, quod, si preposi-
164 1807.
torum nostrorum aut litonum ad officium in Hymedesdore spectantium
aliqui ad redemptionem mansorum predictorum procedente tempore
pecierint se admitti eorumque petitioni de iure sit in talibus annu-
endum. Thesaurarius, qui pro tempore fuerit, cum quindecim marcis
cum consensu prepositi ac decani bona tenebitur alia comparare, de
quibus supradicta omnia cum sollempnitate debita peragantur. In
quorum omnium testimonium presentes litteras sigillo nostri capituli
fecimus communiri. Datum anno domini millesimo ccc?. septimo,
nono kalendas iulii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 404. Siegel des
Domkapitels an roten und gelben Seidenfäden.
1609. Pfarrer Bertold in Giesen macht mehrere Schenkungen
an das Godehardikloster. 1307 Juni 30.
Ego Bertoldus plebanus in Gysen recognosco presenti littera
meo sigillo munita, me emisse pro duabus marcis puri et dimidia
a Bernardo milite dicto Heydene unam aream sitam in villa Gysen
cum omni iure et utilitate ac advocatia septem solidos et totidem
pullos annuatim solventem, quam ipse ab abbatibus monasterii sancti
Godehardi pheodali iure possederat multis annis. Hanc contuli
fratribus dicti monasterii, ut post obitum meum singulis annis missis
et vigiliis magnisque compulsationibus peragant anniversarium meum
et ipsi in die obitus mei de censu predicte aree habeant in suo
refectorio solatium et servitium speciale. Preterea ob remedium
anime mee feci fodi piscinam in quodam loco ville Gysen, cuius
proprietas pertinet monasterio antedicto et cum hoc contuli eidem
unam casam, que partim extendit se super cimiterium et partim
extra ad locum alium, cuius proprietas est etiam monasterii iam
prefati. Insuper contuli sepedicto monasterio unam domum structam
in quadam curia, que Kokenhof vulgariter appellatur, Datum anno
domini m?. ccc?. vii,, in commemoratione sancti Pauli. Nos Hil(de-
brandus) abbas!) eiusdem monasterii totusque conventus ibidem
rogati nostrum sigillum apposuimus ad cautelam.
Or. im Kgl.-St.-A, zu Hannover, st. Godehard Nr. 54. Siegel des Pfarrers
Bertold an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen und das beschädigte
des Konventes. Das des Abtes hat nie daran gehangen. Nach dem Todtenbuche
des Godehardiklosters in Ms. 171 des Museums zu Hildesheim wurde der Anni-
versar Bertolds am 29. April (iii. kalendas maii) gefeiert.
I) abbas im Or. zweimal,
1907. 165
1610. iter Bernhard Heide verkauft dem Godehardikloster eine
Hausstelle in Giesen. 1307 Juni 30.
Ego Bernhardus miles dictus Paganus hac presenti littera
omnibus ipsam intuentibus recognosco, quod cum consensu meorum
filiorum Hermanni et Thyderici vendidi ac libere resignavi ecclesie
sancti Godehardi unam aream in Ihesen sitam cum advocacia et cum
omni iure et utilitate, quam dudum possedi ab eadem ecclesia iure
pheodali. Ne nostram venditionem cum resignatione libere factam
ac predicti monasterii sancti Godehardi emptionem imposterum quis
infringat, hoc scriptum inde contextum dignum duxi meo sigillo
roborandum. Testes huius sunt dominus Bernhardus meus filius
canonicus ecclesie sancti Iohannis, Albertus de Haringhe famulus,
Iohannes dictus Haringhwaschere, Borchardus et Bertoldus fratres
de Orientali valua, Eylardus et Hyldebrandus fratres de Brugham
cives in Hyldensem et alii quam plures fide digni. Datum anno
domini m9. ccc?. septimo, in commemoratione!) sancti Pauli apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 55. Siegel des Aus-
stellers, schildförmig, zeigt einen Drachen; 1 S. BERNARDI PAGANI. Regest
Doebner, UB. I, S. 327 Nr. 595.
1611. Otto von Wohldenberg, Propst des Moritzstiftes, schenkt dem
Bürger Johann Busso vom Ostertore vier Hufen in Listringen, die ihm
die Edeln von Hessen gegeben haben. 1307 August 14 (in vigilia
assumptionis virginis gloriose).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 24. Siegel des Propstes
an roten und braunen Seidenfüden. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 328 Nr. 596.
1612. Jordan (von Campe), Truchsess der Herzöge Heinrich und
Albert von Braunschweig, bekundet, mit Zustimmung seines Sohnes Anno
seinen Hof in Braunschweig den Predigerbrüdern der Provinz Sachsen
bez. deren Vertretern Bruder Dietrich von Northeim, Lector in Magde-
burg, und Bruder Gottschalk des Hildesheimer Konventes verkauft zu
haben. 1307 August 17 (in octava Laurentii martiris).
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Gedr. Hessenmüller, Heinr. Lampe,
S. 107, Reg. u. Urk. des Geschlechtes von Blankenburg-Campe II, S. 26, Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 321 Nr. 603.
1613. Bischof Siegfried gelobt, das Schloss Ruthe ohne Erlaubnis
des Domkapitels nicht zu veräussern. 1307 August 19 (xiiii. kalendas
septembris).
1) Or. commeratione.
166 1307.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 404 a. Siegel von
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren. Gedr. Sudendorf,
UB. I, S. 124.
1614. Der Rat der Stadt Goslar bewilligt dem Bischof Siegfried
und seinen Nachfolgern das Vorkaufsrecht des gemeinsam erworbenen
Schlosses Neu-Wallmoden. 1307 September 16 (in die beate Eufemie
virginis et martiris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 405. Stadtsiegel,
am Rande beschädigt. Gedr. Sudendorf, UB. I, S. 124 Nr. 198, Bode, UB. IH,
S. 121 Nr. 170, vgl. auch Nr. 176.
1615. Ludolf von Wohldenberg, Domherr, verzichtet auf Bitten
seines Vetters (patruelis) Heinrich, Mönchs in Riddagshausen, und seines
Bruders Johann, Kellners in Marienrode (Betzingerode), gegenüber dem
Kl. Riddagshausen auf zwei Hufen in Hötensleben (Hutsensleve). 1307
Oktober 16 (in die Galli).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 436.
Siegel des Ausstellers gut erhalten.
1616. Abt und Konvent des Godehardiklosters bestimmen über
die grössere Feier des Festes der h. Scholastica. 1307 Oktober 27.
Nos Hildebrandus dei gracia abbas, prior universitasque con-
ventus monasterii sancti Godehardi Hildensem — — universis pre-
senti scripto decrevimus declarare, quod unanimi consensu nostri
capituli statuendum duximus et servandum, quatinus diem beate
sororis sancti Benedicti, qui est pater et patronus nostri ordinis,
quem scilicet diem actenus sine aliquo honore quasi preterivimus,
hune cum reverenti diligencia tamquam festum sancte Katherine
virginis, id est maius quam apostolicum, amplius peragamus. Pro-
inde super consuetam prebendam ad servicium in refectorio dandam
confratribus adiecimus octo solidos, insuper duos solidos custodi ad
pulsandum et pro candelis ex decem et octo iugeribus in Lidinghe,
que commisimus colenda sacerdoti ibidem temporibus sue vite. Pre-
dictos autem denarios dominus abbas singulis annis ante festum
Symonis et Iude custodi ad hec omnia peragenda absque aliquo
scrupulo presentabit. Ne autem hanc nostram ordinacionem aliquis
in posterum recindere valeat vel revocare, presentem paginam inde
confectam sigillorum nostrorum munimine fecimus roborari. Datum
anno domini m? ccc? septimo, in vigilia beatorum apostolorum Sy-
monis et Iude.
1307. 161
Abschrift des 15. Jahrhunderts im Cop. des Godehardikl., Ms. 311 fol. 81v
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1617. Bischof Siegfried vidimiert eine Urk. des Propstes Dietrich
von Neuwerk bei Goslar von 1304 November 30 (in festo sancti Andree
apostoli), worin dieser seinem Kloster die Einkünfte von zehn Hufen
in Flöthe, Rode und Meinerdingroth überträgt. 1307 November 8
(in die quatuor coronatorum).
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Neuwerk Nr. 57 mit
eingenähteın Siegel. Gedr. Bode, UB. III, S. 57 Nr. 82. Bode wird Altenrode
oder Nienrode w. v. Burgdorf sein.
1618. Bischof Siegfried gibt mit Zustimmung des Domkapitels
und des Ortsarchidiakons Lippold von Stöckheim dem Propst Burchard
des Stiftes auf dem Georgenberg das Recht, den Pfarrer in Mahlum
ein- und abzusetzen, und verpflichtet den jedesmaligen Pfarrer, dem
Archidiakon als Ersatz für die Synodalia einen Ferto jährlich auf
Michaelis zu zahlen. 1307 November 17 (feria sexta proxima post
Martini).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Grauhof Nr. 54. Beschädigte Siegel des
Bischofs, des Domkapitels und des Archidiakons. Gedr. Bode, UB. III. S. 122
Nr. 172.
1619. Propst Burchard, Prior Dietrich und der Konvent des
Kl. Georgenberg bei Goslar bekunden, vom Bischof Siegfried mit Zu-
stimmung des Domkapitels und des Ortsarchidiakons Lippold von Stöck-
heim (Stochem) die Erlaubnis erhalten zu haben, die Pfarrei in Mahlum
mit einem ihrer Kanoniker oder mit sonst einem geeigneten Geistlichen
zu besetzen und dem Archidiakon stutt der Synodalien jährlich einen
Ferto zu entrichten. 1307 November 17 (feria sexta proxima post
Martini).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 406. Beschädigte
Siegel des Propstes und des Konventes. Gedr. Bode, UB. III, S. 123 Nr. 173.
1620. Dechant Friedrich, Scholaster Hermann und das Kapitel
des Marienstiftes in Halberstadt machen mit dem Moritzstifte eine
Gebetsbrüderschaft. 1307 November 22 (in die sancte Cecilie virginis).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 42v
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1621. Herzog Heinrich söhnt sich mit der Stadt Braunschweig
aus und verspricht ihr Frieden und Hülfe in seiner Fehde mit Bischof
768 - 1307.
Siegfried „omme anvechtunge unses erbes, dar uns die vorgenante byschop
von Hildenshem ane hindert“. 1307 Dezember 4 (an mandage vor
sente Nycholaus dage).
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Beschädigtes Siegel. Gedr. Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 324 Nr. 608. Vgl. auch die Friedeloserklärung
der von Peine in der Stadt Braunschweig während deren Fehde mit dem Bischof
a. a. 0. S. 330 Nr. 617.
1622. Ritter Bruno von Gustedt verkauft dem Kl. Ringelheim
22 Morgen daselbst. 1307 Dezember 4.
— — ego dominus Bruno miles dictus de Gustede omnibus in per-
petuum presentibus recognosco, quod cum consensu et plena volun-
tate meorum filiorum scilicet Grubonis, Brunonis, Rodcheri, Willekini,
Gerhardi et omnium meorum heredum, quorum intererat, vendidi
domino Rodchero monacho in Ringelem et conventui ibidem viginti
duo iugera sita in campis ibidem cum omni iure, proprietate ac
utilitate — — pro decem marcis puri argenti perpetuo possidenda
tali tamen conditione interiecta, quod prefatus dominus Rodcherus
ad tempora vite sue in usus suos tollat fructus iugerum eorundem,
ipso vero mortuo predictos fructus cum predictis iugeribus in omni
iure, proprietate ac utilitate predictus conventus in Ringelem sine
aliqua contradictione ac impetitione meorum filiorum seu heredum
libere in perpetuum possidebit. Preterea ego prefatus dominus
Bruno una cum filiis meis rogo, ut intuitu?!) dei ac affectu specialis
amicitie, quam nos ex presenti et predecessores nostri generis ad
vos et ad vestrum claustrum ex antiquo habuerunt, quatenus anni-
versarium meum, mearum uxorum et meorum filiorum una cum
anniversario quorundam meorum affinium, quorum anniversarius in
vestra ecclesia peragatur, peragere velitis. Ut hec autem rata et
inconvulsa in perpetuum permaneant, presentem literam meo sigillo
et meorum filiorum scilicet Grubonis, Brunonis feci communiri. Huius
autem rei testes sunt dominus Gerhardus de Gustede, dominus
Alexander de Walmeden, dominus Henricus de Knistede milites,
Iohannes et Razo de Gustede famuli et alii quam plures fide digni.
Datum et actum anno domini millesimo trecentesimo septimo, pridie
nonas decembris.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im
Archiv zu Ringelheim S. 27.
1) Cop. et tuita.
1307. 169
1628. Bischof Siegfried unter den Zeugen der Urk. des Erz-
bischofs Burchard von Magdeburg, in welcher dieser die Schenkung
der Kirche zu Hohenköthen durch den Grafen Albrecht von Anhalt an
das Kl. Coswig bestätigt. Magdeburg 1307 Dezember 20 (in vigilia
beati Thome apostoli). >
Or. im Hausarchiv zu Zerbst. Gedr. Beckmann, Hist. d. F. Anhalt I, S. 322
v. Heinemann, Cod. diplom. Anhalt. III, S. 104 Nr. 157. |
1624. Dechant Ludger des Moritzstiftes überträgt das Eigentum
zweier Hofstätten in Schellerten der Dechanei seines Stiftes. 1307.
Nos Ludcherus dei gratia decanus ecclesie montis sancti Mau-
ricii Hildensem pupplice protestamur, quod, cum venerabilis dominus
Otto Hildensemensis electus proprietatem duarum arearum in villa
Schelerte sitarum resignatione patris nostri Bernwardi de Kemme
militis et Ghertrudis sororis nostre bone memorie prius accepta de
consensu capituli maioris ecclesie nobis liberaliter dudum donaverit,
nos eandem proprietatem quadraginta annis a nobis libere possessam
deo et sancto Mauricio pro anime nostre remedio contulimus et per
presentes damus ad ecclesie nostre decaniam perpetue pertinendam,
ut, cum nune ipsas areas inpheodatas primum vacare contigerit,
decanus, qui pro tempore tunc fuerit, amplius non inpheodandas ad
suos usus ad decaniam specialiter obtinebit. In cuius rei testimonium
capituli nostri sigillum una cum sigillo nostro presentibus est appensum.
Datum anno domini m?cccvii?. |
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 83. Wenig beachädigte
Siegel des Propstes und des Kapitels.
1625. Die Grafen von Wohldenberg verkaufen dem Kl. Derne-
burg drei ihnen resignierte Hufen in Bönnien. 1307.
Dei gratia Conradus et Iohannes fratres necnon et. Ludolfus
comites de Woldenberge — — notum igitur esse volumus — — quod,
cam Arnoldus de Elvede tres mansos in villa Bonige sitos cum
omnibus suis appendiciis tam in villa quam in campo in nostra
constitutus presencia cum consensu heredum suorum nobis de sua
bona voluntate resignasset, nos eorum proprietatem ad nos spec-
tantem claustro monialium in Derneburg pro duabus marcis puris
neenon et pro remedio animarum nostrarum cum consensu heredum
nostrorum Ludolfi, Iohannis, Hinrici, Conradi, Hermanni, Willebrandi,
Iohannis, Hermanni et omnium, quorum consensus requirendus fuerat,
Hildesh. UB. TII. 49
TIO 1307.
appropriando contulimus et in proprium dedimus cum omni iure et
utilitate liberam ab universo iugo servitutis perpetuo possidendam.
— —. In huius rei evidens testimonium sigilla nostra presentibus
duximus apponenda. Testes huius collationis sive donationis sunt
Fredericus de Adenoyz, Bernhardus de Hardenberge, Lippoldus de
Stockem canonici Hildensemenses, Conradus Raptor, Gerhardus de
Gustede milites et alii quam plures. Datum anno domini millesimo
cec?, viio.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 407. Von den
drei Siegeln an den von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen nur das erste
mehr beschädigt.
2626. Bischof Siegfried gestattet dem Stifte auf dem Georgen-
berg bei Goslar die Gründung emer Kapelle zu Heissum und deren
Besetzung mit einem Priester. 1307.
Gedr. nach Cop. Bode, UB. IIL, S. 124 Nr. 175.
1627. Der Rat von Hannover, welcher einen Weg für den Wächter
durch die der Stadtmauer benachbarten Hausstellen mehrerer Bürger
anlegt, bestätigt dem Kl. Marienrode gegen Entrichtung eines Zinses
von drei Bremer Fertonen auf Michaelis Abgabenfreiheit für seine Kurie
in der Stadt und für die durch den Rat mit dieser vereinigten Haus-
stelle des verstorbenen Bürgers Konrad Tedweghing. 1308 Januar 3
(in octava beati Iohannis apostoli et evangeliste).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 120. Beschädigtes Stadt-
siegel an grünen Seidenfüden. Gedr. Hehtmeier, Braunschw. Chronik S. 1839,
Grupen, Orig. et Ant. Hann. S. 53, Moser, Hist. diplom. Belustigungen V, S. 264,
Marienroder UB. S. 164 Nr. 151, UB. der Stadt Hannover (UB. des histor. Vereins
für Niedersachsen IV) S. 87 Nr. 93.
2628. Bischof Siegfried erteilt allen, welche die Kapelle des
heiligen Volemann bei Michaelstein besuchen, 40 Tage Ablass. 1308
Januar 13 (in octava epyphanie domini). -
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Michaelstein Nr. 212. Siegel
des Bischofs bis auf ein kleines Bruchstück verloren.
1629. Der Rat von Hildesheim bekundet die Aussage des Heinrich
Surdus, früheren Vogtes des Dompropstes Gebhard, und einiger Bürger
der Neustadt, dass Isengard, Wittwe des Konrad Howardi, ıhr Haus
an der Eselstiege dem Kreuzstift vermacht hat. 1308 Januar 15
(xviii?. kalendas februarii).
1308. TI
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 240. Gut erhaltenes Stadt-
siegel. Gedr. Doebner, UB. I, S. 328 Nr. 597.
1630. Knappe Ludolf von Bortfeld verzichtet auf die Meierei
in Lebenstedt. 1308 Januar 23.
Ego Ludolfus de Bortvelde famulus recognosco sub sigillo meo,
quod renuntiavi et presentibus litteris nomine meo et tutorio nomine
puerorum fratris mei domini Frederici de Bortvelde, quorum tutor
sum, renuncio villicationi in Levenstede cum suis pertinentiis affir-
mans et pronuntians, predictos pueros fratris mei in eadem villi-
catione nullum ius habere aut hactenus habuisse. Et nos Lippoldus
de Roscinghe, Aschvinus de Saldere, Aschvinus et Henricus de
Walmede milites recognoscimus prefatam renuntiacionem coram nobis
factam et ad rogatum Ludolf predicti sigilla nostra presentibus
litteris apposuimus in testimonium premissorum. Datum anno domini
m?. ecc?. octavo, in crastino beati Vincentii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritestift Nr. 84. Von den vier Siegeln
nur das runde des Ausstellers, zwei kreuzweise gelegte Glevenstdbe zeigend, gut
erhalten, die anderen stark beschüdigt.
1681. Die Grafen Gerhard und Gerhard von Hullermund über-
tragen dem Kl. Marienrode eine Mühle bei Laatzen (Lathusen) und
eine Hausstelle daselbst nebst der Fischerei in der Leine, welche Hart-
mann von Laatzen dem Kloster für 105 Bremer Mark Silber verkauft
und ihnen resigniert hat. 1308 Februar 5 (nonas februarii).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 122. Das erste Siegel gut,
das zweite zur Hälfte erhalien an roten Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB.
S. 166 Nr. 153. Die Resignation Hartmanns von Laatzen a. a. O. Nr. 121 un-
datiert, mit gut erhaltenem Siegel, das einen Helm zeigt, gedr. a. a. O. S. 166
Nr. 152.
1632. Propst Johann von Wöltingerode bekundet, dass Heinrich,
Heinrich und Henning, Liten (viri) des Klosters, von den Brüdern des
Deutschen Hauses in Goslar Ländereien an der Radau (Radowe) gegen
einen jährlichen Erbzins erhalten haben. 1308 März 7 (in die Perpetue
et Felicitatis virginum).
Or. im German. Museum zu Nürnberg. Siegel des Propstes gut erhalten.
Gedr. Bode, UB. UL, S. 125 Nr. 178.
16383. Bischof Siegfried bekundet den Verkauf der Vogtei von
vier Hufen in Lafferde durch Johann von Gustedt an das Michaelis-
kloster, von dem er sie zu Lehn erhalten hat. 1308 März 16.
49*
772 1308.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus tenore
presentium recognoscimus publice protestando, quod Iohannes de
Gustede famulus constitutus in presentia nostra advocatiam quatuor
mansorum sitorum Lafforde, cuius quidem advocatie proprietatem
dux Albertus de Bruneswic monasterio beati Michahelis Hildense-
mensi perpetuo contulit, suscepit in feodo a domino abbate mona-
sterii iam predicti, et deinde idem Iohannes dictam advocatiam cum
omni iure et utilitate, cum bonis et hominibus, sicut ipse eam
hactenus possederat et habuerat, vendidit cum consensu heredum
suorum et fratris sui domini Rotgheri!) militis predicto abbati et
suo monasterio pro viginti marcis et una puri argenti possidendam
libere perpetuis temporibus, ita quod ipse vel sui heredes in dicta
advocatia nichil iuris sibi de cetero debent aut poterunt usurpare.
In euius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum.
Testes huius rei sunt Albertus Boc, Iohannes de Oberghe, Bolde-
winus de Stenberghe, Hermannus de Stempne, Ludolfus de Goltorne
nostri milites, Hermannus de Germerdissen, Thidericus Friso senior
in Hildensem et alii plures fide digni. Datum anno domini m?. ccc?.
octavo, xvii. kalendas aprilis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 125. Siegel des Bischofs
gut erhalten. Begest Doebner, UB. I, S. 329 Nr. 598. Die Verkaufsurk. der
Brüder Botger, Ritter, und Johann, Knappe, von Qustedt von März 12 (in die
beati Gregorii pape), Or. a. a. O. Nr. 124. Siegel des Rotger zur Hälfte verloren,
das des Johann, gut erhalten, zeigt drei (2:1) Kesselhaken.
1634. Heinrich von Homburg, Domherr, bestätigt die Schenkung
von sechs Hufen Landes und fünf Hausstellen in Hüpede durch seinen
Bruder Bodo an das Kl. Loccum. 1308 März 17 (in dominica in
qua cantatur Oculi).
Or. im Archiv des Kl. Loccum, Siegel verloren. Gedr. Orig. Guelf. IV,
S. 501; erwähnt v. Hodenberg, Calenberger UB. III, S. 375 Nr. 612 Note 1, woselbst
die Urk. Bodos gedruckt ist.
1635. Erwählte Äbtissin Mathilde von Gandersheim gelobt, zwei
Hufen in Scedenem, die der Edele Burchard von Barby (Barboy) von
ihr zu Lehn hat, ihrem Oheim Otto, Sohne des Grafen Heinrich von
Wohldenberg zu übertragen, sobald sie hierzu die Fähigkeit besitzt.
1308 April 4 (pridie nonas aprilis).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 408. Beschädigtes
Siegel der Ausstellerin.
1) Rotgheri im Text später nachgetragen.
1808. 713
1686. Propst Johann und Priorin Adelheid des Kl. Lamspringe
verkaufen, weil das einst zwischen Uppen und Wendhausen gelegene
Dorf Novale verwüstet ist und Hermann von Uppen von zwei Hufen
daselbst den Zins zu zahlen sich weigert, dem Kl. Marienrode diese
zwei Hufen. 1308 April 5 (nonas aprilis).
Testes huius rei sunt filii ecclesie nostre, Luderus prepositus
in Esgerte, Hartmannus prepositus in Wlvenchusen, Henricus custos
et Henricus quondam custos, Iohannes de sancta Cruce, frater Thi-
dericus rector Nove curie, frater Conradus rector curie claustralis
in Lamspringe.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 123. Siegel des Propetes
und des Konventes, Gedr. Marienroder UB. S. 167 Nr. 154.
1687. Abt Heinrich des Michaelisklosters, Friedrich von Adensen
und Bernhard von Hardenberg, Domherrn, bekunden, dass Johann,
Franko und Hildebrand von Adenstedt, Brüder, Bürger von Braun-
schweig, eine Hufe in Bülten (Bultem) dem Kl. Wienhausen resigniert
haben. 1308 April 10 (feria quarta post festum palmarum).
Or. im Archiv des Kl. Wienhausen, Nr. 145. Gut erhaltene Siegel der
Aussteller und des Johann von Adenstedt.
1688. Knappe Heinrich von Reden bekundet, vom Michaeliskloster
zwei Hufen in Heinum gegen Erbzins unter angegebenen Bedingungen
erhalten zu haben. 1308 April 14—21.
Ego Henricus de Redhen famulus recognosco presentibus, quod
dominus . . abbas sancti Michahelis Hildensemensis commisit michi
sub annuo et hereditario censu duos mansos sitos Heynem sub
hac conditione, quod ego temporibus vite mee dabo inde decem
solidos census Hildensemensium denariorum et duos modios tritici,
sed me defuncto heredes mei, qui dictos mansos tenuerint, dabunt
de uno manso quinque solidos et unum modium tritici et de altero
manso septem solidos et tres denarios et unum modium tritici, tres
hemtones siliginis et sex modios avene. Terminus autem solutionis
erit singulis annis in festo Michahelis. Quod si neglexerimus, in-
ducias petere possumus usque ad diem sancti Martini; quem si
similiter supersedendo et censum non solvendo neglexerimus et
usque post sanctum diem nativitatis Christi protraxerimus, tunc
abbas, quicumque pro tempore fuerit, dabit nobis septem marcas
puri argenti et recipiet ad se mansos predictos liberos et solutos.
774 1808.
Et ego ad observationem omnium prescriptorum articulorum ‘me et
meos heredes astringo presentibus litteris, quas in evidens testi-
monium meo sigillo et sigillis fratrum meorum Thiderici videlicet
et Iohannis ac domini Lippoldi de Rottinghe senioris et domini
Henrici de Berningherode militum feci sigillari. Et nos Thidericus
et Iohannes fratres predicti Henrici, Lippoldus de Rottinghe, Hen-
ricus de Berningherode milites predicti nostra sigilla in prescriptorum
testimonium duximus presentibus apponenda. Datum anno domini
m?ccec?, octavo, infra octavam pasche.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 126. Von den vier Siegeln
nur das schildfórmige des Ausstellers (Rad mit sechs Speichen und Nabe) und
das gleiche des G. von Barienrode (zwei Fische über einander) erhalten.
1689. Ritter Eberhard von Alten und sein Sohn, Ritter Johann,
schenken dem Hospital des h. Geistes in Hannover eine Hufe Landes
in Bolzum (Boltessem). Wilkenburg 1308 Mai 1 (in die Philippi et
Iacobi apostolorum).
Or. im Stadtarchiv zu Hannover, Siegel verloren. Gedr. Moser, Hist. diplom.
Belustigungen V, S. 266, Urk. der Stadt Hannover (UB. des histor. Vereins für
Niedersachsen V) S. 90 Nr. 95.
1640. Das Michaeliskloster bekundet, dass ihm die Wittwe des
Edelherrn Heinrich von Wenden (Mecklenburg) zwölf Mark geschenkt
hat behufs Ankaufes einer jährlichen Rente zu ihrem und ihres Mannes
Anniversar und zur besonderen Feier des Festes der h. Dreieinigkeit.
1308 Mai 5.
Universis Christi fidelibus presentia visuris seu audituris dei
gratia Henricus abbas, Iohannes prior et totus conventus monasterii
sancti Mychaelis Hildensemensis — — memorabile factum nobilis
domine Mechtildis ducisse relicte quondam domini Henrici nobilis
de Wenden, quod sub silentio preterire nolumus, in presens scriptum
redigimus, quod eadem devota nobilis domina, que corde devoto et
affectu sincero ad dei gloriam et ob sanctissimi Bernwardi nostri
patroni reverentiam nuper in predivite casula cum alba nostram
ditavit ecclesiam, nunc sui hylaritatem cordis ampliori favore nobis
exponens duodecim mareas puri argenti nostre donavit ecclesie ad
comparationem annuorum reddituum unius marce, que in dei laudem
et nostrorum fratrum consolationem erit taliter convertenda. In
festo sancte trinitatis, quod eadem nobilis domina pro summo festo
in nostra peragi instituit ecelesia, dabitur ad consolationem fratrum
de duobus mansis in Huddessem sitis dimidia marca et reliqua in
1808. 775
die beati Dyonisii pro anniversario die viri ipsius domine quondam
domini Henrici de Wenden predicti peragendo, cuius memoria in
missis et vigiliis in nostra ecelesia debet sollempniter celebrari.
Si vero, quod absit, eadem domina morte preventa fuerit et anni-
versarium suum apud nos instituerit, tunc anniversarium ipsius
nobilis domine peragemus, in quo predicta dimidia marca erit in
consolationem nostrorum confratrum tribuenda. Et nos Henricus
abbas predictus de eonsensu conventus nostri institutionem predicti
festi cum anniversario sibi adiuncto ratam, gratam et acceptam
habentes ipsam sub summa celebritate sollempniter recolendam de-
cernimus, quam in nomine domini in hiis scriptis confirmamus, et
ad celebrationem ipsorum triginta duos solidos in duobus mansis in
Huddessem in nostro hospitalario perpetuis temporibus assignamus.
Et ne per aliquem seu aliquos hec pia ordinatio seu institutio in-
fringi valeat, nos et conventus noster unanimiter eam nostris sigillis
presentibus appensis in evidens testimonium roboramus. Testes huius
rei sunt dominus Hillebrandus abbas sancti Godehardi, dominus
Thidericus prepositus in Winbusen, Everhardus de Prome, Iohannes
Bok, Wichmannus de Embeke sacerdotes, nostre congregationis
fratres, dominus Hermannus de Stempne miles, Hermannus de Ger-
merdissen et alii quam plures fide digni. Datum anno domini m. cec.
octavo, tercio nonas may.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 127. Gut erhaltene Siegel
des Abtes und des Konventes. Herzogin Mathilde war die Tochter des Herzogs
Johann von Lüneburg (stirbt 1277) und die zweite Gemahlin Heinrichs III. von
Mecklenburg (Werle-Güstrow).
1641. Ritter Arnold Bock und Söhne verkaufen dem Kl. Escherde
Grundstücke in Betheln, die sie dem Bischofe resignieren. 1308 Mai 19.
Nos Arnoldus miles dictus Bok omnibus, ad quorum noticiam
presens scriptum pervenerit, notum facimus, quod cum consensu et
voluntate Alberti filii fratris nostri necnon duorum filiorum nostrorum
Alberti et Ernesti bona nostra sita in Betenem cum omni iure,
quod habere dinoscuntur in agris, silvis, pascuis et in pratis, tribus
areis exceptis, quarum una opilionis vocatur, alia autem sibi a latere
occidentali annexa est, terciam vero quidam nomine Wlvesoge a
nobis tenet in pheodo, reverendo domino nostro episcopo resignantes
vendidimus ecclesie in Escherthe absque impugnacione nostri et
nostrorum heredum in tranquila pace in perpetuum libere possi-
776 1808.
denda. Et si, quod absit, honere debitorum pressi dictas tres areas
nobis in posterum vendere contigerit, ecclesie in Escherthe eas
exhibere debemus, quod in hiis scriptis pupplice protestamur. In
euius rei evidens testimonium presens scriptum ex hac venditione
confectum ecclesie prefate dedimus et id sigilli nostri et domini
Iohannis militis et Arnoldi famuli fratrum de Dothessem, qui ven-
ditioni cum fieret intererant, munimine iussimus communiri. Datum
et actum anno domini m?. ccc?. octavo, dominica qua cantatur Vocem
iocunditatis. |
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 114. Die drei Siegel wenig
beschädigt. Auf der Rückseite der Urk. von Hand des 15. Jahrhunderts: iiiii
hove in Bethlem. In einer Urk. desselben Jahres ohne Tagesangabe überträgt
Bischof Siegfried die fünf Hufen dem Kl. Escherde, Or. a. a. O. Nr. 115, be-
schädigte Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfdden.
1642. Bischof Siegfried einverleibt dem Kl. Lamspringe die
Kirche in Bónnien, 1308 Mai 22.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus pre-
sentibus publice protestamur, quod tocius nostri capituli consensu,
voluntate quoque loci archidyaconi accedente ecclesiam parrochialem
in Bonyem, que ad collationem ac presentationem . . prepositi
monasterii in Lamspringhe pertinuisse dinoscitur a temporibus retro-
actis, unimus ac incorporamus cum omni iure et utilitate monasterio
antedicto dantes eidem preposito liberam potestatem, ut dictam
ecclesiam per aliquem suorum capellanorum officiari faciat et ibidem
sacramenta ecclesiastica ministrari aut per alium ydoneum sacer-
dotem. Idem tamen sacerdos, cui dictus prepositus regimen eiusdem
ecclesie duxerit committendum, obedienciam faciet archidyacono et
donum altaris percipiet ab eodem nostras ipsiusque archidyaconi
synodos frequentando, a prestatione tamen synodalium expers erit
penitus et immunis, sed prepositus monasterii memorati unum fer-
tonem loci archidyacono in festo beati Mychahelis debebit annis
singulis ministrare pro iure synodalium supradicto. In quorum
omnium testimonium sigilla nostrum videlicet nostri capituli ac
archidyaconi loci presentibus sunt appensa. Datum anno domini
m?ccc? octavo, in vigilia ascensionis domini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 95. Die drei Siegel wenig
beschädigt. Das dritte zeigt ganze stehende Figur, die Bibel vor der Brust haltend :
+8. LIPPOLDI DE STOCHEM CNOI HILD'. Bönnien gehörte zum Banne Bockenem,
wo Lippold von Stückheim Archidiakon war.
1808. T1
1648. Propst und Konvent des Kl. Lamspringe bekundet die
Besetzung der dem Kloster einverleibten Kirche in Bönnien durch einen
Geistlichen und regeln dessen Verhältnis zum Archidiakon und Propste.
1308 Mai 22.
Nos dei gratia Iohannes prepositus, Alheydis priorissa totusque
conventus monasterii in Lammespringe presentibus publice pro-
testamur, eeclesiam parrochialem in Bonnigem unitam ac incorpo-
ratam per episcopum et capitulum Hildensemenses voluntate quoque
loci archidiaconi accedente cum omni iure et utilitate monasterio
antedicto, que ad collacionem et presentacionem nostram pertinuisse
dinoscitur & temporibus retroactis; data inquam nobis libera pote-
state, ut dictam ecclesiam per aliquem nostrorum capellanorum aut
alium ydoneum sacerdotem officiari faciamus et ibidem sacramenta
ecclesiastica ministrari, idem tamen sacerdos, cui nos regimen eius-
dem ecclesie duxerimus committendum, obedienciam faciet archi-
diacono et donum altaris percipiet ab eodem Hildensemque synodos
ac archidiaconi frequentando, a prestacione tamen synodalium erit
expers penitus et immunis, sed nos prepositus monasterii memorati
unum fertonem loci archidiacono debemus in festo Michahelis annis
singulis ministrare pro iure synodalium supradicto. Sin autem de-
fectus fleret in solucione pecunie memorate, hanc loci archidiaconus
& plebano in Bonnigem per censuram ecclesiasticam poterit extor-
quere. In quorum omnium testimonium sigilla nostrum videlicet
nostrique conventus presentibus sunt appensa. Datum anno domini
m?. ecc?, viii., in vigilia ascensionis domini.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 408a. Die beiden
Siegel gut erhalten. Vol. Lüntzel, Altere Diözese S. 267.
1644. Ritter Harnyth Slengerdus verpflichtet sich, mit seinem
Bruder Ludolf dem Marienhospitale in Braunschweig fünf Mark zu
zahlen, wenn Ritter Heinrich von Bortfeld nicht bis Martini bewirkt
hat, dass Bischof (Siegfried) dem Hospitale das Eigentum einer Hufe
in Wendebutle überträgt. 1308 Juni 10 (quarto ydus iunii).
Or. im Stadtarchiv zu Braunschweig. Siegel liegt lose bei. Gegr. Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschweig II, S. 334 Nr. 624.
1645. Propst Johann, Äbtissin Gertrud, Priorin Kunigunde und
der Konvent des Kl. Wöltingerode schenken dem Domstift in Halber-
stadt die Litin Adelheid, Frau des Helleman. 1308 Juni 21 (in die
beati Albani martiris).
778 1808.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 78. Beschädigtes Konvents-
siegel. Gedr. nach Cop. Schmidt, UB. des Hochstifts Halberstadt IIl (Publ. aus
den Preuss. Staatsarchiven 27) S. 46 Nr. 1818.
1646. Abt Heinrich des Michaelisklosters bekundet mehrere fromme
Stiftungen durch seinen Bruder Riquin von Wendhausen. 1308 Juli 6.
Dei gracia nos Henricus abbas monasterii sancti Michahelis in
Hildensem ordinis beati Benedicti — — ad perpetuam rei memoriam
tam presentibus quam futuris beneficia per Riquinum famulum dictum
de Wenthusen fratrem nostrum pro remedio anime sue ac parentum
suorum nobis et conventui nostro exhibita declaramus. Pie enim
fecit, quia contulit primo nobis decem marcas puri argenti ad edi-
ficationem capelle tam inferioris quam superioris constructe inter
dormitorium et criptam, deinde cooperante sibi in decem marcis
fratre suo ac nostro domino Bertoldo plebano dotis nostre in Holt-
husen comparavit, proprietavit ac libere emit quinque mansos sitos
in Upstede cum omnibus suis attinenciis pro septuaginta tribus
marcis puri argenti, de quibus nostro ac nostri conventus consensu
benivolo accedente quedam ordinavit et statuit, que intime peciit
in monasterio nostro perpetuo et inviolabiliter observari. Huius in-
stitutionis devota voluntas hec fuit, ut memoria sui ac Ermegardis
uxoris sue et parentum suorum scilicet patris nostri Henrici militis
dieti de Wenthusen ac matris nostre Sophie et omnium confratrum
ac benefactorum omniumque fidelium defunctorum cum maioribus
vigilis ac missis pro defunctis in anniversario ipsorum in kalendario
signatis sollempniter peragatur, et in quolibet anniversario decem
solidi pro elemosina pauperum ac decem solidi confratribus nostris
et decem solidi in festo corporis Christi per provisorem bonorum
debent finaliter ministrari. Et sic ad quatuor talenta et ad decem
solidos hec amministratio se extendit. Provisor vero omnem usu-
fructum seu utilitatem ipsorum bonorum residuum recipiet et pro
talibus beneficiis singulis ebdomadis duas missas in ipsis capellulis
celebrabit. Et quotienscumque aliquis dominorum nostrorum mortuus
fuerit, ad inferiorem capellam duci debet, si tempus ita se obtulerit,
et!) ipsius in salutem anime ab eo provisore missa pro defunctis,
si in ea capella steterit vel non, debet procurari. Preterea specia-
liter est adiectum quod Tidericus filius predicti Riquini confrater
noster ad tempora vite sue conventui nostro et pauperibus ipsam
1) et fehlt in Cop.
1808. 719
amministrationem quatuor talentorum et decem solidorum indubi-
tanter providebit ad ipsas memorias peragendas et missas celebrandas,
ut superius est expressum. Predicto vero Tiderico decedente qui-
cumque tunc abbas fuerit ipsam provisionem seu amministrationem
committet uni de confratribus nostris, prout sibi videbitur expedire,
qui ipsas missas servabit et structuram aut reparationem ipsarum
capellarum necessariam!) de sumptu residuo, ut dictum est, debet
fideliter ordinare. Hec omnia suprascripta cum plenario consensu
nostri capituli seu conventus in nomine domini confirmamus, unde
sigillum nostrum et ipsius nostri conventus presentibus est appensum.
Datum anno domini m?cec?viiiV., in octava apostolorum Petri et Pauli.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 76 fol. 19 im Kol. St.-A. zu
Hannover.
1647. Die Brüder Wilbrand und Bertold von Reden bekunden,
dass die Brüder Ludolf und Johann von Laatzen (Lathusen) allen
Ansprüchen an eine Mühle in Laatzen entsagt und den Vertrag des Kl.
Marienrode mit Hartmann von Laatzen wegen dieser Mühle genehmigt
haben. 1308 Juli 13 (in die beate Margarete virginis).
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 124. Die beiden Siegel
beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 169 Nr. 155.
1648. Bischof Siegfried, Domdechant Heinrich und Lippold von
Rössing d. Ä. besiegeln die Urk. des Kl. Amelunzborn, in welcher
dieses sich mit dem Edeln Bodo von Homburg als Ergänzung zu dem
betr. Greene geschlossenen Vergleiche wegen der neu anzulegenden
Rodungen vergleicht. 1308 Juli 16 (in crastino divisionis apostolorum
beatorum).
Testes vero sunt dominus Mauritius comes de Speygelberge,
Hartmannus de Dudingen, Bruno de Vrencke milites, Bruno de
Rodenberge, Iohannes Proyt tunc temporis advocatus, Geroldus prior,
Gyso de Hamelen, Iohannes de Rivo, Helmmicus de Werdinghusen,
Arnoldus de Swalenberge monachi in Amelungesborne et ego Iohannes
notarius plebanus in Wenthusen.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Amelunzborn Nr. 25. Siegel
des Bischofs unkenntlich, das des Domdechanten verloren, das des Abtes von
Amelunzborn und des Bodo von Homburg erhalten. Gedr. Orig. Guelf. IV, S. 501.
I) Cop. necessariarum.
180 1808.
1649. Abtssin Mathilde von Gandersheim überträgt dem Kl.
Marienrode zwei Hufen in Barfelde (Bervelthe), die durch den Tod
des Dietrich von Hachem erledigt sind, nebst einer Hausstelle daselbst
und verspricht dem Kloster die Übertragung der Vogtei, sobald diese
ihr von den Lehnsträgern resigniert ist. 1308 Juli 18 (xv9. kalendas
augusti).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 195. Beschädigte Siegel
der Äbtissin und des Kapitels. Gedr. Marienroder UB. S. 170 Nr. 156. Herzog
Otto von Braunschweig und Lüneburg resigniert der Abtissin dieselben Hufen in
diesem Jahre. Or. a. a. O. 126 mit beschädigtem Siegel, gedr. a. a. O. S. 171 Nr. 157.
1650. Herzog Albrecht von Braunschweig überträgt dem Maria-
Magdalenenkloster das Eigentum dreier Hufen in Ottbergen. Königs-
lutter 1308 Juli 24.
Dei gratia Albertus dux in Bruneswic universis Christi fidelibus
salutem in perpetuum. Noverint igitur universi presentes et futuri,
quod ad peticiones domini Ludolphi camerarii militis proprietatem
trium mansorum sitorum in Otberghe damus ecclesie beate Marie
Magdalene in Hildensem titulo ac iure proprietatis liberaliter possi-
dendam. In cuius nostre donationis testimonium nostrum sigillum
presentibus est appensum. Datum et actum Luttere anno domini
m. ccc?. viii0,, in vigilia sancti Iacobi apostoli.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 142. Siegelbruchstück.
1651. Domdechant Heinrich unter den Zeugen der Urk. des
Grafen Heinrich von Regenstein, in welcher dieser dem K. Stötterlingen-
burg fünf Hufen in Stötterlingen verkauft. 1308 Juli 28 (in festo
Panthaleonis martiris).
Gedr. nach dem Or. v. Schmidt-Phiseldeck, Die Urkunden des KI. Stötterlingen-
burg S. 47 Nr. 60, im Auszug Braunschweig. Anzeigen 1747 S. 253.
1652. Hartmann der Schwarze von Laatzen verkauft dem KI.
Marienrode eine Mühle bei Laatzen (Lathusen) mit der Fischerei in
der Leine und eine Hausstelle daselbst, die er von den Grafen Gerhard
und Gerhard von Hallermund zu Lehn hatte, für 115 Bremer Mark.
1308 August 1 (kalendas augusti).
Or. im KEgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 127. Siegel an grünen
Seidenfäden. Gedr. Marienroder UB. S. 172 Nr. 158.
1658. Bischof Siegfried vereinigt den Archidiakonat in Ringel-
heim mit dem Dekanate des Moritzstiftes. 1308 August 3.
1308. 181
Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint
universi, quod, cum reditus archidyaconatus in Ringelem adeo essent
exiles et tenues, quod beneficium vix dici posset, nos cupientes
honorare decanatum de consensu honorabilis viri Ottonis prepositi
ecelesie saneti Mauricii montis Hildensemensis, qui eundem archi-
dyaconatum conferre solebat, et de beneplacito capituli sui Montis
prefatum archidyaconatum ad decanatum predicte ecclesie Montis de
consilio discretorum univimus et unimus auctoritate ordinaria per
presentes attendentes!) precipue, quod decanus, qui pro tempore
fuerit, maturior sit discretione et scientia, ita quod archidyaconatui
convenientius possit preesse et sua sollicitudine regere et prodesse.
Super quo no dubium oriatur, presentem litteram sigillis nostro
scilicet et prepositi prefati ac capituli Montis sigillatam dedimus
in perpetuum testimonium super eo. Datum anno domini mccc?.
octavo, tercio nonas augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 85. Die drei Siegel stark
beschädigt.
1654. Bischof Siegfried, Propst Konrad, Dechant Heinrich,
Scholaster Bernhard und das ganze Domkapitel entsagen allen An-
sprüchen an einige Zehnten des Stiftes Gandersheim. Hhldesheim 1308
August 4 (pridie nonas augusti).
Huius rei testes sunt honorabiles viri et domini Borchardus de
Drenleve, Fredericus de Adenoys, Lippoldus de Stockem, Gunzelinus
de Berenwinkele sacerdotes, Bernardus de Hardenberge, Ernestus
de Indagine, Otto de Valkenstene, Henricus de Homborch dyaconi,
Otto prepositus Montis, Ludolfus de Woldenberghe, Gevehardus
prepositus sancte Crucis et Ernestus Bok subdyaconi, canonici
nostre ecclesie.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Stift Gandersheim Nr. 105. Gut
erhaltene Siegel des Bischofs und des Domkapitels an roten Seidenfäden. Gedr.
Harenberg, Hist. Gandersh. S. 798.
1655. Der Edle Bodo von Homburg und sein Sohn Heinrich
vergleichen sich mit dem Kl. Amelunzborn wegen einiger Streitigkeiten,
genehmigen die von den Brüdern Bodo dem Älteren und Bodo dem
Jüngeren von Homburg 1220 dem Kloster gegebenen Verschreibung und
bedingen sich aus, dass das Kloster sie wegen der von ihnen erbauten
I) Or. attendentus.
182 1808.
Burg bei Greene nicht ohne Zustimmung des Lehnsherrn der Burg
belangen darf. 1308 (zu August 16).
— — presentibus Bertrammo abbate, Geroldo priore, Gyselberto,
Iohanne de Rivo, Helmmico de Werding(husen), Arnoldo de Swalen-
berge monachis, Henrico de Woldenberg Hildesemensis ecclesie
decano, Henrico de Homborch fratre nostro eiusdem ecclesie cano-
nico, magistro Wernero canonico sancte Crucis, comite Mauritio de
Speygelberge, Lippoldo de Rottingen, Brunone de Vrenke, Hart-
manno de Dudinge militibus, Brunone de Rodenberge, Iohanne dicto
Proyt famulis nostris advocatis.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Amelunxborn Nr. 24, beide
Siegel von den gelb-weiss-roten Seidenfüden verloren. Regest Dürre in Zeitschrift
1880 S. 83, Harenberg, Hist. Gandersh. S. 1702.
1656. Das Bartholomäistift bekundet, dass der Kanoniker Friedrich
eine Hausstelle zu angegebenen Zwecken erworben hat. 1308 September 7.
Nos Bertoldus dei gracia prepositus et capitulum canonicorum
regularium ecclesie sancti Bartholomei ad Sultam prope muros Hil-
densemenses presentibus recognoscimus et puplice protestamur, quod
dominus Fredericus noster eoncanonicus ad comparacionem cuiusdam
areo prope lacum nostrum versus occidentalem partem nostre ecclesie
site duas marcas cum dimidia examinatas, quas nostra speciali
licencia pro sui necessitate habuit, de nostro consensu tali condicione
apposita erogavit, ut temporibus vite sue de predicta area octo
solidos Hildensemensis monete usualis percipere debeat annuatim,
quo defuncto quatuor solidi dicti census ad usus canonicorum
nostrorum pro sua annuatim agenda memoria perpetuo et reliqui
quatuor solidi ad prepositum, qui pro tempore fuerit, de cetero
libere remanebunt. In cuius rei memoriam et firmitatem presentem
litteram inde conscriptam sigillis nostris scilicet prepositi et capituli
munitam eidem domino Frederico super hoc dedimus ad cautelam.
Actum et datum anno domini m?cec?viii?, septimo idus septembris.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Sültekl. Nr. 4. Siegel
des Propstes ganz, das des Kapitels fast zur Hälfte verloren. Begest nach Cop.
Doebner, UB. I, S. 329 Nr. 600.
1687. Herzog Heinrich gibt dem Kämmerer Ludolf zwei Hofe
in Bevelthe zu Lehn, welche er von diesem als Ersatz für drei dem
Maria-Magdalenenstift übertragene Hufen in Otibergen erhalten hat.
1308 September 14.
1308. 183
Dei gratia nos Heinricus dux de Brunswic recognoscimus lucide
per presentes, quod strennuo militi Lud(olfo) kamerario!) Hyldense-
mensi tenore presencium contulimus in feudum duos mansos in
Bevelthe, quos idem miles Lud(olfus) nobis subiciendo donavit in
restaurum trium mansorum in Othberge, quos ad preces suas ecclesie
sancte Marie Magdalene in Hyldensem appropriavimus?) ob anime
nostre et parentum nostrorum animarum salutem. In cuius rei
certitudinem presentem litteram dedimus sigillo nostro roboratam.
Datum anno domini m. ccc. viii, in die exaltacionis sancte Crucis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 143. Siegel verloren.
1658. Props? Balduin, Priorin Mathilde und der Konvent von
Heiningen (Henigghe) verkaufen anderthalb Hufen in Wobeck (Wobeke)
mit einem Zins. von 12 Schilling dem Kl. Riddagshausen für sechs
Braunschweiger Pfund. 1308 September 15 (in crastino exaltationis
sancte crucis).
— — presentibus honorabilibus viris — 9) preposito sanctimonialium
in Dorstat et Arnoldo thesaurario beatorum apostolorum "ymonis
et Iude in Goslaria.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 445.
Siegel des Propstes und des Konventes stark beschädigt.
1659. Ritter Ludolf von Ibbenstede überlässt dem Kl. Marien-
rode die Hörige Gertrud, Tochter des Heinrich Speneken in Jeinsen
(Geynhusen), und deren Tochter Adelheid. 1308 September 28 (in
vigilia beati Michahelis archangeli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 128. Siegel des Ausstellers,
viermal geteilt, beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 173 Nr. 159.
1660. Das Kl. Lamspringe tauscht mit dem Moritzstift Liten.
1308 Oktober 9.
Iohannes dei gracia prepositus, Alheidis priorissa totusque
conventus monasterii beati Adriani in Lammespringe omnibus, ad
quos presens scriptum pervenerit, notum esse volumus, quod nos
pro Gertrude uxore Conradi cum suis flliis Hermanno et Thiderico,
litonibus ecclesie nostre, recepimus in concambium Iohannam uxorem
Hermanni de Elmissen cum pueris suis Henrico et Ghertrude ecclesie
1) Or. kemerario. —?) Or. appriavimus. — 5) Im Or. freier Raum für den
Namen. Zu ergänzen ist Friderico.
184 1308.
beati Mauricii in Hildensem eodem iure, quo predictum est, perti-
nentes, quod omne ius, quod!) predicte ecclesie inpendere consue-
verunt, nostre ecclesie facere non obmittant. Ut igitur factum hoc
ratum permaneat, conscribi fecimus et sigillo nostri conventus com-
muniri., Actum anno domini m?. ccc®, viii?., in die sancti Dyonisii
et sociorum eius.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 43 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1661. Ernst von Hagen (de Indagine), Domherr und Archidiakon
in Detfurth (Detforde), bekundet, dass das Kl. Marienrode drei Morgen
Land in Gross-Düngen (Dungem) gegen drei andere daselbst mit dem
Pfarrer m Gross- Düngen vertauscht hat. 1308 Oktober 21 (in die
sancto undecim milium virginum).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 129. Siegel des Ausstellers
wenig beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 173 Nr. 160. Die Grafen Konrad,
Johann und Ladolf von Wohldenberg bestätigen obigen Tausch an demselben Tage,
Or. a. a. O. Nr. 130 mit drei beschädigten Siegeln, gedr. a. a. O. S. 174 Nr. 161,
wo in der letzten Zeile bancto statt secundo zu lesen ist.
1662. Propst Albert, Priorin Jutta und der Konvent des Kl.
Derneburg verkaufen dem Kl. Steterburg für 47 Mark Silber vier freie
Hufen in Bleckenstedt mit Zubehör. Mitbesiegler Bischof Siegfried.
1308 Oktober 30 (tercio kalendas novembris).
Testes sunt Iordanus de sancto Andrea, Lenhardus de sancto
Magno, Iohannes de sancto Michaele sacerdotes.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Steterburg S. 155 im Landes-
hauptarchie zu Wolfenbüttel, Abschrift des 15. Jahrhunderts in Ms. 601 fol. 70 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim ohne Tagesangabe. Regest Hänselmann,
UB. der Stadt Braunschmeig II, S. 338 Nr. 630.
1668. Bischof Siegfried überträgt dem Kl. Ringelheim den
Zehnten daselbst. Hildesheim 1308 November 5.
Nos Sygfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus
presentibus publice protestamur, quod totius nostri capituli accedente
consensu divine remunerationis intuitu et gloriose virginis inducti
respectu decimam in Ringlem in manus nostras a nobilibus viris
ac dominis Hermanno, Conrado, Iohanne, Ludolpho, Ottone comitibus
1) Cop. ad.
1308. 185
in Woldenberge libere resignatam donavimus ac presentibus donamus
cum omni iuri, proprietate ac utilitate tam in villa quam in campis
abbati ac monasterio ordinis saneti Benedicti in Ringlem perpetuo
possidendam ipsamque in dictum liberaliter transferimus monasterium
presentibus in hiis scriptis. Ut autem presens nostra donatio rata
et inviolabilis futuris temporibus perseveret, presentes literas inde
confectas abbati ac monasterio supradictis pro donationis, trans-
lationis ac veritatis indicio duximus erogandas sigillorum nostri
videlicet et supradicti nostri capituli munimine roboratas. Huius
rei testes sunt honorabiles viri ac domini Conradus prepositus,
Hinricus decanus, Bernhardus scholasticus, Bernhardus cantor, Otto
prepositus Montis, Borchardus de Dreinleve, Fredericus de Adenoys,!)
Lippoldus de Stócken, Guntzelinus de Berwinckele, Bernhardus de
Hardenberge, Otto de Valckenstein, Henricus de Hoenborg, Iohannes
de Oberge, Ludolphus de Woldenberge prelati ac canonici ecclesie
nostre predicte, laici vero Hermannus comes de Woldenberge, Her-
mannus de Stemne miles et quam plures alii fide digni. Actum et
datum Hildensheim anno domini millesimo trecentesimo octavo,
nonas novembris.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im
Archiv zu Ringelheim S. 24, mit der Bemerkung ; Dise Copey ist auch aus des
closters Ringlem altem copialbuch geschrieben worden. Die Hesignationsurk. der
Grafen von Wohldenberg von November 1 (in die omnium sanctorum) a. a. O. S. 23.
1664. Abt Johann von Marienrode (Betzingerode) vergleicht
sich mit dem Rate der Stadt dahin, dass das Kloster von seiner Kurie
im Sack jährlich auf Martini eine Mark zahlt, sonst aber frei bleibt
von allen Verpflichtungen ausser der Nachtwache, und dass es freie Ver-
fügung hat zu baulichen Änderungen, doch unbeschadet der Festigkeit
der Stadtmauer. 1308 November 11 (in die beati Martini episcopi).
Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim Nr. 942b. Beschädigtes Siegel des Abtes.
Gedr. Doebner, UB. I, S. 330 Nr. 601. Die betreffende Urk. der Stadt in Abschrift
des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148 fol. 35 im Kgl. St.-A. zu Hannover, gedr.
Marienroder UB. S. 163 Nr. 150.
1665. Die Tempelbrüder garantieren dem Erzbischof Burchard
von Magdeburg, der die Güter des_Ordens eingezogen hat, weder ihm
noch dem Bischof Siegfried, dem Grafen Busse von Mansfeld und
!) Cop. Atenoy.
Hildesh. UB. III. 50
186 1308.
anderen Schaden zuzufügen. 1308 November 18 (in deme achten
dage na sente Mertines dage).
Gedr. v. Ledebur, Allgem. Archiv XVI, S. 251, v. Heinemann, Cod. dipl.
Anhalt. II], S. 118 Nr. 176.
1666. Abt und Konvent des Michaelisklosters bekunden die
Stiftung einer Memorie durch den Bürger Heinrich Rosendal und
Frau Margarete. 1308 November 25.
Henricus dei gratia abbas, Wichmannus prior totusque con-
ventus monasterii sancti Mychahelis Hildensemensis — — notum
esse volumus, quod Henricus Rosendal et Margareta uxor sua, cives
Hildensemenses, et zelo pietatis ducti et sue salutis non immemores
animadvertentes, quod sancta et salubris sit cogitatio pro defunctis
exorare, contulerunt ecclesie nostre decem marcas puri argenti ad
conparandum redditus unius talenti, ut memoria parentum, fratrum
et benefactorum suorum in nostra ecclesia peragatur. Nos igitur
devotionem, quam ad nostram ecclesiam habuerunt, pio affectu pen-
santes et desiderium ipsorum adimplere volentes statuimus, quod
in ecelesia nostra in crastino conceptionis beate virginis in magnis
vigiliis et missis peragatur memoria parentum, fratrum et bene-
factorum predictorum et eorum, si quos fortassis offenderint vel
pro quibus ad elemosinarum largitiones se obligatos recognoverint,
in quo die fratribus nostris decem dabuntur solidi et reliqui decem
solidi dabuntur illis ambobus, quamdiu vixerint, vel superstiti, cum
alter eorum defunctus fuerit, singulis annis in festo pasche. Et
postquam alter eorum ex hac vita decesserit, memoria defunctorum
predicta transibit in diem obitus ipsius, in quo anniversaria eius
memoria et eorum, qui prescripti sunt, perpetuo cum consolatione
decem solidorum singulis annis peragetur. Postquam vero superstes
vitam universe carnis ingressus fuerit, peragetur dies obitus sui et
singulis annis anniversarius dies perpetuo cum sollempni memoria
missarum et vigiliarum, in quo die alii decem solidi, qui eis
viventibus dari solebant, dabuntur de cetero ad fratum nostrorum
consolationem. Ad huius vero talenti administrationem assignamus
de bonis ad abbaciam pertinentibus duos mansos sitos Eddessen,
quorum quilibet dat decem solidos, quos hospitalarius noster recipiet,
qui dictum talentum ut prescriptum est fideliter ministrabit. In
euius rei testimonium sigilla nostra presentibus sunt appensa. Actum
1308. 187
et datum anno domini millesimo trecentesimo octavo, in die beate
Katerine virginis.
Or. im Kol. St.-.A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 128. Siegel des Abtes
und des Konventes wenig beschädigt. Regest Doebner, UB. I, S. 331 Nr. 603.
1667. Die Ritter Balduin von Steinberg und Johann, Schenk
des Stiftes, resignieren dem Bischof Siegfried zwei Hufen in Dieck-
holzen, genannt vorsthove, und zwei Hofstellen daselbst, welche dieser
dem Kl. Marienrode überträgt, und erhalten vom Bischof ebensoviel
Land in Hönze (Honse) mit zwei Hofstellen. 1308 Dezember 12
(pridie ydus decembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 133. Stark beschädigtes
Siegel des Balduin und wenig beschädigtes des Johann. Gedr. Marienroder UB.
S. 179 Nr. 164.
1668. Bischof Siegfried, Dompropst Konrad, Domdechant
Heinrich und das Domkapitel vertauschen mit dem Kl. Marienrode
das Dorf Diekholzen (Dicholthusen) mit elf Hufen und elf Hausstellen
und dem Bache Beuster (Botestere) von Tossem bis an den Wald
Sunder sowie die Kirche daselbst mit dem Patronatsrecht gegen elf
Hufen und elf Hausstellen in Dinklar (Dinkelere). 1308 Dezember 12
(pridie idus decembris).
Testes huius rei sunt Bernardus scolasticus, Bernardus cantor,
Burchardus de Ponte, Burchardus de Dreynleve, Fredericus de
Adenoys, Lippoldus de Stockem,!) Guncelinus de Berwinkele
sacerdotes, Bernardus de Hardenberge, Ernestus de Indagine, Otto
de Valkenstene, Thidericus de Walmode, Iohannes de Obergbhe,?)
Ludolfus de Woldenberge,®) Heinricus*) de Homborg,5) Hermannus
de Werberghe,®) Ernestus Boc canonici ecelesie nostre, Lippoldus
de Rottinghe,7) Albertus Boc, Conradus de Saldere, Baldewinus$)
de Steinberge,?) Wedekindus!?) de Garslebutle,!!) Hermannus de
Stemne, Iohannes pincerna milites et ministeriales ecclesie nostre.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von verschiedenen
Händen, Marienrode Nr. 131a (A), Siegel des Bischofs an roten und des Dom-
kapitels an grünen Seidenfäden, und Nr. 131b (B), Siegel des Bischofs an roten
und des Domkapitels an gelben Seidenfäden. Gedr. Struben, Observ. iur. II, S. 77,
Marienroder UB. S. 175 Nr. 162.
Abweichungen in B: !) Stochem. ?) Oberge. ®) Waldenberge. *) Henricus.
6) Homburg. °) Werberge. 7) Roddinge. ®) Balduinus, ?) Stenberge. 1°) Wide-
kindus, !!) A hat Garslebuthe.
50*
188 1808.
1069. Propst Otto, Dechant Hildebrand und das Kapitel des
Moritzstiftes verzichten auf Bitten des Bischofs Siegfried, welcher die
Parochialkirche in Diekholzen (Dicholthusen) dem Kl. Marienrode
geschenkt hat, auf das Recht der Investitur über die Kirche, das dem-
jenigen ihrer Kanoniker zusteht, der Archidiakon des Altklosters ist,
sowie auf alle anderen Rechte, doch mit Vorbehalt ihrer Gerechtsame
in den Dörfern Barienrode (Berningerode) und Söhre (Sodere), indem
ihnen das Kloster eine Bente von zehn Schilling aus einer Hofstelle in
Lothingessen, genannt bomgarde, schenkt. 1308 Dezember 12 (pridie
ydus decembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 132. Siegel des Propstes,
beschädigtes des Kapitels und gut erhaltenes des Ludger von Grasdorf (Gravestorp),
Kanonikers des Moritzstiftes und Archidiakons des Altklosters. Gedr. Marien-
roder UB. S. 177 Nr. 163.
1670. Bischof Siegfried bekundet, dass Ludolf, Dechant und
Pfarrer von st. Andreas, den Kanonikern derselben Kirche ein Haus
und eine Hofstelle beim Andreaskirchhofe mit der Bedingung überwiesen
hat, dass die Kanoniker dem zeitigen Pfarrer jährlich auf Michaelis
sieben Schilling zahlen. 1308 Dezember 13 (in die beate Lucie).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 18v
in der Beverinischen Bibliothek. Gedr. Doebner, UB. III, S. 668 Nachtr. Nr. 64.
1671. Abt Johann von Marienrode überträgt dem Moritzstift eine
Hofstelle in Lotingessen, genannt bomgarde. 1308 Dezember 24 (in
vigilia nativitatis domini). |
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 82. Siegel des Abtes. Gedr.
Doebner, UB. I, S. 331 Nr. 604.
167%. Herzog Otto von Braunschweig und Lüneburg überträgt
dem Maria-Magdalenenkloster zu einer Hausstelle noch neun Morgen
Land in Farmsen. 1308 (1309) Dezember 25.
Dei gratia Otto dux de Bruneswic et de Luneburch omnibus
imperpetuum has litteras visuris in omnium salvatore salutem. Cum
pro laude et honore dei necnon pro nostre anime et progenitorum
nostrorum remedio animarum conventui sancte Marie Magdalene
extra muros Hildensemenses sito contulerimus et proprietaverimus
unam aream apud antiquum cimiterium extra curiam Vermersen
sitam, et novem iugera ad ipsam spectantia cum heredum nostrorum!)
1) Fehlt consensu oder dergl.
1808. 189
exnunc predicto claustro conferimus in hiis scriptis in pascuis, in
silvis, in pratis et cum omnibus iuribus ad ipsam pertinentibus
liberaliter iure perpetuo possidenda, cupientes nichilominus, quod
idem conventus et pro nobis et pro inclita domina uxore nobis
dilectissima 1) et successoribus nostris semel in anno memoriam
peragant post obitum nostrum sollempniter et devote, mandantes
eciam omnibus, qui pro nobis obmittendum aliquid vel faciendum
decreverint, ipsum claustrum quantum poterunt promoveant et de-
fendant. Huius donacionis testes sunt honorabilis dominus Hinricus
prepositus sancti Cyriaci extra muros Bruneswicenses, Ludolphus
miles de Golturn, Wasmodus et Peraydam milites de Knesbeke,
Aswinus et Iohannes milites fratres dicti de Saldere, Aswinus et
Hinrieus fratres milites" dicti de Walmedhe et Bertrammus miles
dictus de Hareboldessen et alii quam plures flde digni. Ne autem
aliquod dubium vel error super hoc facto oriatur in futurum, litteras
presentes nostri sigilli appensione in evidens testimonium duximus
confirmandas. Datum anno domini m? cec? nono, infra nativitatem
domini nostri Ihesu Christi.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 144. Stark beschädigtes
Siegel des Herzogs.
1678. Ritter Balduin von Steinberg und Konrad Gore, Bürger
in Alfeld, kaufen vom Bischof elf Hufen im Alten Dorf bei Alfeld. 1308.
Nos Boldewinus miles dictus de Stenberghe et Conradus dictus
de Gore civis in Alvelde presentibus publice protestamur, quod un-
decim areas in Antiqua villa Alvelde et censum decem solidorum in
molendino infra muros eiusdem opidi a venerabili domino Hildensemensi
episcopo cum consensu tocius sui capituli legitime emimus pro quin-
decim marcis puri argenti iure feodali pacifice possidendas. Quando-
cumque bona vero predicta inter festum pasche et diem beate Wal-
burgis pro huiusmodi pecunia reemere voluerit, liberum erit ei et
suorum cuilibet successorum. In quorum omnium testimonium pre-
sentes litteras, quia prefatus Conradus proprio sigillo caret, ego
Boldewinus de Stenberghe mei sigilli munimine feci communiri.
Datum anno domini m?. ecc?. viii?,
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 409. Siegel
Balduins an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen wenig beschädigt.
1) Die Lücke auch im Or. Zu ergänzen ist Mechtildis.
190 1808.
1074. Der Rat der Stadt Hildesheim bekundet, dass die Erben
des Konrad Lappe gegenüber dem Andreasstifte auf alle Ansprüche an
dessen Haus in der Friesenstrasse verzichtet haben. 1308.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Andreasstift Nr. 25. Beschädigtes Stadt-
siegel. Danach gedr. Doebner, UB. I, S. 330 Nr. 602.
1675. Herzog Heinrich von Braunschweig überträgt dem Maria-
Magdalenenkloster drei Hufen und zwei Hausstellen in Ottbergen. 1308.
Dei gratia Henricus dux in Brunswich omnibus in perpetuum
audituris has litteras seu visuris salutem in domino. Ut rebus
gestis a nobis per alicuius calumpniam minime derogetur in posterum,
notum facimus per presentes, quod trium mansorum et duarum
arearum in campis et villa Otberge, que bona simul Hermannus de
Dinkelere in feudo tenebat a nobis, proprietatem monasterio sancte
Marie Magdalene in Hildensem cum consensu heredum nostrorum
contulimus et per presentes conferimus simpliciter propter deum,
ita quod sanctimoniales dicti monasterii in suis orationibus memores
nostri erunt nobisque et parentele nostre memoriam facient specialem.
In cuius rei testimonium presentem litteram inde scriptam et sigillo
nostro munitam dicto monasterio dedimus ad cautelam. Actum et
datum anno domini m?. c?c?c9, viii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Mar.-Magdal. Nr. 145. Beschädigtes Siegel
an roten und gelben Seidenfäden.
1676. Gebhard von Bortfeld, Aschwin und Dietrich von Wall-
moden, Ludolf genannt Boltesberg, Herbert und Burchard von Cramme,
Ritter, Konrad von Gadenstedt und Heinrich von Kniestedt, Knappen,
verbürgen sich gegenüber dem Konrad und Heinrich von Linde, Ger-
hard von Gustedt, Rittern, dem Konrad und Hildebrand von Linde
und Johann von Gustedt, Knappen, für Heinrich von Salder, der dem
Kl. Derneburg fünf Hufen in Grasdorf verkauft hat. 1308.
Or. im Kgl. St.-4. zu Hannover, Derneburg Nr. 52. Die acht Siegel gut
erhalten.
1677. Die von Salder verkaufen dem Kl. Derneburg fünf Hufen
mit einem Hof und vier Hausstellen in Grasdorf. 1308.
Hinricus, .. Aswinus, .. Johannes milites de Saldere — —
notum esse volumus universis, — — quod nos de bona nostra vo-
luntate vendidimus et dimisimus pro sexaginta quinque marcis puri
1308. 1791
argenti claustro monialium in Derneborgh quinque liberos et pro-
prios mansos nostros in Gravestorpe cum curia villicali et quatuor
areis ibidem cum pascuis, pratis, silvis et cum quibuslibet aliis suis
appendiciis in villa et in campo, et sicut eadem bona ab omni
honere advocatie et iugo cuiuslibet servitutis penitus libera habuimus,
ita ea cum consensu heredum nostrorum . . Iohannis, . . Aswini,
.. Hinrici, .. Ermegardis, .. Borchardi, .. Iohannis, .. Iutte, ..
Borchardi, .. Hinrici ac Borchardi de Saldere patruelis nostri et
omnium, quorum consemems requirendus fuerat, dicto claustro appro-
priando wemdálimms et in proprium dimisimus cum omni fructu et
-adtaée libere perpetuo possidenda — —. In huius rei evidens
testimonium sigillà nostra cum sigillo venerabilis in Christo patris ac
domini nostri Sifridi Hildensemensis episcopi presens factum nostrum
approbantis et confirmantis cum sigillo prenotati patruelis nostri
presentibus duximus apponenda. Testes huius rei sunt idem vene-
rabilis in Christo pater ac dominus noster Sifridus Hildensemensis
episcopus, Borchardus, Harbertus, Lippoldus de Cramme, Conradus
et Hinricus de Lindhede, Gherhardus de Gustede, Aswinus, Hinricus
et Thidericus de Walmede milites et alii quam plures fide digni.
Datum anno domini millesimo ccc. viii?.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Derneburg Nr. 58. Von den fünf Siegeln
der von Salder fehlt das vierte, die andern gut erhalten. Das Siegel des Bischofs
hat nie daran gehangen.
1678. Der Edle Ludolf von Warberg verkauft mit Zustimmung
seines Bruders Hermann, Domherrn, und seiner Schwester Kunigunde,
Frau des Anno von Heimburg, dem Ki. Marienberg einen Wald im
Felde von Behndorf (Bendorp) genannt Nortwolt mit Zubehör und
zwei Hausstellen in Behndorf. Schloss Warberg 1308.
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Marienberg Nr. 192. Von
den drei Siegeln nur Bruchstück des mittleren erhalten. Regest Harenberg, Hist.
Gandersh. S. 1702.
1679. Knappe Friedrich von Dorstadt genehmigt und bestätigt
den Verkauf zweier Hufen und Zubehör im Hallendorf (Hedelendorpe)
durch seinen verstorbenen Vater und seine Oheime, den Domscholaster
Bernhard und Walther von Dorstadt, an das Michaeliskloster. 1309
Januar 13 (in octava epyphanie domini).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Michaeliskl. Nr. 139. Das runde Siegel
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt das oben Nr. 1538 be-
192 1809.
schriebene Siegel der von Dorstadt, aber in der oberen linken Ecke noch einen acht-
sirahligen Stern.
1679 a. Gerold, Generalpropst aller Klöster der Maria- Magdalena
und Propst desselben zu Hildesheim, verheisst dem Herzog Otto von
Braunschweig und Lüneburg Anteil an allen guten Werken des Ordens.
Hildesheim 1309 Januar 22 (in die sancti Vincentii martiris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 8 Schr. III, Caps. 10 Nr. 8.
Beschädigtes Siegel des Generalpropstes in rotem Wachs.
1680. Wilbrand von Harboldessen gelobt, ein Allod von vier
Hufen in Burgstemmen, das ihm Bischof Siegfried für dreissig Mark
verkauft hat, diesem nach Zahlung derselben Summe zu resignieren.
1309 Januar 25.
Ego Willebrandus de Harboldessen cum meis heredibus re-
cognosco presentibus et protestor, quod allodium quatuor mansorum
in Borchstempne a venerabili in Christo patre &c domino Siffrido
Hildensemensis ecclesie episcopo pro triginta marcis examinatis
nobis venditum resignare tenebimur persolutis nobis triginta marcis
superius memoratis. In cuius rei testimonium sigillum meum pre-
sentibus est appensum. Datum anno domini m?eec? nono, in con-
versione beati Pauli.
Or. im Kol. St.- A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 410. Das be-
schädigte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen zeigt rechtsschrägen mit Kugeln belegten Balken.
1681. Die Brüder von Harlingberg verkaufen dem Kl. Wöltinge-
rode fünftehalb Hufen in Gross-Lengde. 1309 Januar 25.
Nos Henricus, Bruno et Iohannes fratres dicti de Harlinghe-
berghe recognoscimus — — quod nos cum bona voluntate et pleno
consensu dilectissime sororis nostre Adelheydis, quam habet dominus
Randvicus miles, necnon patrui nostri Boldvini dicti de Harlinghe-
berghe famuli necnon cognate nostre uxoris domini Ludolfi dieti de
Ghetlede militis necnon cum consensu omnium heredum et amicorum
nostrorum, quorum consensus merito erat requirendus, vendidimus
domino preposito et conventui ecclesie in Woltingherodhe pro sexa-
ginta marcis puri argenti quatuor mansos cum dimidio liberos ab
omni iugo et onere advocatie sitos in maiori Lenghede cum omni
iure et omnibus pertinentiis suis — —. In huius autem rei firmio-
rem perseverantiam et maius testimonium nos Bruno et Iohannes
1909. 198
sigillo Henrici fratris nostri, quia sigilla propria non habemus, et
sigillis domini Alberti de Gowische et domini Ludolfi de Ghetlede
et domini Iohannis Frisonis militum duximus et impetravimus pre-
sentem litteram sigillandam. Huius autem rei testes sunt dominus
Albertus et dominus Ludolfus et dominus Iohannes milites predicti
et dominus Conradus de Sowinghe miles et Boldvinus patruus
noster predictus et quam plures alii fide digni. Actum et datum
anno domini m?. cccviiii®., in conversione beati Pauli apostoli.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 79. Die fünf Siegel stark
beschädigt. Das des Heinrich von Harlingberg zeigt rechtsepringenden Hirsch mit
Decke bedeckt, das des Ludolf von Geitelde zwei senkrechte Schlüssel, Bärte nach
aussen, des Albert von Gowisch rechtsschrägen Balken, des Johann Friese Spaten (7)
schrügrechts, Schaufel nach oben, des Balduin von Harlingberg Zickzackbalken.
1682. Ritter Balduin von Wenden verkauft mit Zustimmung
seiner Brüder Ludolf, Domherrn, und Heinrich, Ritters, seiner Frau
Gertrud und seiner Kinder dem Kl. Riddagshausen das Eigentum von
sechstehalb Hufen in Wobeck und verzichtet auf die halbe Mühle zu
Wenden und einen zu Wobeck gehörigen Wald. 1309 Januar 26
(in crastino conversionis sancti Pauli apostoli).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, Kl. Riddagshausen Nr. 446.
Siegel Balduins und des Domherrn Ludolf, der auch Kanoniker des Blasiusstiftes
in Braunschweig ist. Das Siegel des Balduin von Wenden zeigt zwei Sparren:
8. BALDVINI DE WENDHEN. Regest Hänselmann, UB. der Stadt Braun-
schweig II, S. 341 Nr. 635.
1688. Ritter Konrad von Steinberg bekundet die Uebereignung
von Grundstücken in Klein-llde und Evensen durch seinen Oheim an
das Kl. Lamspringe und verbürgt sich dafür. 1309 Februar 3.
Nos Conradus de Stenberge miles presentibus recognoscimus,
quod Baldewinus de Stenberge miles noster patruelis!) appropriavit
ecclesie in Lammespringe unum mansnm cum area situm in parvo
Illede et unum mansum cum dimidio et duabus areis sitis in Even-
husen cum omni iure et utilitate, quibus ipse possedit temporibus
retroactis. — Nos vero Conradus de Stenberge iam dictus more
fideiussorio fide data promittimus, quod nullus suorum heredum in
dictis bonis in posterum sibi aliquod ius debeat vendicare, quod
1) Or. patruelus.
194 1309.
sigillo nostro huic littere apposito publice protestamur. Datum
anno domini m?. cce?. ix9., in crastino purificationis beate Marie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Lamspringe Nr. 96. Siegel des Ausstellers
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1684. Domdechant Heinrich unter den Zeugen der Urk., in
welcher Abtissin Mathilde von Gandersheim acht Hufen und einen
Garten in Meerdorf dem Kl. Riddagshausen verkauft. 1309 Februar 9
(in dominica Esto michi).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel in doppelter Ausfertigung von
derselben Hand, Kl. Riddagshausen Nr. 452, beschädigtes Siegel der Ábtissin an
dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen, und Nr. 451, Siegel der Äbtissin
an roten und Bruchstück des Siegels des Stiftes an grünen Seidenfäden.
1685. Bischof Siegfried bekundet, dass behufs Tausches der ihm
und dem Domkapitel zinspflichtigen Güter in Diekholzen (Dicholtäusen)
gegen Güter in Dinklar (Dinkelere) genannte Bürger von Diekholzen
ihre Güter daselbst dem Kl. Marienrode resigniert und dafür andere
in Dinklar erhalten haben, auf welche der Zins gelegt wird. 1309
Februar 22 (in cathedra sancti Petri).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 135. Beschädigtes Siegel
des Bischofs. Gedr. Marienroder UB. S. 181 Nr. 166.
1686. Bischof Siegfried übergibt den Grafen von Wohldenberg
die Meierei in Lühnde und die Mühle in Essem auf Lebenszeit und
erhält von ihnen ihr väterliches Erbe in Sillium und Stydiem und
das Lehn des Zehnten in Sillium. 1309 Februar 23.
Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint
universi, quod de communi consensu et beneplacito nostri capituli
villicationem nostram in Lulen cum advocatia et hominibus et
omnibus pertinentiis ubicumque situatis et molendinum nostrum
Essem cum omni iure et utilitate, sicut nos eadem bona habuimus,
nobilibus viris Ottoni preposito ecclesie sancti Mauricii montis
Hildensem, Ludolfo et Ottoni filiis Henrici comitis de Woldenberch,
fratris sui, nostreque ecclesie canonicis suadente nostre ecclesie
utilitate ad tempora vite ipsorum et cuiuslibet eorum in solidum
dimisimus et presentibus dimittimus quiete et libere possidendum.
Prefati vero nobiles hereditatem suam paternam in villis Syliem et
Stydiem cum pheudo decime in Syliem et spatium, quod dicitur
Oltvelt, cum proprietate dicti spatii, cum hominibus et omni iure
et utilitate nobis et nostre ecclesie iure perpetuo favorabiliter di-
1809. 795
miserunt, propter quod nos volentes respondere eorum affectui et
favori nullum in prefatis bonis eis quocumque!) modo dampnum
faciemus vel?) a nostris fleri permittemus nec nostri facient suc-
cessores. Et ut premissa ipsis®) inviolabiliter observentur, presentem
litteram sigillis nostro scilicet et capituli nostri sigillatam dictis *)
nobilibus dedimus in testimonium) et cautelam. Et®) nos Ludolfus
et Otto fratres predicti recognoscimus, quod, quamvis bona in Ber-
berch, que dilectus patruus noster prefatus proprio argento com-
paravit, nobis sint scripta et bona premissa nobis cum patruo
nostro sint dimissa, tamen eundem patruum nostrum in bonis tam
in Berberch quam prescriptis non impediemus, sed ea cum omni
utilitate vite sue temporibus possidebit, quod sub sigillis venerabilis
domini nostri Syfridi episcopi et capituli ecclesie Hildensemensis
huie littere appositis protestamur. Testes sunt honorabiles viri
Conradus prepositus, Hen(ricus) decanus, Ber(nardus) scolasticus,
Ber(nardus) cantor, Guncelinus de Berwinkele,") Ber(nardus) de
Hardenberch, Io(hannes) de Oberch, Otto de Valkensten, Hen(ricus)
de Homborch, et9) Her(mannus) de Wereberch canonici ecclesie
predicte,9) Io(hannes) de Oberch, Her(mannus) de Stemne, Bolde-
winus de Stenberch milites, Fredericus Bokel et plures alii fide
digni. Datum anno domini m?. ecc?. nono, vii. kalendas marcii.
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover in doppelter Ausfertigung von derselben
Hand, Domstift Hildesheim Nr. 412 und 411 (B), beide mit beschädigtem Siegel
des Bischofs und gut erhaltenem des Domkapitels.
1687. Graf Ludolf von Wohldenberg bekundet, dass ihm von
seinem Bruder Otto eine Rente von zwölf Pfund nach dem Tode seines
Oheims zugewiesen ist. 1309 Februar 24.
Nos Ludolfus filius Henrici quondam comitis de Woldenberch
recognoscimus sub sigillo nostro, quod, quamvis bona villicationum
in Berberch et Lulen et molendinum Essem nobis cum fratre nostro
Ottone sint scripta, tamen idem [rater noster nobis assignabit re-
ditus duodecim talentorum Hildensemensium denariorum in bonis
predictis, ubi eos elegerimus, quos post mortem patrui nostri domini
Ottonis prepositi Montis Hildensemensis percipiemus, nec dictum
fratrem nostrum villicacionibus prefatis et molendino nec in bonis,
si que in antea nobis comparata fuerint, impedire vel impetere
Abweichungen in B; !') dampnum quoc. modo. ?) nec. 5) eis. €) sepe
dictis. 5) in evidens testim. 9) Et — protestamur fehlt. ?) Gunc. de Berw. fehlt.
8) et fehlt. — 9) nostre.
196 1309.
possumus quoquo modo. A bonis tamen propriis per presentes
non recedimus nec a bonis nobis scriptis aut scribendis, si mortem
patrui et fratris nostri predictorum supervivere nos contingit. Et
nos Syfridus dei gratia Hildensemensis ecclesie episcopus, Henricus
decanus, Otto prepositus Montis, Hermannus de Wereberch canonicus
ecclesie predicte rogati a prefatis fratribus Ludolfo et Ottone sigilla
nostra presentibus apponi fecimus, premissa in nostra esse facta et
placitata presentia protestantes. Actum et datum anno domihi
m?. ecc?. nono, vi. kalendas marcii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 418. Siegel des
Bischofs stark beschädigt, die anderen vier gut erhalten.
1688. Bischof Siegfried bekundet, dass die Brüder Ekbert und
Siegfried und deren Oheim Dietrich von Roden (de Novali) dem
Kl. Marienrode vier Hufen in Söhre (Sodere) mit Zehnten und Haus-
stellen für 60 Mark verkauft und ihm resigniert haben. 1309 Februar 25
(feria tercia post dominicam qua cantatur Reminiscere).
— — presentibus domino Iohanne abbate, fratre Hillebrando de
Eym, fratre Conrado de Brughem monasterii supradicti, domino
Guncelino de Berwinkele, Ernesto Boc canonicis ecclesie nostre,
Aschuino de Stenberge milite.
Or. im Kol. 8t.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 186. Beschädigtes Siegel
des Bischofs. Gedr. Marienroder UB. S. 182 Nr. 167.
1689. Bischof Siegfried, Dompropst Konrad, Domdechant Heinrich
und das Domkapitel übertragen dem Kl. Marienrode gegen zwanzig
Mark vier Hufen in Söhre (Sodhere), das zwischen Tossum und
Diekholzen (Dicholthusen) gelegen ist, die ihm die Knappen Dietrich,
Ekbert und Siegfried von Roden (de Novali) resigniert haben. 1309
März 2 (sexto nonas marcii).
Testes huius rei sunt Otto montis sancti Mauricii prepositus,
Otto de Valkenstene, Hermannus de Werberghe, Thidericus de
Walmode, Ernestus Boc, Ludolfus de Woldenberghe, Arnoldus de
Cramme canonici ecclesie nostre, Baldewinus de Stenberghe, Iohannes
de Oberghe, Iohannes pincerna milites et ministeriales ecclesie nostre,
Arnoldus et Albertus fratres dicti de Dammone, Hermannus Insanus,
Iohannes Bussonis, Hermannus Sconekint burgenses.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 137. Siegel des Bischofs
an roten und des Domkapitels an grünen Seidenfüden. Gedr. Marienroder UB.
S. 183 Nr. 168.
1309. | 797
1690. Die Brüder von Goltern verzichten wiederholt auf alle
Rechte an der Meierei Hasede. 1309 März 17.
Nos Ludolfus miles et Thidericus fratres dicti de Goltorne
recognoscimus publice per presentes, quod dudum renunciavimus et
nunc iterum presentibus renunciamus omni iuri, quod in villicatione
in Hasen habuimus et quod nobis competere poterit in futuro. In
cuius rei testimonium has litteras ego L(udolfus) miles predictus
sigilli mei munimine roboravi. Ego quoque Thi(dericus) predictus,
quia proprium sigillum non habeo, sigillo domini Lud(olfi) fratris
mei predicti militis sum contentus. Actum et datum anno domini
m?. ccc?. ix?., in die beate Gertrudis virginis.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 414. Siegel des
Ludolf von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1691. Beilegung eines Streites des Michaelisklosters mit Bürgern
von Lafferde wegen mehrerer Streitpunkte. Braunschweig 1309 April 4.
Nos Bertoldus de Honleghe canonicus ecclesie sancti Blasii in
Brunswich, Willekinus sacerdos capelle sancti Iacobi ibidem, Eylardus
Boneke, Egkelingus de Scalleghe cives Bruneswicenses presentibus
notum facimus, quod, cum duo ex nobis videlicet Willekinus sacerdos
et Eylardus Boneke arbitri essemus electi a domino abbate sancti
Michahelis Hildensemensis parte ex una, et alii duo nostrum vide-
licet Bertoldus de Honlege et Egkelingus de Scalleghe electi esse-
mus & lohanne dicto vanme Slaghe et suis heredibus civibus de
Lafforde parte ex altera super variis causis et querimoniis, quibus
dominus abbas predictus predictos incusabat, videlicet quod eos ut
litones sue petebat ecclesie, quod tamen ipsi plane negabant, item
et quod petebat ab eis censum tredecim talentorum, quem multis
annis non solverunt, nos, quibus hoc negocium a partibus commissum
fuerat terminandum, audientes, quod predicti cives se litones esse
negabant, videntes etiam, quod ipsi non haberent, unde censum
detentum solverent, ut compositionis formulam captaremus inter
dominum abbatem et cives predictos, compositionem ordinavimus in
hunc modum. Nos enim Bertoldus de Honleghe et Egkelingus de
Scalleghe iniunximus ex parte una Iohanni vanme Slaghe et suis
filiis videlicet Bernardo, Iohanni, Thiderico, Ludolfo et aliis, quorum
consensus requirendus erat, ut venderent in perpetuum domino abbati
et suo monasterio duos mansos cum dimidio sitos Laffordhe cum
omni iure et utilitate tam in villa quam in campis et in terris,
198 1309.
agris, pascuis, pratis, silvis, cultis et incultis, aquis et ceteris
attinenciis pro. triginta et octo talentis. Item et nos Willekinus
sacerdos et Eylardus Boneke ex altera parte iniunximus domino
abbati, quod ipse predictis relaxaret censum tredecim talentorum,
quo ei tenebantur, et superadderet eis viginti et quinque talenta
pro bonis supradictis et reciperet ea in suam possessionem titulo
emptionis. Hiis itaque per nos quatuor ordinatis, partes utrobique
nostro arbitratui plenius in predictis consenserunt, et ad maiorem
rei evidentiam ea in presentia consulum civitatis Bruneswicensis et
sub testimonio plurium ibi presentium terminaverunt, ubi predicti
cives videlicet Iohannes et sui heredes dictis bonis et suis iuribus
linguis et digitis renunciaverunt expresse dimittentes eadem bona
domino abbati et suo monasterio perpetuis temporibus possidenda.
In euius rei testimonium sigilla nostra presentibus sunt appensa.
Testes huius ordinationis sunt consules civitatis Bruneswicensis et
alii plures fide digni, quorum quidam videlicet Gerhardus Gygas,
Egkelingus prope Cimiterium, Hermannus Wulverammi et Conradus
Holtnikeri sua sigilla etiam presentibus appenderunt. Datum et
actum Bruneswic anno domini m?. ecc?. nono, feria sexta infra
octavam pasche.
Abschrift des 14. Jahrhunderts in Cop. VI, 75, fol. 76 im Kgl. St.-A. zu
Hannover. Gedr. Hänselmann, UB. der Stadt Braunschweig II, S. 342 Nr. 638.
1692. Ritter Gerhard von Gustedt, dessen Oheim Johann von
Gustedt und Ludolf von Lengede bekunden, dass Dietrich, Sohn des
Ritters Bertold von Roden (de Novali) den Zehnten von drei Hufen
und zwei Hausstellen in Söhre (Sodere) dem Kl. Marienrode für
15 Hildesheimer Mark verkauft hat, und leisten Bürgschaft eventuell
mit Finlager in Hildesheim. 1309 April 13 (dominica qua cantatur
Misericordias domini).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 138. Von den drei wenig
beschädigten Siegeln zeigen die beiden der von Gustedi drei (2:1) Kesselhaken,
das des von Lengede rechtsschreitende Gans (Ente?). Gedr. Marienroder UB. 1,
S. 185 Nr. 169.
1698. Bischof Siegfried verkauft der Witiwe des Heinrich
Schönekind eine Rente aus der Vogtei der Stadt mit Vorbehalt des
Rückkaufes. 1309 April 25.
We Siverd van godes gnaden bisschop to Hildensem bekennet
in desseme breve, dat we mit vulbord unses capittels hebbet vor-
1309. 199
kofft vruwen Ilseben wedewen Henrikes Schonekindes unde oren
sonen Hermene, Iohanne, Conrade, Henrike unde oren erven teyn
mark gheldes lodiges sulveres in unser voghedie to Hildensem vor
hundert lodighe mark unde gheleghen to rechteme lene. Desse
teyn mark de schal en gheven so we unse voget to Hildensem is
to veer tiden in deme jare, to jowelker quatertempere drittehalve
marc also beschedeliken, dat we, unse nakomelinge eder dat capittel,
icht nen bisschop en were, mogen de sulven teyn mark gheldes
alle jar to passchen weder kopen umme dat vorsproken sulver, me
schal et on aver to winachten vore to wetende don; dat sulve
schalde de vorben. vruwe eder ore sone os, unsen nakomelingen
eder deme capitele vore to winachten kundigen, so wanne se or
sulver to passchen wolden wedder hebben. Weret ok, dat we on
eder se os de wederkopinge kundigeden unde doch ore sulvere nicht
en worde uppe de sulven tyt, dor na en mochte we, use nakome-
linge eder dat capittel, icht neen bisschop en were, de teyn mark
gheldes von on nicht wederkopen sunder umme drittich mark unde
hundert. Wer ok, dat in dessen vorsprokenen saken der vrowen
eder oren sonen iennich broke worde, dat scholde we, unse nakome-
lingen eder unse capittel, icht nen bisschop en were, ervullen.
To eynem orkunde alle desser dinge so is desse breff bezeghelt
mit unseme unde unses capittels ingesegeln. Desse breff is ghe-
gheven na godes bort dusent jar drehundert in deme negheden jare,
in sinte Marcus daghe.
Nur erhalten als Transsumpt der undatierten Urk. des Lübecker Dechanten
Dietrich und des Domkapitels an Bischof Heinrich und das Domkapitel von Hildes-
heim mit der Bitte, dem Heinrich Schönekind zu seiner Rente zu verhelfen, in
Cop. VI, 11, S. 505 Nr. 838. Die Gegenurkunde der Wittwe des Heinrich Schöne-
kind gedr. nach dem Or. im Stadtarchiv zu Hildesheim, Mus. Nr. 27, Doebner,
UB. 1, S. 332 Nr. 605.
1094. Bischof Siegfried genehmigt, dass das Domkapitel dem
Kl. Wöltingerode sechszehn Hufen in Gielde (Yelede) verkauft.
Hildesheim 1309 Mai 1 (in die beatorum Philippi et Jacobi aposto-
lorum).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 80. Beschädigtes Siegel
des Bischofs. Gedr. nach Cop. UB. des histor. Vereins für Niedersachsen I,
S. 50 Nr. 47.
800 1309.
1098. Dechant Ludolf des Andreasstiftes bekundet als delegierter
Richter des Bischofs Siegfried, dass die Söhne des Ritters Bernhard
Heide auf eine Hausstelle in Giesen verzichtet haben. 1309 Mai 17.
Ludolfus decanus ecclesie saneti Andree in Hildensem iudex
delegatus a venerabili domino Sifrido Hildensemensi episcopo in
causa, que vertebatur inter dominum abbatem monasterii sancti
Godehardi et Paganos omnibus presentem audituris sempiternam in
domino karitatem. Sciant universi, Thidericum et Hermannum fa-
mulos Bernardi Pagani militis filios coram venerabili domino Hilde-
brando abbate monasterii sancti Godehardi et nobis aream quandam
in Ihesen sitam confederatis manibus more sueto et solito monasterio
sancti Godehardi digitis, lingwis et labiis resignasse cum utilitatibus,
advocacia et iuribus pertinentibus ad eandem, quam ipse Bernardus
Paganus miles ipsorum pater, antequam monasterio revenderet, a
supradicto venerabili domino Hildebrando patre et abbate eiusdem
monasterii iure dudum possederat pheodali. Presentes erant dominus
Albertus prior, dominus Berterammus de Hoyersem monachi sancti
Godehardi, Iohannes de Eydesen, Thi(dericus) Rust famuli, Iohannes
Haringweskere et Bussones cives et plures alii fidedigni. Datum
anno domini m?. cec9, ix, in vigilia pentecostes.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 56. Siegel des Dechanten
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Regest Doebner, UB. I,
S. 382 Nr. 606.
1696. Knappe Dietrich von Sehlde bekundet, dass Bischof
Siegfried ihm und seinen Erben Güter in Haverlah für 26 Mark mit
Vorbehalt verkauft hat. 1309 Juni 4.
Ego Thidericus de Selede famulus pro me et heredibus meis
recognosco per presentes meo sigillo sigillatas, quod michi et he-
redibus meis assignate et demonstrate sunt viginti et sex marce
examinate a domino meo domino Sifrido Hildensemensi episcopo in
bonis suis Haverla videlicet quatuor mansis et duabus areis de sui
capituli beneplacito et consensu hoc addito, quod, si dominus Hil-
densemensis predictus vel eius successor me de castro Wolden-
berghe dimittere voluerit vel ipse a dicto castro recedere decrevero,
extunc michi aut meis heredibus viginti et sex marce examinate a
dieto domino Hildensemensi vel suo successore persolventur. Quibus
persolutis dicta bona ad dominum Hildensemensem aut suum suc-
1309. | 801
cessorem libere revertentur. Datum anno domini m?. cec9. ix9.,
pridie nonas iunii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 415. Das be-
schädigte Siegel des Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergament-
streifen zeigt drei (2:1) aufgerichtete Böcke.
1697. Ritter Bruno von Frenke bekundet, vom Domkapitel Güter
in Lafferde gegen Zins unter angegebenen Bedingungen erhalten zu
haben. 1309 Juni 5.
Ego Bruno de Vrenke miles sub sigillo meo presentibus reco-
gnosco pupblice et protestor, quod cum honorabilibus viris domino
Conrado preposito et capitulo ecclesie Hildensemensis placitavi ita,
quod bona sua sita in Latvorde scilicet duos mansos cum dimidio
solutos et tres mansos litonicos cum hominibus attinentibus michi
commiserunt pro censu determinato, quem ipsis de bonis huiusmodi
annis singulis ministrabo, observandis tamen que sequuntur con-
dicionibus, videlicet si dominus prepositus et capitulum predicti
bona sua memorata resumere voluerint, die quocumque exhibicionem
huius resumpcionis michi fecerint, illo die ea resumere debent anno
proximo subsequente, vel si ego bona huiusmodi eis reddere decre-
vero, similiter quocumque die restitucionem exhibuero, illo die anno
proximo subsequente ea restituam omni dubio procul moto. Pre-
terea si me, quod absit, decedere contingeret, fllii mei nec aliquis
heredum meorum in prefatis bonis quicquam habebunt nec habere
poterunt, nisi quantum in domini prepositi et capituli ecclesie
memorate amicicia fuerit et favore. Unde nos Boldewinus de Sten-
berge, Ecbertus de Vredene milites una cum domino Brunone de
Vrenke milite predicto in presentibus ad omnia prescripta nos obli-
gamus et promittimus ea per ipsum et suos heredes nichilominus
observanda. In quorum testimonium sigilla nostra presentibus sunt
appensa. Actum anno domini m?. cec?. ix9., in die beati Bonifacii.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 416. Die dréi
stark beschädigten Siegel lassen noch drei (2:1) Kesselhaken, springenden Bock
und zwei nach aussen gekehrte Schlüssel erkennen.
1695. Propst Otto des Moritzstiftes und dessen Neffe (patruelis)
Otto, Domherr, Grafen von Wohldenberg, verzichten auf alles Recht an
zwei Hufen in Hötensleben (Huthsenscleve), die das Kl. Riddags-
hausen von den Ritiern von Esbeck (Hesbeke) gekauft hat. 1309
Juni 8 (vi. idus iunii).
Hildesh. UB. III. Bi
809 1309.
Or. im Landeshauptarchie zu Wolfenbüttel, Kl. Biddagshausen Nr. 454.
Beide Siegel verloren.
1699. Der Rat der Stadt bekundet, dass die Brüder Hermann
und Ulrich von Coldingen, Bürger, dem Kl. Marienrode zwei Haus-
stellen, von denen die eine dem Dompropste mit zwei Schilling jährlich
zinspflichtig ist, für 14 Mark Silber verkauft haben. Hildesheim,
coram thesauro venerabilis domini prepositi maioris ecclesie 1309
Juni 11 (tertio idus iunii).
Abschrift des 17. Jahrhunderts in Cop. III, 148, fol. 430 im Kgl. St.-A. zw
Hannover. Gedr. Marienroder UB. S. 186 Nr. 170, Doebner, UB. I, S. 333 Nr. 607.
1700. Ludold von Escherde, Lippold von Rössing (Rottinge),
Heinrich von Barienrode (Bernigherode) und der Schenk Johann,
Ritter, und die Brüder Ernst und Johann von Stöcken (Stockem)
geben auf Bitten des Bischofs Siegfried den Kanonikern des von diesem
gegründeten Maria- Magdalenenstiftes die Erlaubnis, zehn Hufen im
Walde Heinholz (Henholt) auszuroden und, falls ihre Mittel dazu
nicht ausreichen, diese dem Kl. Marienrode zu vertauschen. 1309 (vor
Juni 11).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 134. Beschädigte Siegel.
Gedr. Marienroder UB. S. 180 Nr. 165.
1701. Bischof Siegfried, der zu Ehren der h. Maria Magdalena
eine Kirche (im Schüsselkorbe) gegründet hat, veranlasst, da die Ein-
künfte der Kanoniker noch sehr gering sind, den Dompropst Konrad,
den Domdechant Heinrich und das Domkapitel, die Abte Heinrich des
Michaelis- und Hildebrand des Godehardiklosters, die Pröpste Gebhard
des Kreuz- und Bertold des Bartholomäistiftes mit ihren Mönchen bez.
Kanonikern, und die Kanoniker des Johannisstiftes, der neuen Stiftung
im Walde Heinholz zehn Hufen zu überlassen mit der Befugnis, das
Land urbar zu machen. 1309 Juni 11 (iii. idus iunii, coram thesauro
prepositi maioris ecclesie in Hildensem).
Gedr. (unvollständig) nach der Abschrift Grupens (Origin. Hildesh.) Bei-
träge zur Hildesh. Geschichte II, S. 165.
170%. Bischof Siegfried bekundet, dass Konrad und Bruno, Söhne
des Ritters Basil von Rautenberg, allen Ansprüchen an vier Hufen in
Rautenberg (Rutenberghe), welche das Kl. Marienrode von Basil ge-
kauft hat, entsagt haben. Peine 1309 Juli 28 (quinto kalendas augusti).
1309. 803
— — presentibus domino Basilio de Rutenberghe milite, Hermanno
de Vrenke canonico sancte Crucis, Alberto dicto Troben cappellano
nostro ac plebano in Borgstemne, Volcmaro nostro notario ac ple-
bano in Esscershusen.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 139. Stark beschädigtes
Siegel des Bischofs. Gedr. Marienroder UB. S, 187 Nr. 171. Das Gleiche bekundet
Bischof Siegfried von Basil von Rautenberg, Sohn des Ritters Basil, vor denselben
Zeugen, Or. a. a. O. Nr. 140, mit beschädigtem Siegel, gedr. a. a. O. S. 188 Nr. 172.
1708. Das Domkapitel verkauft dem Godehardikloster zwei Hufen
und eine Hausstelle in Uppen. 1309 Juli 28.
In nomine domini amen. Conradus prepositus, Henricus decanus,
Bernardus scolasticus, Bernardus cantor totumque capitulum ecclesie
sancte Marie in Hyldensem — — prehabita matura deliberatione
de bona voluntate et consensu omnium membrorum et parcium tocius
nostri capituli domino .. abbati ac monasterio sancti Godehardi in
Hyldensem duos mansos et unam aream sitos in Uppem liberaliter
pro triginta marcis argenti puri vendidimus cum omnibus iuribus
et proprietatibus scilicet advocacia, silvis et pascuis, quibus ipsos
possedimus, ita quod nichil proprietatis aut iuris nobis amplius
vendicabimus in eisdem, mansos igitur et aream prout sunt, vide-
licet qui ad Ernesti pincerne pie recordationis quondam militis
anniversarium seu exequias pertinebant. Testes magister Wernerus,
dominus Hermannus de Klint canonici sancte Crucis, Hermannus
de Uppem et Henricus Goddesman íratres cives. In cuius facti
testimonium sigillum nostri capituli dignum duximus presentibus
apponendum. Actum anno domini m. ecc?. nono, quinto kalendas
augusti.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 57. Kapitelssiegel. Regest
Doebner, UB. I, S. 334 Nr. 608.
1704. Ritter Johann, Schenk des Stiftes, resigniert dem Bischof
Siegfried eine Hufe im Felde von Diekholzen (Dicholthusen) und erhält
dafür eine Hufe im Felde von Hönze (Honse), was seine Schwester
Jutta, Wittwe des Ritters Hermann von Oldershausen (Olderdishusen),
bestätigt und Ritter Albert Bock und Knappe Hermann Bock besiegeln.
1309 August 14 (xix. kalendas septembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 417. Die drei
Siegel wenig beschädigt.
b1*
804. 1309.
1705. Balduin von Steinberg bekundet, dass Konrad von Stein-
berg Land und Hofstätte in Wehrstedt dem Thesaurar des Moritzstiftes
zur Beleuchtung zurückgegeben und letzterer sie seinem, des Ausstellers,
Diener gegen einen jährlichen Zins übertragen hat. 1309 August 15.
Ego Baldewinus de Steynberghe miles notum fore cupio omnibus,
ad quos presentes littere pervenerint, quod dominus Conradus de
Steynberghe miles filius patrui mei anime sue consulens novem
iugera et unam aream in Werstedhe sita, spectantia ad lumen
Montis Hildensemensis, domino Mathie iam dicte ecclesie thesaurario
libera restituit me presente et uxore sua ac domino Besekone de
Wredhen et domino Conrado de Gandersem militibus, dimittens ea
ab omni inpetitione qualibet absoluta. Dominus vero Mathias iam
dictus ad preces meas commisit eadem iugera et aream Henrico
Hilleburgis famulo meo ad vite sue tempora pro sex solidis in festo
Michahelis abinde solvendis annuatim ad lumen ecclesie memorate
tali conditione adiecta, ut si censum sex solidorum ante festum
beati Martini non persolverit aut si ipsum mori contingerit, extunc
sepedicta bona ad thesaurarium libera revertentur nec ipse Henricus
supradietus, si censum neglexerit, ut dixi, aut heredes sui post
mortem ipsius debent vel possunt sibi aliquid iuris in eisdem bonis
modo aliquo vendicare. In cuius rei evidens testimonium sigillum
meum ad preces domini Conradi supradicti de Steynberch, qui sigillo
suo caruit, presentibus est appensum. Et ego Henricus Hilleburgis
sepe dietus famulus, quia sigillum proprium non habeo, sub sigillo
domini mei Baldewini predicti me obligo ad supradicta omnia et
singula firmiter observanda. Datum anno domini m?. ccc?. nono, in
die assumptionis sancte Marie.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 86. Siegel des Ausstellers
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen.
1706. Hermann von Wolfenbüttel entsagt allen Ansprüchen an
die sogenannte Kroneshophe in Halchter, die dem Kl. Heiningen gehört,
gegen eine Mark Silbers und anderthalb Fuhren (chorus) Weizen. 1309
August 24 (in die Bartolomei apostoli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Heiningen Nr. 58. Beschädigtes Siegel des
Ausstellers an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen. Gedr. Aase-
burger UB. II, S. 51 Nr. 656.
1707. Papst Clemens V. befiehlt dem Abte des Kl. Bosau in der
Diözese Naumburg, die Mitglieder des Cistercienserordens vor Gewalt-
1808. 805
tätigkeiten zu schützen. Avignon 1309 September 4 (ii. nonas sep-
tembris, pontificatus nostri anno quarto).
Nur erhalten als Transsumt der undatierten Urk. des Bischofs Gottfried von
Minden, Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 141 mit beschädigtem
Siegel des Bischofs an weissen Zwirnfäden. Gedr. Marienroder UB. S. 189 Nr. 173.
1708. Knappe Engelbert von Dahlum verzichtet gegenüber dem
Godehardikloster auf Güter in Giesen. 1309 September 23.
Noverint universi tam posteri quam presentes, quod ego Engel-
bertus famulus dictus de Dalem una cum heredibus meis abrenuncio
ab omni impetitione et causa, quam in bonis in Iesen sitis habere
dinoscebar resignans ecclesie beati Godehardi in Hildensem omne
ius, si quicquam iuris aut proprietatis michi in eisdem legitime
potui seu licuit vendicare. Ne igitur hec resignatio imposterum a
me vel meis heredibus violetur, prefate ecclesie sigilli mei munimine
presentem kartulam roboravi. Testes huius rei sunt dominus Ernestus
canonicus maioris ecclesie in Hildensem archidiaconus in Sehusen,
dominus Henricus plebanus in Sehusen, dominus Dodo sacerdos
ibidem, dominus Engelbertus plebanus in Odenhusen, Conradus de
Gandersem miles, Lippoldus de Heddershusen et alii quam plures
flde digni. Datum anno domini m. ccc?. ix?., ipso die sancte 'T'ecle
virginis et martiris gloriose.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, st. Godehard Nr. 58. Siegel verloren.
1709. Die von Reden verkaufen dem Johannishospital fünf und
eine halbe Hufe in Bodeken unter angegebenen Bedingungen. 1309
Oktober 25.
In nomine domini amen. Nos Everhardus miles, Statius famulus
dieti de Rethen recognoscimus et notum facimus universis, quod pari
consensu et beneplacito vendidimus hospitali in Dampmone!) Hil-
densemensi sito quinque mansos et dimidium in campis?) ville
Bodeken?) sitos, quorum mansorum quadraginta iugera decimantur,
alia autem sunt sine decima, cum omni iure et utilitate tam in villa
quam extra villam, sicut nos eadem bona habuimus, et quia ipsa *)
ab illustri principe domino nostro Ottone duce de Brunswig*) et
Luneborch in feudo tenuimus, eidem domino nostro eadem bona ore
et manu resignavimus. Qui prenarrata bona sue proprietatis capitulo
ecelesie Hildensemensis, sub cuius potestate et regimine idem est
hospitale, dedit ita tamen, quod prefatum capitulum dicta bona eidem
1) dapmone A. ®) cappis B. °) Bodekem B. *)illa A. 5) Brunsswig A.
806 1808.
dimittat liberaliter hospitali. Nos etiam ab eodem hospitali ratione
venditionis!) predicte recepimus viginti marcas Bremenses et ad
tempora?) vite mee videlicet Everhardi prefati et uxoris mee Ger-
burgis bona hospitalis predicti scilicet in Doteberge octo mansos,
in Lamstede quatuor mansos, in Lone duos mansos cum omnibus
eorum pertinentiis. Et dum nos decedere contigerit, illa bona michi
Everhardo et uxori mee predicte ad tempora vite nostre tantum
dimissa ad idem hospitale libere revertentur nec nostri heredes nec
alius quicumque aliquod ius in predictis bonis poterit vendicare.
Volumus etiam de predictis bonis, que vendidimus, eidem hospitali
prestare veram warandiam, quando et quotiens super eo fuerimus
requisiti. Preterea in die obitus nostri et in anniversario cuiuslibet
nostrum in perpetuum annis singulis cuneus forensis et denarius
unus dabitur de bonis venditis cuilibet pauperi in hospitali in
nostrarum remedium animarum. In quorum felicem memoriam et
perpetuam firmitatem sigilla nostra presentibus sunt appensa. Datum
anno domini millesimo trecentesimo nono,?) in die sanctorum Crispini
et Crispiniani martyrum.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. 180 fol. 4o im städtischen Museum
zu Hildesheim (A), des 18. Jahrhunderts in Cop. VI, 64, S. 102 im Kgl. St.-A. zu
Hannover (B).
1710. Herzog Otto von Braunschweig und Lüneburg schenkt mit
Zustimmung seiner Erben Johann, Ludwig, Otto, Albert, Wilhelm und
Mathilde fünf und eine halbe Hufe in Bodeken, welche Ritier Eber-
hard und Knappe Statius von Reden ihm resigniert haben, dem Dom-
propst Konrad, Domdechanten Heinrich und dem Domkapitel in der
Voraussetzung, dass diese das Land dem Johannisstift übertragen.
Lauenrode 1309 Oktober 25 (viii. kalendas novembris).
Testes sunt huius rei Henricus prepositus ecclesie sancti Cyriaci
Brunswicensis, Wedekindus notarius ipsius ducis, Olricus de Ilthene,
Wasmodus de Knesbecke, Willebrandus et Bertholdus de Rheden.
Abschrift des 18. Jahrhunderts im Cop. VI. 64, S. 104 im Kgl. St.-A. zu
Hannover.
Tell. Bischof Siegfried bekundet, dass der Dompropst Konrad,
Domdechunt Heinrich und das Domkapitel, die Äbte Heinrich des
Michaelis- und Hildebrand des Godehardiklosters, die Pröpste Gebhard
1) vendicionis und immer c für t cor i A. ?) tempore A. °) m?. coc9. ix. A.
1309. 807
des Kreuzstiftes und Bertold des Bartholomäistiftes und die Kanoniker
des Johannisstiftes der vom Bischof gegründeten Kirche der h. Maria-
Magdalena (im Schüsselkorbe) zehn Morgen im Walde Heinholz (Heyn-
holte) geschenkt und diese mit dem Kl. Marienrode gegen zwölf Hufen
in Dinklar (Dinkelere), jedoch ausser dem Zehnten, vertauscht haben.
1309 November 2 (quarto nonas novembris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 142. EIf Siegel, worüber
das Nähere bei dem Drucke, Marienroder UB. S. 191 Nr. 174, zu vergleichen.
1712. Heinrich von Wohldenberg, Domdechant, bekundet auf dem
Tage zu Derenburg in der Streitsache des Domkapitels zu Goslar wegen
der Vogtei über Güter in Harlingerode, welche Ritter Ludolf von Geitelde
vom Grafen Heinrich von Regenstein, dem Oheim des Ausstellers, zu
Lehn hat, dass er betr. der Vogtei kein Gewähr geben wolle noch könne.
1309 November 9 (in die beati Theodori).
Or. im Stadtarchiv zu Goslar, Domstift Nr. 219. Siegel des Ausstellers. Gedr.
Bode, UB. III, S. 138 Nr. 208.
1718. Graf Heinrich von Schladen übereignet dem Kl. Ringel-
heim anderthalb Hufen in Gronstede. 1309 November 14.
In nomine domini amen. Nos Henricus dei gratia comes in
Sladem — — notum esse volumus — — quod honorabili viro domino
abbati et conventui monasterii sanctorum martyrum Abdon et Sennes
in Ringelem — — proprietatem unius mansi cum dimidio siti!) in
villa Gronstede donavimus ac presentibus donamus cum omni iure
ac utilitate perpetue possidendam.?) Quem quidem mansum cum
dimidio Gerhardus de Gustede miles ac Razo frater suus famulus
& nobis in feudo tenuerunt, conditione tali tamen interiecta, quod
predictus Gerhardus de Gustede miles ac Razo suus frater in re-
compensam huius à nobis quartam partem decime in villa Gustede
in feudo recipiant iure feudali. Ut hec igitur rata et inconvulsa in
perpetuum permaneant, presentem literam munimine nostri sigilli
fecimus communiri. Datum anno domini millesimo trecentesimo
nono, decimo octavo kalendas decembris.
Abschrift des 16. Jahrhunderts im Cop. des Abtes Heinrich Wirschius im
Archiv zu Ringelheim S. 77.
1714. Dechant und Kapitel des Kreuzstiftes kaufen eine Lathufe
in Gross-Lafferde von drei Liten daselbst und gestehen ihnen das Rück-
kaufsrecht zu. Hildesheim 1309 November 23.
1) Cop. situm. ?) Cop. possidendum.
808 1808.
Conradus. dei gratia decanus et capitulum sancte Crucis notum
esse volumus omnibus presens scriptum visuris, quod nos a Frede-
rico, Iohanne et Thiderico fratribus et eorum iustis heredibus et
ecclesie nostre litonibus unum mansum litonicum in magno Lafforde
situm habentem viginti sex iugera et solventem nobis ad prebendam
septem solidos et unum modium advocatie purgati tritici annuatim
pro octo marcis puri argenti emimus absolute eisdem fratribus talem
gratiam facientes, quod eundem mansum ab ecclesia nostra et nobis,
si ad fortunam pervenerint pinguiorem, libere possunt reemere
quandocumque. Testes huius emptionis et reemptionis sunt magister
Wernerus, Iohannes et Iohannes de Bruneswic sacerdotes, Bertoldus
scolasticus, Boldewinus de Elvede, Daniel de Indistria diaconi,
Hermannus de Clivo, Conradus Cronesben, Conradus de Dammone
subdiaconi et canonici ecclesie sanete Crucis. Ne igitur super hoc
contingat in posterum dubitari, predictis fratribus presens scriptum
sigillo nostro sigillatum dedimus ad cautelam. Datum et actum
Hildensem in capitolio sancte Crucis anno domini m°cccPix®., in die
Clementis martiris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kreuzstift Nr. 241. Siegel von dem von
der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1715. Bischof Siegfried bestätigt den Verkauf von 14!|, Hufen
in Klein-Quenstedt durch die Brüder Burchard den Langen und Burchard
den Lochten von der Asseburg an das Marienstift in Halberstadt (1309)
Dezember 21 (in die beati Thome apostoli).
Or. im Kgl. St.-A. zu Magdeburg. Siegel des Bischofs und des Domkapitels
an gelb-roten Seidenschnüren. Gedr. Asseburger UB. II, S. 56 Nr. 666.
1716. Knappe Friedrich Bokel stellt dem Bischof Siegfried den
Rückkauf der ihm für achtzig Mark verkauften vier freien (liberos)
und vier Lathufen (litonicos) im Felde von Grastorf (Gravestorpe)
und zwei Hufen im Felde von Sillium für dieselbe Summe frei. 1309.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 418. Das Siegel
an dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen zeigt Helm.
1717. Bischof Siegfried bestimmt über die Verwendung der Ein-
künfte von Gütern in Lotingessen und Moritzberg, welche Dechant
Hildebrand des Moritzstiftes von Ludolf vom Altkloster zur Gründung
einer Vikarie in demselben Stifte gekauft hat. 1309.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 87. Beschädigtes Siegel des
Bischofs und des Kapitels des Moritzstiftes. Gedr. Doebner, UB. 1, S. 334 Nr. 610.
1309. 809
1718. Bischof Siegfried bestätigt die Bestimmung des Propstes
Bertold und des Kapitels des Bartholomäistiftes, dass die zeitigen
Pfarrer in Lühnde und in Hotteln zwei, der Pfarrer in Lobke, der
dem Thedolfus folgen werde, ein Pfund jährlich zum Besten der
Kleidung der Kanoniker entrichten sollen. 1309.
Siffridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus universis
Cristi fidelibus visuris vel audituris has litteras salutem et noticiam
subscriptorum. Cum honorabilis vir Bertoldus prepositus canonicorum
regularium ecclesie sancti Bartholomei prope muros Hildensemenses
censum camere consideratis confratrum suorum indigentiis emendaret
tam rite quam provide statuendo, ut in Lulne et Hottenum ecclesi-
arum rectores, qui pro tempore fuerint, duo talenta, plebanus vero
in Lobeke, qui domino Thedolfo successerit, unum talentum teneantur
de qualibet ecclesia annis singulis ministrare ad usum vestium
fratrum degencium monasterio in eodem, nos ordinacionem et emen-
dacionem predictas ratas et gratas habentes ipsas approbamus ac
eciam confirmamus sub presencium testimonio litterarum, proviso
tamen, quod ultra premissa nullum onus aliud in posterum dictis
ecclesiarum rectoribus componatur, nisi hoc de nostra, prepositi ac
conventus ecclesie sancti Bartholomei predicte voluntate eveniat et
consensu, In quorum omnium testimonium sigillum nostrum pre-
sentibus et appensum. Datum anno domini m?ccc?. nono.
Abschrift des 16. Jahrhunderts in Ms. 324 fol. 188 in der Beverinischen
Bibliothek. Im Auszuge gedr. Lüntzel, Ältere Diözese S. 418.
1719. Bischof Siegfried verzichtet auf alle Ansprüche an frühere
Hörige, welche sich in Goslar bislang niedergelassen haben. 1309.
Gedr. nach Cop. Bode, UB. III, S. 140 Nr. 212.
1720. Die Grafen von Wohldenberg schenken der Mathäuskirche
in Gronau elf Morgen im Rock. 1309.
Nos Conradus ac Iohannes fratres ac Ludolfus comites dicti
de Woldenberch presentibus publice protestamur, quod pro nostrarum
salute ac remedio animarum famosi militis Boldewini dicti de Sten-
berch exhortationibus informati donavimus ecclesie sancti Mathei
apostoli in Gronowe de nostrorum consensu heredum undecim iugera
sita in spacio prope dictum oppidum, quod vulgariter dicitum to
deme Rocke, cum proprietate, utilitate ac attinenciis universis ac
donamus nichilominus per presentes, nichil nobis aut nostris here-
810 1310.
dibus in eisdem iuris penitus reservantes. Et ne super eo con-
tingat in posterum dubitari, presentem litteram sigillorum nostrorum
munimine duximus in testimonium roborandam. Datum anne domini
m?. ccc®. nono.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Escherde Nr. 116. Die drei Siegel gut
erhalten.
2721. Konrad Sledorn und Frau übertragen dem Maria-Magda-
lenenkloster eine Rente aus drei Hausstellen in der Neustadt. 1309.
Ego Conradus dictus Sledorn et Margareta uxor mea recognosci-
mus, quod pensionem sex solidorum in tribus areis in Nova civitate
sitis, quarum una sita est in platea Goslariensi et alie due retro
illam in platea caldariorum, dominabus claustri sancte Marie Magda-
lene et sacerdotibus ibidem pro salute animarum nostrarum dedimus
tali forma. Quamdiu vivimus, unam missam pro vivis et defunctis
annis singulis celebrabunt, nobis autem in domino defunctis dicte
domine ac sacerdotes ibidem anniversarios nostros tamquam fratrum
&c sororum suarum debent peragere omni anno fideliter, cum con-
tingunt.!) Quod ego Conradus iam dictus sigillo meo huic littere
apposito fateor esse verum, Datum anno domini m?. ccc?. nono.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Klosters, Ms. 357 fol. 46 in der
Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1722. Das Kl. Lamspringe tauscht mit dem Moritzstift Liten.
1310 Januar 7.
Iohannes dei gracia prepositus, Albeidis priorissa totusque con-
ventus monasterii beati Adriani in Lamspringe presentibus reco-
gnoscimus et protestamur, quod Margaretam uxorem Eyconis dicti
Billeke de Grafle ecclesie nostre pertinentem cum suis liberis per-
mutacionis nomine cum omni iure, quo ad nos actinus pertinuit,
damus ecclesie sancti Mauricii montis Hildensemensis iure perpetuo
possidendos. Nam prepositus et decanus necnon capitulum predicte
ecclesie sancti Mauricii Mechtildim uxorem Thiderici dicti apud
Pratum ad suam ecclesiam iure litonico pertinentem?) ad dictam
villicationem Westvelde nostre ecclesie permutacionis tytulo cum
liberis suis contulit iure perpetuo similiter possidendos.!) In cuius
permutacionis evidentem firmitatem?) hoc factum in placitis nostris,
1) So das Cop. ?) pertinentem fehlt im Cop. und ad dictam vill. wohl auch
nicht richtig, da die vill. noch gar nicht genannt ist. °) Cop. fraternitatem.
1310. 811
que vulgariter voghetinc dicuntur,!) fecimus publicari et presentem
litteram conscriptam super hoc nostris sigillis scilicet prepositi et
conventus iussimus communiri. Datum anno domini m. ccc®. x9., in
crastino epyphanie domini.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Moritzstiftes, Ms. 514 fol. 43 in
der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1728. Bischof Siegfried einigt die Brüder Otto, Propst des
Moritzstiftes, und Hermann Grafen von Wohldenberg wegen Besitzungen.
Hildesheim 1310 Februar 2.
Sifridus dei gracia Hildensemensis ecclesie episcopus. Noverint
universi, quod, cum esset dissencio inter nobiles viros dominum Ottonem
de Woldenberch prepositum ecclesie Montis Hildensemensis et
comitem Hermannum fratrem eius super bonis in Slebeke, in Vaken-
rode, in Boniem, in Hachem et super bonis in Bokenem, que vidua
dicta Gredutesche habet, diversis tractatibus hinc inde habitis, idem
comes Hermannus prefata bona cum suis pertinenciis in villis et
extra villas predicto suo fratri preposito Montis et Ottoni fllio fratris
eius Henrici comitis de Woldenberch dimisit integraliter pro suis
usibus, prout melius poterint disponenda, renuncians in nostra pre-
sencia omni iuri, quod in dictis bonis habuit, nullum ius sibi reser-
vans penitus in eisdem, presentibus et premissa placitantibus famosis
viris Bodone domino de Homborch, Ludolfo camerario milite. Super
quibus ne dubium oriatur, presentem litteram sigillis nostro scilicet
et predictorum Bodonis domini de Homborch et Lud(olfi) camerarii
una cum sigillo comitis Hermanni et Guncelini de Berwinkele capel-
lani nostri sigillatam dedimus in testimonium premissorum. Actum
et datum Hildensem anno domini m?. ccc?. decimo, quarto nonas
februarii.
Abschrift des 15. Jahrhunderts in Cop. VI, 11, S. 611 Nr. 1132 im Kgl. St.-A.
zu Hannocer.
1724. Knappe Meinhard von Üfingen entsagt allem Recht an
einer Hufe in Üfingen und bekennt sich vor dem Obedientiar auf drei
Jahre als Meier. 1310 Februar 1.
Ego Meynhardus famulus dictus de Uvinghe recognosco litteras
per presentes, quod unum mansum habentem viginti iugera situm
in Uvinghe spectantem capitulo ecclesie montis sancti Mauricii
1) Cop. dicitur.
812 1310,
Hildensemensis eidem ecclesie dimitto ab omni impeticione liberum
et solutum nil me iuris in eodem manso habuisse vel habere publice
recognoscens. Sed licet dominus Mathias, ad quem nunc idem mansus
spectat, michi ad triennium eundem mansum tamquam villico pro
duodecim solidis Brunswicensium denariorum dativorum locaverit
ante festum nativitatis beate virginis persolvendis exinde, tamen
idem dominus Mathias aut qui pro tempore obedientiarius post
ipsum fuerit sepedictum mansum a me recipiendi vel michi vel
alteri cui placuerit pro maiori vel minori censu iterato locandi
habebit sine mea contradictione liberam facultatem, elapso dumtaxat
meo triennio supradicto. In cuius rei robur et testimonium sigilla
honorabilium virorum domini mei Henrici comitis de Sladem ac
magistri Henrici decani ecclesie Bremensis plebani sancti Martini
in Brunswic una cum sigillo meo presentibus sunt appensa. Et nos
Henricus dei gratia comes in Sladem ac nos dei gratia magister
Henricus decanus ecclesie Bremensis et plebanus sancti Martini in
Brunswic ad petitionem Meynhardi supradicti famuli sigilla nostra
ad maiorem cautelam presenti littere duximus apponenda. Datum
anno domini m?. ccc9. x®., in crastino Blasii martiris.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Moritzstift Nr. 89. Siegel des Ausstellers
verloren, das des Grafen und des Dechanten, letzteres in grünem Wachs, erhalten.
Begest Hünselmann, UB. der Stadt Braunschweig LI, S. 355 Nr. 659.
1725. Propst Albert, Priorin Jutta und der Konvent des KI.
Derneburg überlassen dem Domkapitel 31 Morgen und drei Hausstellen
in Heersum (Hedereksen) und erhalten von ihm im Tausche 30 Morgen
und drei Hausstellen in Astenbeck (Astenbeke). 1310 (vor Februar 5.)
Or. im Kol. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 425. Grosses rundes
Siegel: t SIGILLVM - SANCTE - MARIE - IN: DERNEBVRCH und spitz-
ovales: S. SS. ANDREE.IN.DERNEBORCH. Die entsprechende Urk. des Dom-
propstes Konrad, Domdechanten Heinrich und des Domkapitels ebenfalls ohne Tages-
angabe a. a. O. Derneburg Nr. 54 mit wenig beschädigtem Siegel des Domkapitels.
1726. Graf Konrad von Wohldenberg überlässt dem Kl. Derne-
burg Land in Astenbeck im Tausch gegen Land in Heersum. 1310
Februar 5.
Conradus dei gratia comes de Woldenberg omnibus presens
scriptum visuris affectuosam in omnibus voluntatem. Recognoscimus
et presentibus protestamur, quod, cum Thidericus dictus Helmersum
civis in Hederecsum mansum, quem in Astenbecke de manu nostra
1310. 813
tenuit, graviter et male excolere posset et in ipsa villa Hederecsum
longe carius et utilius per equalem permutationem cum claustro in
Derneborch eundum mansum habuisset, unde a nobis huiusmodi
licentiam precibus humilibus postulavit, nos igitur de libera et bona
nostra voluntate et omnium heredum nostrorum consensu sexdecim
iugera cum dimidio cum area attinente et omnibus aliis suis appen-
ditiis tam in villa quam in campo et proprietatis titulo et cum omni
iure, quod hactenus habuimus aut inposterum habituri essemus in
eisdem bonis, dicto claustro dimittimus libere et quiete perpetuo
possidenda. In cuius restaurum decem et septem agros et aream
equevalentem de propriis bonis eiusdem claustri in eadem villa
Hederecsum in nostram proprietatem recipimus in eisdem bonis
tocius iuris auctoritatem, respectum et complementum ammodo habi-
turi, quod in antedictis bonis in Astenbeke hactenus videbamur
habuisse. In cuius rei evidens testimonium presens scriptum inde
confectum sigilli nostri appensione duximus roborandum. Datum
anno domini m?. ccc?. decimo, in die Agathe virginis.
Or. in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim, Kl. Derneburg Nr. 14.
Siegel von dem von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen verloren.
1727. Graf Simon von Dassel verkauft dem Bischof Siegfried
und dem Domstifte das Haus Hunnesrück (Hundesrücke), das Weich-
bild Dassel mit Eigentum und Nutzung und die Grafschaft mit dem
freien. Gute, mit Leuten und allem Recht, namentlich die Dörfer Rellie-
hausen (Reylinghehusen), Hilwartshausen (Hildeleveshusen), Deitersen
(Dethersen), Selessen, Wolderikessen und all sein Eigentum in der
Grafschaft und Herrschaft für 1900 Mark Silber unter näher an-
gegebenen Bedingungen. 1310 Februar 15 (des sundaghes wanne men
leghet Alleluja).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 419. Gut erhaltenes
Siegel des Ausstellers. Eine zweite Ausfertigung in der Beverin. Bibliothek zu
Hildesheim, Hochstift Hildesheim Nr. 2. Gedr. Lünig, Spicileg. eccles. contin. III
S. 702, Scheidt, Anm. und Zusätze S. 581, Sudendorf, UB. X, S. 280 Anm. Die
entsprechende Urk. des Bischofs ohne Tagesangabe Or. a. a. O. Nr. 424 mit dem
Siegel des Bischofs und des Domkapitels, gedr. ebenda S. 703 bez. S. 585 bez. S. 281.
1728. Edelherr Johann von Adensen verkauft mit Zustimmung
seines Bruders, des Domherrn Friedrich, dem Kl. Wennigsen Hörige.
Eldagsen 1310 März 9 (feria secunda post Invocavit).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Kl. Wennigsen Nr. 102. Gut erhaltene
Siegel der beiden Brüder. Gedr. v. Hodenberg, Calenberger UB. VII, S. 58 Nr. 100.
814 1310.
1729. Bischof Siegfried bekundet, in einem Streite zwischen Johann
von Roden und dessen Brüdern einer- und den Minoriten in Hannover
andererseits wegen Erbauung von Häusern nicht entscheiden zu können.
Hildesheim 1310 März 13 (iii. idus marcii).
Or. im Stadtarchiv zu Hannover. Siegel des Bischofs. Gedr. UB. der Stadt
Hannover (UB. des histor. Vereins für Niedersachsen V) S. 96 Nr. 102.
1780. Bischof Siegfried vereinigt die Kirche in Wahle (Walde)
mit dem Dekanat des Cyriacistiftes in Braunschweig, da dessen Ein-
künfte so gering seien, dass keiner der Kanoniker zum Dechanten
gewählt werden wolle, und dadurch der Gottesdienst leide. 1310
März 15 (nonas marcii).
Or. im Landeshauptarchiv zu Wolfenbüttel, st. Cyriaci in Braunschweig Nr. 41.
Siegel des Bischofs und des Domkapitels wenig beschädigt, des Archidiakons des
Ortes wenig erkennbar an roten Seidenfäden. Wahle gehörte zum Archidiakonat
Schmedenstedt.
1781. Das Cyriacistift in Braunschweig bekundet, dass sein jedes-
maliger Dechant wegen der Kirche in Wahle dem Archidiakon jährlich
einen Ferto zu zahlen verpflichtet ist, wodurch der Priester daselbst von
der Entrichtung der Synodalien befreit ist. 1310 (zu März 15).
Nos dei gratia Bertoldus decanus totumque capitulum ecclesie
montis sancti Cyriaci in Bruneswic presentibus publice recognosci-
mus et testamur, quod, quicumque pro tempore decanus noster fuerit,
ratione ecclesie in Walede decanatui nostro incorporate dare tene-
bitur arehydyacono loci, qui pro tempore fuerit, singulis annis in
festo beati Michaelis unum fertonem puri argenti, ut sacerdos, qui
ad eandem ecclesiam officiandam per decanum nostrum pro tempore
institutus fuerit, a solutione synodalium sit exemptus, sententias
tamen et mandata archydyaconi loci idem sacerdos exequi tenebitur,
quando et quotiens fuerit requisitus. In quorum omnium testimonium
et cautelam sigilla nostra decani videlicet et capituli presentibus
sunt appensa. Datum anno domini millesimo trecentesimo decimo.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 426. Siegel des
Kapitels gut erhalten an grünen Seidenfäden, das des Dechanten hat nie daran
gehangen.
1732. Die Ritter Burchard von Cramme und Aschwin von Salder
entscheiden auf Befehl des Herzogs Otto von Lüneburg einen Streit des
Kl. Marienrode mit den Knuppen von Alten wegen Ländereien in
1310. 815
Barfelde (Bervelthe), welche das Kloster vom Knappen Bernhard. von
Bockenem gekauft hat, dahin, dass die Ländereien nicht mehr als zwei
Hufen umfassen und einen Vogtschatz von elf Denaren zu zahlen
pfchtig sind. 1310 März 17 (feria tercia post dominicam qua
cantatur Reminiscere).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Marienrode Nr. 143. Die beiden Siegel
stark beschädigt. Gedr. Marienroder UB. S. 193 Nr. 175. In einer undatierten,
jedenfalls hierher gehörigen Urk. verzichten die Brüder Dietrich und Dietrich von
Alten auf zwei Hufen in Barfelde, Or. a. a. O. Nr. 144 mit Bruchstück des ersten
der beiden Siegel. Gedr. a. a. O. S. 194 Nr. 176.
1738. Lutchardis Própstin, Jutta Dechantin und der Konvent
des Kl. Wienhausen verkaufen dem Kl. Wöltingerode für zwei Mark
Silber das Eigentum einer vogteifreien Hufe in Immenrode (Ymmenrode).
1310 März 26 (in die sancti Luderi confessoris).
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Wöltingerode Nr. 81. Beschädigte Siegel
des Propstes und des Konventes.
1734. Bischof Siegfried erlässt dem Andreasstifte, dass ihm beim
Ankauf von Hunnesrück behülflich gewesen, die Verpflegungskosten bei
der Kirchenvisitation bis zur Bezahlung der Kaufsumme. 1310 März 29.
Nos Sifridus dei gratia Hildensemensis episcopus presentibus
publice protestamur, quod, cum nuper comparando castrum Hundes-
rucke, oppidum ac comiciam in Dasle cum omni iure, bonis liberis
et ipsam terram cum hominibus, proprietatibus ac utilitatibus, sicut
nobilis vir comes Symon ipsam hactenus possederat, conditionem
fecissimus nostre ecclesie meliorem, dilecti nobis in Christo canonici
et capitulum ecclesie sancti Andree Hildensemensis nostris precibus
inclinati se ad solutionem pensionis quatuor marcarum cum viginti
et quatuor ecclesiis et monasteriis nobis in domino suffragantibus
et idem facientibus dicto comiti!) ac uxori sue domine Sophie ac
nobili viro Henrico comiti in Reghensteyn eorumque heredibus in
festo beati Galli annis singulis faciendam favorabiliter obligarunt.
Nos volentes ipsis pro subventione huiusmodi facere recompensam
recognoscimus, quod, si nos circa dictam ecclesiam contingat officium
visitacionis exercere, procurationem ratione visitationis debitam
durante solutione pensionis prefate remisimus et exnunc prout ex-
tunc remittimus in hiis scriptis. Ad quod etiam observandum capi-
tulum nostre maioris ecclesie per iuramentum successorem nostrum,
I) comiti fehlt im Cop.
816 1310.
qui pro tempore fuerit, obligabit. Super quibus ne dubium oriatur,
presentem litteram sigillo nostro fecimus sigillari. Et nos capitulum
ecclesie Hildensemensis, ut premissa rata et inviolabiliter obser-
vetur, sigillum nostri capituli apposuimus presentibus ad cautelam.
Datum anno domini m?. ccc?, decimo, dominica Letare.
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Andreasstiftes, Ms. 320 fol. 18
in der Beverinischen Bibliothek zu Hildesheim.
1735. Die Brüder Konrad und Gerhard von F*eden gestatten
dem Bischof Siegfried den Bückkauf von zwei Hufen im Felde von
Nienhusen, die ihnen für zwanzig Mark Silber verkauft sind. 1310
März 29.
Nos Conradus et Gerhardus fratres dieti de Vredhen cum nostris
heredibus recognoscimus presentibus et testamur, quod duos mansos
in campis ville Nienhusen sitos a venerabili in Christo patre ac
domino nostro Sifrido Hildensemensis ecclesie episcopo nobis ac
nostris heredibus pro viginti marcis puri argenti venditos ac pheodali
tytulo collatos eidem domino nostro episcopo, suis successoribus aut
sede vacante capitulo ad reemendum pro antedicta pecunia sine
contradictione dare debebimus, quandocumque fuerimus requisiti. Ad
quorum observanciam nos et heredes nostros presentibus obligamus.
Ad cuius evidentiam ego Gerhardus predictus sigillum meum pro
me et fratre meo antedicto et heredibus nostris presentibus apposui
in testimonium et cautelam. Et quia ego Conradus predictus sigillo
proprio careo, sigillo fratris mei Gerhardi presentibus sum contentus.
Datum anno domini m?ccc? decimo, dominica qua cantatur Letare.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Domstift Hildesheim Nr. 420. Das an dem
von der Urk. geschnittenen Pergamentstreifen gut erhaltene Siegel zeigt Helm nach
rechts mit Schiffshaken.
1786. Propst Friedrich in Dorstadt überweist seinem Kloster auf
Bitten des Bischofs Siegfried drei Hofstellen in Dorstadt, die des
Eseken, der Else von Börssum (Borsne) und des Spatholt, zur Be.
leuchtung im Dormitorium. 0. D. (vor 1310 April 27).
Abschrift des 14. Jahrhunderts im Cop. des Kl. Dorstadt zu Dorstadt fol. 33.
Bischof Siegfried stirbt 1310 April 27, Propst Friedrich ist nicht vor 1309 nach-
weisbar.
Verbesserungen und Nachträge.
Zu Band II.
S. 239 Nr. 492 lies November 29 statt 27.
S. 347 Nr. 690 lies Dezember 14 statt 4.
S. 359 ist nachzutragen :
708 a. Bischof Konrad bekundet, dass Ritter Baldum von
Blankenburg den Zehnten in Grebshorn (Gropeshorne), mit dem er
von der Kirche belehnt war, ihm aufgelassen hat, und überträgt ihn
der Kirche zu Steinhorst zur Aufbesserung des Unterhaltes des
Pfarrers. Poppenburg 1244 April 9 (v9. idus aprilis, pont. nostri
anno xxiii^.).
Huius donationis testes sunt ecclesie nostre maior prepositus,
magister Geroldus Hildensemensis canonicus, Iordanis notarius noster,
Lippoldus de Veteri foro, Iohannes dapifer noster dictus de Sutherem,
Conradus de Embereke, Lippoldus de Stockem.
Or. im Kgl. St.-A. zu Hannover, Celle Or. Des. 9, X., 38 Nr. 2. Gedr.
Hosemann, RBegentensaal S. 633, Steffens, v. Campesche Geschl.- Gesch. S. 214,
v. Campe, Regesten u. Urk. des Geschlechts von Blankenburg- Campe I, S. 172 Nr. 291.
S. 399 Nr. 789 und S. 485 Nr. 969. Die Originale dieser beiden Urkunden
befinden sich im Stadtarchiv zu Düren, vgl. Annalen des hist, Vereins für den
Niederrhein Heft 69 S. 386 Nr. 6 und 337 Nr. 7.
S. 444 lies Nr. 882 statt 883.
S. 592 Z. 15 v. o. lies 1174 statt 1074.
S. 674 ist unter dem Stichworte Wernigerode, comites Heinrich statt Hermann
zu lesen. Auch muss es zweifelhaft bleiben, ob dieser Heinrich, später Bischof
von Hildesheim, wirklich dem Geschlechte der Grafen von Wernigerode angehört.
Aus den Urkunden lässt es sich jedenfalls nicht beweisen.
S. 693 Nr. 37 ist statt des h. Vitus Johannes evang. zu setzen.
Hildesh. UB. III. 52
818 Verbesserungen und Nachträge.
Zu Band III.
S. 172 Nr. 373 im Regest lies: verkaufen.
S. 213 Nr. 454 gehört, wie in der Urk. richtig angegeben ist, zum Jahre 1277
und ist nach Nr. 483 einzureihen.
S. 226 Nr. 484 im Regest lies Dompropst statt Domdechant.
S. 245 Z.4 v. o. lies Lenderi.
S. 252 2. 12 v. o. lies Heinricus villicus.
S. 258 Z. 3 v. o. lies mansistis.
S. 329 Z. 10 v. o. lies HAKEN..... VM und vgl. dazu Nr. 681.
S. 342 sind die Nr. 654 und 655 umzustellen wegen des Schlusses von Nr. 655.
S. 583 Nr. 1198 hat im Or. die Jahreszahl m. ec’. Ixxxx°. viiiil., gehört also
zu 1299 Oktober 6 und ist deshalb hinter Nr. 1229 einzureihen.
S. 616 Nr. 1282 gehört zu 1354 November 10, wie das Or. im Kol. St.-A. zu
Hannover, Bartholomäistift Nr. 31, beweist, nicht zu 1300, wie das Cop. hat, Die
Nr. ist deshalb hier zu streichen.
S. 617 ist nachzutragen:
1285 a. Der Rat der Stadt Liineburg bekundet, dass Hermann
Hollo dem Dechanten Leonhard des Kreuzstiftes freies Verfügungs-
recht über einen halben Wispel Salz in der Salıne zu Lüneburg
gegeben hut. 1300.
Gedr. Reinecke, Lüneburgs ältestes Stadibuch (Quellen u. Darstell. zur Gesch.
Niedersachsens VIII), S. 65.
S. 629 Nr. 1306 ist richtig datiert und deshalb nach Nr. 1241 einzureihen.
S. 777 2.6 v. u. lies; Gedr. statt Gegr.
—— ——— a — ——
Personen- und Orts-Register.
A.
Abbedisdeler, Wald im Harz, 1479.
Abbenrode, Amt Ríddagshausen, 230, 1408.
— Kloster, sö. v. Vienenburg, 88 À.
Abhensen, -husen, Kr. Burgdorf, 1481,
1488.
— twist zw. Sibbesse u. Eberholzen, 1087.
Absalon laicus (1297) 1151.
Accipiter, N. (1977) 481 (S. 233).
Acco, Acko, Heinrich, mil. (1262) 82. —
Heinrich, frater Minor. Hild., s. frühere
Fr. Lucia (1265) 93. — Iohann u. Fr.
Adelheid civ. Hild.
Achem, Achhem, Achim, Achghem, Ag-
chem, Achum, Hachem, wüst bei Edding-
hausen, 38, 39, 81, 188, 919, 872, 909,
932. — von: Brüder z - (1295) 1075. —
Heinrich (1283) 164
— vgl. auch Hachem.
Achilles s. Kniestedt, v.
Achim, Achem, Hachem, Amt Wolfen-
büttel, von: Engelbert mil. (1279—83)
510, 682 (erw. 1295) 1078, s. T't. Sophie
Fr. des lordan v. Barkevelde und
Mathilde Fr. des Friedrich Muzeval
(1295) 1078.
Achtam, Agtem, Achtem, 9. v. Hildes-
heim, 49, 88, 216, 260, 425, 612, 615.
Ackeshove, die, bei Lotingessen 623.
Adam s. Áversan. episc.
Addendorp 484 (S. 240).
Adelebsen, Adhelevessen, Dietrich v.
(1265) 94.
Adelgard s. Burgdorf, v.
Adelheid, Aledis, Aleida u. Ss. Bertold
u. Iohann 8. V. Dorstadt. — Frau des
Hellemann, lito d. Kl. Wöltingerode
on 1645. — lito d. Michaeliskl.
(1301) 1329. — T. d. Lutgard (1268)
191. — in Bültum (1284) 484 (S. 245).
— Vgl. Acco. — Adensen, v. — Asten-
beck, v. — Bekemeyer. — Bettmar, v
— Bilstein, v. — Calvus. — Dahlum,
nob. v. — Degnesberg. — Derneburg,
prior. — Dorstadt, pistrix, nob. v.
Elbe, v. — Gandersheim, custos.
Girsberg. — Hancole. — Harbke, v.
Harlingeberg, — Heidenrici.
Heiningen, prior — Hellemann.
Holthusen, v. — Holzminden, v
Lamspringe, prior. — Lengde, v.
Linde, v. — Luceken. — Ludering.
— Odeling. — Ottbergen, v. — BRam-
mesberch. — Rautenberg, v. — Ba-
vensberg, com. v. — Reden, v.
Rhoden, v. — Rintflesch. — Seesen, v.
— Specht. — Speneken. — Spiritu,
de s Stendere, v. — Theatrum, apud.
— Warberg, v. — Westfal. — Wöl-
tingerode, abb., mag. infirm. — Wohl-
denberg com. Y.
Adelloldus (um 1264) 81. — Vgl. Molen-
dino, de,
Adeloghus (Anf. d. 14. Jh.) 1804. — Vgl.
Hildesheim, episc.
Adelum, Addenem, Kreis Hildesheim,
481 (S. 227, 230, 232, 233, 234, 235,
236, 239, 240, 241, 249, 248, 244, 245,
246, 247, 254, "266, 957, 958). — villicus
at. Crucis Beynbertus (1286) 768. —
von: Heinrich, provisor hospital. st.
Catharine in Hild. — lIohann, gen.
Alberti (1277) 484 (S. 289) — Konrad,
canon., vicar. st. Crue
Adenes, Hermann (1277) 4 484 (S. 228).
Adensbeke s. Ahnsbeck.
Adensen, Adenoys, -ssem, Adenoyz, Kr.
Springe 607. — von: Dietrich, S. d.
Iohann, canon., cantor Hild., prepos.
st. Crucis. — Everwin, Brd. d. Dietrich,
canon. Halberstad. — Friedrich, S. d.
Iohann, canon. Hild. — Iohann nobilis,
mil. (1262 — 1303) 43, 69, 95 A., 151,
152, 162, 171, 181, 190, 220, 293, 296,
234, 286, 239, 240, 261. 400, 466, 470,
627, 607 u. A., 798, 791. 832, 835, 837,
839. 854, 922, 1019, 1147, 1148, 1967,
1277, 1991, 1329, 1364, 1424, 1441 u.
Ä,, 1442, 1473. — Iohann, S. d. Iohann
62*
820 Adenstedt
— Alfeld.
(1280-1810) 527, 794, 922, 1019, 1147, | Albert, S. d. mag. civium Hill. Albert
1148, 1277, 1291, 1364, 1442, 1473,
1728. — Adelheid, 7. d. älteren Iohann,
Fr. d. com. Wilbrand v. Hallermund.
— Gertrud, T. dess., Fr. d. com. Iohann
v. Hohenbüchen od. Ohsen. — Mar-
garete, 7. dess., canon. Gandersheim.
Adenstedt, Kr. Peine, 8/798. — von:
Albert, prior st. Godehardi. — Franco,
eivis in Braunschweig. — Hildebrand,
eivis in Braunschweig. — Iohann, mil.
(1262) 37. — Iohann, fam. (1963—81)
52, 70, 584, s. Fr. Bertha (1281) 584.
— Johann, civis in Braunschweig. —
Ludolf (1277) 484 (S. 254). — Ulrich
u. Fr. Eileke (1288—94) 788, 999.
Adenulfus s. Cosan. episc.
Adersbeim,. Adersem, Amt Wolfenbüttel,
Adolf, Alf, vgl. Holte, v. — Kaiser. —
Schaumburg, com. v.
Aderstedt, Kr. Otterstedt, 956.
Adrianopolitanus archiepisc. Theoctistus
(1289) 830, 838.
Advocati, Helmold (1974) 890.
— platea, Iohannes de, civis Goslar.
Advocatus, Degenhard, fam. (1276) 436.
— Johann u. S. Iohann, cives Lam-
springe.
Agchem s. Áchem.
Agnes s. Homburg, nob. v.
Agrestis, Iohann, fam. (1260) 2.
Ahlden, archidiacon. Arnold,
Minden. (1262) 39.
Ahlten, Kr. Burgdorf, 484 (S. 250).
Ahnsbeck, Adensbeke, Kr. Celle, 489.
Ans, Anensen, Är. Gifhorn, 1484,
Ahrbeck, Arbeke, (oder Arpke?) 484
(S 254). — von: Heinrich, mil. (1263
— 75) 52, 110, 190, 400.
Ahrbergen, Areberg, -berge, -berche,
Kr. Hildesheim, 41, 270, 379, 390,
593, 628, 667, 1092, 1583. — pleban.
ungenannt (um 1270) 270. — von:
Dietrich (1977) 484 (S. 255).
Ahstedt, Ásenstede, Ástede, Kr. Marien-
burg, 623, 1411. — villici st. Crucis:
Ernst u. Reinbert (1286) 768. — von:
Ernst (1268) 187.
Aymardus s. Lucerie episc.
Alardus s. Burgdorf, v. — Seilsten. —
Wackersleben, pleb.
Alatrinus (Alatri) episcop. Rainaldus
1297) 1162.
canon.
Albanensis episcop. frater Michael (1295)
Alberich s. Burgdorf, v.
(1964) 72. — in Addenem (1277) 484
(S. 233). — advocatus in Lichtenberg
(1264) 70. — Vgl. Ademstedt, v. —
Alberti. — Anhalt, princ. — Berwinkel,
pleb. — Bock. — Braunschweig, duc.
— Brüggen, v. — Bunse. — Burgdorf,
pleb. — Corvey, abb. — Dahlum, v.
— Dammone, de. — Derneburg, prepos.
— Dorstadt, frat. — Everstein, com.
v. — Göttingen, v. — Goslar, Neu-
werk, prepos. — Gowisch, v. — Halber-
stadt, episc. — Hary, v. — Hildesheim,
mag. civ., st. Godeh. mon. — Holle, v.
— Hüpede, v. — Ieinsen, v. — Immen-
dorf, v. — Indagine, de. — Kaiser. —
Laatzen, v. — Lelm, v. — Lepel. —
Lutter, v. — Magdeburg, prepos. —
Marienrode, &bb., frat. — Mölme, v.
— Oldenstadt, sac. — Poppenburg, v.
— Sachsen, duc. — Schwalenberg,
com. v. — Stöckheim, pleb. — Sutor.
— Trobe. — Wallenstedt, v. — Wehre,
v. — Wernigerode, com. v. — Wien-
hausen, prepos. — Wildeshausen, v. —
Winningstedt, v. — Wöltingerode,
convers. — Wolf. — Wülfingen, v.
Alberti, Albert (1977) 484 (S. 233). —
Iohann, gen. v. Addenem (1277) 484
S. 233). Walburg (1277) 484
(S. 228
. ).
Alburg, Witwe des Thetmar (1285) 713.
Albus, Hermann, cons. Lüneburg.
Ludolf (1297) 1140. — Ludolf, vicar.
st. Blasii Braunschweig.
Aldagessen 484 (S. 227).
Aldagi, Bernhard (1277) 484 (S. 226).
Aldagus (1277 — 84) 484 (S. 226, 245).
Aloovordeı Alicvorde, Lage? 69, 81, 484
S.
(S. 257).
Aleida s. Adelheid.
Alexander vgl. Alkendorf, v. — Dammone,
de. — Goslar, st. Sim. et Iud. scolast.,
Frankenb. prepos. — Hildesheim, ca-
pellan. episc., Mar.-Magdal. convers. —
Himmelsthür, villi. — Holle, v. —
Hupe. — Nenndorp, prepos. — Püpste.
— BReiniconis. — Schlewecke, v. —
Wallmoden, v.
Alexandri, Grete (1977) 484 (S. 231, 251).
Alexius s. Hildesheim, vicar. — Lam-
Springe, v.
Alf s. Adolf.
Alfeld, Alvelde, Alveldia 177, 718, 806,
807, 852, 1139, 1216, 1217, 1409, 1673.
— Ausstellungsort 856, 1034, 1091. —
archidiacon. Ernst de Indagine (rro)
1532. — advocati 683. Floreco (1278)
Alferde — Andreas.
856. — consules 1917. — cives: Gore,
Konrad de (1808) 1678. Novus, Her-
mann (1296) 1128 u. A. — pleban.
Arnold (12978) 3806. — sacerdotes:
Gottschalk u. Dietrich (1273) 356. —
von: Heinrich (1300) 1246. — Heinrich,
decan. st. Mauritii.
Altero Al-, Aleforde, Kr. Springe, 973,
Algermissen, Alle-, Algremissen, Alegri-
mesen , Algremisse , Kr. Hildesheim,
205, 218, 079, 623, 662, 484 (S. 226,
227, 230, 234, 986, 937, 938, 241, 949.
948, 244. 945, 246, 247, 948, 254, 956,
957, 258). — von; Bertold (1283) 682.
— Hermann, fam. (1975) 897. — Her-
mann, monach. st. Michaelis. — HReim-
bert (1277) 484 (S. 249).
Alicvorde s. Alecvorde.
Alyfanus (Alife, Unter- Italien) episcop.
Romanus (1286) 749, 750, 751.
Alkondorf, -dorp, Alexander, v. (1300)
Almari, Iohanna (1277) 484 (S. 249).
Almarus s. Boymenborch, v. — Craz
Almstedt, Almenstede, Kr. Alfeld, 484
(S. 256), 1409. — von: Konrad (1307)
Alradi, Volkmar (1277) 484 (S. 226).
Alradus (1277) 484 (S. 266).
Alsleben, Alsleve, Randewich v., mil.,
s. Brd. Ulrich, cleric. (1300) 1255.
Alta fago, de, s. Hohenbüchen, v.
Altaich, Altaha, Altach inferior, Kloster
150, 1180, 1181. — abbas: Werner
(1997) 1180, 1131.
Alten, von: die (1810) 1782. — Bruning,
Brd. d. Eberhard (1286) 757. — Bru-
ning od. Bruno, canon. st. Orucis. „ —
Dietrich, mil. (1961 — 1310) 99 ;
190, 198, 528 A., 677, 827, 991, 1099!
1114, 1180, 1188, 1957, 1313, 1732 A.
(zwei). — Eberhard, Bra. d. 'Bruning
wu. Dietrich, mil. (1286—98) 757, 197
1009 1181, 1257, 1639. — Iohann, S.
Eberhard (1308) 1689. — Iohann,
5 d. (3) Eberhard (1800) 1257. — Sieg-
fried, canon. st. Blasii Braunschweig.
Altenberg, Rheinland, Kloster D63.
Alten Markt, v., s. Veteri foro, de.
Altenrode, Oldenrode -rothe, Rode, Kr.
Goslar, 128, 184, 852, 868, 1498, 1617. —
von: Dietrich, convers. in Heiningen.
Altes Dorf, Vetus villa, wüst bei Hildes-
heim vor dem Almsthore, 686, 876,
894, 995, 1466.
— Vetus, Antiqua villa, wüst bei Alfeld,
177, 627, 628, 1216, 1673. — Aus-
821
stellungsort 177. — sacerdos Bertramm
(1283) 644.
— bei Rosenthal 522.
— vgl. Oldendorpe.
Althaldensleben, Kloster 157. — frater
Rudolf (1967) 1 157.
Altkloster, Vetus monasterium archi-
diacon. (allgem.) 80, 1669. Ludeger
v. Grasdorf, canon. gt. Mauritii (1808)
1669A. — von: Ludolf (1809) 1717.
Alvensleben, archidiacon. Burchard (1305)
Alvesse, -ssen, -ssum, wüst zw. Beuchte
u. Schladen, 599, 669
— vgl. Avenhessen.
Alvoldi, Werner, cons. Wernigerode.
Ambriga, Amberga, der 634, 680, 690, 696.
Ambrosius s. Hildesheim, cives.
Ameliensis, Amiliensis (Amelia, Mittel-
Italien) epi ur m Maurus (1289—97)
830, 1026. 1
Amelung 8. Solschen, pieben
Amelungsborn, Amilin Amelun os
borne, Kloster 264, 1 488, 513,
959, 985, 1084, 1980, 1281, 1346, 1947
1361, 1404, 1405, 1491, 1492, 1508,
1511, 1517, 1591, 1583, 1578, 1648,
1655. — abbates: Moritz (1978 — 88)
332, 646. Balduin (1800) 1280, 1281.
Bertramm (1808) 1648, 1655. — priores:
Iohann (1302) 1406. Gerold me
1648, 1655. — camerar. Giso (1302)
1405. — cellerar. lohann (1302) 1406.
— infirmar. Heinrich (1802) 1405. —
monachi, domini 945. Hameln, Giao v.,
Rivo, Iohann de, Schwalenberg Arnold
v., 4a" erüinghusen, Helmich v. (1308)
?
Amelunxen, Amelungchessen, Konrad v.
(1297) 1195.
Amke...um, Dietrich 626 A., falsch für
Haken de Barum s. Barum.
Ammenhusen, Amenh., wüst zw. Lam-
springe u. Wohlenhausen, 548, 1474,
.| Ammensen, Ammenhusen, Amt Greene,
1197
Ampleben, -leve, Friedrich v., mil. (1302
—08) 1584, 1498.
?
Anagni 1118.
Ancherius s. cardinales
Anderten, Kr. Bur. gdorf, 708, 911, 912,
913, 1180, 1189, 1257, 1318. — civis:
Sigeringhe, Heinrich, (1801) 1318.
Andrea, lohann. de sancto, sacerd. in
Derneburg.
Andreas vgl. Barkevelde, v. — Bulle. —
Calbecht, v. — Hetjershausen, Y. —
Lyddens. episc. — Lutter, v
822
Anecampe — Aurifaber.
Anecampe, wist bei Bemerode, 708, 986, | Arnstein, -stene, Walther v., DO-Ritter
987, 1006, 1008, 1114, 1115.
Anensen s. Ahnsen.
Angelo, Thomas cum, civis Braunschweig.
Angelus s. Fesulan. episc.
Anhalt, Anahalt, Ascharie principes (1271)
275. Otto (1291) 926. — comes Albert
(1807) 1623.
— von: Heinrich, prepos.
Braunschweig.
Aniciensis (Le Puy, Frankreich) episcop.
Fredolus (1286) 749, 7761.
Anna vgl. Evesen.
Anno vgl. Braunschweig, ducis dap. —
Campe, v. — Gowisch, v. — Hannover,
archidiac. — Hasserode, v. — Heim-
burg, v. — Minden, canon. — Rocklum, v.
Antiqua villa s. Altes Dorf.
Antiquo foro, de, s. Veteri foro, de.
Antonius s. Chenadiens. episc.
Apolern, Apelderen, Hess. Schaumburg,
st. Blasii
Appolde, Dietrich v., canon. Hild.
Aquensis (Aix, Frankreich) archiepiscop.
Rostangus (1284) 694.
Arbeke s. Ahrbeck.
Arberge s. Ahrbergen.
Arborensis (Oristano, Sardinien) orchi-
episcop. Petrus (1289—90) 838, 858.
Area, Konrad. v. Heinric. de (1302) 1395.
— virginis bei Lotingessen 623.
Amold (1277) 484 (8.227). — Vgl. Ahlden,
archidiac. — Alfeld, pleb. — Aurifaber.
— Betheln, v. — Bleckenstedt, v. —
Blome. — Bock. — Bonstede, v. —
Cramme, v. Dammone, de. —
Dinklar, pleb. — Dótzum, v. — Domo,
de. — Dorstadt, nob. v. — Eddessem,
v. — Einbeck, scolast. — Elbe, v. —
Emne, pleb. — Fischbeck, v. — Franken-
berg. — Garmissen, v. — Goslar, Dom-
thesaur., D.-Ord. frat. — Grimpe. —
Hake. — Haversvorde, v. — Heere, v.
— Hethessen, v. — Hildesheim, the-
lonear., canon., st. Godeh. mon., st.
Mich. prior. — Holle. — leinsen, v.
— Lamspringe, sac. — Lebenstedt, v.
— Minden, cellerar., canon., v. —
Scharrel, v. — Schwalenberg, v. —
Scilsten. — Sorsum, v. — Stedere, v.
— Thelonear. — Varenholz, v. —
Vridach. — Wallenstedt, v. — Walt-
mann. — Warberg, v. — Woltmann.
— Wülfingen, v. — Wülfinghausen, v.
Amnoldis, Henning (Anf. des 14. Jh.)
1804 Var.
Arnheim, Ludolf v., canon. Minden.
in Goslar. — Walther v., DO-Komtur
der Prov. Sachsen (1802 — 04) 1365,
1491.
Arpke s. Ahrbeck.
Arthus, sacerdos, :0o? (1304) 1459. — Vgl.
Goltern, v.
Aschaffenburg, Ausstellungsort, 958, 959.
Ascharia, Dietrich v., frater Minorum,
«0? (1275) 421.
— vgl. Anhalt.
Aschersleben, sacerdos Hermann (1299)
Aschwin, Asc-, Asche-, Aschwinus, As-
quinus, Hascw., Asguin., Ashewinus,
vgl. Düngen, v. — Goslar, vicedom. —
Holle, v. — Lutter, v. — Ohlendorf,
v. — Salder, v. — Steinberg, v. —
Svaf. — Wallmoden, v. — Wend-
hausen, v. — Westfeld, v.
Asel, Asle, Kr. Hildesheim, 484 (S. 239,
256). — von: Bernhard (1264 —83) 82,
626. — Bemhard, S. d. Giseke (1283)
626. — Bernhard, S. d. (1) Bernhard
(1283) 626. — Dietrich (um 1264—68)
82, s. Fr. Reinburg (1300) 1282,
Wittwe (1804) 1503. — Friedrich,
Dietrich «. Iohann, litones st. Crucis,
Brüder (1302) 1429. — Heinrich, Sieg-
fried «. Iohann, Ss. d. (T) Bernhard
(1283) 626.
Asenstede s. Ahstedt.
Asernensis (Acerno, Unter-Ital) episcop.
frater Iacobus (1295) 1072.
Aspelcampe s. Espelkamp.
Asseburg, 50. v. Wolfenbüttel, Aus-
stellungsort 1183. — advocatus und
subadvocatus 569. — von der s. Wolfen-
büttel, v.
Asserius vgl. Wexon. episc.
Astede s. Ahstedt.
Astenbeck, -beke, Kr. Marienburg, 250,
913, 1210, 1885, 1490, 1604, 1574,
1725, 1726. — cives: Ceningen, Konrad
v. u. Kd. Rembert u. Walburg (1298)
1182. — von: Iohann, Konrad, Adel-
heid «. Mathilde, Kd. des (T) Konrad
(1291) 941.
Astensis (Asti, Ober-Italien) episcop.
Olbert (1286) 750, 751.
Astfeld, -velde 1480. — Rodung Indago
1480. — von: Widego, civis Braun-
schweig.
Augustiner-Eremiten 1541, 1598.
Augustini regula, ordo 349, 879, 414,
497, 502, 898, 840, 1072, 1178.
Aulica s. Elze.
Aurifaber, Arnold (1284) 685.
Ausleben — Barum.
Ausleben, Osleve, m. v. Hamersleben,
1497, 1493, 1529. — ecclesia 1483,
1599. — pleban. Iohann (1803) 1498.
— Klein- 1194, 1565.
Avellonensis (Avlona, Epirus) episcop.
Waldebrunus (1286 — 90) 749, 750,
751, 830, 858.
Avenhessen, ob Alvesse, Amt Vechelde ?
484. (S. 252).
Aversanus (Avorze, Unter-Italien) episcop.
Adam (1289) 838.
Avignon, Ausstellungsort, 1707.
Awerstede (d. i.2), pleban. Heinrich (1984)
Azo s. Casertan. episc.
Azzele s. Stemmen, v.
Babenstede s. Bavenstedt.
Backenrod s. Marienrode.
Baddeckenstedt, Badekenstede, -stedhe,
Badickenstede, Xr. Marienburg, 851,
1987, 1544 A. — ecclesie 1287. — von
Heinrich (um 1275) 427. — Konrad,
monach. Ringelheim.
Bär s. Bere.
Bakede, Kr. Springe, 922, 1364.
Baldensel s. Boldensel.
Balduin, Boldewinus, Bold-, Baldwinus,
Boldvinus, Brd. des dap. ducis Anno
(um 1260) 7. — Vgl. Amelunxbor,
abb. — Braunschweig, st. Blas. prepos.,
thesaur., dap. ducis. — Campe, v. —
Elbe, v. — Grubo. — Harlingeberg, v.
— Heiningen, prepos. — Hildesheim,
st. Crucis canon. — RHBRhoden, v. —
Steinberg, v. — Trier, archiep.
Varenholz, v. — Wenden, v.
Banteln, Bantenem, Kr. Gronau, 1474.
Bansleben, Batesleve, Amt Schöppen-
stedt, 527.
Barbecke, Berbeke, Amt Salder, 484
(S. 231, 252), 1258.
Bern, ‚ Barboy, nobilis Burchard v. (1308)
Barbuge, Bi Burchard v., mil. (1282) 614;
Barchusen . s. Barkhausen.
Bardeleben, -leve, von: Heino (1280)
527. — 'Iohann, mil. (1803) 1412. —
— Ludwig, Iohann u. Ludolf, Bra.
(1805) 1554. — Ludolf «. Ludwig,
canonici Minden.
Barem s. Barum.
Barenrode, Beren-, Barenrodhe, von:
Bertramm, S. d. Heinrich (1985) 734.
— Heinrich, mil. (1265 — 85) 86, 88,
823
117, 734. — Heinrich fam. (2559)
649, 782, 734, s. S. Eberhard, s. T.
Mathilde, 8. socer Hermann, mil 1206)
784. — lohann, mil. (1275 ) 4
Konrad, Brd. d. Heinrich, mil. P1967
—72) 177, 310. — Konrad, S. d.
Heinrich, fam. (1985 — 88) 734, 796,
Barfelde, Bervelte, Berrevelde, Kr.Gronau,
81, 85, 848, 1087, 1236, 1352,
1401, 1402, 1408, 1556, 1649, 1657,
1732 u. A. — von: Eilhard u. Iohann
(1283) 649. — Heinrich (1283—99)
649, 1236.
Barienrode, Bernige-, Bernighghe-, Ber-
nigghe-, Berningerode, s. v. Hildesheim,
52, 1524, 1582, 1586, 1669.
— von; Heinrich, mil. (1275 —1809) 898,
444, 462, 609, 695, 647, 649, 796, 808,
834. 1002, 1035, 1036, 1833, 1688,
1700, 8. Fr. Hildegund u. Ss. Si fried,
Johann u. Siegfried (12832 — 89) 609,
834, s. S. Lippold (1282—130i) 609,
834, 1333, s. T. ungenannt, monial. in
Escherde. — Iohann, mil. (1265) 86.
Barke s. Berka.
Barkevelde, Berckevelt, -velde, von:
Andreas, mil. (1286— 72) 212, 811. —
Bertold Pil, s. Fr. Byata u. Brd.
Lippold (1800) 1263. Ernst, Brd.
d. lordan (1288) 819. — Heinrich,
mil. (1268 — 81) 212, 232, 560. — Iordan
(1288— 95) 812, 819, 1078, 8. Fr. Sophie
v., T. d. Engelbert v. Achem (1288—95)
812, 1078. — Richard, monach. Ringel-
heim.
Barkhausen, Barchusen, von: Friedrich,
mil. (1267) 181. — Iohann, Brad. d.
Friedrich, mil. (1267—98) 181, 1189.
— Richard, mil. q u. S. Richard,
cleric. (1967) 181
Barnten, Berenthe, -then, -ten, s. vt.
Sarstedt, 178, 969, 861, 885, 960, 1195,
1408, 1419, 1460. — die Glusiggehove
bei 885. — von: Ludolf (1303) 1412.
Barsica, domina (1288) 800.
Barsinghausen, Berthingehusen, Kloster,
110, 832, 1277, 1424, 1604. — prepos.
Otto (1265) 110.
Bartholomeus vgl. Galernic. archiep. —
Silvens. episc. — Turtibur. episc.
Bartholus egi. Orthan. episc.
Barum, Barem, Barym, Amt Salder, 898,
484 (S. 230, 234, 940, 242, 245, 247),
681, 862, 1998. — archidiacon. Volrad
v. Goslar (1304) 1481. — pleban.
Ulrich (1264) 77.
824
— von: Dietrich, mil. (1265) 94. —
Dietrich (1977) 484 (S. 282, 252). —
Dietrich, miL, gen. Hake (1293 —99)
988, 1204. — Hako, mil, castellan. in
Lichtenberg (1282 — e 696, 665, 681.
— Herszo, S. d. Iohann 1802—06) 1855,
1580, 1558, 1567. — Iohann (1802 —06
1855, 1485, 1530, 1588, 1567. — Ulrich,
mehrere (1269—1800) 236, 485, 626,
Ern 664, 687, 747, 115, 810, 819, 823 A.,
902, 903, 946, 1012, 1078, 1123,
t n — * Vgl. Hake.
Basil, Beseco, Beceko. Beteco, vgl. Cal-
vens. episc. — Escherde, v. — Freden, v.
Jerusalem, archiep. — Rautenberg, v. —
Róssing, v. — Romessleve, v. — Heyer-
sum, v. — Putteclarius. — Wolders-
husen, v.
Batenben, Hermann (Anf. d. 14. Jh.) 1804.
Batesleve s. Bansleben.
Bavenstedt, Babenstede, Kr. Hildesheim,
484 (S. 288), 1502. — von: Heinrich
(1277) 484 (S. 238). — Hermann, Dom-
scolar Hild. — Iohann (1264) 61.
Beceko s. Basil.
Becker, Bekkere, Heydeke (Anf.d.14.Jh.)| __
1804, — Vgl. Pistor.
Beckerhove, die, bei Eitzum 1299.
Beddingen, Beddinghe, Amt Wolfenbüttel,
208, , 484 (S. 229, 280, 232, 234,
288, 286, 237, 200, 2, 248, 248, 247.
956, 357, 958) 86 1869, 1560
ecclesia 848 u. À., 8 — sacerdos
Iohann (1278) 3H — von: Bodo
Dietrich, Hartwich, Luder (1277) 494
(S. 929, 230).
Beedenbostel,Benborstle, Kr. Celle, pleban.
ungenannt (1995) 1045.
Behnderf, Bene-, Ben-, Bennendorp, 2. v.
Helmstedt, 1918, 1276, 1451, 1678. —
der Nortwold bei 1678.
Beine, Dietrich v. (1277) 484 (S. 233).
Beinum, Benum, Kr. Goslar, 601, 523. —
von: Heinrich (1278) 50
Bekemeyger, Heinrich, s. v Adelheid
u. Kd. J ohann, Heinrich, Bernhard v.
Fredece (1284) 675.
Bekum, Bekem, Kr. Peine, 220, 480, 484
(S. 252), 567, 728, 1004, 1144,
Bellersen, Iohann v. , prepos.
Minden.
Bemerode, Bevinge-, Bewinghe-, Bevigge-,
Bevincherode, Kr. Hannover, 628,
929, 931, 958, 954, 986, 987, 1006, 1008,
1114, 1115. — vorst Broch bei 958, 954.
Benborstle s. Beedenbostel.
Benedicta egi. Indagine, de.
maior
Barım — Bernhard.
Benedicti ordo 78, 1020, 1818, 1547,
1616, 1646, 1668. — abbatisse et
priores 1020.
Benedictus vg}. Hildesheim, Dammstadt,
advoc. episc. — Plüpste.
Benedorp, Bennendorp s. Behndorf.
) Bennigsen, Bennekesschen, Kr. Springe,
Benstorf, -storpe, Heinrich, canon. in
Oelsburg.
Benum s. Beinum.
Benz, H. «. Io. fam. (us 1990) 901.
Beochede, Burchard v. (1264) 76.
Berbeke s. Barbecke.
Berberch s. Bierbergen.
Berberinge, Dietrich (1982) 628.
Bere, Dietrich (1288) 644. — Heinrich,
8. Schw. Hanne, 8. S. Heydeke (1283)
623.
Berel, Berle, Amt Salder, 82, 718, 1542.
— von: Ludolf (1977) 478, 484 (S. 252).
Berenrode s. Barenrode.
Berenten s. Barnten.
Berewinkel s. Berwinkel.
Berge. b. Magdeburg, DO.- Kommende
— vom, s. de Monte.
Berka, Barke, Kr. Northeim, 265.
Berkenstein, -stene, Heinrich v., Hild.
Ministerial (1287— 95) 784 u. Yu 1046.
Berkevelde s. Barkevelde.
Berkum, Berkem, Xr. Peine, 57, 287,
837, 786, 866, 1198, 1188, 1248, 1299,
1861. — ecclesia 1851. — capella 1487
Ieban. Ekbert (1290) 866 (erıo.
) 1851. — von: Heinrich ch (1264)
a7. — Tohann. 287) 786.
Iohann, mil, s. "Witwe Mantia e. T.
Bertha, deren Se. Hildebrand «. Iohann
(1278) 837.
Berlin, Ausstellungsort, 105
Berner, Bernere, Berneri, Dieirich h (1288)
644. — Iohann (1 284) 685. — Iohann
sen. «. iun., cives Hild.
Bernhard, Bernardus (um 1264— 68) 82.
— (1977) 484 (S. 227). — in Addenem
(1984) 484 (e 945). — in Hüddessum
(1277) 484 (S. 283). — Vgl. Aldagi. —
Asel, v. — Bekemeyger. — Betheln, v.
— Biiz. — Bock. — Bockenem, v. —
Braunschweig, archidiac. — Brüggen, v.
— Caldune. — Calvus. — Chovil
Coling. — Coven, v. — Derneburg,
prepos. — Domesleve, v. — Dorstadt,
nob. v. — Eckehardi. lacke. —
Hardenberg, v. — Hary, v. — Heide.
— Heyersum, v. — Hildesheim, advocat.
prepos., canon., st. Ioh. canon, st. Maur.
Bernhardi
custos. — Human. episc. — Indagine,
de. — Kempe. — Ludolfi. — Meyer. —
Meinersen, v. — Nuden. — Olvenstedt,
v. — Pabstorf, v. — Pattensen, v. —
Schauen, pleb. — Slage. — Stemmen,
v. — Sudborch, v. — Sutor. — Thet-
mari — Vahlberg, v v. — Vizentin.
episc. — Widekindi — Wöhle, v. —
Wölpe, com. v.
Bernhardi, Heinrich (1277) 484 (S. 227).
— Margarete (1277) 484 (S. 248).
Peri Hie, Dietrich (1277) 484 (S. 281,
Berningerodhe s. Barienrode.
Berno in Bültum (os 484 (S. 245).
Bernolf (1281) 484 (S. 238). — Vgl. Elze, v.
Berntydus (?), vgl. v. Gadenstedt.
Bernward, Beren-, Bernwardus, Beren-
woldus (61 wohl verschrieben), vgl.
Hildesheim, episc. — Kemme, v.
Berstelhede, Iohann, civis Hild.
Berteka (1277) 484 (S. 232, 252).
Mic Hermann w. Iohann (1 TT) 484
Bertha (1297) 1129. — Vgl. Berkum, v
— Krubenhowere. — Lenkener.
Reden, v.
Berthingehusen s. Barsinghausen.
Berthingerode s. Marienrode.
Bertold (um 1264) 81. — sacerdos, wo?
rg aevr (S. 233). — in Btlltum (1284)
484 (S. 245). — Brd. d. Cono (1271 —
Eng S. 244, 948). — Brd. d. Erno
(1984) 484 (S. 944). — Brd. d. Iohann
(1264 —69) 84. — S. d. Adelheid s.
v. Dorstadt. — advocatus s. Veteri
foro, de. — Vgl. Algermissen, v.
Barkevelde, v v. — Betheln, civis. —
ilm, v. — Blese. — Braunschweig,
gt. Blas. scolast., st. Cyr. decan.,
Kreuzkl. prepos., st. Kathar. capell. —
Brüggen, v. — Brühl, v. — Cobstede,
v. — Dammone, de. — Dassel, v. —
Detfurth, pleb. — Dives. — Dorstadt,
prepos., campan., nob. v. — Elze, v
ern, v. — Escherde, prepos. —
Exelexe. — Freden, pleb. — Gaden-
stedt, v. — Gesen, v., — Giesen, pleb.
— Goslar, St. Georg. prepos. — Gowisch,
v. — Grimpe. — Grus. — Guntering.
— Hannover, st. Egid. sac. — Hars-
leben, v. — Heere, v. — Hoyersum,
v. — Heyzing. — Herzberg, v. — Hil-
desheim, not. episc., decani capell., sub-
custos, vicar., st. Barthol. prepos., st.
Crucis dec., can., st. Godeh. mon. —
Hogi. — Holthusen, — Hospitali, de.
— Hondelage, v. — Homburg, v. —
— Betheln.
82b
Holle, v. — Ide. — Kemenade —
Klauen, v. — Klettenberg, v. — Knie-
stedt, v. — Krane. — Lebenstedt, v.
— Lobio, de. — Longus. — Lutter,
vicepleb. — Marienwerder, prepos. —
Modius. — Nette, pleb. — Nettlingen,
Y. — Oldershausen, v. — Peine, v. —
Pil — Puteum, apud. — Putteclarius.
— Rammesberch. — Reden, v. —
Rhoden, v. — Bingelheim, prepos. —
Semmenstedt, TL — Soese, v. d. —
Stilleghing. — — Valua orient.,
de. — Veiheim, is v. — Veteri foro,
de. — Wackerwinkel, v. — Wehmingen,
v. — Wendhausen, v. — Westfeld, v.
— Winzenburg, pleb. — Wolfenbüttel,
v. — Wulfgrov
Bertradis, vidua en) 484 (S. 225). —
Vgl. Rautenberg, v. — Steinwege, v
— Wöltingerode, prior.
— Iohann (1277) 484 s 263). — Konrad,
(1277) 484 (S. 226
Bertramm, S. d. mag. civium Hild. Albert
(1964) 72. ville. st. Crucis in
Luttrum (1288—89) 799, 841. — Vgl.
Altesdorf, sac. — Amelunxborn, abb.
— Barenrode, v. — Bock. — Campe,
v. — Cellario, de. — Cromeke —
Domo, de. — Dorstadt, nob. v. —
Goslar, civis. — Harboldessen, Y. —
Heyersum, v. — Hildesheim, st. Godeh.
mon., st. Mich. serv. abb. — Langeln,
v. — Lesche. — Minden, v. — Munsche.
— Prome. — Quercu, de. — Reinfridi.
— Ringelheim, custos. — Sambleben,
— Scedenem, v. — Schönekind. —
Spric. — Sutor. — Veltheim, v. —
Werle, v. — Wülfingen, v.
Bertrammi Heinrich «. y Konrad (1284)
484 5). — Hermann (1277) 484
(S. 2 6).
aa us s. cardinales.
Bervelte s. Barfelde.
— Sabinens.
v. | Berwinkel, Beren-, Berewinkele, wüst b.
Osterwik, ecclesia 118. — pleban. Al-
bert (1266) 113. — von: Burchard mil.
(1266) 113. — Gunzelin, mil. (1266—68)
118, 211. — Gunzelin, capellan. episc.,
canon. Hild.
Beseco, Beteco s. Basil.
Besenwerder, der, an der Leine, 1412.
Betemann (1989) 623. — Vgl. Putte-
clarius. — Schöningen, v
Betheln, Betenem, Kr. Gronau, 81, 146,
180 u. A., 184, 340, 484 (S. 291, 251),
623, 697, 712, 718, 808, 1075, 1087,
1806, 1917, 1818, 1519, 1409, 1641. —
826
Ausstellungsort 718. — area opilionis
1641. — ecclesia 970, 1076, 1087,
1088, 1089, 1090, 1093, 1094, 1096. —
pleban. Bodo, sacerdos (1266— 95) 122,
647, 689, 713, 1076, auch capellan.
abbatis Marienrode. — villicus Volemar
(1285) 718. — cives: Konrad u. Bertold,
Brd., Reiner wu. Mathias, Brd., Dietrich
Dolingus (1285) 718.
— von: Arnold, pistor (nach 1802) 1409.
— Bernhard, canon. st. Bartholomei.
— Bernhard, mil. (1264— 68) 64, 188.
— Bodo, mil. (1282) 785. — Ekbert
(wn 1264) 81. — Engelbert, s. Schw.
Margarete, Gertrud, Walburg (1302)
1354. — Ernst, mil. (1264— 69)
64, 81, 192, 146, 177, 184, 191, 197,
208, 220, 221, 2 — Heinrich,
S. Bernhard (1968— 85) 188, 609,
PM "18. — Hermann, Brd. d. "Ernst
(um 1264) 81. — Hermann Coling (um
1264) 81. — Iohann (1295) 1075. —
Konrad (um 1264 —1281) 81, 586. —
Konrad, Brd. d. Engelbert (1309) 1854.
— Lippold, fam. (1287) 785. — Lippold,
S. d. Bernhard (1268) 188. — Wilhelm
(1277) 484 (S. 251, 252).
Bettingerode, Betekenrode, Amt Harz-
burg, 912, 1
Bettmar, Belbinase, Behmere, Kr. Marien-
burg, 68, 623. — ecclesia 68.
— Amt Vechelde, pleban: Arnold v. Bon-
stede (1301) 1332
— con; Dietrich, s. Fr. Adelheid u. Kd.
Heinrich, Dietrich, Adelheid, Gertrud,
Margarete, litones st. Crucis, dann
ducis Heinrici (1281) 569 u. A.
Iohann (1264-95) 70, 1059.
Betzingerodhe s. Marienrode.
Beuchte, Bocdhe, Bochde, Bokede, Boch-
tede, 'Ér. Goslar, 450, 474, 1497. —
ecclesia 536, 547.
Bensten Bostere, Botestere, Bach, 1524,
Beve, Iohann, cons. Lüneburg.
Bevelthe, Bevelt, wüst bei Giesen, 130,
832, 890 A., 484 (S. 228, 237, 239,
256, 257), 1079, 1657. — Gross- 1092,
1097, 1531.
Bia egl. Cramme, v. — Derneburg, prior.
— Dorstadt, nob. v.
Byata vgl. Barkevelde, v. — Pil.
Bichelinge, com. Friedrich v. (1274) 383.
Bielefeld, Bilevelde, scabini u. cives 206.
Bierbergen, Ber-, Bereberche, -berghe,
Kr. Peine, 94, '227, 484 (S. 283), 846,
864, 1016, 1223, 1260, 1299, 1409,
1586, 1686, 1687.
Bettingerode — Blankenburg.
— von: Nithelerus (1977) 484 (S. 233).
— Iohann, monach. st. Michaelis.
Biewende, Bivende, Bywende,
Wolfenbüttel, 1046.
— QGross-, Westerbywende 1284, 1420.
Amt
— Klein-, Orientalis Bywende, Oster-
bivende 194, 199. — gograr. Walther
(1268) 199
— von; Burchard, mil. (1268—78) 199,
502. — Konrad, mil. LQ303— 94) 959,
502, 1001. — Konrad maior und Konrad
albus (1266) 135. — Walther, capellan.
episc. Hild. — Widekind (1300) 1284,
s. Brd. Widekind, civ. Braunschweig.
— Vgl. Spiring, Bruwende.
Biiz, Wikbert, S. d. Bernhard, s. Fr.
Germod 7. d. Edeler (1261) 18.
Bilderlahe, Bilderla, Xr. Marienburg,
sacerdos (allgem.) 1025. — von: Ger-
hard (1997) 1141.
Billeke, Eiko’s Fr. Margarete, lito Lam-
spring. (1810) 1722.
Billerbeck, Bilrebeke, Konrad v. (1297)
Bilm, Bilnem, Bertold v. (1288) 794.
Bilstein, -sten, -steyne, von: Adelheid,
Mathilde, Margarete u. Sophie, canon.
Gandersheim. — Burchard, civis Goslar.
— Johann, canon. st. Sim. et Iud.
Goslar. — Ulrich, civis Goslar.
Bingen, Ausstellungsort 1065.
Biscopinctorpe, Biscopigdorpe, wüst bei
Burgdorf und Sievershausen, 103. —
pleban. ungenannt (1295) 1045.
Biscupdale, Wald im Harz 1479.
Bisperode, Brssaptncherodhen, pleban.
Hildebrand (1297) 1148.
uc (1277—84) 484 (S. 244, 250,
Bituricensis (Bourges) archiepisc. frater
Egidius (1297) 1262, 1164.
Blage, Gottfried (1804) 1487.
Blankenburg, Ausstellungsort 617.
— comites von: Burchard, S. d. Siegfried,
canon. Hild., Halberstad., Magdeburg
— Heinrich, ' S. d. Siegfried (1268—94)
211, 408, 409, 469, 511, 518, 617, 661,
723, 862a, 884, 1001. — Heinrich, Brd.
d. Siegfried ? (1275) 408, 409.
Heinrich, S. d. Heinrich (1290) 862 a.
— Hermann, S. d. Siegfried, canon.,
portenar. Halberstad. ‚prepos. st.Bonifac.
Halberst. — Iohann, S. d. Siegfried
(um 1264—1282) 81, 180 u. A., 184,
340, 408, 617. — Iohann, canon. Hild.
— Jordan, canon. Hild. — Siegfried
(1964—89) 59, 118, 211, 408, 409, 469,
617, s. S. Siegfried (1275) 408, —
Blasheim —
Siegfried, S.d. Siegfried, canon. Hildesh.,
Halberstad., Magdeburg. — Siegfried
gen. v. Valkenstein, Canon., prepos.
Hild., decan. Halberstad. — Siegfried,
S. d. Heinrich (1990) 8628. — Vgl.
Valkenstein, v.
Blasheim, Blasne, Rudolf v., mil. (1269)
Blasius vgl. Fundan. episc.
Bleckenstedt, Blickenstide, -stede, Blicke-
stede, Amt Salder, 4, 376, 484 (S. 229,
230, 237, 242, 948, 947, 256), 623,
1204, 1662. — rector eccles. "Hoier
(1302) 1387. — von: Armold (um 1264)
81. — Dietrich, civis Braunschweig.
— Ernst (1263—75) 52, 219, 417. —
Ernst, mil. (12991306) 1282, 1446,
1580. — Friedrich, fam., Bra. d. Ernst
mil. (1808) 1446. — Widego, Brd. d.
Ernst (1275) 417.
Bledeln, Bledenem, nd. v. Sarstedt, 85,
484 (s. 927, 250), t 1101, 1841. —
von: Heinrich mil. (1267) 176. —
Hermann (1284) 484 (S. 244).
Blese, Blesen, Bertold, Brd. d. Heinrich,
(1268 — 86) 187, 334, "168. — Gottfried,
Brd. d. Bertold, (1964 — 68) 61, 187.
— Heinrich, Brd. d. Bertold, (1968 — 78)
187, 334, s. Fr. Dethburg (1968) 187.
— Heinrich u. Iohann, Ss. d. Bertold
(1273) 384.
Blickenstede s. Bleckenstedt.
Blivelde, Wald im Harz, 1479.
Blome, Flos, Arnold, mil. (1268 —88) 52,
179, 219, 653. — Arnold vw. Iohann,
Ss. d. Arnold, Minden. Ministerial.
1988 — 95) 653, 1040. — Burchard
1290) 896. — "Reiner mil, rd. d.
Arnold, (1261 — 68) 24, 52, 179, 219.
— Reiner, S. d. Arnold, Minden.
Minister. (1283) 653.
Blue, Gerhard (1802— 06) 1401, 1402,
Boccholte, wüst, wo jetzt Bockmer Holz?
484 (S. 250)
Bocdhe s. Beuchte,
Bocem s. Boitzum.
Bochede, Hermann v. (1265) 8b.
Bochte, Bochtede s. Beuchte.
Bock, Boc, Boek, Boch, Hircus, Ircus,
Caper, Albert, mil., Hild. Minister. »
(1260 — 1309) 6, 99, 94, 96, 97, 99,
100, 101, 105, 107, 108, 112, 141, 148,
161, 177, 180, 188, 191, 220, 298, 995,
996, 994. 238, 240, 245, 250, 233, 276,
280, 286, 987, 994. 994. 304, 310, 819,
325; 881, 466, 470, 580, 582, 604, 620,
640, 644, 648, 649, 670, 675, 676, 679,
Bockenem. 827
680, 696, 697, 709, 719, 755, 792, 798,
893, 825, 887, 839, 904, 907, 908, 909,
929, 937, 643, 944, 951, 972, 973, 975,
977, 978, 979, 982, 985, 1002, 1009,
1010 u. A., 1011, 1085, 1036, 1040,
— Albert, 'S. d. Arnold (1801 — 08)
1306, 1641. — Albert, fam. (1277) 466.
— Albert v. Poppenburg (um 1283 —
1301) 670, 1306. — Albert, monach.
Marienrode. — Arnold, fam., Brd. d.
Ernst (1984—89) 680, 837. 889. —
Arnold, mil, Brd. d. Albert, Hild.
Ministerial (1291 — 1808) 948, 944,
978, 1002, 1035, 1086, 1040, 1075,
1087, 1101, 1116, 1143, 1148, 1911,
1244. 1264, 1318, 1356, 1393, 1401,
1402, 1408, 1406, "1641. — Arnold v.
Poppenburg (1801) 1306. — Bernhard,
Hild. Ministerial (1290) 885. — Ber-
tramm, mil, Brd. d. Albert (1260—72)
6, 29, 188, 310, 919. — Ernst, fam.,
Brd. d. Arnold (1277 —89) 466, 640,
680, 690, 837, 839. — Ernst, S. d. Albert
(1308) i641. — Ernst, S. d. Arnold
v. Poppenburg (1301) 1306. — Ernst,
canon. Hild. — Ernst, canon. st. Mauricii.
— Heinrich, civis Hannover. — Her-
mann, mil., Brd. d. Albert (1260—72)
29, 86, 141, 188, 191, 810, 819. —
Hermann, fam., Brd. d , Ernst, Hild.
Minister. 'd977.—1909). 466, 644, 887,
943, 944, 1002, 1075, 1101, 1148,
1244, 1393, 1408, 1704. — Hermann
(1302) 1403. — Hermann v. Nordholz
(1984— 97) 680, 717, 854, 1125, s. S.
Dietrich (1997) 1125. — Hermann iun.
v. Poppenburg (1802) 1383. — Hermann
v. Rittaghessen, mil. (1800) 1280, 1281.
— Iohann (1285) 709. — Iohann, advocat.
in Wohldenberg (1279) 510. — Iohann
v. Ildehausen, mil. (1283) 658, 665. —
Iohann, monach. st. Michaelis. — Lam-
bert, mag. civ. Hannover. — Orden-
berg, S. d. Albert (1302) 1381, 1403. —
Vgl. v.Udehausen,v. Nordhols, y. Poppen-
burg, v. Rittaghessen, v. Whülfüngen.
— Dietrich (1284) 484 (S. 244, 255).
Bockenem, Bokenem, 484 (S. Boah 895,
1723. — minor sive Hostert 1448. —
archidiaconi (allgem.) 1369, 1618, 1619,
1642, 1643. lIohann v. Schildesche,
828
prepos. maior (1275 —85) 410, 721.
Bernhard v. Dorstadt, scolast. maior
(1296— 1802) 1095, 1869. Lippold v.
Stóckheim (1807—08) 1618, 1619, 1642,
1648. — parochia 410. — ecclesia 410,
721, 1461. — rector ecclesie Iohann
Gramme men 1461. — vicepleban.
1285) 709. Thedolf (1286)
— von: Bernhard, S.
Erembert (1279 — 1810) 610, 1953,
1402 A., 1408, 1732. — Erembert, mil.
(12621809) 4, 813, 510, 560, 1402A.,
408 Gwernerius, canon. st. Crucis.
— lohann Wryghe (1281) 660. —
Ludolf, S. d. Erembert (1279) 610.
Bockfell, Bocvel, Bokfel, Bocfel (1277)
484 (S. 25 — Heinrich, Hermann «.
Iohann, cives Bild.
Bocla (Lage 2), capella 1290.
Bocmaste, Dietrich, castellan. in Olden-
stadt (1966) 184.
Bodeken, Bodeke, wüst bei Müllingen,
Oesselse u. Ingeln, 623, 966 apud Nort-
wolde, 1709, 1710.
Bodeker, Hermann (1273) 320,
Bodenburg, Amt Gandersheim, „capolla 591.
Bodendike, Henning v. (1266) 134.
Bodenfeld, bei Lippoldsberg, De 790.
Bodensen, Iohann v. (1995) 107
Bodenstein, von: Friedrich, Non > Halber-
stad. — "Gunzelin, mil. (126568) 94,
185.
Bodo (1277) 484 (S. 231, 252). — clericus
(13. Jahrh.?) 1301. — Brd. d. marsc.
Johann (1282) 599. — Vgl. Beddingen,
v. — Betheln, pleb., v. — Bolzum, v.
— Calvas. — Campe, v. — Drispen-
stedt, cler. — Elze, v. — Escherde,
frat. — Gleidingen, v. — Heiningen,
frat. — Homburg, nob. v. — Lenkener.
— Marienrode, capell. abbat. — Meer-
. dorf, v. — Müllingen, v. — Riechen-
berg, prepos. — Salder, v. — Samb-
leben, v. — Stemmen, v. — Wohlden-
berg, com. v.
Bünnien, Bonighe, Boningen, Bonige,
e, Bonyem, Bonigem, Kr. Marien-
burg, 117, 851, 1046, 1157, 1229, 1625,
1642, 1643, 1798. — ecclesia. 1642,
1649. — pleban. (allgem.) 1643.
von: Gerhard (1297) 1157. — Heinrich
(1288) 799.
Bürssum, Borsnem, Borsene, Borsne, Amt
i enbüttel, 464, 473, 1255, 1256,
1416. — plebani; Lambert q368)
199. Dietrich (1278) 502. Iohann (1300
1256. — von: Else (1810) 1736.
Bogislav vgl. Slavien, dux.
Bockfell — Borsum.
Boymenborch, Almar v., custos st. Crucis.
Boitzum, Bocem, Botgem, Kr. Springe,
466, 470, 1147.
Bokel, Friedrich (1809) 1686, 1716.
Bokesrode, Hildebrands v. T. Iudita,
Hid, dann Steterburg. Minist. (1266)
1
Bol, Heinrich (1277) 484 (S. 288).
Boldensele, «sel, Boll-, Baldensen, von:
Hermann (1266 — 73) 134, 352.
Konrad mil, sen. (1266 — 1304) 123,
184, 352, 1498 A., s. Fr. Gisela (1966
--78) 184, 952. — Konrad, iun. (1266
—1304) 134, 352, 1493 A. — Walther
(1260—73) 7, 134, 852.
Bolle s. Bulle.
Boltenem, Irembert v. (1272) 297.
Boltesberg, fam. (1302) 1854. — Ludolf,
mil. (1801—08) 1325, 1372, 1676. —
Vgl. v. Gadenstedt.
Bolzum, Bolthesem, Boltessem, Bolthsem,
Boltesen, nö. v. Sarstedt, 979, 906,
1409, 1580, 1639. — von: Bodo (1291)
906. — Ludolf (1263) 5 Otto,
fam. (1802 — 07) 1370, 1446, 1584,
1606, 1607.
Bomgarde, der, bei Lothingessen, 1669,
Bonaventura s. Ragusin. archiep.
Bone (1292) 946,
Boneke, Boneken, Boneco, Dietrich, civ.
Braunschweig. — Eilhard, civ. Braun-
schweig. — Heino (1282) 616.
Heinrich, civ., cons. Braunschweig.
Bonifatius s. Päpste. — Parentin. episc.
Boninge usw. s. Bönnien.
Bonstede, wüst, Lage? 484 (S. 281, 237,
239, 252, 256), 594, — sacerdos, ple-
ban. (allgem.) 484 (S. 232, 245, 254).
— von; Arnold, pleban. in Bettmar.
— Eckehard, Hildebrand, Iohann (1277)
484 (S. 254).
Bonus Iohannes s. Esculan. episc.
Boppard, Ausstellungsort 847.
Borchdorp s. Burgdorf.
Borchtvelde s. Bortfeld.
Bordeaux, Ausstellungsort 1578. — epi-
scopi s. Burdegalensis.
Bordhere, Gisela v. (1986) 753.
Borna, Heinrich v., monach. Ringelheim.
Bornum, Bornim, 'Bornem, Amt Seesen,
634, 1083, 1304, 1327, 1379. sacerdos
(aligem.) 1095. 'Ekbert (1285) 709.
Borsne, Borsnem s. Börssum «. Borsum.
Borstene (d. i. ?), sacerdos (allgem.) 1025.
Borsum, Borsem, Borssiem, Borsne, Kr.
Hildesheim, b, 153, 154, 455, 198, 301,
484 (S. 230, 234. 235, 941, 248, 946,
Bortfeld — Braunschweig.
247, 257), 798, 842, 1005, 1315, 1409.
— die Mortmol e 418. — archidiacon.
Heinrich y. Wohldenberg (1275) 418.
Burchard v. Dreileben (1801) 1328. —
presbiter, (allgem.) 1025.
— von: Eberhard (1277—1302) 462 A.,
- 640, 697, 1887. — Eberhard, canon.
st. Crucis. — Ekbert, fam. (1978 502.
— Friedrich, Brd. d. Eberhard (1277)
469. — Konrad, fam., Hild. Ministerial
(1288— 1302) 798, 810, 1063, 1378. —
Ludolf, mil. (1961—74) 22, 91, 94, 95,
97, 99, 100, 101, 108, 105, 108, 109,
119, 117, 119, 186, 141, 148, 171, 178,
216, 917, 963, (ere. 1997) 1164, a. S.
Ludolf (19 90) 688 — Ludolf Ruschere
s. Ruschere. — Ludolf Vos s. Vos.
Bortfeld, -velde, Bordvelde, -velt, Borcht-
velde, Bortwelde, von: '"mnilites (1308)
1449. — Friedrich (1991— 1304) 918,
919, 1885, 1478, 1482, 1484, 1489,
(erıo. 1308) 1630. — Friedrich, S. d.
Friedrich (1804) 1489, 1484, 1499. —
Gebhard, mil. 1265 — 1308) 62, 169,
287, 383, 398, 458, 473, 545, 579, 590,
668, 917, 918, 919, 920, 1595, 1676. —
Gebhard, S. d. Gebhard (1971— 81)
287, 383, 578, 079. — Gebhard, S. d.
Friedrich (1991—1804) 918, 919, 920,
1885, 1482, 1484, 1489. — Heinrich
(1976 — 1308) 439, 488, 1644, auch
dap. ducisse. — Iohann, mil. (1967)
160. — Ludolf, mil, Brd. d. Gebhard
(1264— 91) 55, 99, 398, 917, 918, 919.
— Ludolf, fam., Brd. d. Friedrich
(1804—08) 1482 1484, 1489, 1630. —
Mathilde, 7. d. Friedrich (1804) 1489,
Bos, Iohann sen. «. iun. (1281) 484
(S. 938).
Bosau, Kloster 1707.
Bostere, Botestere s. Beuster.
Botel, Konrad (1975) 401.
Botgem s. Boitzum.
Botrontinus (Butrinto. Epirus) episcop.
Nicolaus (1300) 1290.
Bovenden, Bovente, nobilis Otto v. (1295)
Bovensis (Bova, Unter-Italion) episcop.
Cyprian (1997 ) 116
Me rin quod unc Escherte dici-
tur, 81
Brand, Brant, s. Hildebrand.
Brandenburg, marchiones ; Hermann (1806)
1585. — Iohann (1264) 59. — Otto
(1264— 1306) 59, 926, 1061, 1054, 1057,
150r 1414, 1585. — Waldemar (1806)
829
— episcopi: Gebhard (1284) 69.
Volrad (1997) 1162.
Brandesle (ob Brandsleben?) Heinrich v.
(um 1964 —68) 82.
Braunschweig, I. Stadt 183, 815,
623, 711, 981, 1210, 1420, 1546, 1547,
1612, 16291 u. A. — Ausstellungsort
26, 120, 123, 167, 169, 196, 278, 296,
1, 329, 333, 343, 388, 898, 414, 445,
448, 473, 599. 597, 580, 581, 687, 708,
711, 867, 879, 925, 1013, 1082, | 1895,
1540, 1572, 1691. — Geld, Wührung
186, 544. 873, 581, 626, 697, 708, 738,
864, 949, 1007, 1112, 1139, 1186, 1194,
1907, 1210, 1273, 1984, 4595, 1658,
1794. — mensura 183, "484 (S. 292,
2502). — domus fr. Minorum 352. —
domus Bernhardi de Indagine 329. —
curia monach. Riddagesh. 832.
— &dvocati ducis 455.
Heinrich (erw. 1291) 989, s. S.
Konrad canon. st. Mauricii.
— monetarius:
David (1967) 109.
Ludolf (1282) 616.
— consules, Rat 258, 876, 1691.
Cimiterium, Ekkeling. prope (1309)
Gigas, Gerhard (1309) 1691.
Holtnicker, Konrad (1309) 1691.
Wulverammi, Hermann (1309) 1691.
— cives: 228, 883.
Adenstedt, Iohann, Franco «. Hilde-
brand v., Brd. (1808) 16837.
Angelo, Thomas cum (1298) 1186.
Astteld, Widego v. (1267—78) 169,
Biewende, Widekind v. (1800) 1284.
Mr Dietrich v. (1985)
Boneken, Boneco Dietrich (1284) 671.
— Eilhard (1809) 1
— Heinrich, Brü. "i Dietrich (1264
—84) 55, 6
Calve, Rolcke Z (1801) 1815.
Calvus, Ulrich v.Bodo, Bra. (1288) 788.
Cimiterium, Eckelingus apud (1277
—98) 478, 879, 1178, e. Brad.
Heinrich (1277) 478.
Clericus, Herbord (1968—85) 186,
579, 705.
Cronesben, David (1298) 1186.
— Iohann (1801) 1815.
Domo, Hoinrie. de de (1267-1301) 171,
473, 671, 1815, s. rd.
Konrad (1295 801) 1098, 1815.
Eyko, Hermann (1998) 1178
830
Braunschweig.
Elie, Iohann (1267—81) 169, 171,
473, 579, 879.
— Ludolf (1267 —68) 169, 186.
Engelhardi, Heinrich (1967 — 71)
171, 478.
Gandersheim, Widekind v.(1981—85)
679, 705.
Gigas, Heinrich (1284) 671.
Goslar, Werneke v. (1300) 1284.
Gustedt, Hermann v. (1267) 169.
Halberstadt, Iohann v. (1971) 285.
Himstedt, Dietrich v. (1274) 376.
Holtnicker, Heinrich (1281—84) 579,
671, s. Brüder Iohann (1284) 671,
u. Konrad (1964— 85) 55, 169, 171,
579, 671, 705.
Iacobum, Konrad. apud sanctum, s.
Fr. Margarete wu. Tt. Gertrud (1298)
1179 u. Margarete, monial. in
Dorstadt.
Lachendorf, Friedrich v. (1301— 02)
1315, 1384.
Lodewici fil. Hermann. (um 1280 —
00) 544
Longus, Heinrich (1266) 136.
ildebrand (1284—90) 671, 879.
— lIohann (1264) 55.
Lucklum, Heidenreich v. (1264 —69)
55, 998, 8. Brd. Iohann (1269) 228.
Martini, Eggelingus (1290) 879.
Mathie, "Ludolf (1267—93) 171, 285,
321, '519, 705, 788, 879, 983.
Monetarius, David (1967) 169.
— Ludolf (1282) 616.
Münstedt, Johann v. (1265 — 66) 100,
8
Oebisfelde, Ludolf v. (1264—71) 55,
Ohlendorf, Heinrich v. (1264—74)
Db, 288, 867.
— Konrad v. (1298) 1178.
Pattensen, Dedeco v. (1284) 671.
— lordan v. (1290) 879.
Panium, Iordan. apud sanctum (1267)
Peine, Heitwich v. (1280) 580, «. S.
Iohann (1280— 90) 580, 879.
Petri, Ludolf (1288) 788.
Roland (1267) 169.
Rotifex, Helmold (1290) 879.
Scalleghe, Ekkeling v. (1309) 1691.
Solschen, Heinrich v. (um 1280—
1300) 544.
Sophie, Konrad (1266—77) 171, 473.
Stapel, Hermann, S. d. Iohann,
Hermann’s (T) S. Iohann, Mathilde,
Wittwe d. Heinrich, «. S. Iohann
(1295) 1023.
— I
— I
Stedeim, Iohann v. (1271) 285.
Uehrde, Wasmod v. (1298) 1178.
Ursleben, Hermann v. (1301) 1315.
Vallstedt, Iohann v. (1274 — 1301)
367, 486, 879, 1315.
Vorbornenen, Rosike (erw. 1298) 1173.
Wedekindi, Bernhard (1306) 1570.
Wulverammi, Hermann (1267—69)
171, 228.
I. Altstadt.
consules: Boneco, Heinrich —
Clivo, Ekbert. de — Helmstedt,
Konrad v. — Holtnicker, Konrad
— Longus, Iohann — Lucklum,
Heidenreich «. Iohann v., Brd. —
Oebisfelde, Ludolf v. — Ohlendorf,
Heinrich v. w. s. gener Heinrich
— Paulum, Iordan. apud sanctum
(1266) 139.
II. Stifter und Klóster:
— st. Blasii: 136, 398, 434, 449, 481,
491, 507, 778, 880 ?, 1188, 1293,
1495, 1509 A., 1519, 1565. — altare
st. Stephani 443.
— prepositi: Balduin (1984) 686.
— Heinrich v. Anhalt (um 1800)1993.
— decani; ungenannt (1275) 414.
— Dietrich (1278) 502. — un-
genannt (1282) 614. — Balduin
v. Campe (1298) 1174.
— scolastici: Bertold (1998) 1173.
— Leonhard (um 1300) 1293.
— thesaurarius : Balduin(1285— 98)
711, 788, 956, 1023, 1178.
— canonici; 746. — Alten, Sieg-
fried v. (1304) 1487, 1488.
Gadenstedt, Ludolf v. (1288) 788.
Honlage, Bertold v. (1295—
1309) 1060, 1417, 1596, 1691. —
Wenden, Ludolf v. (1298— 1309)
1178, 1682, auch canon. Hild.
— vicarii: Albus, pndolf, «. mag.
Konrad (1307) 1
st. Cyriaci: lb, "ie, 778, 1134,
1173, 1731.
— — vicedominus Dietrich (1298) 956.
— prepositus: Heinrich (1298 —
1309) 1192, 1672, 1710.
— decani: (allgem.) 1730, 1731. —
Dekanat 1730, 1731. — Bertold
(1310) 1731.
— canonici: 1730. — mag. Hilde-
brand (1288 — 95) 788, 1060. —
Luder (1968) 186. — "Münstedt,
Konrad v. (1295) 1060. — Rotger
(1268—78) 186, 502.
1 gneetor scolarum: Heinrich (1268)
Braunschweig — Bremen.
— st. Egidii: 492, 495, (1918 84)
— — — abbates: nannt —
958, 672. m
— Kreuzkloster auf dem Rennel-
berg, Montis cursorum 100, 129, 196,
228, 414, 532, 778, 878 A.
— — - prepositi: Bertold (1268) 129.
enannt (1276) 414. — Eber-
hard 1278) 495.
— lohanniter 1212.
— Minoriten 352, 446.
— Kirchen, Kapellen, Hospitäler:
alle 150, 1553. — archidiaconus Bern-
hard, canon. Hildesh. (1305) 1553.
— Andreaskirche 891, 1553.
— [acobikirche, capellarius Willikin
sacerd. (130609 1570, 1691.
— Katharinenkirche, pleban. Nicolaus
(1280) 544. — capellani: Bertold,
Dietzich, Hermann (um 1280—1300)
— Martinikirche, pleban. mag. Hein-
rich, decan. Bremen. (1310) 1724.
— Michaeliskirche 1549.
— Petrikirche 167, 1345. — die 12
Schwestern bei 879.
— capella st. Marie Magdalene 329.
— — St. Spiritus 1540.
— hospitale st. lohannis, fratres 1212.
ur Marie 671, 1935, 1455, 1526,
— V. duces:
— Albert der Grosse (1264—79) 59,
66, 73, 87, 159, 165, 169, 231, 278,
282, 285, 321, 383 A., 432, 433, 455,
473, 515 A (f August 15) 516 u. A.,
(erw. 1290) 869.
— Albert der Fette, S. d. vor. (1271
— 1309) 282 Var., 522, 867, 926,
934, 980, 983, 1052, 1060, 1168,
1183, 1256, 1327, 1363, 1376, 1379,
1384, 1416A., 1417, 1418, 1425, 1612,
1683, 1650, 1710.
— Heinrich, Bvrd. d. vor., (geb. 1267)
182, (1971— 1308) 282 Var., 522,
636, 569 u. A., 844, 867, 934, 983,
1183, 1425, 1612, 1621, 1657, 1675.
— lohann, Brd. Alberts d. Gr. (1260
—76) 3, 169, 202, 207, 285, 291,
321, 333, 342, 408, 404, 490, 440,
448, (er. 1982) 605, (ereo. 1285)
718, (erw. 1986) 779, (erw. 1990)
869, (erw. 1996) 1190, 8. Witte
Lutgard u. Tt. Mathilde, Elisabeth,
Helene (1286) 772.
— — S. Ottos d. Strengen (1309) 1710.
— Konrad (1265) 103, dann episc.
Verden.
831
— Ludwig, 8. Ottos d. Str. (1309) 1710.
— Lutgard, Mutter d. Otto (1283) 659.
— Mathilde, Wittwe d. nobil. Heinrich
v. Wenden (1283 —1308) 659, 1640.
— — T. Ottos d. Str. (1309) 1710.
— Otto das Kind «. Fr. Mathilde (ers.
1290) 869.
— — 8S. d. vor., episc. Hild.
— Otto d. Strenge, S. d. Johann
(1282—1309) 605, 658, 659, 677,
708, 704, 772, 790, 991, 1051, 1192;
1199, 1900, 1204, 1221, 1257, 1258,
1440, 1458, 1585, 1649, 1672, 16792,
1709, 1710, 1732, s. Fr. Mathilde
(1308) 1672.
— Otto, S. d. vor. (1309) 1710.
— Wilhelm, S. Alberts d. Gr. (1971
—91) 282 Var., 522, 929, 934.
— — S. Ottos d. Str. (1309) 1710.
— ducum capellani; Lippold (1276)
448. — Heinrich, pleban. in Lafferde
(1302) 1384.
— — constliarii 165.
— -— notarii; Hermann (1276) 433. —
Bertold v. Honlege (1303) 1417.
— Widekind (1309) 1710.
— marscalei: lohann v. Salder
(1265) 87. — Burchard v. d. Asse-
burg (1276 —79) 482, 455, 511. —
Iordan v. Campe (er. 1301) 1315.
— dapiferi: Anno wv. Brdr. Heno,
Iordan, Balduin (um 1260) 7. —
Heinrich v. Bortfelde (1276) 433.
— lordan v. Campe (1300—7)
1256, 1612.
— pincerna; Iordan (1265) 837.
camerarius: Heinrich v. Nutzen
(1265) 87.
— ministeriales 159. Vgl. v.
Lengde, Linthlo, v. Veltheim, v.
Weferlingen, v. Wenden.
— — litones 569.
— VI. von Br.: Iohann (Var.: Bruns-
rode) mil. (1267) 171. — Iohann,
canon. st. Crucis. — Konrad (1288)
800. — Ludolf, canon. st. Crucis. —
— Margarete, custos in Dorstadt. —
Martin (1270) 244. — Mathias, mag.,
canon. st. Mauricii.
Bredelar, Kr. Brilon, Kloster, 36.
Bredelem, Bredenem, Kr. Goslar, 1001.
Bredinge, Kloster, 150.
Breinum, Breynem, Kr. Alfeld, 1243.
Bremen, Ausstellungsort, 802, 965.
Währung, Geld 205, 213, '307 440,
484 (S. 235, 238, 246, 247), 657, 787,
887, 896, 909, 953, 1126, 1180, 1368,
1454, 1507, 1627, 1631, 1652, 1709.
882
Brendeke — Burchard.
— provincia 1509. — archiepiscopi : Gisel- | Bruning, mil. s. Gandersheim, advocat.
bert (1288— 95) 802, 898, 965, 1043 A,
1044 A. — capitulum 1049 A. — decanus
magist. Heinrich, pleban. st. Martini
in Braunschweig (1810) 1724. — canon.
Basil v. Escherde (1290) 865.
— von: Heinrich, Canon. Hildesh.
Brendeke, -ko s. Hildebrand.
Brinciges, Iohann (1277) 484 (S. 249).
Brixiensis (Brixen, Tyrol) episcop. Lan-
dulfus (1 300) 1290.
Brocedhe (d. $.?) 1409.
Broch, Wald bei Bemerode, 953, 954.
Broderludold s. Hoye.
Brodesende, wüst zw. Lamspringe u. Gern-
rode, 633.
Bröckel, Broc-, Bruklede, Giseko v., civis
Goslar. — Giseko v., 8. Fr. Margarete
u. Ss. Heinrich, Giseko und Iohann
(1304) 1485.
Broitzem, Martin mil, w. S. Ludolf
(1809—06) 1359, 1860, 4560.
Broke, Dietrich v., (1983) 651 A.
Konrad v., mil. (1274—1803) 381, 1419.
Bruchem 3. 'Brügg en.
Bruchmachtersen, Machtersem, Macter-
sem apud Lechtenberg, Amt Salder,
1140. — pleban. Elias (1294—97) 1007,
1140, 1145.
— egl. Machtersen, Lobmachtersen.
Bruckemann (nach 1802) 1409.
Brügge, Siegfried v., civis Lübeck.
Brüggen, Bruchem, Bruckem, Bruggem,
Brukkem, Brughem, Kr. Gronau, 81,
689. — pleban. Hermann (1284) 689.
— von, de Ponte: Albert, Gandersh.
Minist: (1278) 504. — Bernhard (1265
—84) 88, 163, 187, 685. — Bernhard,
civis Hild. — Bertold, civis Hild. —
Burchard, canon. Kilhard,
civis Hild. — Eilhard «. Ss. Heinrich
«. Iohann (1988) 789. — Hartmann
(um 1264) 81. — Hildebrand, Brd. d.
Eilhard, eivis Hild. — Hildebrand,
scolast. st. Andree. Hildebrand
(1268) 198. — Iohann (1285—91) 734,
914. — Konrad, monach. Marienrode.
Manegold, Gandersh. Minister.
(127891 604, 914.
Brugmann (1284) 484 (S. 245).
Brühl, Bertold, v., mag. scole st. Mauricii.
Bründeln, Brundelem, -len, Kr. Peine, 25,
459, 1320.
Brugnatensis (Brugnato, Ober- Italien)
episcop. frater Simon (1300) 1290
Bruck, novale, am Steinberg, 1035, 1036.
Brukelde s. Bróckel.
— Vgl. Alten, v. — Escherde, v. —
Hildesheim, st. Crucis canon. — Ierze,
v. — Woldershusen, v.
Bruninghi, Heinrich, canon. Gandersheim.
— Iohann (1277) 484 (S. 291, 251).
Bruno (1277) 484 (S. 282, 252). — mag.
(1270) 244. — Vgl. Alten, v. — Bültum,
v. — Dammone, de. — Dorstadt, frater.
— Farmsen, v. — Frenke, v.
Gustedt, v. — Harbke, v. — Harlessem,
Y. — Harlingeberg, v Harsum,
pleb, v. — Hildesheim, not. episc.,
cantor, canon., st. Crucis, cap. st. Ann.
et Elis. capell., can., st. "Mar. -Magdal.
prepos., st. Maur. cantor, canon.
Insanus. — Krebs. — Naumburg, episc.,
prepos. — Rautenberg, v. — Boden-
berg, v. — Solschen, archidiac. —
Wennigsen, prepos.
Brunonis, Thileke (1300) 1266.
Brunshausen, Amt Gandersheim, 850.
Brunsrode, Brunesrode, Iohann v., mil.
(1267) 171A.
Bruwende, Brwende, Spiring v., mil.
(1292 — 1304) 956, 1498. ob Biwende?
Budellus, Heinrich (1277) 484 (S. 233).
Buding en, Ober-Hessen, Ausstellungsort
Bühne, Bunete, Bunede, Friedrich v.,
mil. (1294 —1307) 1001, 1603.
Bültam, „Bultem, Kr. Marsenburg, 484
(S. 2 232, 234, 235, 236, 298,
239, 240, "Mb, 248 243, 244, 945, 947, 252)
254, 256, 257, 258), 569, 862, 1378,
1637. — Sudbultem 484 (S. 259 9), 1426.
en: Bruno (1277) 484 (S. 232,
).
Büren, Otto domicellus v. (1294) 1125.
Bulle, Bolle, Andreas, fam. (1292—1300)
50, 968, 984, 1182, 1261, auch advocat.
comitum de "Wohldenberg.
Bullek, Iohann (1274) 369.
Bumann (1277) 484 (S. 226).
Bundezen, Dietrich w. Heinrich, Brd.
(1968) 191.
Bunete s. Bühne.
Buninch, Konrad w. Fr. Irmgard (1305)
Bunse, Albert (1977) 484 (S. 981, p
Buramber, Iohann (1277—84) 484 (S. 944
Burchard, Bor-, Burgardus, Burhhardus,
clericus (1809) 1365. — dominus (1974)
969. — filius marscalei (1264) 1270. —
in Algermissen (1284) 484 (S. 245). —
Vgl. Alvensleben, archidiac. — Barby,
nob. v. — Beochede, v. — Berwinkel, v.
Burchard — Capaduaquensis.
— Biewende, v. — Bilstein, v, —
Blankenburg, com. v. — Blome —
Brüggen, v — Burchardi. — Copple,
Se Cramme, v. — Dorstadt, nob.
M — Dreileben, v. — Elbe, v. —
Emmerke, v. — Goslar, st. Geor,
pre s. — Grif. — Hackenstedt, pleb.
alberstadt, canon. — Hildesheim,
civis, st. Crucis prepos., st. Godeh.
rior. mon. — Himmelsthtir, villic. —
eben, v. — Kanne. — Magdeb
archiep. — Mansfeld, com. v. — - Mei-
nersen, v. — Querfurt, nob.
Rostorf,. v. a ade, y. — Schrapla,
v. — Spiegelberg, com. v. — Sulingen,
v. — Thordelant. — Valkenstein, v.
— Valua orient, de. — Weihe, v. —
Wettbergen, v. — Wichmanni.
Wildenstein, v. — Wölpe, com. v. —
Wohldenberg, com. v. — Wolfenbüttel,
v. — W ngen, Y. — Wilfing-
hausen, v.
Burchardi, Konrad, Dankward, Burchard,
Widekind, Brdr., cives Hild.
Burgdorf, Borch-, Borgdorpe, Borchtorp,
, 196, 484 (S. '927), 1237,
Bien. ung ungenannt (1268 —
95) 196, 1045. Iohann (1800) 1587.
— Kreis Goslar, 120, 284. — plebani:
Albert (um 1260) 8. Ludolf (1967 —
1800) 160, 1227, Im: — vicar. Iohann
(12991300) 1227
— Amt Salder, ante ' Lichenberge 507.
— von: Adhel (um 1275) 497. —
Al mil. (1801) 1844. — Alberich,
ard,
Cacho, 9, ‚92, 160, 234, 426, 456.
— Crachto mil. (1960—73) 26, 160,
170, 882. — Heinrich Bra. d. Albe-
rich, mil. (1261—80) 98, 91, 92, „186,
, 420, 536. — Iohann, c& ur Sy
episcopi. — Johann (um 1264—
Burgstemmen s. Stemmen.
Burmester, Hildebrand w. Dietrich, Brd.
(1997) 1155.
Burmestringhe s. Elbe, v.
Burzere, Gottschalk, civis Minden.
Busdorf s. Paderborn
Busing, Ludolf (1276 —77) 480, 478, s.
Bdr. Hoyer, vicar. maior Hildesh.
Bussche, Iohenn «. Reinbert v. dem,
mil. #. Friedrich v. dem, fam. (1269)
Busse s. Mansfeld, com. v.
Bussel, Ludolf, canon. st. Bartholom.
Busso, Busse, die Bussones,. cives Hild.
— loha Hild. — lohann, v
Osterthor 1804) 1408.
Hildeash. UB. III.
833
Butrinto s. Botrontinus
Buzhardus, Heinrich (1282) 609,
€ (vgl. K).
pos. — Valua, de.
| Clin (Sagt, Sardinien) arch-
isc. Ranutius (1800) 1278.
Cal 6, Calve, Rolecke v., civis Braun-
sc weig
Calbecht, Kal Kalbechte, Andreas v., monach.
Ringe
Caldune, Gerold «. Bernhard mis S.
Iohann (1266) 186.
Calcedonensis (Chalcedon, Bithynien)
episcop. frater Iacobus (1800) 1278,
Callencie Cal Mittel Ital.)
ensis - Joop.
Guilelmus (1289—90) 888, 858.
Calvensis (Calvi, Unter-Ital) episcop.
Basilius (1297) 1164.
Calvus, Kahle, Bernhard's Wittwe Adel-
heid' (1988— 94) 788, 999. — Gerhard,
monach. st. Godehardi. — Ulrich (1808)
1426. — Ulrich w. Bodo, civés Braun-
schweig.
Camerarius, Iohann, mil. (1298) 1189.
Camerinus (Camerino, Mittel-Ital) epi-
8cop. Ramboctus (1800) 1978. S dde
P.
Campe, Campo, von: Anno,
Iordan (1 7) 1612, — Balduin, decan.
— Balduin,
st. Blasii Braunschweig.
mil. (1264—78) 55, 821, '888 998, 478,
489 (erw. 1801 1315.
S. d. Balduin (1801) 1315. — Bodo,
S. d. Heinrich (1801) 1815. — Hein-
rich, mil, Brd. d. Balduin e n
55, 821, 588, 398, 473, 489 (erw. 1801
1315. — Heinrich, S. d. vor (1801
1315. — Heinrich (1981) 579. — Hein-
S. d. marsc. Iordan (1801) 1315.
— ri aan, marsc. ducis Braunschw.
(erw.) w. S. Iordan (1801) 1816. —
lordan, dap. ducis Braunschw. (180
—07) 1956, 1612. — lordan,
C Bein. (1801) 1815. Ital)
anensis (Canosa, Unter- , episcop.
Theobaldus (1290) 858.
Cancer s. Krebs.
Cantelsem, Kantelsem, swüst sw. Derne-
burg w. Hockeln, 1891, 1822. — pleban.
Heinrich (1271) 289. — von; Heinrich,
canon. st. Crucis «. pater in Derne-
ur — Heinrich (1986 1801) 782,
194 — Konrad (1207) 174.
Y. Capadusquensis (Capaccio, Unter-Ital.)
episcop. Iohann (1297) 1182, 1164.
58
834
Capelstockem s. Stöckheim, Klein-.
Caper s. Bock.
cardinales:
Ancherius tit. st. Praxedis presb. card.
(1274) 379.
Bertrandus Sabinensis epic: (1974) 379.
Gotfridus st. Georgii ad velum aureum
diac. card. (1974) 379.
Hoo. apost. sedis leg. (eri. 1266 —89)
Jacobus st. Marie in Cosmydin diac.
' card. (1274) 379.
- Johannes Fortuens. et st. Rufine episc.
(1274) 8
Iohannes Tusculan. Bac Bo, ap. sedis
legat. (1283—88) 783
Lancfrancus archidiae. P
Bon. ecclesie vicecance
ens. st.
ar. (1274)
Matheus st. Mario in porticu diac.
card. (1274) 87
Ottobonus st. Adrinzi diac. card. (1274)
Petrus Tusculan. episc. (1274) 879.
— Ostiensis ot Velletr. episc. (1274
—75) 379, 41
Simon tit. st. Martini presb. card.
(1974) 879.
— uk st. Cecilie presb. card. (1274)
Ubertus st. Eustachii diac. card. (1274)
Vicedominus episc. Prenestinus (1974)
Carpentarius, Iohann (1285) 706.
Iohann's Wittwe Mathilde «. Ss. Die-
trich «. Simon mit Fr. Helemburg «.
T. Mathilde (1277) 483. — Hermann,
Iohann, Konrad, Ss. d. Iohann (1809)
1891. — Ulrich (1277) 484 (S. 257).
Casertanus, Cassertensis (Caserta Unter-
episcop. Azo (129597) 107
1162, 1
Cattenstedt, -stede, Heinrich v., mil.
(1275) 408, 409. — Konrad v., vicar.
maior Halberstadt.
Caupo, Iohann (1977) 484 (S. 229).
Cegonbart s. Ziegenbart.
Cerustedo 8. Sellenstedt.
Celestinus s. Püpste.
Cellario, Bertramm. «. Heinric. de, Brd.
(1806) 1575. — Heinric. de, canon.
st. Mauricii.
Celle, Tselle, Ausstellungsort 209, 206,
C 605. — advocat. ducis Iacob (128) 87.
eningen, Sa ae e wüst bei
Bhüden), 329, 85 B61. Dh. — von:
Konrad w. Kd. S ömbert «. Walburg,
Capelstockem —
Constantinus.
cives Astenbeck. — Mathilde (1985)
Cerstide s. Sarstedt.
Chslens e ris (Bei Creta) epis
onensis 0, Creta cop.
Leo (1286) 749, 750, 751.
Chalcedon s. Calcedon
Chenadiensis (Cota, Aron agam) episcop.
Antonius (1800) 1
Chovil, Bernhard v. 11999) 49.
Christianus, Kerstianus (1975) 401.
in Eddessem (1977) 484 (S. 988) — —
Vgl. Ierxheim, v. — Ke —
Samland, episc. vstelig,
Christina s. Wennigsen, prior.
egenbart, Cegenbart s. Ziegenbart.
Oi Dietrich 1292) v Xrgelingus 1
iterium, Heinric. «. apu
(oder de "Cimiterio), Brd., cives Braun-
schweig.
rianus s. Bovens. episc.
Cisterciensis ordo 66, 106, 304, 290, 890,
497, 502, 568 970, 1008, 1020, 1076,
1087, 1090, 1098, 1096, 1186, 1489,
1707. — Kapitel 1096. — Klöster 959.
— monachi 308, 1020.
Cistercium, Citeaux e a ungsort 50.
— abbas lacob (1268
Civitatensis (Gta, Uri od. Civit,
jetet Tempio, inien) episcop. Petrus
1984) 694.
Clanen, Ludolf (1998) 1194,
Clemens s. Päpste.
Clericus, Herbord, civis Braunschweig.
— Vgl. Pape.
Clinte s. Klint.
Clivo, Ekbert. de, cons. Braunschweig,
Altstadt. — Hermann. de, canon. st.
Crucis Hild.
Clus, Inclusa, bei gurandersheim, abbas
Konrad (1285) 727
2, | Cnobbe, Hermann (1998) 979a.
op s. Knop
Cobstede, Bertold v., fam. (1801) 1816,
Cochinge s. Köchingen.
Coling Colingus (um 1264) Sb — Ludolf
Bernhard (um 1264) 81. — Vgl.
Betheln, v
Colve, Heinrich (um 1260) 9
Colocza, archiepiscop. Iohann (1989) 611.
Coningeshove, die, bei Hackenstedt, 687,
Cono s. Kono.
Consanus (Conza Unter Ttal), arcMepisc.
Adenulfus (1800) 197
Constantinus s. Hildesheim ‚ st. Mich.
monach.
Copple — Dammone.
Copple, Burchard v. (1801) 1808.
Copule campus
Corrigia, Hermann (1988— 89) 812, 819.
Corvey, Kloster, 86, 150, 788, 790. —
prepos. Albero (1388) 190. — canon.
vnfenannt, prepos. in Schaken (1288)
Hermann Persek (1807) 1604.
Cosal, Iohann (1277) 484 (S. 258).
Coswig, Anhalt, Kloster, 1623.
Cothenhove, die, in Schneen, 677, 578.
Coven, Bernhard v., (1272) 319.
0 *; Kovinghe, wüst bei Eldagsen,
?
Crachto, Cn Crafto DU Burgdorf, v.
von: Araol canon. Hildesh. —
(1267—1807) 174, 390,
, 006, 561, 562, 593, 677, 708,
709, 762, 776, 827, 897, 911, 919, 918,
991, 1017, 1109, 1105, 1119, 1214,
1990, 1994. 1370, 1448, 4049, 1544 À.,
1544, ; 1895, eastellan in Lichtenberg,
546. urchard vor. (1291 —
1810) 911, 912, 1250. 1985. 1676, 1677,
.— "Burchard, abbas Iisenburg.
— Dietrich, S. d. Ludolf, on. st.
Crucis Hild. — Dietrich 4 8. Fr.
Bia «. Kd. Ludolf, Dietrich 1 Heinrich,
Konrad, Hildeb 27
1448, 1478, 1542,
1877. — Ludolf, mil., Brd. d. Burchard,
mn. Ministerial (1960 —1808) 9, 174,
SER
SESEREE!
EET ELTIS
ereREE
EEE
g
8
f
m
>
va m
o
e *]
EE
58
8
Es
gr
5
E
ag
I
. A., 920, i
1108, „1166, 1214, 1220, 1224,
(erw. 1806) "1544. — Ludolf, S. d. tor.
canon. st. Mauricii Hild.
Cras, Almar, canon. st. Crucis Hild.
Crelinghe, toilst bei Jerxheim, 1168.
Crelo s. Krelaberg. Emanuel (1995)
Cremonensis. anu
1020, 1027. erh.
835
Crevet s, Krebs.
uci Iohann (1807) 1502. — Ludolf
OT Croensis (Croja, Epirus)
cop. Romanus (290— 749,
751, 880, 1072, 1
Cromeke ; Born " Dietrich (um
1204— 68) 82.
ba David, civis Braunsch
— hann (1299) 1228. — Kon,
vis Braunschweig. — Konrad, canon.
st. Crucis Hild.
Cruce, Iohann. de sancta, canon. st. Io-
hannis ia. — Johann. frater, fil.
Crete. GST) dà ses. 231, 251).
Cruwel (1284) 484 " 245).
Csanad s. Chenadiensis.
Cserstede s. Sarstedt.
Cuccensis (d. i. ?) ducis . . . . Hermann
(1991) 906.
Cure, pue civis Hildesh.
Curia, de: Ekbert, civis in Holle —
Hermann (1998) 979a. — Iohann
(1277) 484 (S. 229). — Ulrich (1277)
484 (S. 280).
"3 pleban.
Albert vie 1 502. — son: Albert
(1802) 1409.
— nobiles von: Dietrich (1375) 896. —
bert, S. d. Iohann (1276-1309)
449 706, 719, 771,
1156, 1197, 1204, 1905, 1
1419. 1439, 1708. — 'Iohann,
(281-1808) 20, 286, 364, 365,
434, 490, 449, 692 u. A,
706, 707, 719 TI, 81 , 851,
1156, 1306 u. A., 1876, 1419,
1489, s. Fr. Adelheid loss) 708. —
Iutta, Schw. d. vor. (1276-85 449,
706, deren T. Mathilde Fr. d.
\
Mint Mr Fido Ho ui^ n
707, 719, 771, 828 A., 924, 1080° 1
1843, 19/6. iles 1592, Rndolt,. Br
d. Iohann (1961—71 20, 296. — Ru-
dolf, S. d. Iohann 1288-1308) 644,
706, 719, 771, 902, 1156, 1204, 1906,
1376, 1419, 1439.
Demmone, | Dampmone de; Dammonem,
iuxta: Albert, Arnold, Bruno, Konrad:
Brd., 3. d. Albert, cives Hild. —
Albert (1268—1801) 198, 449 1884.
Albert, canon. st. Crucis Hild.
68*
"1876,
mil.
866,
836
Alexander, civis Hild.
(1977—84) 484 (S. 244, 249). — Her-
mann (Anf. d. 14. Jh.) 1304. — Hilde-
brand, oiv. Hild. — — Hildebrand, canon.
, st. Mauricii Hild. — Konrad, canon.
"t C Crucis Hild. — Ludolf (1277) 484
229).
Daniel (1277) 484 (S. 258). — Vgl. Hil-
desheim, st. Crucis canon. — Innerste,
v.d. — Laquedon. episc. — Westerhof, v.
Danielis, Dietrich (1277) 484 (S. 258).
Dankolfi, Heinrich (nach 1802) 1409.
Danwardus, Dhanw. (1285) 706. — Vgl.
- Burchardi.
Dassel, Dasle, Kr. Einbeck, 1727.
Grafschaft 1727, 1734. — von: Bertold,
frater Predicat. Hild. Heinrich,
acolit. dioc. Hild. (1304) 1456.
— comites von: Hermann, canon. Hild.
— Reinhard, canon. Hild. — Bimon
u. Fr. Sophie (1310) 1727, 1784.
Reinhold, prepos. Hild.
David vgl. Braunschweig, monet. —
Cronesben. — Monetarius.
Dechenhardus s. Thegenh.
Dedeco vgl. Bockenem, vicepleban.
Dedeleben, Dedenleve, Kr. Oschersleben,
898. — civis Egelmer (1290) 898.
Dedelmissen s. Dielmissen.
Dedelstorf, Kr. Isenhagen, 1605.
Dedenhusen s. Dehnsen.
ee a onhnsen, 8. v. Stadtolden-
Deersheim, Dersem, Dersen, Hermann v.
(1985—88) 713, 808, s. Fr. Meinburg
u. Ss. Iohann «. Hermann (1288) 808.
Degenhard s. Thegenhard.
Degnesberg (?), PE delheid (1277) 484
Dehnsen, Dedenhusen, Dedensen, Kr.
Alfeld, 866. — von: Heinrich (1297)
1147. — Vgl. Dodensen.
Deitersen, Dethersen, Kr. Einbeck, 1727.
Deinem s. Dilnem.
Deneko Pattensen, v.
Denkte, Bencte, von: domina (Anf.
14. Jh.) 1304. — Eberhard (1361) 7
Denstorf, -torpe, w. v. Braunschweig,
1422, 1498. — archidiaconat. 57. —
archidiacon. Halto, canon. Hild., prepos.
Oelsburg (1266) 199.
Depenowe, Depennovme, nobiles v.: Die-
trich (erw. 1283) 666, s. S. Volrad,
mil. (1260—88) 10, 70, 109, 223, 975,
. 997, 811, 817, 891, 849, 666, (er.
1999) 1905.
Daniel — Deutschland.
Bertold Moo. zw. Halberstadt u. Wi
ernége-
rode 2. — Ausstellungsort 1191.
Derneburg, Kloster st. Andree, 71, 120,
232, 250, 275, 281, 289, 292, 313, 368,
519, 596, 560, 618, 626, 664, 665, 618,
683, 687,720, 746, 747,748, 156, 767,776,
894. 828, 856, 979 a, 1019, 1189, 1192,
204, 1910, 1941, 1263, 1986, 1321,
1413, 1490, 1496, 1504, 1514,
y 1589, 1669, 1676, 1677, 1795
u. A, 1796. — ecclesia st. Marie
1555, 1795. — — prepositi (allgem.) 799.
— Iohannn (1266—80) 120,
289, 299, 368, 526, auch archidiac. in
Holle, (erw. 1283) 670. Bernhard
(1283-89) 626, 688, 776, 799, 884,
841. Volkard (1298) 979& Johann
(1299) 1210, 1241. Walther (1801—04)
1321, 1322, 1339, 1341, 1885, 1496,
1504. Heinrich v. Cantelsem (1805 —06)
1555, 1589, auch canon. st. Crucis Hild.,
leban. in Lengede. Albert (1971 — 10)
662, 1725. — priorisse: Bia (1271—84)
2, 868, 688. Aleida, Adelheid
(1998—99) 979 a, 1210, 1241. Tutta
(1805 — 10) 1555, 1662, 1725.
custodia 1589. domine, moniales:
979 a, 1555. Lutter, Tt. d. Andreas v.
(1282) 613. Lenkener, Bertha «. Hed-
wig, Schw. (1299) 1204. — Rintflesch,
Iohanna, Mathilde, Adelheid, Margarete,
Schw. (1299) 1210. — encerdotes : An-
drea, Iohann. de st., Magno, Lenhard.
de st., Michaele, Iohann. de st. (1308)
1662. — sacrista 1589.
— von: Dietrich, civis Hild.
Dersem s. Deersheim.
Despe, Espene, Fuss, 1401, 1402.
Deseldessen, Gerhard v. (1976) 436.
Detberrode, Heinrich v. (1284) 484. (S. 944).
Detfurth, Dhetfordia, Thetforie, Ditforde,
Kr. Marienburg, 152, 209, 210, 239
— ecclesia 591. — archidiacon. Ernest.
de Indagine, canon. Hild. (1808) 1661.
— plebani: Yohann (1274) 868. Bertold
(1285) 721. Iohann (1805) 1555.
Dethburgis s. Thitburg.
Dethene, Rudolf v., mil. (1276) 455
Detlev vgl. Leinde, v. — Ríngelhei
prepos. — Wehre, v.
Detmar s. Thetmar.
Deutschland, Deutsches Reich, 49, 988,
1899. — Lehn 829, 420 arcbi-
cancellar. s. Mainz, archiep.
Magdalenenklöster 809, 6
general. Gerold (1809) 1079 s.
— Maria-
. Deutz — Dingelbe.
Deutz, Tuicium, Kl. st. Martini 180.
Diabolus, Heinrich, civis Hild. — Hein-
rich u. Tohann (1917 —84) 484 (S. 998,
Dicdamp, Hawsstelle in Hildesheim, 1581.
Diemole, die, in Klein-Mahner, 1527.
Diderssem dersen 484 (S. 242, 248,
247, 254). ob Deitersen ?
Dielnissen, Dedelmissen 1409.
Diekholzen, Dicholthusen, Kr. Marien-
burg, 484 (S. 255), 1809, 1810, 1667,
1668, 1685, 1689, 1704. — capella 197.
eccleaia 1608, 1669. — pleban. unge-
nannt (1967) 101. — cives 1685.
Diesdorf, Altmark, Kloster 496.
Diethart L^ 1. Rostorf,
Dietrich, heoderiev, T'iderious, Thed-
dericus (um 1264) 81, — (1977) 484
(S. 249, S 20) — in Wackenstede (128
484 (S. 288). — in Addenem (1284
484 (S. 245). — in Bültum (1284) 484
S. 945). — in Lusbeke (LoT? 484
8. 945). — S. d. Eilef (1977) 484
S. 955), — Brd. d. Heinrich (12883)
688. — S. d. Konrad w. d. Gertrud,
lito Lamspring. (1808) 1660. — S. d.
Margarete (1275) 424. — Brad. d. villi-
eus st. Crucis Iohann in Kemme (1986)
768. — Vater d. Ulrich (1284) 484
m 24b). — villicus st. Crucis in Kemme
1268) 187. — lito st. Crucis (1809)
1714. — dominus s. v. Escherde.
eld, sacerd. — Alten, v. — Alten-
rode, v. — Appolde, v. — Ahr n,
Aschari
Y. — Beddingen, v e, Y. —
Berbering erner. —
Bernheidis. — Bettmar, v. — Blecken-
stedt, v. — Bock. — Bocmaste. —
schweig, st. Blas. dec., st. Cyr. vice-
dom., st. Kathar. capell. — Broke, v
tarius. — Cil. — e, Y. — Cro-
meke. — Dahlum, nob. v. — Danielis.
M Adelebsen, v. — Adensen, v. —
Y. — 8, Y. — Asel, v — Barum,
Be
e, Y. — Bere, —
Börssum, pleb. — Boneke. — Braun-
— Bundezen. — Burmester. — Carpen-
— Depenove, v. — Derneburg, v. —
Dignus
us. — Dolingus. — Dorstadt,
pron., ecd — Dris enstedt, v. — Dus.
erhardi. — Kdeleri. — Elze, v
— Enmerke, v. — Emme, v.
Escherde, v. — Espelingerode, Y. —
Kvensen, v. — Eve Flacke. —
Friso. — Gadenstedt, v. — Ganders-
heim, capell. — Gehrenrode, Sae. —
st. Georgii pleb. — Gernrode, canon.
— Glocke lesser. — Goltern, v. —
Goslar, st. Georg. prior, N euwerk, pre-
837
pos. — Hachem, v. — Hake. — Harbke,
v. — Hardenberg, v. — Heide. —
Heiningen, pleb, í at. — Heyvordinge,
Hessen, nob. v.
— Fetjenhanam, v. — Hiddestorf, v.
Hildesheim, canon., st. Barthol.
propos &, st. Crucis can., campan., st.
eh. abb., mon., St. Mich. prior., st.
Marie. dec. ; vioar. — Himinelsthtir,
Hokele. — Holle, v. — Holterere. —
Holthusen, v. — Ierze, pleb. — Irx-
leben, v. — Kemme, v. — Klint, de.
— Lamspringe, frat., v. — Leinde, v.
— Lesche. — Lewe, v. — Locoum,
&bb., convers. — Ludering. — Ludoläi.
— Lübeck, dec. — Lutburgis.
Magdeburg, 'decan. — Mahlum, pleb.
— Mahner, v. — Mandelsloh, v. —
Marcolfü. — Minden, v. — Monte, de.
— Nantwici. — Nette, v. — Neuhof,
mag. — Nörten, canon. — Northeim,
v. — Oberg, vicepleb. — Oedelum,
rect. cur. — Ohrum, pleb. — Oster-
hof. — Pennincselech. — Pyrmont, v.
— Piscator. — Piscina, de. — Pluckes.
— Pole. — Pratum, iuxta. — Prome.
Querfurt, pleb. — Ravensberg, offe.
com. — Beden, v. — Beinoldi. —
Rethmar, pleb. — Ehoden, v. — Rhitden,
vicepleb. — Rikeze. — Bingelheim,
pleb. — Binteln, v. — Rössin ng
Bomessleve, v. — Rust. — 8 der, v y.
Schayt. — Schladen, pleb —
Schónekind. — Sehlde, v. — Sehnde,
v. — Sellenstedt, v. — Slage.
Söhlde, v. — Solschen, v. — Stein-
wedel, pleb. — Stöckheim, v. — Struz.
— Swartemeyger. — Tiliam, apud. —
Timmerlah, v. — Tympo. — Tossem,
Y. — Uffeln , — Uppenvelde. —
Vorrat. — Wallmoden, Y. — Warmes-
thorp, v. — Weetzen, v. — Wehre, v.
endhausen, v. — Werd. — Wien-
hausen, prepos., convers. — Wöltinge-
rode, prepos., convers. — Wohldenberg,
com. v. — Wrisbergholzen, v. — Wül-
fingen, v. — Wulfgrove. — Zabel.
Dignensis, Dingnensis (Digne, Frankr.)
episcop. Wilhelm (1989—90) 888, 858.
— | Dignus erdegen, Iohann, Dietrich «.
Eck eives Hild.
Dikmegersch, Adelheid (1277) 484 (5.228).
Dillenem , "Deinem, Dilnem, swüst one
Betheln u. Lühnde, 227, 484 (S. 237
247, 256), 379, 961, 994.
gebe, b elvedhe, Er. Marienburg,
888
Dingelstedt, Thincel-,
Kr. Oschersleben . — von: Her-
ann, mil. (1998) 981. — Johann, mil.
(lag6-97 981, 1154. — Konrad (1266)
Dinklar, Dhinkelere , Dinkelere, Kr.
Marienburg, 99, 208, 282,
606, 708, 704, 705, 718, 764, 165,
772, 798, 863, 916, & 1106, 1159, 1828,
esia
1159. — pubis 1159, — pleban.
Arnold (1 1806) 702, 1159, 1587.
— campanar. Konrad v. Oels (1285
702. — villici st. Crucis 61,
— von: Giselbert (1267—68) 179, 19,
. &. Fr. Ofemia v. Sehnde
-, Dingelstede,
(1281—1801) 589, 718
i, Ih Iohann (1801) Iun cond
99) 189, 208,
Ge. 06 708 718, 789 I — ell
(1365. 1901) ) 99, 1828. — Siegfried
1267) 168.
Ditfordhe s. Detfurth.
— Johann (Volemari) «. S. Heinrich
cives Hild. 484
Doske, Konrad u Iohann (971-204) 494.
Dodenborch, Heinrich v., monach. Ringel-
6
Dodensen, ob Dehnsen? 1217.
Dómted, Do the Dh then, Dorned
rm rnethe, Dhornethen, Dornede,
Kr. Goslar, 91, 99, 276, 426, 486.
pleban. Heinrich S i367) 159, 158. —
esbiter ( ) 1025. — von: Florin,
. (1288—90) 793, 808. — Heinrich
st. Hermann, Brd. (1804) 1485. — Hein-
Dite: e hoteerge, Dotheberge, K:
öteberg, Dho othe Tr.
Linden b. Hannover, 454, 628, 1709.
Dötzum, Dotesem, Dodeshem, Dotessem,
Dodessem, Dotesse, Duthesem,Dotissem,
Kr. Gronau, 1046. — von: Arnold,
fam. S. d. Eilhard (1288—1808) 796,
1116, 1148, 1318, 1641. — Eilhard,
mil. (1961—91) 29, 88, 89, 81, 122,
151, 177, 180, 188, 240, Bi 816, € 609, 647,
796, 908, 982, «. S. Kilhard (1288)
796, s. Ti. monial in Escherde.
Io S. d. Eilh Hild. Minister.
(1288—1808) 790, 1110, 1149, 1264,
Dingelstedt — Dorstadt.
1818, 1402, 1408, 1641. — Riobodo,
S. d. Eilhard (1288) 796. — Walther,
Bra di Eilhard (1969—66) 88, 89
Dolgen, Werner v., mil (1968) 211..
Dolingus, Dietrich, civis in Betheln.
Dollbergen, Kr. Burgdorf, 827, 828.
Domesleve, Luder w. Bernhard v. (1969)
286.
Dominikaner, Prediger, 461, 1462, 1463.
Domo, de, v. Hause, Arnold civis Hild.
— Bertramm «. Volcmar, Brd. (1268
198. — Eilhard, mil. (1982— 1802
609, 1408. — Heinrich (1802) 1408.
z Heinrich, mil (1907) 180 n. A. —
Heinrich «. Konrad, cives Braun-
schwelg. — Iohann (1802) 1408. —
Volemar, civis Hild.
— lapidea, de, s. Lapides domo, de, «.
Stenhus.
Dornede s. Dörnten.
Dortadt, Dorstat, Kr. Goslar, Ort, 42,
139, 169, 170, 2%, 964, 295,
m. r7 817, 367, 401, 483, 493, 497,
9, 594, 589, 576, 956, 1085, 1066,
1901, 1813, 1498, 1447, 1467, 1499,
1571, 1786.
— Kloster st. Crucis: 7, 8, 80, 9L 42,
na.
‚5
616, 7
Mo 17
53
576
‚dan 1
. — 08iti:
(1251) 80. — Konrad (1260—69) 7,
8, 30 TTA., 83, 84, 135
(1278—82
501, 511, 523, 525, 659 616. Dietrich
(1995—94) 709, 794, 18, S, TR 900,
901, 918, 925, 1007. Iohann (1298—
1908) 1170, 1178, i218 1928, 1312,
1447. Friedrich (1805 —10) 1545, 1091,
1658, 1736 u. A. — Auf:
1998. M. (1264—69) 77 A 88, 84,
O(da?) (1978) 846 dira ^90)
501, 528. Klisabeth * did 4) 616,
900, 1007. Margarete (1998) 1178.
Elyana od. Ilyana (1290—1806) 1298,
1447, 1048. — Kümmerei 1178.
custodes, custodia 83, 523, 1804, 1447.
Margarete vy. Braunschweig (1900)
pistriz Adelheid (Anf. d.
Dorste
14. Jh.) 1804. — denigratriz (allgem.)
1804. — societe Sophie v. Mahner
s. te (1808) 1447. — sorores;
491, 7 Iacobum, M ;
Konrad. apud sanctum (1998) 1178.
Margarete (Anf. d. 14. Jh.) 1804.
Pluter, 7T. d. Ludolf (1281) 559. Stein-
wege, Irmgard vom (1264—69) 88. —
sacerdotes : ror a 128 188. Elias
218. —
Io ic 616. Brono (1282) 616.
Ta) i de (1999) 1218.
Johan ^! , 218. Reiner
(1269) 08 eetried (1288) 796.
Werner (1989) 5o Wilhelm (1269)
228. — campanarius quondam Bertold
(1294) 1007.
— nobiles von: (1800) 1265. — dominus
(a. a d. 14. J^.) 1804. — Adelheid
LX (erw. 1275) 898. —
elheid ( ? 1298) 1171. — Adel-
heid, T. d. "Frodrish Fr. d. Hermann
v. Schermbeck (1806) 1588. — Adel-
heid, 7. d. Walther (1805) 1588. —
Arnold, Brd. d. Konrad (erw. 1268)
120, (erw. 1275) 898. — Arnold, canon.
Magde burg. — Bernhard (erw. 1268)
120, (erw. 1275) 898. — Bernhard, S.
d. Konrad, canon., scolast. Hild., obe-
dientiar. in Ochtersum, archidiac. in
Bockenem. — Bertold, S. d. Bertramm
(1264—74) 55, 56 159 172, 182, 188,
218, 286 867. — Bertramm,
954. 99
mil. (1 1264 5s i Adelheid (1964
—67) 5b, 189, 178 er — - Bis, Schw.
d. Konrad
53 Friedrich S. d. Konrad
1804 1588. .- 65, 189, 172, 189, 183,
329, 849, 867, 888, 886, 398, 491, 496,
492, 48 489, 456, 496, 507, 509, 511,
Sus "td 756, 757, 864, 1171 u. A.,
1 1538, s. S. Friedrich (1805—
09) 1808, 1588, 1679. — Gertrud, T.
d. Walther, Fr. d. Konrad v. Meiner-
sen (1805) 1588. — Heinrich, Brd. d.
Be u. Heinrich (1904) 56. —
Iohann, S. d. Bertramm (1264—69)
66, 56, 139, 172, 182, 188, 218, 286.
— Iohann (1296) 1117. — Konrad, S.
d. Bernhard «. d. Adelheid (1969 —77)
80, 81, 55, 65, 73, 84, 111, 120, 181,
189, 159, 168, 169, 171, 179, 182, 188,
192, H6 s. Fr. Gertrud (19 6268)
92, 286, 478, deren S.
Konrad, v prepos. in Oelsburg, canon.
— Dungen. 839
Halberstadt. — Lutgard, T. d. Walther
Fr. d. Dethard v. Bostorp (1905) 1588
u. À. — Walther, S. d. Rond (1267
251909) 173. 18 188, 818, 254, 278,
886, 898, a, 496; 493. 497, 489. 456]
496, 607, 509 , 511, 518, 742, 756, xu
ih 1117, 1171 u. , 1808,
Dreileben, Dron-, Dreinleve, en Bur-
chard, canon. Hild., archidiac. in Borsum.
— Burchard, D.-O.-Ritter in Goslar.
— Iohann, canon. Hild. v. Halberstadt,
pre os. st. Petri Goslar. — Otto, S.
tto (1267 —98) 157,1196. — Volrad,
s d. Otto (1996—98) 1106, 1196.
Dryhovet, Hermann (1285) 706.
Drimmenstede, Luder v. (1277) 471.
Drispenstedt, Drismenstede, n. v. Hildes-
heim, 261, 368, 1152. — clericus Bodo
(1805) 1518. — eon: Dietrich w. Her-
bord (1272) 819. Ludolf, S. d. (1) mil.
Hildebrand (1274—77) 861, 462, (erw.
1285) 740.
Drocethenhagen, der, 587.
Drondorf, -dorp, domina v. (1271) 290.
— Heinrich v., canon. Halberstadt.
Drote, wüst bei Rutha, 787.
Drubere, Ludolf. de, mil, (sm 1270) 269.
Drübeck, Drubeke, mw. v. Wernigerode,
Dune D bei Alfeld,
e, -gen, Dutinge, wüst bei
— von: Hartmann, mil. re
1649, 1655. — Hermann, mil. (1272
810. — Iohann (1277) 4g4 (S. 251).
Dudingeroth, -rode, Duddigherothe, swüst
bei Vienenburg im Steinfelde, 12, 1355,
1407, 1580, 1558, 1567. — von Konrad
(1299) 1228. Nicolaus (1802) 1407.
Düderode, Kr. Osterode, 1408.
Duethorpe e. 8. Zweidorf.
Dingen, Dun gem, Dun-, Dug-, Dunghem,
m, Duncem, Kr. Marienburg,
ist E 227, 238, 396, 484 (S. 255),
943, 944, 946, 1409, 1481.
— May bn 248, 1598, 1661. — Klein-
248, 1600. — pleban. 'ungenannt (1808 >
1661. — von; Aschwin (1268) 19
Eberhard (1291— 1801) 908, 904, 1171
u. A., 1328, s. Fr. Rikeza w. Ss. 'Bieg-
fried «. Iordan (1298) 1171 A. — Her-
mann (1269) 288. — Konrad (1292) 946
840
Dam Ludeke (1277) 484 (S. 281, 952).
us vgl. Pharensis episc.
o, Eilhard, civis
Da s, Düngen.
Dus, Dhus, Dietrich w. Ss. Dietrich w.
Tohann, cives Hild. — Heinrich (1285)
Dusnem, wüst b. Salder, 349, 361, 861,
484 (S. 282, 252, 255), 599.
Duthesem s. Dötzum.
Dutinge s. Du
Duvel, Iohann, mag. civium Hannover.
Duvenberch, area, in Heinde 1409.
Dux, Ulrich, consu] Wernigerode.
E.
Ebbelingehusen, wüst b. Luttringhawsen,
Belingero, Eblingerodhe, FT
wüst b. Harlingerode,
844, 758. — von: Dizich 1208) 8b.
Ebergötzen, Evergotzen, Kr. Göttingen, 73.
Eberhard, Everardus vgl. Alten, v. —
Barenrode, v. — Borsum, v. — Braun-
schweig, Kreuzkl. prepos. — Denkte,
v. — Düngen, v. — Galle. — Heyzing.
Hannover.
— Hildesheim, st. Andr. can. — Ierx- | Eg
heim, v — lerze — Kroch.
Lambrechtshagen, Sieb. — Ladoli. —
Lutter, v. — Mahlum, pleb. — Oste-
rode, st. Iac. Drepos. — Prome. —
Reden, v. — Wicberg
Eberhardi, Dietrich (1971 84) 484 (S.
244, 249).
Eberhausen, Everdeshusen, Kr.Uslar, 857.
Eberholzen, E Elben Elbereholthusen, Kr.
Gronau, 609 5, 720. — ecclesia 625.
lebani: eu tt (1282) 609. Die-
v. Weetzen, canon. st. eis
Hild. (1804) 1 1452. — vicar. perpet.
Hermann (1804) 1452.
Eberstein s. Everstein.
Echzem s. Eitzum.
Eckehard, Eckardus, Ekde-, Eghehardus,
Gor 484 (S. 38). — — in Addenem
1977—84) 484 (S. 238, 245). — in
Bültum (1277—84) 484 (S. 232, 245).
— in Harlessem (1277) 484 (S. 265),
— lito st. Crucis Hild. (1301) 1814.
— Vgl. Bonstede, v. — Dignus. —
Eddessem, v. — Hoheneggelsen, v. —
Kemme, v. — Lebenstedt, v. — Neuen-
kirchen, leb. — Rössing, v. — Rudolf.
— Sehl e, Y. — Treteke. — Vinna, v.
— Weyde, v. der.
Eckehardi, Bernhard (1277) 484 (S. 253).
— Ludolf «. S. Helmold (1268) 198.
— Ludolf (1277) 484 (S. 232, 251).
Duge —
Bilhard.
Eekete, Iordan «. Konrad, mill. (1992)
Edden, Heinrich v. (1977) 484 (S. 288).
Eddessem, Edessem, Heddessem, Hedese,
wüst bei Machtsum, 168, 879, 462
. (1260—6D) 4, 99, 52 u. A., 110.
(1277) 484 (S. 289). Konrad
(1292) 966. Lippold (1961) 24
mi Eydesen.
en, an gnobeck b. Gronau,
M 8b.
Eddlhghalgen. hingen Edinge-, Ed-
dinge-, „Ettingehnsen, Kr. Gronau, 81,
805, 646
Edeleri, Edelleri, Etileri, Dietrich, ec-
elesiast. Hild. — Iohann (1277) 484
(S. 252).
Edelerus, Ethelerus, Edhelerus (1977)
484 (S. 249). — s. T. Germod, Fr. d.
Wikbert Biis (1261) 18. — advocatus
(1295) 1040. — in Addenem (1277— 54)
484 (S. 238, 240). — in M
(1984) 484 (S. 944). — Vol. Bierbergen,
v. — Biis. — Pistor.
Egelhardi s. Engelhardi.
elingeborstel s. Eingelbostel.
— | Egelmar egi. Dedeleben, civis. — Kemme, v.
Egenstedt, Eghenstede, s. *. Hildesheim,
1409, 1593.
Egestorf, Hiddekestorpe,
922, 1019, 1561.
Eggelingus, Hekk., Ekk, Ech., Engel
vgl. Cimiterium, iuxta. — Martini —
Schandelah, v.
Eggelinus egi. Schüningen, canon.
Eggelsem s. Hoheneggelsen.
Egidius egi. Bituric. archiep. — Hildes-
heim, st. Crucis canon.
Ehmen, Emen, Kr. Fallersleben, 1590.
Eydesem, n Eddessem?, Iohann v., fam.
(1809) 1695.
Eykerten (Lage?) 648.
Kiko, Eyco, Hermann, civis s Braunschweig.
— Eicke (1277) 484 (S. 245). — Vgl.
Billeke. — Westfelde, v
Eilbert (1982) 625.
Eildaghessen s. Eldagsen
Eyleca, Eylica, domina (um 1264) 81. —
lito ducis Brunsw., dann st. Crucis
Hild. (1281) 569. — Vgl. Adenstedt, v.
— Rolant.
Eilef (1277) 484 (S. 255).
Eylem, Heinrich (1277) 484 (S. 255).
Eilenstedt, Kr. Oschersieben, pleban.
ungen. (1286) 77 770
Eilhard, Heilhardus, "Elhardus, vgl. Bar-
felde, v. — Boneke. — Brüggen, v. —
am Deister,
Eylwarhtestorp — Elmere.
Dötzum, v. — Domo, de. — Dumeke.
— Heere, v. — Hildesheim, st. Godeh.
mon. — Nette, v. — Bottorf, v
Eine. Eym, | s. Elw.
Eime, Eym em, s. 9. Gronau, 1469.
po: ildebrand, monach. Marien-
rode.
Himen, Eynem, Amt Stadtoldendorf, 1492.
Einbeck, Embeke, Embicensis, Aus-
stell ort 851, 960, 1141. — con-
sules
— Stift 818, 1141. — prepos. Konrad
(1279) 518. Upertus (1297) 1141. —
decan. Heinrich (1289) 851. ungenannt
cS 97) 969, 1141. — custos Ulrich
1289) 851. — scolast. Arnold (1289)
851. ungenannt (1299) 1218. — canon.
Ulrich (1278) 502.
— von: Ludolf, mil, (um 12970) 269. —
Wichmann, monach. st. Michael. Hild.
Sinum, Eynem, Kreis Morienburg, 1492.
— von: Heinrich Te S. 255).
Iohann (1277) 484 G. 32. Hindi
inzingen, 6, allingbostel,
pleban. m 15 00
Kisleben, Kusstellnugsont 67.
Eitzum, Eytsum, Echzem, Eychem, Etzem,
Ezthem, Eitsem, Kr. Gronau, 625,
755, 805, 806, 807, 884, 902, 994. 1999,
1592. — die Beckerhove 1299. — Aus-
stellungsort 625.
Eixe, Eicse, Kr. Peine, 1270.
Eizeko, Iohann (1284) 685.
Eizonis fll. Iohannes (1275) 424.
Ekbert, Ec-, Hecbertus (um 1264) 81. —
camerarius 8. Y. Tossem. — Vgl. Ber-
kum, pleb. — Betheln, v. — Bornum,
sac. — Borsum, v. — Clivo, de. —
Curia, de. — Freden, v. — Galle. —
Gerode, abb. — Lascorph. — jo BAvens
berg, offic. com. — oden,
Spiring. — Tossem, v. — Westfeld,
v. — Wolfenbüttel, v.
Ekelsem, -hen s. Hoheneggelsen.
Ekholte, bei Hild. zu suchen, 1394.
Ekhorst, Wald bei Hahausen, 1961, 1485.
Ekkelingus s. Eggelingus.
Ekkere s. Eckere.
Elbe, Helvedhe, Elphede, Elvedhe, Hel-
vede, Kreis Marienburg, 48 48, 69, 179,
267, 411, 478, 622, 1464.
— von: Adelheid, Schw. d. Konrad, FA,
d. Yohann v. Gladenbeck (1274) 884
— Arnold (1280 — 1807) 585, 1078,
1128, 1263, 1449, 1490, 1580, 1658,
1695. — Balduin, Brd. d. Ludolf (1998)
1184. — Balduin, canon. st. Crucis
841
Hild — Bur : fam. (1274— 96)
862, 868, 1082. — Heinrich, fam., Brd.
d. Konrad fam. (1979 798 508, 500,
762, 1018, 1040, 1184. — Heinrich,
gen. Burmestringhe. (um 1250 — 1800)
544. — Konrad, mil. (1261-89) 24
64, 94, 112, 117, 119, 186, 148, 162,
1714, 177, 179, 181, 215, 219, 220,
228, 996, 289, 234, 9, 940, 245,
250, 958, 275, 276, 279, 280, 981, 286,
287, 289, 294, 804, 895, 831, 362, 869,
884, 997, 559. 610, 644. 679, 769, 848.
— Konred iun. (1968—98) 52, 75, 397,
552, 762, 1184. — Ludolf, mil., Brd
d. Balduin (1296—98) 1108, 1184. —
Ludolf, armiger (1200 1081. — In-
dolf, can. st. Crucis H
Elbere s. Oelper.
Elberholthusen s. Éberholzen.
Eldagsen, Eildhaghessem, Eldagessen,
nw. v. Hildesheim, 484 (S. 95
Ausstellungsort 178, 922, 1148, 1424.
Bat 1 ple lebowi: Heinrich
C902) 19 69, 178, 470. — Siegfried
1802) 1 1406. — vicepleban. The-
dolfus (1297) 1148. — capellan, Hilde-
brand (1208). 69. — von: Hermann
(um 1260) 90
Elece s. Elze.
m Elgherus, mil (1904—72) 71,
Elyans, Diane, vgl. Dorstadt, prior.
Elias (1281) 57 04 — Vgl. n dna hter-
sen, pleb. — Dorstadt, sac.
Elie, Helie, Iohann «. Ludolf, cives
Braunschweig. — Iohann (1978 —81)
921, 484 (S. 288). — Ichnn (t) Ss.
Konrad «. Heinrich (1806) 15
Elisabeth, Else, Elisa, Ilsebe, vgl. Bön-
nien, v. Braunschweig, duc. —
Dorstadt, prior — Escherde, v. —
Everstein, com. v. — Garbolzum, v.
Hallermund, nob. v. — Krubenhower.
—L amspringe, prior. — Ludolf. —
Rintflesch. — Schönekind. — Steder-
dorf, v. — Stemmen, v. — Steterburg,
prior — Wienhausen, abb. — Wöl-
tingerode, abb., prior. — Wohldenberg,
com. v
Ellesse, Ellesen, Ellese, Ellessem, Elze,
Kr. Burgdorf?, Hermann v. (1961)
80, 31. — Gottschalk v., fam. (1989
—1809) 888, 1004, 1040, 1068, 1188,
1805, 1857, 1870.
Rliringen, Kr. Bleckede, Ausstellungsort
Elmere s. Helmersen.
Eimissen
— Ernst,
veling he, TEL v., advocat. in piam dre Mi hers d
Harlingeberg elbert - in Gras-
Klvershausen, Elverdeshusen, Kr. Nort-| dorf (1277) Ty (S. — in Mül-
heim, 965. — con: Lippold, mil. (1270) en (1284) 484 (S. 540. — Vgl.
205. Achim, v. — Betheln, v. — um,
Eiwerdestorp, Elew., lwarhtesto urn nob. v. — Hachem, v. — Lebenstedt,
wüst b. ri, abbas Konrad (1978)| v. — Odenhusen, ring: — Soese, v. d.
2 lica, Elece, Kletae, Kr. G Ragilbonel Ende delingebors borste, Hg
em Mece, etzo, ronau, ostel, lun e orste,
archédéacon. lohann,| borstel esr
cellerar. dg (1990) 855. — plebani: orstalt, a Pun 5; Hardeko, (1805)
(1802)| 1607. — Ludwig, mil. (1261—1305)
Heinrich (1977) 470. Ko
— eon; Bernolt, civis Hild. — Bertold,
662,
575, 576, 579, 580, 594, 596, 599, 606,
620, 653, 658, 679, 690, 696, 697, 701,
716, 718, 719, 755, 773, 1068, 1947,
1948, s. Brd. Ludolf (1201—74) 75,
108, 125, 190, 361. Kos, fam.,
marscalcus (1301—98) 1310, 1870. —
Burchard, fil. marscalci (1964) 70. —
Dietrich (1277) 484 (S. 958). — Iohann
v. Ulrich (1284) 484 (S. 245). — Vgl.
v.
Emmern, Hembere, von; ; Bertold’s Schw.-
T. "Hedwi (1306) 1580
Eimmersberch, der, Ausstellungsort, 884.
Emne, Empne, que nunc Gronowe dicitur,
, 363, 697, 834, 881, 945,
22, 881, 1507, 1 67.
Engelbargis, Schw, d. Gertrud (um 1264)
Engelco egi. Locbtum, v.
OÖ. —
vgl. Heym
ildesheim, st. Godeh. mon., st. Mich.
serv. abbat. — Naensen, v. — Oden-
husen, pleb. — Suring —
E gehen, E Pellardi, Eghelerdi,Heghel
nge l "
ardi, H uardl civis Braunschweig. —
Iohann, canon. st. Crucis Hild.
Ew adis n vidua, in Addenem (1984)
Er. gasto i Engelemstede, Amt Salder,
sacerdos (allgem.) 1025.
nich, .| Engensen, Engese, Kr. Burgdorf, 489
Ri , Kor. Herford, prepos. Volemar
Enszinge s ren.
Epternacum 372 ys
Erchmekere, Konrad (1265) 102.
Erembert, Irembert og}. Bockenem, v. —
g,Eoltenem, v ard.
Erich vgl. Esbeck, v. — Magdeburg,
Erfurt. A tell 878, 874.
usstellungsort
Br in Babenstedt (1977) 484
Ermensulle s. Irmseul.
Ermenswerde, d. i.? 1003.
Erno, Brd. d. Bertold (1284) 484 (S. 244).
Ernst, Her-, Ernestus villicus st. Crucis
in uen (1204) 61. — pince
v. Meienberg. — Vgl. Aa v. Y.
villic. — Barkevelde, v. — Betheln, Y.
— Bleckenstedt, v. — Bock. — Hildes-
heim, canon., st. Mich. abb. — Inda-
gine, de. — Meienberg, v. — Nort-
Esbeck —
heim, st. Blas. prior. — Pape. —
Sehaimburg, com. v. — Seesen, archi-
diac. — Btommen, v. — Stöckheim, v.
vo fingen, 7
Esbeck, Esbike, Kr. Alfeld, 1889.
— Esbeke, wüst bei Eddinghausen, 985.
— Hesbeke, von: milites (1309) 1698. —
Erich (1280) 527. — Ludolf (1265—80)
105, 527.
Escherde, Escherste, Eskerthe, Eschire,
‚ -herte, Esscerthe,
Esge . t. : 359
72, 81, 219, 226,
239, 256), 700, 1002, 1855, Et —
Bovin X. dicitur
. ung 609, 1418.
— Alt- 215, 789. — Gross- 971, 1121.
— Klein- 540, 628, 658, 971. — Kirch-
1371, 1892. — plebani: Heinrich (1964
— 86) 64, 69, 129. — Luder (1282—83)
609, 647, 789.
— Kloster st. Marie, Iohannis bapt. et ew-
angel. 29, 88, 89, 64, 69, 72, 81, 199,
146, 188, 218, 219, 226, 319, 840, 341,
540, 567, 609, 620, 647, 649, 689,
789, 796, 808, 948, 872, 878, 909, 914,
982, 945. 971, 1002, 1075, 1076, 1087,
1088, 1089, 1090, 1098, 1094, 1095,
1191, 1993 1306, 1318, 1819, 1864,
1856, 1971, 1892, 1418, 1474, 1556,
1608, 1041. — chorus 8l. — summum
altaro 64. — infirmaria 1556.
positi: allgem.) 319. Heinrich I. T. Gro.
Y 1 1. Heinrich II. (1260-64)
81, (erw. 1264) 81. un-
gene (19 ) 199. Bertold (1268
el 18, 215, 226. Heinrich (1282—84
7, 689, (erw. 1288) 789. Luder
(1985. 1908) si, 700, 834, 909, 982,
(En 1008 107b, 10176, 1079, 1089,
1093, 1999, 1819 u. A.
1864. 1471, 1474. 1566; 1608, 1686.
Albert Trobe (1307 quondam) 1592. —
priorite ungenannt (1262--84) 89,
609, 689. Mathilde (12851306)
100, 909, 1418, — camera
1556, — Mei. iaflemarie 1556. —
sanctimoniales: 789. Barienrode, TY. d.
Heinrich v. (1282) 609. Dötzum, T'.
d. Eilhard v. (1288) 790. Escherde,
Irmgard v. (1264) 72. — sacerdotes :
Heinrich (1266) 140. Heinrich «. Hein-
rich Ss. d. Brüder d. Propstes Hein-
rich (1264) 69. — fratres conversi : 81.
Bodo w. Iohann (1266) 122.
— von: die (1267) 176. — Basil, Brä. d.
Iordan (1268— um 1264) 52,
Basil, Bra. d. Ludolf, canon. "Breinen.
Hssem. 848
— Bruning, Brd. d. lohann ren
1507. — Dietrich, Brä.d. Iordan 1268
1101, 1121, 1222) 1967, 1460, |
Iohann, mil. (1260 —96) 4, 22,
64, 72, 81, 8b 85, 110, 190, 915,
628, A 762, 827, 828, 84d, 859 A.,
959 u Ob gra 974, 986 u. A.,
987, Sei, 006 1008, 1010. 1121 A.,
(er. 1299) 1992. — Io S. d.
lohann (1263—94) 52 u. A.,
1010 A. — Iohann, S. d. Dietrich
(1996—1304) 1099, 1101, 1999, 1267,
1460, 1506. — Iordan, Brd. d. Ludold
(1263-88) 52, 64, 72, 81, 110, 199,
919, 294, 519, 628 540, 7Ào, 789
Irmgard, T. d. Iohann, sanctimon.
Escherde. — x^ w^ d, Brd. d. Dietrich
(1968 —88) 52, 64, 81, 110, 199, 215,
519, 816, 519, 789, s. Fr. Elisabeth
(um 1264) 81. — Ludold, Bra. d. Basil
w. Iordan (12681309) 59, 519 538,
540, 740, 785, 786, 789, 827, 828, 88
849, 854, 859, 865, 907, ONG na
954. 986 u. A., 1006, 1008, 1010, 1040,
1097, 1099, 1121 A., 1222, 1957, 1967,
1818, 1442, 1460, 1506, 1700. — Ludold,
S. d. Iohann (1294) 1010 A.
Eschershausen, Kr. Holeminden, pleban.
Heinrich (1266) 1290.
Esculanus (Ascoli Piceno, Unter- dar
BR 8. Bonus Iohannes (1289—90
Eseken, Eseco (1284) 484
in Dorstadt (1810) 1786.
(S. 245). —
ría | Eselstiege, Siegfried v. der, s. Fr. Ger-
trud (1295) 1077.
Esenberg, der, bei Ringelheim, 1546, 1547.
Espelingerode, Dietrich v., mil. (1288)
8
12.
etd) ; Aspelkampe , Heinrich v.,
Bene“ 8. Der
Esperde, Eversforde, Kr. Hameln, 887.
Essem, wüst bei Steuerwa E 198,
608, 608, 1014, 1659 16t obe-
dientiar. st. Crucis ‚: Hein
rich (1277) 484 (S. 68). Johann, S.d. (+)
844
Iohann (erw. 1982) 608, Wikpert (1282) | Farmsen, Vermerss
Etgersleben, a. d. Bode, 884.
Ethelerus s. Edelerus.
Ethi (1284) 484 (S. 245).
Ethingehusen, Kttingeh. s. Edding-
Ettinge, Lndolf Ss. Yoh Ludolf
udolf «. Ss. Iohann «s. Ludo
1386) 1194.
Etzem e. Eitzum.
Evecen, Anna (1277) 484 (S. 254
Hermann «. Ludolf, Brd., cives Hild.
— Hermann (1968) 187. — Vgl. Friso.
Evellinus sa) 68 Unter-Ital.) episcop.
lohann (1984) 694.
Evensen, Evessen „Evesen, Hebenhusen,
Evensene, Evenhusen, Kr. Alfeld, 117,
884, 885, 982, 1055, 1078, 1592,
. — won; Dietrich (nach 1809) 1409.
Everdeshusen s. Eberhausen.
, Dietrich (1282) 623.
Evergotzen s. Ebergó
Everode, Ereningherode EZ Alfeld, ec-
clesia 1880.
Kversforde s. Esperde.
KEverstein, -sten, -sterne, -stene, comites
: von: Albert, canon. maior w. D 08.
st. Crucis Hild. — Albert (197
— Elisabeth, T. d. Otto (1997) ) 196;
cae canon. Magdeburg. - » Hein-
canon. prepos. Oelsburg. —
Konrad, S. d. Otto (1978) 488.
Ludwig d. i4 (1261 — P e 60, 884,
885. — Ludwig (1291) 945. — — Mathilde,
canon. Gandersheim. — Otto (1264—
1802) 78, 884, 886, 488, 621,587,672,594,
789, '765, 762, 851, 944, 1195, 1846,
marscal. des Erzstiftes Küln 944. —
Otto, canon. Hild., » propo s. Hameln. —
Sophie, canon. Gan — Walther,
canon. Hild.
Everwin vgl. Ai Y.
KExkessem à (Lage) oo
Eseleze, Bertold w. Gerhard v. (1265) 86.
FK (vgl. V).
Faber, Heinrich u. Schw. Mathilde (1982)
628. — Iohann. civis, Neustadt Hild.
570. Iohann, gen. v. Münstedt (1290)
Fago, de s. v. Hohenbtichen.
Falkenstein s. Valkenstein.
Fallersleben s. Wallersleve.
Fanensis, Phanensis (Fano, Mittel-Ital.)
epincop. Franciscus (1289— 05) 888,
Etgersieben — Frankenberg.
«sen, Kr. Marien-
99, 109, 19 ‚258 Isch Mer-
merssem), 29 4. 895, 484 (S. 231, 259,
786, 737, 810, 891, 859, 991, 1059,
1966, 1672. — antiquum cimiterium
1672. — von: Lutgard, Witwe d. mil.
Bruno (1265) 99. — Bruno (12%)
Feggendorf, Vekkendhorpe, Kr. Springe,
ET Bl
Feysan, Konrad (1800) 1957.
Feldbergen, Veltborch, 9. e. Hildesheim,
rector capelle Heinrich (1306) 1520.
Feretranus (Montefeltro, Mittel-Ital)
episcop. Herbert (1997) 1162, 1164.
Fesulanus (Fiesola, Mittel TtaL) episcop.
frater Ángelus (1800) 1290.
burg,
1688. Fischbeck, Visbeke, sw. v. Hameln,
Kloster, 870, 1574. — von: Arnold,
canon. Hild.
Flachstóckheim, Stockem, Kr. Goslar,
77, 1804.
Flacke, Bernhard, s. Fr. Hazeken «. Kd.
Konrad Heinrich, Dietrich v. Olgardis
(1986) 769.
Flancman, Tchann (1281) 484 (S. 238).
Flöthe, Vlotede, Wlotedhe, Kr. Gronau,
88, 91, 92, 106, 278, 818, 491, 456,
668, 724, 788, 900, 999, 1240, 1292,
1378, 1974, 1591, 1617. — Gross- 91,
92, 106, 491, 749. — Klein-, Lutteken
Vlotede, 456, 669, 1804. — parochia
vt — ecclesia 1481. — pleban. Konrad
Fire, doloris, Iohann (1977) 484 (S. 2931,
Florentius, Floreco, Priester (1801) 1836.
Vgl. Alfeld, advoc. — Hildesheim, at.
Godeh. prior, monach.
Florin vgl. Dörnten, v. — Liedingen, v.
Flos, Flores s. Blome.
Föhrste, Vorsethe, Kr. Alfeld, 80, 1409.
Förste, 'Kr. Osterode, 185
— Vorsete Vorsethe, Kr. Hiüdesheim,
660, 1575. — Klein-, parvum Vorsete,
244, 814, 418, 0608. — von: Ottravon,
s. S. Konrad, s . Brd. Konrad v. Heinrich,
deren patruelis Heinrich (1275) 413.
For Konrad. de, monach. st. Godehardi
Franciscus vgl. Fanens. episc. — Seme-
gall. episc. — Terracin. episc.
Franco egli. Adenstedt, v
Frankenbe ken-, ; Vrankenebereh,
Arnold, Teinric u. Volecmar, cives
Hild. — Heinrich (1298) 1179. —
Iohann (1277) 484 (9. 268).
— Kloster s. Goslar.
Fredece — Gadenstedt. 845
Fredece s. Vredeke.
Freden, Vrethen, Vrede, Wrethem, Wre-
dene, Vretheim, Vrethe, Wreden, Kr.
Alfeld, 285, 291. ecclesia 970. obe-
dientia st. Crucis 800. — Gross- 1094,
1150. pleban. Bertold (1261) 290. —
Klein- 364, 865, 366, 436, 644, 1411.
— von: Basil, fam. (12998—95) 994, 1059.
— Beseko, mil. (1809) 1705. — Ek-
bert, Brd. d. Walther (1961) 20. —
Ekbert, mil. (1804—07) 1469, 1522,
1592. — Ekbert, fam. (1809) 1697. —
Gerhard (um 1264—68) 82. — Gerhard,
Br. d. Konrad (1300—10) 286 1786.
— Heinrich (1264—68) 55,
Hildebrand (um 1264-68) 82.
Konrad, fam. (1296—1810) 1081, 1288,
1343, 1876, 1735. — Lippold, mil. (1274
98) 878, 874, 878, 637, 655, 771,
951, 994, — Ludolf (um 1984—68)
82. — Walther (1261) 20.
Frederici, Iohann (1277) 484 (S. 928).
Fredherzinghe, Iohann, civis Lafferde.
Fredolus vgl. Aniciens. episc.
Bic Vrenke, Vrencke, Bruno v
—09) 1406, 1648, 1655, i —
— Bruno v. mil. (1809) 1 —
Hermann v., canon. st. Crucis y^
Friedeburg, Hoier, sen. «. iun. (1964) 67.
Friedrich, Fri-, Fredericus (um 18500)
81. — lito st. Crucis Hild. (1809
1714. — lito comit. de Spiegelberg
(um 1260) 6. — Vgl. Adensen, v. —
Ampleben , v. — Asel ‚vw. — Bark-
hausen, v. — Bichelinge, com. v. —
Bleckenstedt, v. — Bodenstein, v. —
Bokel. — Borsum, v. — Bortfeld, v.
— Bühne, v. — Bussche, v. d. —
Dorstedt, | prepos., nob. v. — Friso. —
Gandersheim, canon. — Germersleben,
v. — Goslar, Domean. — Grif. —
Halberstadt, st. Mar. dec. — Hankens-
büttel, pleb. — Harsleben, v. — Hei-
ningen, prep. — Hildesheim, st. Bar-
thol. prior, can., st. Crucis can. —
Ieinsen, v. — Kaiser. — Lachendorf,
Y. — Loth. — Magdeburg, st. Mar.
prior, v. — Merseburg, episc. — Mutse-
val — Neindorf, v. — Oesselse, v. —
Bavensberg, seript. comit. — Bosen-
struc. — ostorf, v. — Stedere, v. —
Stiddien, pleh. — Stöckheim
Templarius. — Tossem, v. — Valken-
stein, com. v. — Valvens. episc. —
Wendhausen, v. — Wernigerode, com.
v. — Wimminhehusen, v. — Winnig-
stedt, v.
Friso, Dietrich, s. Fr. Evecen "a S"
Heinrich, Dietrich, Aba ET:
Qi ) 1576.
— Friedrich, mil. | 1261) 26. — Hein-
rich (1976—80) 489 , 094. — Iohann,
mil (1309) 1681. — Ludeger, mil.
(1267) 160, 170.
Fritzlar, Kloster, 878 À.
Frost. ww. v. Aschersleben, Kloster,
Fümmelse, Wimmelhusen, Vimmelhusen,
Vimelse, Amt Wolfenbüttel, 186. —
sacerdos: Luthmarus (1961— 68) 17,
186. — von Hugo (1968—75) 49, 419.
Hugo, canon. st. Crucis Hid —
Konrad, mil (1272— 78) 297, 817, 829.
Fulda, Mass 78. — Kloster 150.
Fundanus (Fondi
Unter-Ital.) episcop.
Blasius (1286) 9, 150, T.
Fusor campanarum s. Glockengiesser.
&.
mil. | € Min Dorstadt, prior. — Köln, st. And.
Gabriel , vgl. Valbeneto, de.
Gadenstedt, Goderen-, Goden-, Godden-,
Gudenstede, Kr. Peine, 186, 454 (5.258),
1499.
— von; Berntydus ? (1284) 484 E x^
— Bertold, mil. (1261—1801) 230
76, 887, 898, 491, 599, 744 A, 2%
975, 1004, 1040, 1068, 1198, 1890,
1395. — Bertold, fam. (1509-06)
1372, 1588. — Dietrich, mil, Brd. d.
Bertold (1981—1800) 578, 599, 626, 685,
744 A., 148, 762, 756, 917, 990, 968,
1904, 1258 A. (erw. 1 1801) 1595, 809)
1972, castellan. in Lichtenberg 636.
Dietrich mil. (1805) 1507 ietrich,
Bra. d. tam. Bertold (1806) 1588.
— nitric. advocat. in Lichtenberg
(1802) 1854, — Iohann, fam., Brd. d.
Berthold «. Dietrich (128286) 626,
665, 744 A., 752. — Iohann, mil., Brd.
d. Bertold (1991 — 1808) 910, 975,
1004, 1040 1008, 128, 1186, IM] u
1325, 1872, 1676. — n 19 cleric.
S. Am.
Ludolf d. (1)
Dietrich 630108) 18 ^ 1872 1676.
— Ludolf, CANON. M Blaaii Braun-
— Volcmar, Brd. d. Iohann
9. a ebold (128695) T u. A., 769,
646
1010 A., 1040. — Volemar, fam. (1806)
1588 A.
Gadicensis (Dedi, Spanien) episcop.
Beiner (1984) 694.
Gaietanus (Gaeta, Unter ItaL) episcop.
Bartholomeus (1989) 898.
Gelernicanns, archiepisc. Philipp (1289)
Galle, Eberhard (1277) 484 (S. 258). —
Ekbert (1285) 701. — Th. (1262) 97.
Gandersheim, ( Y PA 282. — Ausstellungs-
ort 282, 288, 504, 587, 1522. — Alt-
282 Var.
— Stift st. Marie 286, 288, 378, 374,
. 508, 597, 719, 727, 848, 914, 1197,
1959, 1362, 1468, 1599, 1592, 1654
1684. — abbatisse: Maule v. Hohen-
büchen (1968—70) 58
04. M
978, 974, A,
995.914, 1197, 1901, 1862, 1468, 1494.
(1805) 1522. "Mathilde e (1808—
sep 1685, 1649 u. A., 1
site: Bop hie v. Hileabüchen (1904)
79. Mathilde (1274—1804) 874, 504,
587, 848, 914, 1362, 1468. — decane:
Luckardis (1 4—91) 874, 604, 587,
848, 914. Mathilde (1802—04) 1869,
1468. — custodes; Adelheid (1974—
80) 874, 504, 587. Sophie (1991— 1802)
914, 1869. — canonice: Adensen, Mar-
garete v. (1291-94) 922, 1019. Bil-
stein, Adelheid v. (1878 71900) 504,
1562, Mathilde v. (1278—1302) 504,
1582, Margarete «. Sophie v.
604. Everstein, Mathilde y.
berg M
. eanonici:
m)
) To Paderborn, Heinrich s.
Von v, Bra. (1974) 974. Wester-
hove, Daniel v. (1805) 1522. Wides-
hausen, Heinrich v. (1274) 374. Wül-
' finghausen, Iohann v. (1289) 848.
Wunstorf, Iohann v. Ger p auch auch
. capellan, abbatisse (1271) 288.
er Dietrich, pleban. st. Georgii
587. — advocatus * Bruni Lj
1274. 589) 978, 874, 878, 604, 5
officiatwa 848. — ministeriales "8504,
Gadicensis —
Geitelde.
egi. v. Brüggen, v. Lengden, Y Y. " Wal
finghausen. — a. bat
— von: Gerhard,
(1993. 1901) 6 608, c 654,
689, 692, 706, 707, 719, 15 768, es.
894, 924 A., 1081, 1108, 1158, 1286,
1343, „ävocatas in Winzenburg 633,
654, 924 A. — Hermann, mil
(1901 SR) 20, 76, 94, 119, 116, 117,
119, 126, 136, ' 198, 143, 1 ‚178, 180,
191, 200, 220, 2 E 23,
408,409 415,
864, 365, 366, 393 obo, 790," Dahn
450, 466, 537
Konrad, mil. iL (1288-1809) LN 1034,
M A e er len
8. Schw.
des Konrad v. Kalefeld oh 1188.
— Walther, mil., Brd. d. Hermann
(1261) 20. — Widekind, civis Braun-
schweig. — Vgl. Ziegenbart.
Garbolzum, Garboltessen, -dessem, -se
Kr. Marienburg, 218, ki T BT6.
962, 977, 1268 A. Heinrich,
Hild. Minister., fam. . (1264) 70, «. Fr.
Richeidis «. Kd. Iohann «. Elisabeth
(1290) 876.
Garden s. Mariengarten.
Gardun vgl. Hadmersleben, nob. v.
Garmissen, Germerdessen, „guissen, Er.
Marienburg, 580 695. —
Arnold, fam. (T6. 901) 455, 718,
1075, 1806. Hermann, Brd. d.
Arnold, Hild. Ministerial (1 1809)
190, 455, 887, 1950, 1264, 1688, 1640
Garslebutle s. Gerstenbüttel,
Gattersleben, Gatersleve, die v. (1293)
967. — Iohann v., mil. (1274) 881.
Gebhard, Geverardus, Gheverhard rd.
d. Konrad Enkel d. 1995)
Brandenburg ne Dor Hildecheim,
randen e rer —
canon, st. st. rela ^ — Querfurt,
nob. y. — Btederdorf, Y Y. — Vorsteden,
leb. — Wernigerode, com. v.
Gebhardshagen , indago, Amt Salder,
Ausstellungsort, 17.
Gehrden, Gerdene, Kr. Warburg $. W.,
Kloster 150. — von: Iohann, civis
Hannover.
Gehrenrode, Gerenrode, Amt Ganders-
heim, sacerdos Dietrich (1285) 709.
Geygenhusen s. Ieinsen.
Geitelde, Getlethe, Ghetledhe, Ghitlo,
Getlede, Githle, Ami Wol enbüttel, 1827,
1859, 1868, 1516, ‚1870, , 1896, ' 1400,
1580. — von: (1289)
851. Johann, mil einrich, mil (1389)
Gelinge —
a, 4bb, 1875, 1498, 1576. Ludolf,
mil. (1807—09) 1608, "1681, 1712.
Gelinge, unbestimmt, 43
Genhusen, Genusen s. Ieinsen.
Genlethe, ob Gielde? 312.
Georg vgl. Hallendorf, v. — Weetzen, v.
st. Georgii (1007) pleban. Dietrich, ca-
pellan. in Gandersheim 280) 587.
Gerbodo, clericus (1983) 644
Gerbstedt, bei Eisleben, KJoster, 868.
Gerburg in Bültum m) yn (S. 292).
— Vgl. Emmerke, v. — Reden, v. —
Wohldenberg, com. v.
Gercen s. Ierze.
Gereco egi. Stapel.
Gerenrode s. Gehrenrode.
Gerhard, Cherardus (um 1264) 81. —
in Betheln (1277) 484 (S. 281, 251). —
in Lafferde (1977) 484 (S. 958). — fam.
repos. Hild. (1288) 799. — Vgl. Bilder-
e, Y. — Blusse. — Bönnien, v. —
Calvus. — Deseldessen, v. — Enge-
rode, v. — Everstein, com. v. —
KExzeleze. — Freden, v. — Gandersheim,
y. — Gesen, v. — G Gos. —
Goslar, v. — Gnstedt, v. — Haller-
mund, nob. v. — Hildesheim, st. Crucis
cust., scolast., can., st. Godeh. monach.,
gt. Mich. capell. abbat., capell., monach.,
st. Mauric. can. — Lengde, leb. —
Lewe, v. — Loccum, convers. — Luttern,
v. — Mainz, archiep. — Minden, decan,
— Osterwiek, pleb. — Pape. — Quer-
furt, nob. v. — Reinfridi. — Roden-
berg, Y. — Schaumburg, com. y. —
Tekeneborg. — Ummate. — Ziegenbart.
Gerlach egi. Heiningen, prepos.
Germerdessen s. Garmissen.
Germersleben, -leve, Friedrich v. (1800)
1255.
Germod vgl. Biiz. — Wienhausen, prior.
e 58 m Hars, canon. Dietrich
(1288) 68
Gerode, Ghorroth, Rbs. Erfurt, Kloster
1597. — abbas Ekbert (1807) 1597.
Gerold in Ahlten (1277) 484 (S. 250). —
Vgl. Amelunxborn, prior. — Caldune.
— Hildesheim, Mar.-Magd. prepos. —
Minden, decan. — Ringelheim, prior.
Gerstenbüttel, Garsne- Garslebutle, von
Iohann, mil. (1804) 1487, 1488.
Ludinger #. Ss. Ludinger s. Widekind
(1289) 888. — Widekind, fam., Hild.
Ministerial (1808 1668. — Widekind,
mil (1271—1 28b, 1622, 1592.
Gertrud, Gertrudis, Gese, Schw. d. Engel-
burg (um 1264) 81. — (1277) 484
I
Gisela. 847
(S. [283). d. Konrad v.
Hermann «. «. Dietrich. litones am
springe (1808) 1660. — Vgl. Adensen,
Betheln, v. — Bettmar, v. —
Donradt mob. z, nisse, Y. —
tiege, v cole. — Hessen,
büchen, v. — Hoheneggelem v. —
en, v. — Qo
Hoye. e. 1 [ospiteli, de. — Hüddssum,
um, apud st. — Indagine,
de. — Kemme, v. — Lenkener. —
Megede. — Meinersen, v. — Molendi-
narius. — Ohsen, v. — Quedlinburg,
abbat. — Rautenberg, v. — Soest, v
— Solschen, v. — Speneken. — Storm.
— Swartemeyger. — Wenden, v. —
Wöltingerode, abbat.
Gerung vgl. Giesen, v.
Gerwerdessen, unbestimmt, 1154.
Gerwich egi. Hildesheim, decan.
Gerzen, Gerdessen, Kr. Alfeld, 1409.
Gesen, ob Giesen?, Bertold «
v., fam. (1800) 1268.
Gostene? 45 (S. 954).
Gestorf, Kr. S. 81, 1400.
on. Heinrich (A ) 1466. Herbord
u. Wilbrand, Brd. (um 1204) 8
Getere, Ghetere s. Salzgitte
Getle, Johann v. (1294) 1001.
Getlede s. Geitelde.
Gevensleben, -leve, Amt Schöningen, 196.
Gielde, Gilede, Gyledhe Bin Kr.
Goslar, 1490, 1598, 16%. —
ungenannt (um 1900) 8. — Vgl. 1 Ginlethe:
Giesen, Ihesem, Iesen, Ihesen, Gysen
v. Hildesheim, 1419, 1477, 1609, jo. 1610;
1695, 1708. superior 648. — pleban.
Bertold (19047. 07) 1471, 1609 u. A. —
von: Gerung ( um 1264) 81. Heinrich
(um 1265) 111. Stecike, mil. (1268)
62. — Vgl. Gesen.
Gifhorn, Gefhorn, Ausstellungsort, 488.
Giften, Giftenem, Giftene, Kr. Hildesheim,
Gigas, de; hard, consul Braunschweig.
igas, Ger co we
— Heinrich civis Braunschw
Gilten, Giltene, Giseler v. (1 1—75)
24, 418. -
Gyrisberg, der, bei Hildesheim? 235.
von: ae Adelheid (1277) 484 (S. 238,
Giseko, Giseke vgl. Asel, v. — Brökel,
v. — Goslar, v. — ‚Haverlab, v. —
Hohenwege, v. — Lübeck, S.
Giselbert.
Gisla, domina (1268) 198. — Vgl.
Boldensele ; — Brodhere, v. —
848
Hachem, v. — Hardegsen, v. — Hoye.
— Lenkener. — Schwanebeck, v.
Giselbert vgl. Bremen, archiep. — Dinklar,
v. — Bavensberg, comit. scriptor. —
— Weetzen, v. — S. Giseko.
Giseler vgl. Gilten, v. — Miünchhausen, v.
Giso vgl. Amelunxborn, camerar. —
Hameln, v. — Hildesheim, civis. —
. Lapide, de. — Vos.
Gitle, Ghitlo s. Geitelde.
Gitter, Ghetere s. Salzgitter.
Gladebeck, -beke, Kr. Göttingen, die
Walbackesse hove 577, 078. — von:
Iohann, Hid. Ministerial (1966 —81)
117, 884, 885, 577, 578, s. Fr. Adel-
heid v. Elbe (1274) 884.
Glaucha, Regbz. Merseburg, Kloster st.
Geo 531.
rgii
Glavinicensis (Glavinitza, Epirus) episcop
Waldebrunus (1286) 749, 750,
Gleichen, com. Heinrich v. (erw. 1289)
526 8. Ly Hermann, prepos. st. Petri
Gledinge, Gledinge, -dygghe, n. v. Sar-
stedt, 1409. Ausstellungsort, placitum
22. — vnu 442. — pleban. Hein-
rich (1291) 906. — von: Willikin, s.
Oheime Iohann w. Bodo (1299) 1339.
Glockengiesser, Fusor campanarum, Die-
trich, civis Hild.
Glusiggehove, die, bei Barnten, 885.
Gocewinus (um 1264— 68) 82.
Goddesmann, Heinrich, civis Hild.
Godefridus, -scalcus e. "Gottfried, »schalk.
Godehard, d. h. 800, vgl. Hildesheim,
episc.
Godehardicamp bei Hildesheim, 1894.
Godenstede, Goderenstede s. Gadenstedt.
Göddenstedt, Goddinstede, Moseko v.,
capellan. episc. Hild.
Gödringen, rt wer Kr. Hildesheim,
484 (S. 227), 184
Göttingen, Goti st. Nicolai pleban.
1269) bs — st, Spiritus
pleban. e t (1299) 1218. — von:
| Adalbert 1264) 69. Iohann (1285
701. Konrad, civis Hild.
Goltern, carens -torne, -thorne, Gotthorne,
von; mil. (1964 — 69) 75, 239.
— Dietrich einrich,, 999, 762,
794, 1690. — Heinrich, monach. E
Heinrich (
, 235, 289, 950,
527, , 762, 849, 1014, 1557.
Nd pv d. Artus (1304) 76. —
Giselbert —
Goslar.
Ludolf, Brd. d. Iohann (1969—18909)
289, 527, 794, 848, 1004, 1180, 1507,
1633, 1672, 1690.
Goltorpe: wüst bei Helmscherode, 484
Gore, Konrad, civis Alfeld.
Gos, Gerhard, mil. (1275) 899.
Gose, Gosa, die 947. — Iohann v. d.
(1980) 584.
Goslar, Stadt 274, 815, 881, 1969, 1897,
1899, 1407, 1401, 1552, 1579, 1595,
1719. Ausstellungsort 48, 154, 155,
185, 554, 898, 1000, 1380, 1397, 1399,
1552, Gewicht 708. Mass 858. Geld
881, 1539. Bier 1539. Haus des Her-
mann v. Wohldenberg 237. Kaiser-
haus 878 A.
— — advocat. 1399.
— — Rat 988, 989, 990, 1614.
cives, bur genses 988, 989, 990,
1897, 1998, 1014.
Advocati „piaten, Iohann. de (1267)
Bertramm (1268) 211.
Bilstein, Burchard v. (1268) 211.
— Ulrich v. (1261—68) 27, 148, 154,
155, 211.
Broclede, Giseko v. (1298) 984.
Dörnten, Heinrich v. (1271) 276.
Honestus, Hermann (1267) 154, 155.
Immingehof, Iohann v. 1976) 450,
Mercator, Iohann (1267) 154, 156.
Peperkeller, Konrad «. Iohann, Brd.
1996) 1109.
Ruthen, Iohann v. (1267) 154, 155.
Trost, Iohann (1269) 24
— Stifter u. Klöster, Gaistlichkeit
der 989, .
— A. Domstift, st. Simonis et Iude,
st. Mathie, 147, 148, 890, 499, 460,
475, b60, D64, 689 596, 508, 788 u. À.,
789 u. À., 880, 989,
1088 A., 1048, 1109, 1118, 1149, 1167,
1191, 1479, 18004, 1712. — Dom-
— kurie 789 u.
epositi allgem.) 185. Propstei
Ludolf v. Wohldenberg (12968) 18b,
auch prepos. st. Crucis w. prepos.
maior Hild.
Volquin v. Schwalenberg (1262—74)
82, 100, 101, 107, 108, 109, 216,
217, 391, 886, 338, 840, 841, 850,
869, 966.
—|— — vicedomin. Àschwin, s. Brd. Konrad
«. Steppo (um 1275) 427.
Goslar — Gowisch.
— — dec
Reinhard (1267) 154, 155.
Iohann v. Ierxheim (einst. 1277) 474,
475, auch capellan. ep. Hild.
Konrad (1275) 493.
Sigebodo (1284—85) 674, 738 A.
Konemann (1293—98) 988 A., 1048,
Hermann (1301) 1344.
— scolastici:
Alexander (1267) 154, 155.
Reinhard (1285) 724.
ungenannt (1297 hierher?) 1135.
— thesaurar:
Arnold (1308) 1658.
— canonici: 554, 674, 795, 1149.
Bilstein, Iohann v. (1267) 154, 155.
Cremme, Iohann v., canon. ? (1305)
Friedrich (1292) 947.
Honestus, Hermann (1267) 154, 155.
Konrad (126 5) 106.
Lapide, Reineco de (1304) 1486.
— B. Frankenberg: 78, 107, 293, 510,
586, 725, 726, 893, 947, 1092, 1215,
1404. — der Frankenberg 947.
prepositi:
Heinrich (1277 —85) 490, 709.
Alexander (1804) 1464
— — sanctimonial.
Mathilde, 7. d. Rudolf (1271) 293.
— C. Georgenberg: 150, 451, 475,
561, 562, 109, 1544, 1618, 1619, 1696.
— — prepos
Hermann (1981) 98.
Bertold (um 1975—81) 429, 460.
Widekind (1231—98) 588, 119.
Burchard (1307) 1618, 1619.
— — prio
Dibtrich (1307) 1619.
— — canonici 1619.
— D. Neuwerk: 48, 77 u. A., 234, 399,
475, 486, 586, 670, 1056, 1214, 1220,
17 1874, 1479, 1480, 1481 u. A,
— — prepositi:
Iohann (1261) 28.
Heinrich (1277) 460.
Albert (1285) 709.
Dietrich (um 1281 —1807) 588, 1355,
1527, 1530, 1567, 1679, 1617.
— EK. Petersberg: '247, 958, 1830,
1500 A.
— — prepositi : Propstei 247.
Volrad (1970) 247, auch canon. Hild.
Iohann v. Dreileben (1296—1302)
1106, 1348, 1349.
— — canon. Konrad (1964) 61.
Hildush. UB. III.
849
— F. Deutsch-Ordens-Haus: 530,
547, 1046, 1047, 1104, 1106, 1486,
1491, 1632.
— — Komtur: Konrad (1302) 1365, 1366.
— — fratr
Arnold (1308) 1365, 1366.
Arnstein, Walther v. (1296) 1104.
Dreileben, Burchard v. (1296) 1104.
Valkenstein, Siegfried v. (1296) 1104.
— G. Minoriten: 446,
— — gwardiían. ungenannt (1298) 989.
— Kirchen: 554, 589. — plebani 554.
— archidiacon.: Volrad, prepos. st.
Mauricii Hild. (1304) 1198,
— — forensis ecclesia, pleban. Hermann
(hier? 1267) 160. Konrad (1289—90)
834, 878 A.
— FL. Iacobi, pleban. Heinrich (1267)
— — st. Iohannis a. d. Rammelsberge
1000, 1500 A.
— — st. Thome 1500 À. »pleban. Kone-
mann (1275) 423.
Hospitäler, neues, st. Iohannis, 91,
92, 106, 276, 338, 339, 344, 984, 1599.
presbiter Iohann (1290) 878A. — Altes
1
— Kapellen, st. Cecilie 237, 1193. —
Königsk. 1500 A. — Marienk., capellar.
H. (1290) 878 A.
— Neues Haus, nova curia, 1505. —
provisor Günther (1268) 211. — des
Kl. 5 alkenried, magister ungenannt
(1988) 7
— von: Gerhard (1268) 211. — Giseko
u. lohann, Brd., Margarete Fr. d.
Iohann «u. S. Iohann, cives Hild. —
Volemar, mil. (1273 — 1301) 320, 415,
450, 451, 534, 536, 757, 1344,
Volrad, archidiac. in Barum. — Wer-
neke, civis Braunschweig.
Gostede s. Gustedt.
Gotmersen, wüst im Reinhardswald, 7%.
Gottfried, Godefridus, advocat. (um 1265)
111. — mag. (1270) 244. — Vgl. Blage.
— Blese. — cardinal. — Elze, v. —
Gandersheim, canon. — Hildesheim,
st. Crucis canon. — Höxter, Nienk.
prepos. — Holthusen, v. — Lamspringe,
prepos. — Minden, episc. — Vorsfelde, v.
Gotthorn s. Goltern.
Gottschalk, Godescalcus. Vgl. Alfeld,
sac. — Burzere. — Ellesse, v. — Hil-
desheim, Dominic. frat. — Pyrmont,
com. v. — Plesse, nob. v. — Uelszen, v.
Gowisch, Gowische, von: Albert, mil.
(1268) 211. — Albert, mil. (1295 — 1309)
1059, 1530, 1558, 1576, 1595, 1681. —
04
850
Anno, mil. (1280) 534. — Bertold,
mil, Brd. d. Albert (1267—80) 160,
211, 534. — Hermann, mil, Brd. d.
Albert (1305-07) 1530, 1558, 1576,
1595, 1608.
Graculus, Heinrich, mil. (1289) 851.
Grafelde, Grafle, Kr. Alfeld, 1722. —
von: lohann, S. d. Werner, lito st.
Mauricii Hild. (1297) 1166.
Grafschaft, die 1409.
Gramme, lohanı,
Bockenem.
Graste, Grashorst, Kr. Alfeld, rector
eccles. ungenannt (1309) 1518, s. co-
adimtor Bodo v. Drispenstedt (1305)
9010.
Grasdorf, Gravesthorpe, -torp, -dorp, Kr.
Marienburg, 81, 250, 275, 289, 408,
484 (S. 250), 708, 772, 1164, 1434,
1676, 1677, 1716. — capellan. Ludeger
(1271) 289. — von: Ludeger, canon.
st. Mauricii Hild. «. archidiacon. d.
Altklosters.
Gravesdorpehusen, wüst b. Engelade, 1153.
Grebec, Land b. Hahndorf, 1509.
Grebshorn, Gropeshorne, Kreis Isen-
hagen, Nachtr. 8. 817.
Gredutesche (erw. 1310) 1723.
Greene, 1o. t. Gandersheim, 1648. castrum
5
Gregor s. Päpste.
Grelle, Hermann (1266) 119.
Gremesleve, wüst b. Othfresen, 1420.
Groningeswege, -wech, Ausstellungsort,
; .
Grete s. Margarete.
Greten, Iohann (1277) 484 (S. 226).
Grif, Griff, Grifo, Grypen, Friedrich
(1268) 199. — Heinrich, civis Hild.
— Konrad, mil. (1296) 1081, ob statt
Svaff? — Otto w. Burchard, Brd. fam.
(1297) 1148.
Grimpe, Grimpo, Arnold (1964) 69. —
Bertold, vicar. Hild., s. Br. Walther,
monach. st. Godeh. Hild.
Gronau, Gronowe, -now, 1238, 1964, 1401,
1402, 1408, 1720. — Ausstellungsort
1229. — milites, famuli, cives 1264.
' — Land to dem Rocke bei, s. Rocke.
— ecclesia st. Mathei 1720. — von:
Heinrich, canon. st. Iohann. Hild. —
Vgl. Empne.
Groneberg, Nandwich (1294) 1002.
Gronewald, Iohann (1302) 1407.
Gronstede, wüst bei Gustedt, 328, 399,
1015, 1718.
rector eceles in
Graculus — Gwernerius.
Grote, Hermann (1284) 484 (S. 245).
Grubo von Grubenhagen, Heinrich, mil.
(1268—76) 203, 214, 223, 271, 325,
393, 435, s. Brd. Balduin v. Steinberg,
vgl. Steinberg.
— Heinrich, vicar. episcopi Hild.
Grubo vgl. Gustedt, v. — Steinberg, v.
Grus, Bertold, fam. (1273) 337.
Gudenstede s. Gadenstedt.
Gümmer, Gummere, Hermann v. mil.
(1974) 381.
Günther, Guntherus (1277) 484 (S. 230).
— Vgl. Goslar, Neues Haus, prov. —
Lengde, v. — Mansfeld, com. v. —
Schwalenberg, com. v.
Guido vgl. Papyens. episc.
Guillelmus s. Wilhelm.
Gunceko advocat. in Wohldenberg (1284
— 94) 687, 1012.
Gunsleben, Guensleve, Kr. Oschersleben,
1565.
Guntering, Bertold wu. Heinrich (1285) 710.
Gunzelin, Gunc-, Guntcelinus, Gunselinus,
vgl. Berwinkel, v. — Bodenstein, v.
— Lethgast. — Nette, v. — Osterode,
v. — Peine, v. — Wendhausen, v. —
Wolfenbüttel, v.
Gustedt, Go-, Gustede, -stidde, Kr. Ma-
rienburg, 613, 919, 1482, 1484, 1489,
1713.
— von: Bruno (1261—1307) 22, 62, 1622,
s. S. Bruno (1275—1307) 420 u. A.
1192, 1622. — Gerhard, S. bez. Br. d.
Bruno (1275—1309) 490 u. A., 1387,
1417, 1598, 1622, 1625, 1676, 1677,
1692, 1713. — Gerhard, S. d. Bruno
(1307) 1622. — Grubo, S. d. Bruno
(1307) 1622. — Heino, civis Hild. —
Hermann, civis Braunschw. — Iohann,
S. d. Willikin, fam. (1293— 1809) 979a,
1287, 1418, 1434, 1629, 1633 u. A,
1676, 1692. — Razo, fam. (1307—09)
1622, 1713. — Razo, mil. (1975) 399.
— Rotger, fam., S. d. Willikin (1282
—1304) 626, 665, 1192, 1194, 1418,
1487, 1488. — Rotger, S. d. Bruno
(1307) 1622. — Rotger, mil, Brd. d.
Iohann (1308) 1633 u. A. — Wilbrand,
mil. (1290) 897. — Wilhelm (1275)
420 u. A. — Willikin (1265 — 1304)
87, 193, 184, 448, 581, 626, 665, 910,
1418, 1487, 1488, advocat. in Lichten-
berg 626. — Willikin, S. d. Bruno
(1307) 1692.
Gwernerius s. Bockenem, v.
H. — Halberstadt.
H.
H. egi. Benz. — Goslar, cap. st. Mar.
capellan. — Wartjenstedt, sac.
Hachem, Hachum, Hachim, Hagchem,
wilst bei Bockenem, 504, 561, 562,
1723. — vicepleban. Heinrich (1285)
721. — von: Dietrich, fam. (1283—
1302) 664, 811, 812, 819, 823 u. A.
1078, 1352, 1403, (erw. 1308) 1649,
8. Schw. Gisela (1389) 819 «v. Mathilde,
Fr. d. Friedrich Mutzeval (1288) 811.
— Engelbert, mil. (1281—83) 586, 664.
— Konrad Niger (1301) 1808.
— vgl. Achim.
Hackenstedt, Havekenstede, -stide, Kr.
Marienburg, 71, 687, 746, 747, 748,
1012, 1263. Gross- 1545. die Coninges-
hove bei 687, 1012, — »pleban. Bur-
chard (1271) 289.
Haddendorpe s. Handorf.
Haddorpe s. Hattorf.
Hadmersleben, Hademersleve, nobiles v.:
Gardun (1990— 1307) 884, 1603. —
Otto u. Werner (1290) 884.
Häcklingen, Hekelingen, Är. Lüneburg,
1300.
Hänigsen, Heningesen, Heningsen, Kr.
Burgdorf, 838. — von: Iohann (1306)
Hagen, v. s. de Indagine.
Hahausen, Hache-, Hagehusen, Amt
Lutter a. B., 1961, 1485. silva Ek-
horst bei 1261, 1485. Wald Under der
Strate #. Wrochthuserwolde bei 1485.
Hahndorf, Kr. Goslar, 1505.
Hahnensce, Hanense, Hanese, Hanse,
Hanensze, von: Luder, mil. (1261— 1300)
22, 677, 827, 991, 1180, 1257, s. Brd.
Segebodo, mil. (1289—93) 827, 991. —
Luder, fam. (1805) 1507.
Haimar, Kercheinbere, Kerchymbere 597,
1154. ecclesia 597.
Hake, Haken, Hako, dominus (1277) 484
(S. 258). — fam. (1802) 1854. — ad-
vocat. in Wohldenberg (1283) 650. —
Arnold (1295) 1060. — Dietrich, mil,
auf dem Siegel: v. Barum (1284) 681.
— Vgl. Barum, v.
Hakelenberch, Heino (1282) 616.
Halberstadt, Stadt 1042. Bat, Geist-
lichkeit 1042. Geld 517. Ausstellungs-
ort 56, 230, 691, 782, 884, 964, 967,
1025 1109, 1146, 1259, 1545, 1568,
1084.
— diocesis 490, 499, 500, 672, 959,
1042, 1096, 1136, 1488. Geistlichkeit
1042. Cisterc.-Klóster 959.
851
— Hochstift, Domstift 230, 661, 964,
1645. — episcopi: Volrad (1264—95)
59, 113, 135, 156, 211, 230, 691, 801,
873, 1042, 1043 À., 1044 A. Hermann
(1997 —1303) 1143 A., 1146, 1154, 1160,
1435. Albert (1804—07) 1463, 1529,
1540, 1596, 1608. — capitulum 127,
930, 691, 880, 1042, 1111. — »ice-
dominus: Burchard (1264—69) 56, 127,
230. — prepositi: Hermann (1266—69)
197, 980. Günther v. Mansfeld (1293)
967. Gerhard v. Querfurt (1804—07)
1476, 1545, 1606, auch canon. Hild.
— decani: Wicker (1266 —69) 197,
230. Siegfried v. Blankenburg (1301)
1337. — cellerarius: Gebhard v. Quer-
furt (1296) 1109, auch prepos. Hild.
portenarii: Rudolf (1269) 230.
Hermann v. Blankenburg (1282) 617,
620. — scolasticus: Hermann (1269)
2980. — canonici: Adensen, Everwin v.
(1262) 43. Blankenburg, Burchard v.
(1277—90) 469, 617, 620, 862a, Hein-
rich v. (1287) 782, Hermann v. (1275
— 77) 408, 469, Siegfried v. (1290)
862 a. Bodenstein, Friedrich v. (1307)
1606. Burchard (o 1510. Dorstadt,
Konrad v. (1264—'9) 56, 843, 386,
898, 496, 509, (erw. 1284) 691. Drei-
leben, Iohann v. (1998— 1307) 11960,
1606. Drondorf, Heinrich (1269) 230.
Hessen, nobil. Dietrich v. (1805) 1520,
Volrad v. (1805—07) 1520, 1525, 1568,
1584, 1606, 1607, 1611. Hodenhagen,
Hermann v. (1264) 56. Kirchberg,
Volrad v. (1969) 230. Klettenberg,
Bertold v. (1269) 230. Querfurt, Ger-
hard v. (1269) 230. Valkenstein,
Heinrich v. (1988—1805) 800, 1510,
auch prepos. st. Marie. Winningstedt,
Friedrich v. (1993) 967 u. A. Wohlden-
berg, Otto v. (1805) 1536. — vicarii:
Cattenstedt, Konrad v. (1274) 886. —
litones 1645.
— st. Bonifacii 848, 643, 743 u. A,,
770. — preposit. Hermann v. Blanken-
burg (1287—94) 782, 862a, 963, 967,
901.
— st. Marie 16, 150, 485, 509, 1537,
1620, 1715. — prepositus Heinrich v.
Valkenstein (1305) 1510, 1537.
' decani : Iacob (1277—99) 485. Friedrich
(1307) 1620. — scolastici: Heinrich
(1277—99) 485. Hermann (1307) 1620.
— canon. Iohann Stepelke (1261) 16.
— st. Iacobi et Burchardi 408, 409
798, 878 A. ;
— st. Pauli 469.
b4*
852
Halchter — Hardegsen.
— Predicatores st. Michaelis 583, 886. | Hannover, Honovere, Hanovere, -were,
— st. Martini ecclesia 370.
— von: lohann (1262— 78) 31, 182, 456,
501. — Iohann, civis Braunschweig.
Halchter, Amt Wolfenbüttel, 1706. die
Kroneshophe bei 1706.
Haldachessen 164.
Haldensleben, Ausstellungsort 1367.
Haleboldessen s. Hareboldessen.
Halle a. d. Saale, eccles. st. Gertrudis
1070, — Marienknechtskloster 531 A.
— st. Petersberg 150.
Hallendort, Hethelonthorne -dorpe, He-
delen-, Heldelen-, Hedhelendorpe, sw.
?. Wolfenbüttel, 1058, 1060, 1061, 1083,
1107, 1895, 1422, 1538, 1570, 1679. —
von: Geo (180b) 1590. Heinrich’s
Wittwe (1306) 1570.
Hallermund, Halremunt, wüst im Deister,
castrum 658. — Ausstellungsort 69,
400, 931, 1506.
— comites von: alle 1265. — Elisabeth,
canon. Gandersheim. — Gerhard (1974
1206) 390, 922, 928, 929, 931, 953
À., 954, 1019, 1196 u. 'A., 1148,
1180; 1199, 1900, 1967, 1424, 1631, 1659.
— Gerhard (1992 —1808) 958 u. À., 954,
1126 u. A., 1424, 1631, 1652. — Ludolf
(1964—74) 81, 195, 196, 390, (erso. 1291)
929, s. S. Ludolf, canon. Hild. — Wilbrand,
S. d. Ludolf (1267—'5) 178, 400, (erw.
1291) 981, s. Fr. Adelheid v. Adensen
(1291 —1304) 922, 1019, 1442 A.
Halto vgl. Denstorf, archidiac. — Hildes-
Lem, prepos., canon. — Oelsburg, prepos.
Hamburg, eL t Erich com. v. Holstein-
Schaum (1800) 1289. — hospitale
st. Spiritus, 875a, 1177.
Hameln, Ausstell ort 288. — st. Bo-
nifatii capitul. . prepos. Otto v.
Everstein (1978-80) 911, 526. decan.
Iohann (1269) 288. — von; Giso,
monach. Amelunxborn.
— 8. Hohenhameln.
Hamersleben, Kr. Aschersleben, Kloster
Hamme, Kr. Stolzenau, 488, 441, 753.
Hampe vgl. Escherde, v
Hancole, Hantele, Iohann, 8. Kd. Thetmar,
Adelheid, Grete, Gese u. Mathilde,
cives in "Lesse.
Handorf, Haddendorpe, Kr. Peine, 484
(S. 282, 254), 1851. — ecclesia 1851.
Hanense e. Hahnensee.
Hanke e. Iohanna.
Hankeusbüttel, Honekesbutle, XE».
en, p lebani : ungenannt (1295) 1045.
edrich (1807) 1
Honovergensis, Stadt: 81, 658, 659,
772, 930. Ausstellungsort 72, 110,
408, 404, 481 A., 658, 659, 676, 953,
987, 991, 1099, 1957, '1507. Geld 708,
1239, 1415. Stadtmauer 1627. curia
des Kl. Marienrode 1627. — adoocatus
92, 1957. mag. civium: Lambert
Bock «. Iohan Duvel (1276) 454. —
Hat, consules: 1847, 1627. Imminge-
rode, Hildebrand v.; Luciken; Mandels-
loh, Dietrich v.; Marquardi, Iohann;
Olrici fil. Heinrich; Pattensen, Bern-
hard «. Heinrich Y.; Stenhus, 'Iohann
u. Helmold v.; Thethardi, Luder S. d.
Iohann; Theze; :Waldmann, Arnold (1276)
454. — cives: Bock, Heinrich (1293)
987. Domo lapidea, Ioh. de (1296 —98)
1099, 1115, 1180. Dumeko, Eilhard
(1293) 987. Gehrden, Iohann v. (1298)
1180. Lübeck, Giseko v. (1296—98)
1099, 1180. Meyer, Bernhard (1298)
1180. Minden, Arnold v. (1296) 1099.
Nova civitate, Robert. de (1278) 498.
Oesselse, Friedrich v. (1293) 987. Pistor,
Reinhold (12908) 987. Rinteln, Her-
mann «. Dietrich v., Brd. (12981305)
1180, 1507. Scharrel, Arnold v. (1298)
1180. Sutor, Bertramm «wu. Walther
(1293) 987. Tedweghing, Konrad (erır.
1308) 1627. Vleminc, Reiner (erıe.
1302) 1347. — archediacon. Anno,
canon. Minden (1296) 1
— st. Egidii sacerd. Bartold (1293) 987.
— st. Georgii plebani: Warmann, ca-
non. Minden. (1264 — "T 72, 110.
Konrad (hier? 1989) 848
— Minoriten 830, 1729.
— hospitale st. Spiritus 1639.
— von: Iohann, canon. st. Mauricii Hild.
— Johann, scolast. st. Iohannis Hild.
— Insula apud s. Marienwerder.
Hanse s. Hahnensee.
Hanstein, -sten, Heinrich v., mil. (1272
—94) 804, 1008.
Hantele s. Hancole.
ar top Herbord «. Schw. Hilleke v.
Harber, Hert-, Hartbere, Kr. Burgdorf,
558, 587, 623, 972, '974, 1004.
villicus 628.
Harbke, Hert-, Herdbeke, von: Bruno
(1800) 1255. — Dietrich, s. Fr. Adel-
heid «. Kd. Iohann «. Mathilde, litones
st. Crucis Hild. (1984) 676.
Isen- ! Harbord s. Herbert.
| Hardogeen, Gisela v., geb. v. Adensen
(1291—94) 922, 1019.
Hardehausen
Hardehausen, Kloster, 121, 785.
Hardeko vgl. Engelbostel, v.
Hardenberg, Kr. Northeim, Ausstellungs-
rt 844. — von; Bernhard d. &., canon.
Hild. „ 8$. Brd. Bernhard d. j. (1303)
1491. — Dietrich, mil. (1272) 304. —
Hermann (1976—80) 436, 453, 537. —
Hermann, Brad. d. Bernhard , canon.
Minden. — Hildebrand, fam. Brd. d.
Bernhard (1803) 1421.
Hardessen s. Harsum.
Hareboldessen, Harboldessen, -dessem,
-tessen, wilst bei Eldagsen, 1148, 1465.
— von: Bertramm, mil. (1961— 1808)
22, 807, 1415, 1672, s. Bra. Wikbrand,
mil. (1261 — 1804) 22, 650, 687,
1126 u. A., 1181, 1967, wer 1406,
1415, 1442, 1690, 1458, 1459, dessen
S. Wikbrand, Hild. Ministerial
(1294 — 1304) 1013, 1458, 1459. —
Wilbrand (1801 — 1309) 1320, 1393,
1680.
Hary, Haringe, -rigge, -rige, im Amber-
gau, 585, 680, 690, 696, 883. — von:
Albert, fam. (1984 — 1807) 687, 810,
823 A., 1019, 1610. Bernhard (1984
— 94) 687, 1012. Heinrich (1264—1303)
76, 670, '885, 960, 1449. Margarete,
Mutter d. Heiurich (1290) 885.
Haringweskere, Heinrich, civis Hild.
Haryth vgl. Slengerdus.
Harkenbleck, ; Herkenblede, Kr. Hannover,
1
Harlessem, twüst sö. bei Hildesheim, 484
(S. 988, 239, 242, 248, 247, 255, 256,
257), 1159, 1524. — Bruno v. » cleric.
(1274) 890.
Harlingeberg, -gheberghe, -ligeborch,
-lingheburch, «ist bei Vienenburg, 926,
1143, 1414. advocatus ducis 438. —
von: Adelheid, Schw. d. Bruno, Frau
des mil. Randvicus (1309) 1681. Bal-
duin, S. d. Iusarius (1260—78) 12, 26,
489. Balduin, Brd. d. Insarius, u.
Wittwe Adelheid (erw. 1805) 1539, s.
S. Balduin mil. (1305) 1527, 1539,
dessen S. Balduin fam. (1305 — 09) 1527,
1681. Bruno (1305 —09) 1527 A,
1539 A., 1681. Heinrich, Brd. d. Bruno
(18(5 — 09) 1527 A., 1539 A., 1681.
Heinrich, S. d. Iusarius (1261— -97) 26,
489, 627 , 1143, (erw. 1305) 1539.
Iohann, Brd.d. Bruno (1305—09) 1527A.,
1539 A., 1681. Iordan, S. d. Iusarius
(1260— '97) 19, 26, 55, 489, 527, 1143,
(erw. 1305) 1539. Iusarius (1960) 19.
26, (erw. 1305) 1539. Widekind, S. d.
— Harerlah. 853
Iusarius a). a 26, 489, 527,
1148, (erw. 1805) 1
Harlingerode, Herlingeroih, Amt Harz-
Burg, 427, 550, 1109, 1167, 1712. Wald
enberg bei 1109.
p eben, Hersleve, sö. v. Halberstadt,
Klein- 884. — von: Friedri ich, fam. «.
Bertold, fam., Brd. (1805) 1520, 1525.
— Vgl. Kersleve.
Harste, Herste, Iohann v., mil. (1284 — 96)
689, 1059, 1199.
Harsum, Hardessem, -dissem, Kr. Marien-
burg, 94, 1112. — pleban. Bruno (1275)
‚418. — von: Bruno (1281) 585.
Bruno, canon. st. Crucis Hild. G. (1288)
799. Heinrich (1285) 782. Heinrich,
vicar. st. Crucis Hild.
Hartbert vgl. Cramme, v. — Kanne. —
Mandelsioh, v.
Hartesrode s. Hasserode.
Hartmann vgl. Brüggen, v. — Dudinge,
v. — Friso. — Laatzen, v. — Loccum,
monach. — Minden, v. — Pluder. —
Scaccesberg. — Scedenem, v. — Sill-
stedt, v. — Sulingen, v. — Westfeld,
v. — Wülfinghausen, prepos.
Hartwig (1277) 484 (S. 2929). — Vgl.
Beddingen, v. — Lengde, gograv.
Harvesse, Har-, Herwardissem, Amt
Vechelde, 484 (S. 231, 252).
Harz, Die Edeln des (1295) 1057.
Harzburg, Harthesburg, castellani 596.
— comites v.: Hermann w. S. Ludolf
(1269) 236.
Hascwinus s. Aschwin.
Hasede, Hasen, n. v. Hildesheim, 484
(S. 228, 230, 238, 239, 941, 947, 958)
11a 150. — von: Konrad (1984) 484
S
Hasenbalg, Konrad (1281) 484 (S. 238).
Hasserode, Hartesrode, Anno v. «. Iohann
v., milit. (1293) 981.
Hastenbeck, -beke, Wasmod v.,
(1306) 1581.
Hatbert vgl. Lutter, v vy.
Hateshusen, wüst b. Ottenstein, 848.
Hathewigis, Rotger, mil. (1269) 238.
Hattorf, Haddorpe, Kr. Osterode, 805.
Hause, vom s. Domo, de.
Havechorst, Havek-, Havikehorst, Forst
bei Achim, 81, 609, 1319
Havekenstede s. Hackenstedt.
Havelberg, epiecopii Heinrich (1280) 541.
Iohann (1291) 92
Haverlah, -lo, -la, E Goslar, 435, 632,
668, 1958, 1478, 1599, 1696. — von.
Iohann «. Giseko, Brd. (1304) 1478:
mil.
854
Haversvorde, Arnold v. (1997) 1125.
Hazeken vgl. Flacke.
Hebelinerode s. Ebelingeroth.
Hebenhusen s. Evensen.
Heberberg, Hever, Hevere, silva, bei
Lamspringe, 867, 1376.
Heckelighus s. Eggeling.
Heckenbeck, nw. v. Gandersheim, 537.
der Nienhagen bei 537.
Heddessem s. Eddessem.
Hedelendorpe s. Hallendorf.
Hedeninc, Greta (1281) 484 (S. 238).
Hedershusen, Hedegeres-, Hedeiereshusen
Ww. 8. 10. 8. Hetjershausen.
Hedwig, Hadvigis, Hedhew., Hadhew.,
Hathewigis, vgl. Emmern, v. — Len-
kener. Ravensberg, com. v.
Schwanebeck, v.
Heere, Herre, Here, Herro, Kr.
burg, 484 (S. 955), 976, 1083.
1401, 1402, 1562. Klein- 98. — sa-
cerdos (allgem.) 1025. — von: Arnold,
mil. (1272 — um 1283) 297, 670. Ber-
told (1303) 1449. Kilhard, monach.
Ringelheim. Heinrich, mil. (1271 —
um 1283) 275, 281, 670. Konrad, mil.
(1269) 232. Ulrich, mil. (1275 — 79)
415, 510
Heersum, Hedere-, Heder-, Hederikossen,
-kissen, Hederecsen, -sum, Kr. Marien-
burg, 232, 979a, 1468, 1494, 1555,
1725, 1726. — vicepleban. Iohann (1293)
979a. — civis: Dietrich Helmersum
(1810) 1726.
Heerte, Herte, Amt Salder, 590.
Hegerdhorp s. Hordorf.
Heghelhardi s. Engelhardi.
Heydcamp, der 655.
Heide, Heidene, Paganus, Bernhard, mil.
(1294— 1309) 1010 A., 1175, 1609, 1610,
1695, s. Ss. Dietrich «. Hermann (1307
—09) 1610, 1695, und Bernhard, canon.
st. Iohannis Hild. Bernhard, fam.
(1282) 612.
Heideke vgl. Becker. — Bere.
Heidenreich, Heith-, Heidhenrieus, in
Eitzum (1284) 484 (S. 244). — in Lus-
beke (1984) 484 (S. 245). — Vgl. Hot-
jershausen, v. — Hildesheim, st. Andr.
archidiac., st. Godeh. monach. —- Knie-
— —
Marien-
Gross-
stedt, v. — Lauterberg, com. v. —
Lucklum, v. — Minnigerode, v. —
Sulingen, v.
Heidenrici, Hedenr., Adelheid (1277) 484
(S. 228). — Mighe (1281) 484 (S. 238).
Heidenrigzingi, Heinrich w. Iohann, Bra.
(1293) 971.
Heiersche, Frau (1282) 623.
Haversvorde — Heiningen.
Heiershusen s. Hetjershausen.
Heyersum, Hoiersem, Hoyersen, Kr.
Gronau, 80, 81, 484 (S. 229), 921,
1409. — von: Bernhard, eivis Hild.
Bertold, s. Fr. Lucchardis, s. Brd.
Heinrich «. Iohann mit Fr. Margarete,
cives Hild. Bertold (um 1264) 81.
Bertramm, monach. st. Godeh. Hild.
Beteco, civis Hild. Heinrich, S. d.
Iohann, canon. st. Barthol. Hild.
Heinrich Mm 484 (S. 228, 245).
Heygerdal, das,
Heylewi, re (1284) 484 (S. 244).
Heiligendorf, Hilleghondhorp, Kr. Fallers-
Leben, rector ecclesie Iohann (1307)
596
Heiligen Geist, v., s. Spiritu sancto, de.
Heiliges Land 380, i16] 888, 1252, 1495,
1496, 1500, 1501, 1509.
Heimburg, Heinborch, -burch, von: Anno,
mil (1977) 478, (erw. 1997) 1164.
Anno, fam. (1277—1308) 473, 1451,
1678, s. Fr. Kunigunde v. Warberg
(130308) 1451, 1678. Heinrich od.
Heino, mil. (1277) 473, (erw. 1997)
1164. Heino, fam. (1277) 473.
Heymo, Engelhard gen. (1286) 753.
Heymstede s. Himstedt.
Heinde, Henedhe, Henethe, Ar. Marien-
burg, 124, 196, 158, 311, 407, 907,
20 1409, 1600. area Duvenberch bei
40
Heinholz, Hen-, Heinholte, Wald bei
Nienstedt Kr. Gronau, 1700, 1701, 1711.
Heiningen, Henige, Hennige, Henigghe,
Heninge, Heninhe, Kr. Goslar, Aus-
stellungsort 479. — pleban. Dietrich
(1299—1300) 1227, 1274.
— Kloster st. Petri et Pauli 17, 84,
123, 134, 150, 160, 169, 170, 194, 995,
267. 332) 359. 358, 414, 464. 465, 476,
479, 480, 490, 497, 499, 500, 502, 541,
672, 816, 838, 840, 956, 1085, 1086,
1168, 1170, 1420, 1435, 1467, 1493,
1497, 1499, 1658, 1706. camera 358.
— prepositi ; (allgem.) 1467. Iohann
(1261) 17. Gerlach (1266—69) 135,
225. Friedrich (1273—78) 332, 359,
358, 414, 464, 465, 479, 480, 489, 490,
497, 499, 500, 502. Ulrich ? (1284)
672, quondam (1289) 834. Heinrich,
pleban. in Rhoden? (1290) 889. Iohann
(1292) 956. C. (1298) 1170. Friedrich
(1301) 1312. Heinrich (1304) an
1493. Balduin (1808) 1658. —
risse: Adelheid (1273-78) 832, E
358, 479, 502. Sophie (1292) 95
Heinrich,
Heininkessem — Heinrich.
Adelheid (1808) 1467. Mathilde (1808)
1658. — cameratura 1420. — cantrix
ungenannt (1804) 1407. — custos,
custodia 1420. ungenannt (130%) 1467.
— sorores: 1170. Luckardis u. Ma-
thilde v. Hessen, Schw. (1306) 1568.
— procuratores: Iohann v. mag. Her-
mann (1277) 480. — capellan. prepos.
Hermann (1273) 352. — scolaris prepos.
Otto v. Horneburg (1275) 414. —
fratres conversi ; Altenrode, Dietrich v.
(1273) 359. Bodo (1990—98) 889, 1170.
Dietrich (1290) 889. Hildebrand (1990)
889. Iohann (1290) 889. Krakau, Heinrich
v. (1273) 352. Mahner, Iohann v. (1292)
956. Titmar (1292) 956. Werle, Iohann
v. (1278) 352. — campanarius : 1467.
Heininkessem, Ludolf v., fam. (1264) 70.
Hein-, Henricus, Heno, Heino
(um 1964) 81. — (1964— 65) 82. —
(1270) 254. — (1277) 484 (S. 226). —
S. d. civ. Hild. Giso (1292) 962 —
S. d. Meinerd (1282) 623. — S. d.
Thitburg (1268) 187. — S. d. Ulrich
(1277) 94 (S. 231). — S. d. Ulrich,
cons. in Hannover. — Brd. d. Detmar
(1300) 1291. — Brad. d. Dietrich (1283)
633. — Brd. d. Iohann (1270) 258. —
Brd. d. dap. Anno (um 1260) 7. —
clericus (1263) 47. — pincerna s. v.
Meienberg. — villicus in Harber (1282)
623. — villicus in Dinklar (1264) 61.
— villicus in Söhlde (1277) 484 (S. 281,
251, 252). — lito des Kl. Wöltingerode
(1308) 1632. — in Bledeln (1277) 484
(8.250). — in Bonstede (1277) 484
(S. 281). — in Bültum (1284) 484
(S. 245). — in Eitzum (1277) 484
(S. 255). — in Grasdorf (1977) 484
(S. 250). — Vgl. Acco. — Achem, v.
— Adenem, v. — Ahrbeck, v. —
Alfeld, v. — Amelunxborn, infirm. —
Anhalt, v — Area, de. — Asel, v. —
Awenstede, pleban. — Baddecken-
stedt, v. — Bavenstedt, v. — Baren-
rode, v. — Barfelde, v. — Barienrode,
v. — Barkevelde, v. — Beinum, v. —
Bekemeyger. -- Benstorf. — Bere. —
Berkenstein, v, — Berkum, v. — Bern-
hardi. — Bertrammi. — Betheln, v. —
Bettmar, v. — Blankenburg, com. v.
— Bledeln, v. — Blese. — Bock. —
Bockfell. — Bönnien, v. — Bol. --
Boneke. — Borna, v. — Bortfeld, v.
— Brandesle, v. — Braunschweig,
advoc., st. Cyriac. prepos., rector scol.,
st. Martini pleb., dux, capell., dap.
ducis. — Bremen, decan., v. — Brökel,
855
v. — Brü ggen, v. — Bruningi. —
Budellus. — Bundezen. — Burgdorf,
v. — Buzhardus. — Campe, v. —
Cantelsem, pleb., v. — Cattenatedt, v.
— Cellario, de. — Cimiterium, juxta.
— (Colve. — Cramme, v. — Cure. —
Dankolfi. — Dassel, v. — Dehnsen, v.
— JDetberrode, v. — Diabolus. —
Dinklar. — Dives. — Dodenborch, v.
— Dörnten, pleb., v. — Domo, de. —
Dorstadt, nob. v. — Drondorf, v. —
Dus. — Edden, v. — Einbeck, decan.
— Eilem, v. — Einum, v. — Elbe,
v. — Eldagsen, pleb. — Elie. — El-
missen, v. — Elze, archidiac. — Elze,
y. — Emmerke, v. — Engelhardi. —
Escherde, pleb., prepos., sacerd. —
Eschershausen, pleb. — Espelkamp, v.
— Essem, v. — Everstein, com. v. —
Faber. — Feldbergen, rect. cap. —
Flacke. — Förste, v. — Frankenberg.
— Freden, v. — Friso. — Ganders-
heim, can. — Garbolzum, v. — Gei-
telde, v. — Gestorf, v. — Giesen, v
— Qigas. — Gleichen, v. — Glei-
dingen, pleb. — Goddesmann. —
Göttingen, pleb. — Goltern, v. —
Goslar, Frankenb., propos., Neuwerk,
prepos., st. Iacobi pleb. — Graculus.
— Grif. — Grube. — Guntering. —
Gustedt, v. — Hachem, vicepleb. —
Hakelenberch. — Halberstadt, st.
Marie scolast. — Hallendorf, v. —
Hanstein, v. — Hary, v. — Haring-
weskere. — Harlingeberg, v. — Har-
sum, v. — Havelberg, episc. — Heere,
v. — Heidenrigzinge. — Heyersum, v.
— Heimburg, v. — Heiningen, prepos.
— Heyzing. — Herberge, v. — Hidde-
storf, v. — Hildeburgis. — Hildesheim,
civis, st. Lamberti pleb , episc., canon.,
vicar., st. Barthol. thesaur., st. Crucis
capell. prepos., fam., serv. prepos.,
eustos, vicar., st. Godeh. monach.,
advoc., st. Iohann. decan, st. Mar.-
Magdal. prepos., convers., st. Michael.
monach. — Hilwordingerode, pleb. —
Hitzacker, v. — Hoheneggelsen, v. —
Hohenhameln, v. — Hohnstedt, v. —
Hoycing. — Hoye. — Holeke. — Holle,
v. — Holtnicker. — Homburg, nob. v. —
Honstat. — Hopperludinch. — Horbere,
v. — Hornhusen, v. — Howardi. —
Hüddessum, v. — Hut. — Iburg, v
— leinsen, v. — lerze, v. — Ilsen-
burg, abb. — Immeken. — Ingeleben,
v. — Kaiser. — Kegel. — Kemme, v.
— Kerstelig. — Kerstouingb. —
856
Kissenbrück, v. — Eniestedt, v.
Künigslutter, prepos. Kolit. —
Krakau, v. — Lafferde, pleb, v. —
— Lamspringe, cust, sac. v. — Las-
corph. — Lehndorf, v. — Lengde, pleb.,
v. — Lesche. — Linde, v. — Lintblo.
— Lippoldsberg, prepos. — Longus.
— Luderi. — Ludolfii — Lübeck, v.
— Machtsum, v. — Magnus. — Mah-
lum, v. — Mains, archiep. — Mans-
feld, com. v. — Marcolfi. — Marien-
rode, prepos — Mecklenburg, com. v.
— Meybom. — Meienberg, v. — Men-
zinge. — Merseburg, episc. — Minden,
custos, v. — Moysinch. — Molendi-
narius. — Monte, de. — Mortificator.
— Mulmke, sac, v. — Neitsing. —
Nette, v. — Neuenkirchen, archidiac.
— Niebur. — Niendorf, prepos., v. —
Niger. — Noicinghe. — Odingerod, v.
— Oesel, episc. — Offenie. — Ohlen-
dorf, v. — Ohsen, v. — Oldershausen,
v. — Olriei. — Osterhof. — Osterode,
pleb., v. — Paderborn, v. — Pape. —
Pattensen, v. — Pistor. — Plaz. —
Preco. — Pullus. — Rasehorn. —
Rautenberg, v. — Ravensberg, offic.
comit. — Reden, v. — Regenstein,
com. v. — Reimberti. — Reinboldi. —
Reinfridi. — Rhoden, v. — Richeidis.
— Riechenberg, prepos. — Rikece. —
Rikolfi. — Ringelheim, prepos., custod.
— Rodere. — Rodoston. episc.
Rolant. — Rorssem, v. — Rosenthal,
v. — Rottorf, v. — Rowerdossen, v.
— Rudolf. — Rufus. — Ruschepe, v
— Salder, v. — Salzgitter, v.
Sarstedt, sac. — Schalksberg, v
Schladen, com. v. — Schmedenstedt, v.
— Schönekind. — Schwalenberg, com.
v. — Schwiecheldt, v. — Scorsten. —
Seesen, pleb. — Segebodinghe.
Seyne, v. — Seinstedt, v. — Seminator.
— Sigeringhe. — Slage. — Sledorn.
— Smedershusen, v. — Söhlde, v. —
Solschen, v. — Sossmar, v. — Specht.
— Speneken. — Spiring. — Spiritu,
de st, — Stapel — Steinberg, v. —
Steinwege, v. — Stephano, de st. —
Steterburg , prepos. — Stochrot. —
Stóckheim, v. — Storm. — Stromberg,
v. — Subache. — Surdus. — Svaf. —
Tapetarius. — "Theatrum, iuxta.
Tilen. — Top. — Tossem, v. — Trient,
episc. — Trobe. — Uehrde, v.
Uelzen, v. — Uppen, v. — Vahlberg,
pleb. — Valkenstein, com. v. — Varen-
Heinriei — Hembere.
berti. — Volcidis. — Volksen, v. —
Waldenstedt, v. — Wallmoden, v. —
Wege. — Wehmingen, v. — Wenden,
v. — Wendhausen, v. — Werle, v. —
Westfal. — Westorf. — Wideshusen,
v. — Wienhausen, prepos., convers. —
Wilde. — Wilhelminghe. — Wöhle, v.
— Wiüllersheim, v. — Wohldenberg,
capell, com. v. — Woldenberch. —
Woldunberi — Wirisbergholzen, v. —
Wülfinghausen, v. — Wulfgrove.
Heinrici, Iohann (1284) 484 (S. 245).
Heinum, Heynem, $2). e. Gronau, 1688.
Heiseco vgl. Hildesh. im, st. Andr. canon.
Heisede, Hesede, n. e. Gronau, 623, 787?
Ausstellungsort 85.
Heiso vgl. Rintflesch.
Heissum, Kr. Goslar, capella 1626.
Heitwicus s. Peine, v.
Heyvordinge, Dietrich «. Willikin v.,
Brd. (1997) 1136, 1137.
Heyzing, Heinrich «. Ss. Heinrich, Ber-
told, Eberhard «. Iohann (1985) 410.
Hekelingen s. Häcklingen.
Heldelendorpe s. Hallendorf.
Helembert (um 1264) 80. — Vgl. Hildes-
heim, st. Mauric. canon.
Helemburg rgl. Carpentarius.
Helene egi. Braunschweig, duc.
Helfta, bei Eisleben, 1510. — Kloster
1510.
Helie s. Elie
Heligvigis "ie 484 (S. 248).
Helleka s. Olrici.
Hellemann u. Fr. Adelheid d litones d. Kl.
Wöltingerode (1308) 1
Helmarshausen, Hahn rarlechnsen, Klo-
ster 150.
Helmersen, Elmere, Melmerc, Kr. Marien-
burg, 471, 580, 5934, 595, 610.
Helmersum, Dietrich, civis in Heersum.
Helmich egi. Werdinghusen, v
Helmold egi. Advocati. — Eckehardi. —
Hildesheim, civis, advoc. prepos., st.
Barthol. custos. — Lapidea domo, de.
— Ludolfi. — Peine, v. — Rotifex.
Helmstedt, Helmenstede, 105, 926, 1164.
Geld 1483. — ron: Konrad (1273—82)
821, 616. Konrad, civis Braunschweig,
Altstadt. Luder (1283) 616.
Helmwardeshusen s. Helmarshausen.
Holperde, wüst b. Sarstedt, 715, 1382.
Helvede s. Elbe.
Helwicus, Bra. d. vill. Iohann in Kemme
(1986) 768. — S. d. Margarete (1275)
42
holz, v. — Villice. — Vinke. — Vol-| Hembere s. Emmern.
Hemdesdore — Hermann. 857
Hemdesdore, Hemedesdore u. s. tw. a.
Himmelsthür.
Hemgehusen (?) 484 (S. 227).
Hemmendorf, -dorpe, 1014, 1296.
Hengellardi s. Engelhardi.
Heningesen s. Häni
Henning, lito d. Kl. 'oltingerode (1808)
1682. — Vgl. Arnoldis. — Bodendike,
v. — Motteken. — Romessleve, v
Heno, Heino s. Heinrich.
Herberghe 1291. — von: Heinrich, mil.
(1305) 1554.
Herbernessen 20.
Herbert, Harbord, Herbord (um 1264)
81. — «. S. Iobann (um 1264) 81. —
Vgl. Clericus. — Drispenstedt, v. —
Feretran. episc. — Gandersheim, canon.
— Gestorf, v. — Hapenhorst.
Herdbeke s. Harbke.
Herdigessen, -dingessen, wnbestimmt, 81.
Hereges-, Hergershusen s. Hetjershausen.
Herford, Stadt, consules 63.
— Stift 33. — canon. Iohann subdiac.
(1264) 63.
Herinicus vgl. Hildesheim, st. Godeh.
monach.
Herkelen s. Lapicide.
Herkenblede s. Harkenbleck.
Herkenvelde, Iohann v., fam. (1281) 584.
Herlingeroth s. Harlingerode,
Hermann (1277) 484 (S. 259). — cleric
(1268) 198. — lito episc. (1305) 1522-
— u. S. Hermann (1277 —84) 484
(S. 245, 253, 254). — socer Iutte
(1277) 484 (S. 231). — S. d. Gertrud
u. d. Konrad, lito d. Kl. Lamspringe
(1808) 1660. — S. 4. mag. civ. .Hild.
Albert (1264) 72. S. d. Ludwig,
civis Braunschw. — - Brd. d. Iohann
(1983) 683. — Witte des (1277) 484
(S. 231, 252). — in Eitzum (1277) 484
(S. 955). — in Ingeln (1277) 484 (S.
950). — in Lafferde (1277) 484 (S. 253).—
villic. st. Crucisin Hoheneggelsen (1274)
369. — villic. st. Crucisin Lafferde (1986)
768, (er. 1301) 1805. — Vgl. Adenes.
Ibus. — Algermissen, v. — Aschers-
leben, sac. — Barenrode, v. — Ba-
tenben. — Bavenstedt, v. — Betheln,
v. — Berteken. — Bertrammi. —
Blankenbnrg, com. v. — Bledeln, v. —
Bochede, v. — Bock. — Bockfell. —
Bodeker. — Boldensele, v. — Branden-
burg, march. v. — Braunschweig,
Kathar.-Kirche, capell., notar. ducis.
— Grüggen, pleban. — Carpentarius.
— Clivo, de. — Cnobbe. — Corrigia.
— Cuccensis. — Curia, de. — Dam-
mone, de. — Dassel, com. v. — Deers-
heim, v. — Dingelstedt, v. — Dinklar,
v. — Dömten, v. — Dryhovet. —
Dudinge, v. — Düngen, v. — Eber-
holzen, pleb., vicar. — Eico. — El-
dagsen, vy. — Ellesse, v. — Elmissen,
v. — Emmerke, v. — Evecen. —
Frenken, v. — "Gandersheim, Y. —
Garmissen, v. — Gleichen, v. — Goslar,
Dom, decan., st. Georg. prepos., forens.
pleb. — Gowisch, v. — Grelle. —
Gronau, v. — Grote. — Gümmer, v.
— Gustedt, v. — Halberstadt, episc. "
prepos., st. Marie scolast. — Harden-
berg, v. — Harzburg, com. v. — Heide.
— Heilewi. — Heiningen, procur. —
Hetjershausen, v. — Hilbrechtshausen,
v. — Hildesheim, notar. urbis, st. Lam-
berti pleb., epise. vicar., st. Andr.
canon., st. Barthol. prepos., st. Crucis
can., st. Godehard. abbas, monach.,
Mar. Magd. convers., st. Michael. prior,
mon., st. Mauric. vicar., v. — Himmels-
thür, v. — Hodenhagen, v. — Hoye.
— Holthusen, v. — Holtnicker. —
Honestus. — Ilde, v. — Immenrode,
pleb. — Indagine, de. — Ingeln, v. —
Insanus. — Klauen, sac. — Klint. —
Koldingen, v. — Lafferde, v. — Lam-
springe, v. — Lapicida. — Lecherling.
— Lepel — Ludewici. — Lühnde,
archidiae. — Minden, decan. — Mo-
lendinarius. — Morum, v. — Nienburg,
abbas. — Nienstedt, pleb. — Northolz,
v. — Novus. — Novus civis. — Oelper,
v. — Ohsen, v. — Oldershausen, v. —
Opilio. — Osterhof. — Paderborn, v.
— Persec. — Persicus. — E yrmont,
com. v. — Pistor. — Poppenburg, v
— Puntrogge. — Ratzeburg, episc. —
— Reinboldi. — Reinfridi. — Riddags-
hausen, abb. — Ringelheim, prior,
custod. — Rinteln, v. — Rove. —
Sambleben, v. — Sambmesem, v. —
Sapiens. — Sarstedt, v. — Scherm-
beck, v. — Schilling. — Schönekind.
— Schönhals. — Schwerin, episc. —
Syconis. — Stapel. — Stedere, v. —
Steinberg, v. — Stemmen, v. — Stric.
— Suring. — Tilia, de. — Uppen, v.
— Uppenvelde. — Ursleve, v. — Vin-
kelere. — Vöhrum, v. — Volksen, pleb.,
v. — Warberg, v. — Wienhausen,
convers. — Winzenburg, pleb. — Wöl-
tingerode, capell — Wohldenberg,
com. v. — Woldenberch. — Wolfen-
büttel, v. — Wuke. — Wulverammi.
Hermanni
508
Hermanni, Iohann (12777) 484 (S. 226, 955).
Hermanninhe, Iohann (1284) 484 (S. 244),
wohl gleich dem Vorherg.
Hermendrudis vgl. Irmtrud.
Hernem, bei Müllingen zu suchen, oder
Herven, woher das Erbenholz? 484
(S. 250).
Herre, Herro s. Heere.
Hersenmole, die, bei Escherde? 81.
Hersleve s. Harsleben.
Herste, aqua 1425.
— 8$. Harste.
Herte s. Heerte.
Herwardessen s. Harvesse.
Herwig vgl. Hildesheim, st. Godeh. monach.
— Nutzen, v.
Herzberg, Hertesberch, -berge, castrum
811. — von: Bertold (1301) 1344
Lippold (um 1264) 81.
Herzo vgl. Barum, v
Hesbeke s. Esbeck.
Hesc, locus, wüst b. Drote, ob Heisede?
87.
Hessen, Hesnem, nobiles von: (1286)
666A., (1807) 1611. — Dietrich, Brad.
d. Ludolf, canon. Halberstad. — Ger-
trud, T. d. Iohann, canon. Quedlinburg.,
ihre Schw. Luckard u. Mathilde sorores
in Heiningen. — Johann (1266 — 95)
135, 230, 1060, (erw. 1807) 1606. —
Ludolf, Brad. d. Iohann (1295— 1807)
1060, 1062 A., 1256, 1520, 1606.
Volrad, S. d. Ludolf, canon. Halberstad.
Hethelenthorpe s. Hallendorf.
Hethessen, Arnold v. (1264— 606) 72, 146.
Hetjershausen, Hedheiers-, Hetheieres-,
eders-, Hedegeres-, Hergers-, Heiers-,
Hedheger-, Hereges-, Hethegeris-, He-
debers-, Heddershusen, von: Andreas,
S. d. Heidenreich (1280—96) 526, 771,
851, 1081, 1082 u. A. —- Dietrich, S.
d. Heidenreich (1266—96) 122, 526,
851, 902, 903, 1082. — Heidenreich,
mil. (1264 — 95) 71, 170, 317, 373, 874,
378, 410, 526, 585, 727, TTA, 819, 848,
851, 1021, s. S. Heidenreich SCIV. (1966)
122. — Hermann, S. d. Heidenreich
(1980 - 89) 526, 851. — Li ppold, Zrd.
d. Àndreas (1980 — 1809) 526, 908, 1082,
1419, 1708.
Hetle, wiüst bei Schaden, 1420.
Heusdorf, Husdorpe, nö. v.
Kloster, 150.
Hevensen, Hevenhusen s. Evensen.
— Hevenhusen, :ciüst bei Mechtshausen
u. Rhüden, 271, 1100.
Hiddekestorpe s. Egestorf.
Hiddestorf, -thorp, -torpe, von: Dietrich,
Apolda,
— Hildesheim.
mil. (1266 .—69) 138, 181, 203, 239. —
Heinrich (ert. um 1264) 80. — Hein-
rich, canon. st. Maur. Hild. — Kono,
mil. (1267) 181.
Hildebert vgl. Seinstedt, v.
Hilbrechtshausen, Hildebechteshusen,
Iohann w. Hermann v. (1285) 706.
Hildebold vgl. Wunstorf, com. v.
Hildebrand, Brand, Brendeke, -co, Hille-
brandus (1971) 484 (S. 248, 253).
in Bültum (1277— 84) 484 (S. 932, 245).
— in Müllingen (1284) 484 (S. 244).
— Vgl. Adenstedt, v. — Berkum, v.
— Bisperode, pleb. — Bokesrode, v. —
Bonstede, v. — Braunschweig, st. Cyr.
canon. — Brüggen, v. — Burmester.
— Dammone, de. — Drispenstedt, v.
— Eime, v. Eldagsen, capell.
— Freden, v Y. — Hardenberg, v —
Heiningen, frat. — Hildesheim , st.
Andr. canon., st. Godeh. abb., monach.,
st. Mauric. decan. — Immenrode, v
Linde, v. — Longus. — Monachus.
Storm. — Uppen, v. — Uslar, v.
Walhausen, pleb. — Wallmoden,
— Wöltingerode, prepos.
Hildeburgis, Hilleburgis, Heinrich (1309)
1705. — Vgl. Cramme, v. — Stein-
berg, v
Hilderände vgl. Barrienrode, v.
Hildemar, Hillemarus (1288) 799. — ad-
vocatus (1268) 190. — Vgi. Oberg, v
— Oebisfelde, v.
Hildericus vgl. Dorstadt, prepos.
Hildesheim.
I. Stadt 94, 98, 246, 266, 306, 315, 363,
979, 451, "545, 642, 658, 718, 730, 849,
915, 937, 1045, 1136 u. A., 1231, 1285,
1470, 1699. — clerici in der 946, 306,
1030, 1082, 1087, 1041, 1042, 1051;
1053, 1063, 1064.
— Ausstellungsort 3, 19, 23, 32, 34,
41, 47, 49, 54, 57, 61, 62, 68, 74, 75,
6, 88, 90, 92. 95, 97, 98, 108, 107,
114, 116, 117, 118, 195, 196, 143, 146,
155, 162, 163, 187, 198, 197, 203, 205,
208, 212, 213, 214, 215, 216, 217. 220,
999. 994. 925. 226, 234, 285, 244, 245,
246, 247, 948, 249, 250, 251, 252, 253,
955, 257, 959, 269, 966, 974. 271, 279,
980, 284, 286, 987, 292. 298; 300, 301,
308, 308, 310, 330, 335, 836, 337, 388,
341, 344, 948, 350, 351, 354, 855, 361,
369, 363, 387, 398, 394, 395, 396, 402.
405, 406, 407, 499. 495, 430, 431, 444.
441, 449, 450, 451, 452, 459, 464, 466,
467, 472, 477, 478, 480, 481, 482, 486,
—
Vv.
Hildesheim.
489, 491, 492, 495, 499, 505, 507, 510,
512, 514, 519, 595, 530, 582, 538, 543,
547, 550, 551, 559, 558, 555, 561, 569,
563, 564, 567, 568, 572, 573, 575, 577,
578, 579, 582, 583, 584, 589, 599, 593,
595, 597, 600, 601, 608, 606, 608, 610,
615, 618, 619, 620, 622, 636, 637, 688,
689, 649, 643, 644, 645, 648, 649, 652,
653, 654, 657, 663, 668, 671, 673, 674,
676, 680, 686, 688, 693, 694, 697, 699,
700, 701, 707, 708, 710, 716, 718, 790,
791, 728, 730, 731, 785, 787, 745, 748,
759, 755, 757, 758, 759, 760, 761, 768,
764, 768, 769, 770, 774, 776, 779, 781,
783, 788, 789, 791, 793, 794, 798, 799,
803, 804, 805, 806, 807, 814, 815, 816,
822, 825, 827, 828, 832, 834, 836, 837,
839, 842, 843, 845, 846, 847, 849, 850,
852, 868, 855, 856, 857, 859, 861, 863,
864, 867, 876, 881, 889, 883, 885, 907,
908, 912, 915, 916, 917, 918, 930, 935,
936, 937, 939, 948, 951, 957, 962, 970,
972, 973, 975, 977, 978, 979, 982, 984,
935, 994, 1002, 1004, 1006, 1013, 1021,
1031, 1032, 1036, 1066, 1070, 1079,
1085, 1094, 1095, 1097,
1103, 1104, 1113, 1136,
1143, 1145, 1149, 1154,
1169, 1173, 1188, 1198,
1999, 1931, 1935, 1944,
1970, 1979, 1280, 1981,
1320, 1321, 1322, 1328,
1345, 1357, 1859, 1969,
1386, 1393, 1495, 1497,
1436, 1440, 1444, 1445,
1479, 1480, 1481, 1486,
1495, 1496, 1500, 1505,
1595, 1528, 1532, 1585,
1549, 1553, 1560,
, 1600,
1663, 1679 a, 1694, 1699,
1729.
— Topographisches (vgl. auch Neu-
stadt und Dammstadt): urbs 623, 1068,
1206, 1233, 1268. — Stadtmauer 1664.
— Stadtbefestigung 568, Stadtmauer
797. — Stadtgraben 1304. — Markt
1390, 1437, 1445. — Alter Markt 1202;
in den Hoken 820, 1203; Fischbänke
820, 1480; Fleischbünke 1445. — Stadt-
tore 628, 766. — Kreuztor 941. —
valua Montis 1409. — Ostertor, valua
orientalis 462, 1275, 1487, 1438, 1498.
— valua st. Pantaleonis 693, 1098. —
Brücke 623. — Papenbrücke 600, 639,
641, 642. -— steinerne Brücke 849. —
Brühl 114, 948, 1074, 1288, 1341. —
Friesenstrasse 760, 761, 781, 89, 1674.
859
— Hoher Weg 1077, 1840, — Hoken,
in den 820, 1208. Kreuzstrasse 889. —
Neue Strasse, nova platea 16083. —
Oltböterstrasse, platea renovatorum
1331, 1353. — Sack 1664. — Scheelen-
strasse, lusca platea 623. — Schuh-
strasse 1340, 1390. — Vor der Stadt:
Alter Fischteich 213. — Botterborne
686, 769. — Garten 34. — pomerium
episcopi 629, 718, 1348. — lacus versus
occidental. partom ecclesie st. Barthol.
1656. — Steingrube, vetus lapicidina
94, 1590. — parvi lapides 1028.
Viehweide 44.
— Kirchen 8327 À.
Dom 62, 68, 464, 749, 750, 751, 767,
1082, 1044. — chorus 153, 154, 155,
325, 405,628, chorus st. Godehardi 855.
— sepulcrum st. Godehardi 751, 993.
— Kronleuchter 480, — dormitorium
623, custos des 628. — refectorium
836. — capitolium 783. —
Paradies 419. — Kleines Paradies
1396. — fabrica 750, 767. — cami-
nata episcopi apud turrim 222. —
hospitale 606, 623, 814, vgl. Iohannis-
stift. — Domschule 862. — Altäre:
st. Andree 311, 407, 628; st. Catha-
rine 153, 154, 155, 213, 301, 574. —
Vicarien 5, 153, 154, 155, 311, 430,
vicarii s. unten. — Acmter s. unten.
st. Lamberti s. Neustadt.
st. Mathie 1135, ob nicht doch zu
Goslar zu nehmen?
st. Nicolai s. Dammstadt.
Vgl. die übrigen unter Stifter u. Klöster.
— capelle:
cap. episcopi 1245.
st. Aegidii 1102.
st. Anne et Elisabeth s. Krouzstift.
st. Catharine 1581. — sacerdos Ludolf
(1293) 995.
— 8. Moritzstift.
st. Iacobi 940.
st. Lamberti 829.
st. Marie Magdalene 103.
st. Stephani 405. — sacerd. (allgem.)
405.
— hospitale:
st. Catharine vor dem Ostertor 245,
260, 462, 575, 1203. — provisor
Heinrich v. Addenem (1270) 245.
Vgl. die übrigen bei Kitchen und Stifter
u. Klóster.
— Einzelne Häuser:
domus consulnm 1409. — aula episco-
palis 177. — palatium episcopi 680,
686, 752, 769, 994. — tresecamera
episc. 629. — Bischofsmühle 849,
850, 915. — Münze 51b, 628, 850.
— Haus des bisch. Miünzmeisters
105. — Badestube, stupa 128, 628,
— gen. Dicdamp 1531. —
gn. "Meienberg 849. — curie: des
ompropstes 88, 325, 895; der Dom-
herrn Herm. v. Dassel 728, Lud. v.
Hallermund 600, 641, 642, Ioh. v
Oberg 1071, Lip . Y. Stockem 850,
Ioh. Volemari 213; des Kreuzstiftes
61, 306, des Propstes dieses 685;
der Dominikaner 766.
— Währung, Geld 14, 68, 142, 187,
292, 368, 369, 411, 418, 462, 477, 483,
484 (S. 248, 955), 542, 544, 559, 558,
634, 635, 640, 646, 669, 675, 685, 700,
706, 710, 782, 784, 768, 852, 906, 990,
998, 1029 A., 1028, 1075, 1099, 1105,
1187, 1198, 1919, 1999, 1308, 1409,
1458, 1467, 1471, 1487, 1552, 1638,
1656, 1687, 1699.
— Stadtvogtei 515, 1569, 1693.
— monetarius episcopi 381, 1008.
— thelonearii, Zoll 245.
Iohann (1268 — 73) 212, 215, 282, 283,
834.
Arnold (1286) 764, 766.
— Aemter, Innungen:
lapieidarum, carpentar., fabri 862. —
Knochenhauer 406. — Leineweber
952. — Schuhmacher 302. — Wurst-
macher 406.
— magister civium:
Albert (1264) 72.
— notarius urbis:
Hermann, consul (1295) 1038.
— Rat, consules: 93, 115, 260, 305,
515, 549, 568, 685, 621, 641, 662, 792;
766, 890, 891, 860, 871, 921; 940, 941,
948, 996, 1018, 1082, 1097, 1088, 1039,
1041, 1049, 1043, 1044, 1045, 1050,
1051, 1059, 1088, 1084, 1057, 1060,
1063, 1064, 1065, 1068, 1077, 1119A.,
1175, 1202. 1203, 1205 A. 1209, 1215
, 1225, 1283, 1288, ' 1881, 1339,
1340, ' 1366, 1398, 14024., 1480, 1437,
1438, 1512, 1551, 1601, 1629, 1664,
1674, 1699.
Hermann, notar. urbis (1295) 1088.
Uppen, Hildebrand v. (1305) 1512.
— cives, burgenses 32, 44, 125, 126,
158, 168, 235, 959, 825, "368, 462, 468,
545, 575, 645, 680, 728, 759, 764, 818,
849, 850, 915, 1005, 1009, 1010, 1039,
1036, 1037, 1038, 1041, 1042, 1043, 1044,
1050, 1051, 1053, 1057, 1060, 1063,
Hildesheim.
1064, 1065, 1068, 1211, 1254, 1386,
1398, 1587, 1601.
Aero, Iohann %. Fr. Adelheid (1289)
Ambrosius (1306) 1
peer a (1928-83) 424, 658,
— Johann iun. (1975) 424
Berstelhede, Iohann (1291) 941.
Bocvel, Heinrich (1273— 76) 334, 395.
— Hermann (1279—81) 619, 549.
— lIohann (1806) 1580.
Brüggen, Bertold v. (1275) 419.
— Eilhard (1266 — 1807) 131 u. A., 212,
215, 1610, s. Brd. Hildebrand (1988
—1307) 789, 1610.
— vgl. Ponte, de.
Burchard, Brd. des Konrad (1279) 334.
Burchardi, Konrad (1974 — 89) 890,
895, 834, s. Brd. Dankward, Wede-
kind (1274) 890 «. Burchard (1274
—75) 890, 895.
Bussones, die (1309) 1695.
— Iohann (1307-09) 1611, 1699.
Cure, Heinrich (1285) 706, 707.
Damme, Albert v., S. d. Albert (1268
—1309) 212, 312, 365, 434, 519, 532,
726, 737, 760, 761, 861, 882, 885
951, 994, 1016, 1035, 1377, 1689.
— Alexander v. (1273) 324.
— Arnold v. Brd. des Albert (1285
— 18309) 736, 737, 744, 752, 160, 761,
861, 882, 885, 951, 994, 1016, 1035,
1377, 1689.
— Bruno v. (1272—76) 312, 434.
— Hildebrand v. (1286—90) 760, 861,
— Konrad v., Brd. des Albert w. des
Arnold (1272—90) 812, 434, 532,
152, 834, 861, 882.
Derneburg, Dietrich v. (1268) 212.
Diabolus, Heinrich (1273) 324.
Dignus, gie rdeghe, Dietrich (1289—
1307) 845 , 1600.
— ‚Eekehard, oa. d. Dietrich (1291)
— Johann. Brd. des Dietrich (1288— 91)
799, 845, 937.
Dives, Divitis, Volkmar's S. Heinrich
(1266) 115, 195, 8. S. Iohann (1266)
— Johann (1986— 1300) 761, 834, 861,
951, 1035, 1101, 1143, 1172, 1906 u. A.
Domo, de, Hause, Y. Arnold (1970) 2
— Volemar (1270 — um 1290) 260
434, 789, 899.
Dus, Bertold «. Ss. Dietrich «. Iohann
(1801) 1337.
Hildesheim.
Elze, Bernolf v. (1976) 430
Emmerke, Hermann v. (1993—1 305)
995, 1531.
Empne, Dietrich u. Konrad v. (1273)
Evecen, Hermann (1289) 847, s. Brd.
Ludolf (1289-90) 847, 863.
Frankenberg, Arnold (1294 — 1302)
1009, 1010 A., 1018, 1035, 1225,
1254, 1348, 1350.
— Heinrich (1294) 1009, 1010 A., 1018.
— Volemar (1294 —1309) 1009, 10104. »
1018, 1035, 1225, 1254, 1350, 1386.
Friso, Dietrich (1283 — 1308) 658, 736,
737, 871, 1035, 1148, "1205,
1377, 1502, 1563, 1633, s. Frau
Evecen (1304) 1509, s. S. Dietrich
(1299) 1205.
— Heinrich, Hartmann «. Iohann, Ss.
des Dietrich (1299— 1306) 1205, 1563.
Giso (T) u. S. Heinrich (1992) 962; 8.
S. Werner pleban. st. Andree.
Goddesmann, Heinrich (1809) 1708.
Glockengiesser, Fusor campanarum,
Dietrich (1298) 1175.
Göttingen, Konrad v. (erw. 1301) 1340.
— Vgl. Ludolfi.
Goslar, Iohann »«. Giseko v., Brd.
EK qeu
ohann v., s. Fr. Ma te w. S.
Iohann qii) 47.
Grif, Heinrich (1273) pes
Bustedt, Heino (1280) 58
Haringweekore ‚ Johann ^ 801 — 09)
Hen Bernhard v. (1980—1304)
632, 597, 706, 789, 1143, 1172,
1207 A., 1504, s. Frau Lucchardis
(1982) 597.
— Bertold v. are 91) 504, 921.
— Beteco v. (1283) 6
— „aleinrich v. v., Brd. dos ; Bertold (1201)
— Iohann v. (1291) 940, (erw. 1800)
u. 8. Wittwe M te (1800) 1272.
Heinrich, S. des (3 Giso (1292) 962.
Helmold, S. des (1) Ludolf (1270—73)
262, 325; vgl. Ludolfi.
Hoheneggelsen, Heinrich v. (1285) 737.
Hohenwege, Degenhard v. (1282) 621,
auch provisor fraternit. st. Andree.
Holeke, Heinrich (1286 —93) 761, 861,
88 3 3 3, 96.
Howardi, Konrad und Heinrich, Brd.
(1998) 1175.
Hüddessum, Heinrich v. (1282) 621,
auch provisor fraternitat. st. Andree.
861
Indagine, Thegenhard w. s. Brd. Bern-
hard. de (1979) 519.
Insanus, Bruno (1283—1301) 658, 685,
865, 871, 951, 1035, 1085, 1148, 1159,
1388, (erw. 1305) w. Wittie Marga-
rete (1805) 1551.
— Hermann (1309) 1689.
Kempe, Bernhard (1268) 215.
Koldingen, Hermann «. Ulrich v., Brd.
(1809) 1699.
Luceken, Iohann, S. des (+) Ulrich «.
der (4) Adelheid (1291-1304) 1159,
467, s. Fr. Sophie (1304) 146
Ludolfi, Eberhard C 80) O5 658, "ot,
820, s. S. Iohann (1289) 820
— Siegtried, Brd. des Eberhard , 8.
Frau Elisabeth, 8. Schw. Sophie, s.
Kinder Bernhard, ‚Siegfried, Helmold,
Mathilde, * socer Heinrich mit S.
ar dee. Iohann v. Gót-
Lübeck, Heinrich v. (1290) 863.
Marcolfi, Dietrich (1279) 519.
Mathie, "Mathias (1276—86) 419, 774.
Minden, Arnold v. (1279 — um 1290)
619, 658, 759, 882, 899, s. Brd.
Dietrich (ers. 1990) '889.
— Dietrich (1272 — um 1990) 812,
434, 686, 761, 834, 899.
— Heinrich (1962) 34.
Münstedt, Iohann v. (1283-90) 658,
744, 863.
Pattensen, Werner v. (1985) 707.
Ponte, Bernhard. de (1278) 834; vgl.
Brüggen.
Puntrogge, Hermann (1275—88) 419,
647, 658, 789.
Putteclere, Bertold (1290) 860.
Quercu, Bertramm. de (1282) 622.
BReineconis, Alexander (1802) 1877.
Reinfridi, Bertramm (1295 — 1306) 1035,
1216, 1568, s. Brd. Heinrich (1985
1806) 796, "781, 1085, 1563.
Rolant, Heinrich und Frau Eileka
(1308) 1430.
Rosendal, Heinrich und Frau Marga-
rete (1808) 16686.
Rufus, Rode, Ludolf (1280 - 94) 532,
645, 1002.
Sapiens, Hermann (1275) 424.
Scat, Iohann (1975) 419.
Sconekint, Dietrich (1286) 776.
— Hermann (1806—09) 1589, 1689.
Sehsen, Iohann v. (1301) 1831, s. Frau
Offemia «. 7. Adelheid (1302) 1853.
Siegfried (1270) 262.
Sledorn, Heinrich (1306) 1580.
862
Hildesheim.
Spiritu, Heinric. de sancto, s. (T) Frau | — advocati episcopi:
Adelheid (1285) 722.
Stockem, Konrad v. (1301) 1316.
Iohann (1270) 245.
Benedikt (1288) 797.
Storm, Brendeco od. Hildebrand (1280| — Kirchen:
-—1800) 532, 658, 1176, 1207, 1209,
1211, 1250, s. Brd. Heinrich (1298
1300) 1176, 1207, i209, 1211, 1250.
Thelonearius, Arnold (1286) 764, 765.
— lohann (1268—73) 212, 215, 282,
83, 334
283, .
Trudone, Iacob. de sancto (1275) 424.
Emm; Hermann v. (1298— 1809) 1175,
1
— Hildebrand v. u. Frau Margarete
(1306) 1588.
Valua orientali, Bertold. de (1275—
1307) 424, 1610.
— Burchard, Brd. des Bertold (1275
— 1307) 494, 658, 861, 882, 1014,
1035, 1563, 1610.
— lohanı, S. 'd. Burchard (1294 —1306)
1014, 1837, 1338, 1563.
— Konrad, Brd. d. Burchard (1282 —
95) 622, 707, 882, 1035.
Vorrat, Dietrich (1292) 948.
Weckenste. Konrad u. Reinhold v.
(1273) 3
Werdeghe s. Dignus.
Westfal, Heinrich od. Heino (1269 —88)
220, 519, 540, 647, 789, s. Witte
Adelheid (1998) 1903.
ll. Neustadt, nova civitas 434 (S. 231,
236, 242, 258), 574, 628, 714, 729,
862, 1119, 1155, 1721.
— Topographisches: Tor 729. —
Goslarsche Tor 1282, 1503. — Esel-
stiege 1629. — Goslarsche Strasse
1721. — platea caldariorum 1721.
— Zoll Bid.
— Kirchen:
st. Lamberti 1232, 1394, 1503. —
plebani: lohann (1282) 622. Her-
mann, quondam (1289) 834, (erw.
1297) 1155. Heinrich, Domvicar
(1304 —06) 1497, 1520, 1590.
st. Nicolai, pleban. Iohann (1295) 1074.
— Venedig 639, 849, 969, 1457, 157».
IV. Diózese: 58, 66, 204, 230, 246, 266,
299, 349, 379, 390, 490, 497, 499, 500,
509, 614, 690, 672, 838, 840, 875, 877,
958, 959, 1090, 1093, 1096, 1110, 1141.
1235, 1263, 1314, 1318, 1385, 1417,
1435, 1456, 1496, 1514, 1539, 1553.
— acolita 1110. — archidiaconi (ale)
877. Vgl. Alfeld, Altkloster, Barum,
Bockenem, Borsum, Denstorf, Detfurth.
Elze, Goslar, Holle, Lamspringe, Lühnde,
Nettlingen, Neuenkirchen, Rheden,
Ringelheim, Schmedenstedt, Seesen,
Solschen, Stöckheim, Wallensen. —
clerici 246, 29. — Cistercienser-
Klöster 959.
V. Bistum, ecclesia 1727, 1734. — bona
episcopalia, res ecclesiast. 627, 777,
1515. — Tafelgüter 303, 515, 755. —
94 ecclesia et monasteria 1794. —
Generalsynode (1291) 935.
— Erbämter: camerarii e. v. Tossem.
— dapiferi s. v. Sorsum. — dapiferatus
officium 515. — marscalei s. v. Emmerke,
Iohann. — pincerne s. v. Meienberg.
— Ministerialen 52, 62, 66, 103, 109,
117, 132, 944, 315, 399, 410, 515, 568,
577, 604, 620, 652, 653, 668, 701, 709,
716, 784, 789, 857, 859, 861, 862, 876,
885, 901, 912, 943, 976, 1950, 1965,
1326, 1356, 1380, 1381, 1393, 1895,
1409, 1668, 1689. — Vgl. Berkenstein,
v. — Bock. — Bokesrode, v. — Bor-
sum, v. — Cramme, v. — Dötzum, v.
— Düngen, v. — Ekbert. — Escherde.
v. — Garbolzum, v. — Garmissen, v.
— Gerstenbüttel, v. — Gladenbeck, v.
— Harboldessen, v. — Linde, v. —
Meienberg, v. — Oberg, v. — Oelber,
— Ohlendorf, v. — Pil. — Pyrmont,
v. — Rautenberg, v. — Rössing, v. —
Rovere. — Salder, v. — Steinberg, v.
— Stemmen, v. — Swat. — — 'Templarius.
— 'lossem, v. — Vinkelere. — Wall-
moden, v. — Whülfingen, v
— vasalli 66, 604.
VI. Domstift 1, 4, 5, 12, 66, 89, 91A.,
— Rat 1282, Er 1508, 1582.
— cives 1508, 1629.
Faber, Iohann (1301) 1339.
— advocat. prepositi maioris:
Heinrich Surdus, quondam (1308) 1629.
Il. Dammstadt: 303, 1409, 1412.
— Stadtmauer 817. — camenata Pralen-
bergh 818. 92, 110, 117, 150, 154, 176, 201, 924.
— Rat, consules 628, 797, 817, 818, 8301, 305, 835, 364, 365, 408, 468, 487,
1409. 497, 503, 515, 516, 524, 597, 653, 571
— cives 193. 577, 627, 637, 659, 659, 804, 806, 806
Hildesheim. 863
807, 915, 930, 973, 1001, 1033, 1038,
1091, 1098, 1154, 1172. 1906 uw. A.,
1994 1263 À., 1980, 1281, 1317, 1408,
1497, 1442, 1484, 1489, 1569, 1686,
Nachtr. S. 817. — Statut über Obe-
dienzien 201, 224, 836, Abwesender
804, 806, 807, über Gnadenjahr 512,
über Prübenden 714. Prübendalgtiter
3083. -—— conservatores 1030, 1033, 1041,
1044, 1045, 1049. — litones 505, 1958,
1569; vgl. litones e iscopi.
episcopi (allgem.) 195, 487, 518,
591, 680, 688, 708, 730, 755, 808,
859, 864, 1072, 1216, 1219, 1223,
1236, 1245, 1410, 1425, 1487, 1522)
1575, 1614, 1693, 1699.
— Bernward (erte. 1264) 73, (erw.
1308) 1640.
— Godehard (erw. 1297) 1130.
— Hermann (erw. 1271) 284.
— A delogns (erw. 1271) 284, (erw.
1279) 515
— Konrad II. (erw. 1970) 255, (ere.
1279) 515, (erw. 1287) 786.
— Heinrich I. (erw. 1272) 294.
— Iohann I. Xen. 1260) 1A., (erw.
1261) 19, (ers. um 1264) 81,
(ert. 12) E (erw. 1269) 235,
(ere. 1290) 8
— Gedisrkanz, pisc. futurus (1960
— 64) 1 40, 62, 66.
— Otto, Horny v. Braunschweig,
electus (1260 —74) 1 A., 3, 19, 40 A.,
59, 66, 76, 80, 81, 91, 92, 94, 95,
97, 99, 100, 101, 108, 105, 107, 108,
109, 112, 116, 117, 118, 119, 195.
196, 199, 130, 139, 136, 138, 141,
143, 147, 143, 151, 161, 162, 167,
169, 170, 171, 176 u. A., 177, 178,
179, 180 u. A. 181, 190, 191, 192,
195, 196, 197, 908, 211, 912 À., 214,
215, 216, 217, 92), 991, 299. 993, 224,
226, 234, 235, 240, 245 246,
247, 248, 949 A., 250, 951, 252, 953,
955, 959, 261, 971, 974. 276, 971,
278, 980, 282, 984, 286, 987, 999,
294, 998, 299, 300, 302, 304, 306,
309, 810, 816, 319, 321, 895, 826,
327, 830, 831, 883, 835, 336, 337,
338, 840, 841, 344, 845, 347, 348,
: 1’ ado.
, 364, 365,
366, 370, episcopus (1974— 19) 971
, 875a, 377. 381, 383 A., 893,
891. 896, 897, 399, 402, 406, 408,
409 u. A., 410, 412, 413, 414, 415,
416, 421, 422, 423, 428, 430, 434,
436, 440, 442, 443, 449, 450, 451,
459, 458, 460, 462, 464, 465, 466,
468, 470, 471, 472, 474, 475, 477,
480, 481, 482, 484 (S. 232, 237, 238),
486, 487, 489, 490, 491, 492, 497,
493, 499, 500, 508, 505, 507, 510,
519, (t Juli 4) 515 A., kaiserl. Kaplan
(1977) 468, (ert. 1282) 618, (erw.
1285 —94) 149, (erw. 1286) 749, (erw.
1290) 869, (erw. 1307) 1624.
— Siegfried. v. Querfurt (1279 —1810)
614 A., 515, 516, 520, 521, 530,
531 u. A., 582, 537, 538, 518, 545,
517, 551, 552, 553, 554, 555, 557,
558, 561À., 562, 563, 561, 567, 568,
572, 575, 576, 677, 578, 'D79 u. À.,
590, 581, 682, 683, 584 u. A., 539,
591, 593, 694, 595, 596, 597, 598,
599, 600, 601, 602, 608 A., 60 , 606,
608, 610, 619, 613, 614, '615, 618,
619 A., 620, 627, 629, 636, 638, 639.
640, 649, 648, 644, '645, "646, 649,
653, 651, 655, "658, 660, 666 A. 668,
671, 678, 614, 676, 679, 630, ' 686,
690, 692, 694, 696, 697, 699, 701,
707, 708, 712 u. À., 715, 716, 717,
718, 719, 720, 726, "798, 730, 781,
194, 735, 739, 744, 747, 148, 752,
755, 756, 757, 758, 169, 763, 772,
716 u. À., 119, 784, 786, 792, 793,
795, 796, 800, 808, 804. 805, 806,
807, 808, 809, 823 u. A. 824, 825,
826, 897, 898, 833, 887, 839, 842,
818, 845, 817, 849, 850, 852, 854,
856, 857, 859, 862, 864, 866, 872, 873,
874, 875, 876, 877, 879, 8792, 881,
883, 835, 891, 892, 893, 899, 904,
907, 908, 910, 912 u. A, 915, 916,
917, 998, 926, 927, 980, '985, 936 u.
A., '987, 938, 949, 951, 959, 958, 963,
964 u. A., 970, 972, 973, 974, 975,
976, 977, 978, 979, 980, 982, 984,
98b, 988 u. A, 989, 990, 994, 1000,
1001, 1002, 1004, 1010 u. A., 1011,
1013, 1099, 1094, 1027 A, 1029,
1081, 1035, 1086, 1038, 1039, 1040,
1046, 1047, 1049, 1058, 1060, 1063,
1064, 1065, 1066, 1069, 1070, 1073 4.,
1079, 1088, 1084, 1085, 1086, 1088,
1091, 1093, 1094, 1095, 1098, 1101,
1102, 1103, 1104, 1107, 1110, 1112,
1113, 1118, 1122, 1128, 1133, 1188,
1139, 1142, 1143, 1145, 1149, 1150,
1153, 1154, 1159, 1163, 1164, 1166,
1169, 1179, 1178, 1174, 1176, 1177,
1179, 1182, 1184 u. A, 1186, 1188,
1193, 1197, 1206, 1907, 1208, 1209,
1211, 1212, 1216, 1217, 1219, 1220,
1221, 1922, 1223, 1224, 1225, 1226 (?),
1230, 1981, 1935, 1286, 1237, 1239,
864
1942, 1945, 1247 u. A., 1950, 1952,
1953, 1254, 1259, 1260, 1261, 1262,
1908 u. A., 1264, 1265, 1268, 1270,
1275, 1279, 1280, 1281, 1283, 1286,
1287, 1293, 1296, 1305, 1310, 1312,
1314, 1317, 1318 u. A., 1320, 1321,
1822, 1326, 1328, 1330, 1888, 1844,
1345, 1349, 1351, 1352, 1356, 1367
u.A., 1359, 1360, 1867, 1369, 1370,
1371, 1377, 1380, 1381, 1390, 1393,
1397, 1398, 1399, 1401, 1402, 1406,
1407, 1410, 1411, 1422, 1425, 1427,
1428, 1333, 1434, 1440, 1441 u. A,
1442, 1444, 1445, 1446, 1452, 1453,
1454, 1462, 1468, 1464, 1465, 1466,
1468, 1472, 1476 A., 1479, 1480,
1431, 1482, 1483, 1486, 1487, 1488,
1491, 10 1496, 1497, 1500 u. A,
1501, 1503, 1509, 1512, 1513,
1515, 1516. 1518, 1519, 1599, 1529, 1598,
1599, 1539, 1535, 1586, 1540, 1541,
1646, 1547, 1549, 1560, 1564, 1565,
1569, 1575, 1580, 1585, 1593, 1594,
1595, 1598, 1608, 1604, 1603, 1618,
1614, 1617, 1618, 1619, 1021, 1698,
; 1698, 1633, 1641 À., 1642,
1648, 1644, 1647, 1658, 1654, 1662,
663, 1665, 1667, 1668, 1669, 1670,
1673, 1677, 1680, 1685, 1686, 1687,
1688, 1689, 1693 n. A., 1694, 1695,
1696, 1700, 1701, 1709, 1704, 1711,
1715, 1716, 1717, 1718, 1719, 1793,
1727, 1729, 1730, 1734, 1785, 1736,
(T April 27) 1736 A.
— Heinrich (1317) 1551 A., (o. J)
1693 A.
officiales curie:
Petrus mag., Domherr (1999 — 95)
962, 984, 1030, 1032, 1033, 1037,
1045, 1053, 1060, 1063, 1068.
capellani o bis copi, alle canonici
st. Andr
Alexander (1984) 690.
Berwinkel, Gunzelin v. (1310) 1723.
Biewende, Walther v. (1995) 1068.
Burgdorf, Iohann v. (1305) 1528.
Emne, Arnold v. (1282 — 83) 597,
620, 629.
Goddinstede, Mozeko v. (1295) 1063.
Ierxheim, Iohann, Domdec. in Goslar
(erw. 12
Iohann, canon. st. Crucis (1281) 582.
Mansfeld, Heinrich v. (1806) 1580.
Martin (1995) 1068.
Meinardus (1306) 1580
Roden, Iohann v. (1981— 1302) 582,
690, 1351.
Hildesheim.
Söhlde, Dietrich v. (1305 —06) 1538,
1580.
notarii, scriptores episcopi:
Bertold ? (1290) 863, 864, 877.
Bruno (1265 —76) 95, 190, 321, 866,
415, 434.
Iohann (1284) 686.
^ qioban. in Wendthausen (1308)
Iordanus (1944) Nachtr. S. 817.
Konrad ? (1289 — 98) 836, 993, 1181.
Roden, Iohann v. (1985—89) 696,
109, 712, 715, 716, 718, 719, 794,
716, 786, 798.
Wikbold (1295) 1074.
officiati episcopi 195.
vicarii episcop
Grubo, Heinrich (1307) 1592.
Mahner, Iohann v. (1300) 1287.
advocati episcopi 1069, 1693.
monetarius episco : 881.
Holle, Heinrich v. 1294) 1005.
Schtisselträger 406.
famuli episcopi:
Meinhard (1286) 768.
villiei episcopi 1139.
litones episcopi 714, 1522, 1719.
Domkapitel 3, 10, 19, 84, 40, 41,
47, 50, 62, 66, 90, 92, 97, 101, 108 A.,
119, 116, 118, 119, 126, 141, 143,
190, 780, 781, 748, 755, 757, 759
788. 798, 804, 805, 806
822, 823, 836, 848,
859, 859, 854, 855,
869, 864, 878, 880, 907
917, 923, 930, 986 u. A., 951, 957
971, 972, 977, 978, 989, 993, 999'
1001, 1005, 1009, 1010, 1011, 1017.
1031, 1083 u. A., 1035, 1012, 1044
1047, 1048, 1049, 1050, 1051, 1052'
1054, 1057, 1064, 1009, 1071, 1091
1092, 1098, 1095, 1100, 1108, 1119'
Hildesheim.
1116, 1130, 1182, 1139, 1150, 1152,
1155, 1172, 1185, 1198, 1206, 1208,
1216, 1217, 1219, 1222, 1228, 1224,
1233, 1236, 1237, 1258, 1260, 1261,
1265, 1270, 1280, 1281, 1296, 1298,
1317, 1318, 1310 u. A., 1321, 1323,
1366, 1377, 1378, 1398, 1897 u. A,
1398, 1402, 1410, 1427, 1481 u. A.,
1433, 1441 v. A., 1442, 1444, 1464,
1476, 1479, 1480, 1481, 1484, 1487,
1488, 1489, 1502, 1515, 1529, 1584,
1585, 1546, 1547, 1569, 1574, 1595,
1608, 1613, "1618, 1619, 1624, 1641 A.,
1649, 1643, 1654, 1663, 1668, 1673,
1685, 1686, 1689, 1698, 1694, 1697,
1701, 1708, 1709, 1710, 1711, 1725
u. À., 1727, 1780A., 1734, — pistor
865
721, 747, 748, 759, 753, 755, 757,
759, 761, 763, 772, 776, 788, 796,
798, 799, 800, 805, 806, 807, 808,
810, 822, 828, 825, 827, 829, 843,
849, 850, 858, 855, 862, 878 u. A.,
(erıo. 1293) 998, (ervo. 1296) 1100,
(erw. 1303) 1445, auch archidiac. in
Bockenem.
— Gebhard v. Querfurt (1290—1801)
862, 863, 878, 882, 884, 904, 911,
912, 936 u. A, 988, 971, 977, 978,
989, 999, 1009, 1010 u. A,, "1017,
1085, 1036, 1094, 1095, 1100, 1109,
1116, 1155, 1185, 1233, 1260, 1965,
1275, 1981, 1814, 1317, 1818, 1819,
1321, 1893, (erw. 1808) 1699, auch
Halberstadt, cellerar.
882. — Schreibhülfe 1476.
seniores capituli 836, 862.
prepositi Jnsiores (allgem.) 484
(S. 227, 955, 257), 594, 681, 971,
1298, 1299. 1569, 1608, 1699. —
Dompropstei 515, '869. — thesaurus
1699, 1701. — advocat. prepositi :
Bernhard, und Helmold, quondam
— Arnold v. Warberg (1808— 4) 1481,
1444, 1445, 1452, (erw. 1804) 1476,
auch archidiac. in Rheden.
— Siegfried v. Blankenburg (1804)
1464, 1476.
— Konrad v. Valkenstein (1805— 10)
1510, 1515, 1535, 1536, 1537, 1569,
1582, 1608, 1654, 1668, 1668, 1686,
(1988) 7 1689, 1697, 1699. 1701, 1708, 1710,
— Reinhold. v. Dassel (1244) Nachtr. 1711, 17954.
S. 817. decani maiores Bos Bo. 155, 484
— Ludolf v. Wohldenberg (1260—70) (S. 227), 804 6 807, 836,
1028, 1071, 1308, werk 1476, 1608,
ist auch decan. st. Iohannis 1028
u. A. — Domdekanat 804, 805, Ein-
künfte des 1299. — decani capellan.
Bertold (1295-97) 1074, 1151.
— Gerwich (erw. T Febr. 22) 623.
— Johann v. Schildesche, mag. (1260
—76) en 19, 83, 34, 36, 40, 41, 46,
47, 50, 6 6, '94, 114,
prepos. ] 6, 191, 125, 154, 155, 201, 208,
— Halto (1270-74) 246, 248, 250, 213, 994, 946, 948, 950, 276, 280,
253, 257, 259, 261, 276, 279, 280, 286, 289, 299. 801, 808, 895, 853,
286, 999, 299, 808, 304, 395, 826, 855, 862, 868, 864, 365, 889, 887,
331, 836, 838, 340, 841, 350, 868, 393, 405, 410, 417, 418, 419, 498,
auch prepos. in Oelsburg. 450, 451, 484, dann Dompropst;
— Volquin v. Schwalenberg (1274 — auch archidiac. in Steinheim u.
16) 366, 381, 382, 393, 895, 397, Bockenem vw. Domherr in Paderborn.
405, 408, 409, 410, 418, 417, 418,| _ Lippold (1277—81) 464, 465, 470,
419, 499, 493, 430, 434, 488, 441. 477, 478, 479, 480, 481, , 489,
— Johann v. Schildesche (1977 — 90) 491, 497, 498, 499, 500, 503, 507,
466, 470, 476, 477, 481, 484 (S. 256), 510, 512, 514, 515, 521, 524, 580,
486, 489, 490, 491, 498, 503, 507, 650, 552, 558, 556, 562, 572, 576,
510, 512, 521, 524, 562, 567, 572, 679, 584.
514 A., 576, 579, 592, 594, 596, 597, | — Arnold v. Warberg (1282-1303)
599, 600, 606, 608, 627, 628, 635, 599, 600, 606, 608, 614, 620, 627,
689, 648, 649, 652, 659, 657, 671, 628, 629, 635, 639, 644, 645, 649,
681, 686, 692, 697, 701, 702, 706, 652, 658, 657, 658, 668, 871, 674,
707, 709, 714, 715, 717, 718, 720, 679, 681, 686, 692, 699, 696, 697,
1, 8, 4, 5, 10, 19, 32 u. A., 84, 40,
41, 47 u. A., 52, 60, 62, 75, 88, 92,
93, 04, 95, 97, 99, 100, 101, 103,
105, 107, 108, 109, 112, 114, 116,
119, 136, 148, 154, 155, 162, 163,
168, 171, 178, 180, 185, 187, 197,
198, 905, 211, 213, 224, 287, 265,
266, (erw. 1272) 801, Ger. 1285)
714, auch prepos. st. Crucis u. Goslar,
866
701, 706, 707, 709, 714, 715, 717,
B4, 806, 806, 808, 810, 814, 816,
, 895, 839
909, 911, 912, 933, 936 u. A., 937, 988,
951, 957, 969, 972, 975, 971, 978,
989, 985, 988, 989, 990, 993, 999.
1002, 1004, 1005, 1009, 1010, ' 1098;
1081, 1033, 1085, 1086, 1044, 1046,
1048, 1049, 1057, 1068, 1068, 1074,
1087, 1099, 1098, 1094, 1095, 1100,
1101, 1108, 1104, 1118, 1116, 1180,
1188, 1148, 1149, 1151, 1155, 1167,
1184, 1185, 1193, 1220, 1292, 1
1260, 1264, 1965, 1278, 1975, 1976.
1280, 1981, 1814, 1317) 1318, 1819,
1320, 1821, 1838, 1995, 1948, 1349,
1356, 1857, 1871, 1877, 1898, 1406,
1410, dann Dompropst, auch archi-
diac. in Solschen u. Rheden, rector
capelle in Werle «. provisor hospit.
st. Iohannis.
— Heinrich v. Wohldenberg errat 10)
1497, 1428, 1481, 14360,
1476, 1479, 1480, 1481, 1486. 187
1488, 1494, 1505, 1514, 1515, 1590,
1599. 1595, 1597, 1585, 1586, 1545,
1578, 1598, 1600, 1608, 1647, 1651,
1654. 1655, 1668, 1668, 1684, 1686,
1687, 1689, 1701, 1708, 1710, 1711,
1712, 1795 A, auch archidiac. in
Solschen.
cantores maiores:
— Hermann v. Paderborn (erw. 1282)
608.
— Dietrich v. Adensen (1260—65) 3
48, 75, 81, 94, 96 u. A., 97, dann
prepos. st. Crucis.
— xo de Antiquo foro (1270—
825, 326, 331, 838,
340, Ol, 386, 861, 969, S08, 410,
411, 419, 422, 428, 428, 480.
— Iohann v. Medem (1278 — 86) 507,
514, 530, 550, 562, 594, 506, 597,
806, 814,
822, 823 23 (flach Iohann), 876, (erw.
1308) 1
— Bernhard v. Meinersen (1291 —1
em.
904, 909, 911, 951, 972, 975, ,
978, 984, 1002, 1004, 1010,
1081, 1085, A06. 1048, 1063, 1094,
1118, 1188, 1143, 1149, 1172, 1173,
1184, 1198, 1220, 1260, 1263 A.,
1264, 1280, 1281, 1816, 1917, 1318,
1320, 1821, 1324, 1356, 1357, 1371,
1977, 1378, 1393, 1396, 1401, 1497,
1464, 1479, 1480, 1481, 1486, 1487,
1488, 1508, 1569, 1608, 1654, 1668,
1688, 1686.
cellerarii maiores (allgem.) 484
(S. 227, 257, 268, 259), 862. — Kid
1999. — celleraria 836.
— Heidenreich v. Sulingen (1260 —
85) 4, 68, 80, 86, 92, 94, 95, 97,
100, 101, 108, 105, 107, 108, 112)
119, 195, 196, 136, 148, 151, 153,
161 u. À., 169, 171, 178, 180, 190,
198, 206, ' 913, 916, 217, 290, 221,
298, 995 226, 234, 240, 245, 248,
250, 253, 261, 276, 279, 280, 286,
292, 325, 362, 398, 405, 410, 477,
478, 484 (S. 280, 231), 579, 591,
597, 606, 627, 628, 639, 681, 686
701, 715, 740, (ero. 1986) 749.
— Johann (1983 — 98) 790, 796, 806,
807, , 838, , , 839,
848, 849, 850, 854, 855, 876, 8892,
907, 909, 988, 972, 975, 977, 982,
985, 1002, 1005, 1031, 1033, 1085,
1063, 1094, 1095, 1188, 1149, 1185,
(erw. o. J. ) 1998, auch archidiacon.
in
— Otto v. Wohldenberg (1299— 1303)
1214, 1220, 1222, 1280, 1981, 1810,
1817, 1818, 1890, 1891, 1894, 1895,
1327, 1337, 1844, 1380, 1381, 1427,
auch prepos. st. Mauritii.
custodes, thesaurarii maiores
(allgem.) E (S. 257), 623, 1608. —
oma 4 . Steinb (1289 —96)
— Hermann erg —
822, 865, 957, 1094, 1095, auch
patron. capelle' in Wittenburg.
— Robert (1297—1800) 1149, 1260.
subeustos maior:
— Bertold (1993) 995.
scolastici maiores (allgem.) 355
(S. 927)
— Hartmann v. Minden (1260—62)
— Hoier v. Hohenbfichen (un 1964
—1282) 80, 86, 92, 95, 97, 99, 100,
108, 112, 119, 186, 145, 156, 18,
171, 175, 178, 180, 208, 991, 223.
225, 226, 281, 234, 940, 945, 950,
, 256, 261, 276, 280, 286, 990,
804, 881, 84 , 854, B61, 989,
Hildesheim. 867
— Blankenburg, Iordan v. (1260—89)
8, 37, 752, 892.
— — Siegfried v. (12765 — 1301) 408, 444,
469, 617, 628, 639, 658, 661, 728,
762 1706 187, a gu
— Bernhard v. Dorstadt (1282—1309 v kenstein), 788 ;
620, 627, 628, 699, Ced 644, "^ 822, 895, 828, 849, 849, 850, 854,
658, 668, 671, 674, 679, 855, 856, 862a, 882, 890, 895, 911,
686, 691, 699, 715, 748, 752, 755, 988, 951, 962, 978, 984, 1004, 1005,
767, 759, 761, 768, 776, 778, 788, 1085, 1046, 1094, 1095, 1113, 1143,
796, 800, 808, 810, 814, 822, 886, 1280, 1337, dann Dompropst, auch
837, 839, 848, 849, 850, 853, 855, Domdecan. in Halberstadt.
866, 876, 877, 882, 885, 904, 907,| -— Bock, Ernst (1303— 09) 1441, 1464,
908, 919, 936 u. A., 937, 951, 957, 1580, 1604, 1654, 1688, 1688, 1689.
979, 975, 977, 978, 989, 984, 985,| — Bremen, Heinrich v. (1260—70) 8
009, 1001, 1005, 1009, 94, 1583, 181, 205, 2183, 216, 917,
993, 999, 1
1010, 1081, 1035, 1046, 1063, 1087, 999, 948, 958.
1094, 1095, en, de Ponte, Burchard v
1100, 1109, 1198, 1148, — Brügg
1149, 1155, 1171, 1179, 1178, 1184,
387, 898, 405, 408, 409, 410, 422,
423, 498, 430, 464, 465, 476, 479,
480, 490, 497, 499, 500, 514, 530,
561, 562, 567, 579, 594, 596, 599,
auch archidiacon. in Nettlingen.
(1986—1308) 759, 1030, 1058 u. A.,
1193, 1220, 1999. 1993, 1960, 1275, 1094, 1896, 1668.
1280, 1981, 1305, 1911, 1317, 1818,| — Bruno, mag. (1278-86) 498, 627,
1820, 1391, 1348, 1949, 1856, 628, 701, 752.
1357, 1371, 1877, 1398, 1394 A| — Cono s. Weihe, v.
1401, 1427, 1444, 1464, 1176, 1479,| — Cramme, Arnold v. (1309) 1689.
1480, 1481, 1486, 1487, 1488, 1505, — Dassel, Hermann v. (1260 —87) 8,
1585, 1586, 1588, 1608, 1654, 1663,
1668, 1679, 1686, 1708, anch. archi-
diacon. in Bockenem u. obedientiar.
10, 89 u. À., 92, 148, 205, 218, 898,
559, 579, 606, 639, 658, "686, 798,
759, 759, 788.
— — Beinhold v. (erw. 1282) 693.
canonici maiores (allgem.) 1, 81,| — Dietrich (1302) 1406.
235, 247, 410, 515, 628, 681, 877, — Dorstadt, Bernhard v. (1960—81)
970, 1099, 1083 A, 1298, 1326, ' 1569, 9, 80, 86, 92, 148, 157, 206, 213,
i str
— Adensen, Dietrich v. (um 1260 3, 897, 398, 407, , 450,
„näensen, Dietrich v. (um 1260)| 461° 466. 470, 479, 477, 481, 486,
489, 491, 496, 498, 507. 509, 510,
— — Friedrich v. (1283— 1310) 658,
794, 832, 835, 911, 992, 1011, 1019,| 080 552, 567, 672, 875, 576, 579,
580, 584, 599, 610, dann scolasticus.
1094, 1118, 1138, 1148, 1147, 1148)
1220, 1947 u. A., 1277, 1364, 1424, — Dreileben, Burchard v. (1288—1808)
14424, 1478, 1604, 1625, 1637, 628, 658, 752, 978, 1005, 1094, 1104,
1654, 1688, 1668, 1798. 1106, 1118, 1196, 1220, 1828, 1654,
1668, 1668, auch archidiac. in Borsum.
— Antiquo foro, Lippold. de (1260—68) hann v., Brd. des vor. (1298—
: » 9l, L15, 108, 162, 171, 216, 217, 99) 978, 1990, auch prepos. st. Petri
in Goslar w. Domherr in Halber-
— Appolde, Dietrich v. (1260) 8. stadt.
— Arnold (1264) 56. — Driburg, Heinrich v. (1260—69) 8,
— Asseburg, Johann v. der (1975 — 76) 222, auch archidiacon. in Solschen.
398, 445. — Ernst, archidiacon. in Seesen (1808
— Bernhard, archidiacon. in Braun- —09) 1419, 1708.
schweig (1305) 1558. — Everstein, Heinrich v. (1960) 8, 4,
— Berwinkel, Gunzelin v. (1307 —09) auch prepos. in Oelsburg.
1592, 1604, 1654, 1668, 1668, 1686,| — — Albert, prepos. st. Crucis s. das.
1688. — — Otto v. (12600— 83) 8, 4, 10, 148,
— Blankenburg, Burchard v. (1290) 248, 811, 393, 408, 409, 444, 488,
8628. 596, 530, 682, 678, 879, 620, 628,
— — lIohann v. (1988) 661, 728. .
in Ochtersum.
— — Io
auch prepos. in Hameln
55*
868
Hildesheim.
— Everstein, Walther v. (1986 — 96)
752, 806, 807, 822, 1094.
— Fischbeck, Arnold v. (1301 — 03)
1321, 1428, 1441.
— Gebhard s. st. Crucis prepos.
— Gerhard s. v. Querfurt.
— Gerold (1244) Nachtr. S. 817.
— Hallermund, Ludolf v. (1275 — 91)
400, 600, 620, 689, 641, 7702, 896,
911, 926.
— Halto, Halco (1260—70) 3, 80, 91,
100, 101, 103, 105, 107, 108, "109,
125, 126, 199, 136, 151, 162, 171,
178, 179, 180, 190, 191, 197, 220,
1, 222, 228, 225, 226, 234, 240,
, 948 dann prepos. maior, auch
prepos. in Oelsburg «. archidiacon.
in Denstorf
Hardenberg, Bernhard v. (1284—1309)
658, 1085, 1094, 1260, 1317, 1318,
1856, 1878, 1898, 1896, 1491, 1464,
1487, 1488, 1505, 1599, 1536, 1568,
1515, 1825, 1687, 1654, 1663, 1668,
1686.
— Heinrich (1260—88) 8, 791, auch
archidiacon. in Neuenkirchen.
— Hohenbtüchen, Hoier v. (1260—64)
9, 35 u. A., B3, 67, 78, 79, dann sco-
lasticus maior.
— Homburg, Heinrich v. (1302— 09)
1404, 1492, 1511, 1533, 1536, 1634,
1654, 1655, 1663, 1668, 1686, auch
canon. Minden.
— Iburg, Heinrich v. (1260— 70) 4, 248.
— Indagine, Ernest. de (1296 — -1308)
1094, 1143, 1870, 1505, 1522, 1532,
1536, 1568, 1654, 1661, 1668, auch
archidiac. in Detfurth u. Alfeld.
— Iohann (wohl v. Göttingen), pleban.
—— -— m
st. Andree (1204—0D) 68, 94.
s. Volemari.
— Iordan (1275) 405.
— Irxleben, Dietrich v. (1284) 684.
— Leo oder Leonius (1260— 77) 3, 87,
94, 98, 195, 196, 162, 171, 222, 248,
410.
?
— Lippold (1260) 8
— — prepos. in Nörten w. canon. in
Mainz (1994) 1003.
— Mansfeld, Robert v. (1291— 96) 907,
— Medem, Iohann v. (1275—88) 393,
470, 579, 628, auch cantor maior.
— Meinersen, Bernhard v. (1267 —90)
157, 511, 525, 530, 582, 662, 567,
572, 576, 676, 578, 580, 589, 684,
590, 597, 601 u. À., 606, 619, 615,
248
— Oberg, Iohann v.
— Roden, Iohann v.
— Scharzfeld, Sigebodo
— Schaumbur,
— Schwalenberg,
629, 639, 640, 645, 649, 658,
668, 671, 670, 679, 696, 716, 718,
748, 752, 755, 757, 796, 806, 807,
808, 825, 828, 843, 849, 850, 854,
856, 885, dann cantor maior.
— Monte, Volemar. de (1275—85) 393,
423, 639, 648, 701.
— Mortiécatars, Heinricus (1969— 70)
(1295 —1309)
1071, 1260, 1878, 1427, 1457, 1486,
1526, 1536, 1568, 1663, 1668, 1686.
— Oebisfelde, Iohann v. (1306) 1572.
— Petrus, mag. (um 1281—1296) 588,
962, 984, 1009, 1031, 1040, 1094,
1101, 1113, auch official. curie.
— Piscina, Heinricus de (1260 —83)
9, 4, 41, 248, 339, 648.
— Ponte, de, 8. Brüggen
— Querturt, Burchard v. (1996) 1079.
— — Gerhard v. (1982—1304) 620,
798, 1476, auch prepos. Halberstadt.
1989— 1804) 837,
876, 885, 904, 911, 937, 951, 1005,
1013, 1040, 1063, 1079, 1087, 1094,
1101, 1104, 1143, 1148, 1172, 1176,
1184, 1188, 1289, 1244, 1280, 1281,
1318, 1321, 1394. 1851, 1356, 1370,
1371, 1380, 1381, 1886, 1396, 1427,
1498, 1441, 1444, 1475, auch capellan.
episcopi, pleban. st. Andree, archi-
diac. in Stöckheim
— Rusteberg, Lippold v. (1260) 8.
— Salder, Dietrich v. (12986—1302)
752, 755, 757, 822, 1095, 1220,
1995, 1321, 1861.
— Schalksherg, Heinrich v. (1260 —65)
3, 94, (T Januar 14) 9A. auch
canon. Minden.
v. (1260 —65)
3, 4, 10, 90, 94, auch archidiac. in
Neuenkirchen.
- Holstein, Gerhard
com. v. (1300
1289.
— Schraplau, Burchard v. (1295-97)
1040, 1094, 1101, 1149.
"Heinrich com. v.
(1305) 1508, 1511 A., 1617, 1521.
— — Volquin v. (1960 —74) 10, 32,
100, 101, 107, 108, 109, 216, 217,
948, 896, 331, 986, 388, 840, 34,
850, 366, auch prepos. in Goslar,
prepos. Hildesh., episcop. Minden.
— Siegfried (v. Blankenbur ?) vice-
archidiac. st. Andree (1995) 1074.
— Steinberg, Hermann v. (1298 —1806)
1185, 1260, 1406, 1536, 1663, 1669,
vorher custos maior.
Hildesheim.
— Stockem, Lip old v. (1289—1308)
850, 1094, 1198, 1396, 1522, 1625,
1654, 1663, 1668, auch archidiac.
in Bockenem.
— Tossem, Ekbert v. (1295) 104.
— Uslar, Hildebrand v, (1260) 3
— Valkenstein, Konrad v. (1991—
1804) 911, 975, 1004, 1068, 1005,
1104, 1118, 1143, 1193, 1220, 1260,
1817, 1318, 1821, 1337, 1871, 1393,
1396, 1401, 1497. 1479, 1480, 1481,
1486, 1487, 1505, dann prepos.
maior.
— — Otto v. (1805—09) 1510, 1654,
1663, 1668, 1686, 1689.
— Volemar s. de Monte.
— Volcmari, Iohann, mag. (1260—72)
4, 82, 80, 86, 94, 153, 154, 155,
162, 171, 198, 205, 213, 210, 217,
221, 222, 223, 225, 226, 234, 240, 301.
— Volrad, prepos. st. Petri in Goslar
(1270) 247
— Wallmoden, Dietrich v. (1296—1809)
1094, 1483 A., 1563, 1668, 1689.
— Warburg, Arnold v. (1965— — 82) 86,
92, 126, 157, 248, 253, 276, 279,
280, 286, 287, 304, 311, 328, 826,
931, 836, 338, 340, 341, 344, 350,
361, 862, 363, 864, 383 u. A., 393,
897, 407, 408, 409, 415, 417, 418,
466, 470, 472, 477, 481, 530, 582,
533, 645, 552, 562, 567,
576, 578, 579, 580, 582,
596, 597, dann decan. maior.
— — Hermann v. (1308 — 09) 1451,
1668, 1678, 1686, 1687, 1689.
— Weihe, Cono v. (1970— 86) 259,
326, 331, 336, 330, 340, 841, 350,
362, 363, 364,
409, 415, 422, 4:
462, 466, 470, 472, 477, 481, 486,
489, 491, 498, 507, |
584, 628, 653, 665, 681, 686, 696,
702, 707, 718, 728, 747, 748, 752,
753, 757, 772, 776, auch prepos. in
Oelsburg.
— Wenden, Ludolf v. (1304—09) 1455,
1682, auch canon. st. Blasii in
Braunschweig.
— ‚Wenäthausen, Iordan v. (1275) 393,
5
— Werner, S. des civis Giso (1975—
—91) 393, 397, 408, 409, 418, 422,
436, 449, 450, 451, 462, 466, 470,
472, 471, 486, 489, 491, 498, 507,
510, 575, 627, 680, 686, 696, 701,
869
711, 755, 759, 790, 822, 849, 850,
890, 909, 912, (erw. 1292) 962, auch
pleban. st. Andree.
— Werner, pleban. wo? (1296) 1095.
— Wildeshausen, Albert v., mag. (1269
—70) 222, 248.
— Winnigstedt, Friedrich d. A. v. (1298
—96) 976 u. A., 1094.
— Wohldenberg, "Bodo com. v. (1801
—06) 1325, 1361, 1563.
— — Heinrich, com. v. zwei (1264—
1302) 76, 169, 226, 232, 934, 237,
239, 281, 317, 329, 373, 874, 396,
417, 418, 518, 526, 727, 747, 748,
751, 798, 806, 807, 825, 843, 856,
984. 1002, 1004, 1011, 1021,
1025, 1035, 1040, 1046, 1047, 1094,
1138, 1143, 1149, 1172, 1189, 1184,
1191, 1963, 1980, 1305, 1817, 1821,
1861, 1380, 1381, 1405, dann decan.
maior, auch archidiacon. in Borsum
u. Solschen w. prepos. in Oelsburg.
rmann, com. v. (1260—88) 8,
40, 5, 49, 212, 216, 217, 248, 198.
— — Ludolf, com. v. (1296 — 1309)
1094, 1138, 1143, 1189, 1193, 1260,
1891, 1825, 1888, 1861, 1379, 1396,
1479, 1480, 1481, 1586, 1569, 1600,
1615, 1654, 1663, 1668, 1686, 1687,
1689.
— — Otto, com. v. (1290—1309) 890,
968, 975, 978, 979, 1002, 1004, 1011,
1095, 1085, 1046, 1047, 1063, 1082,
1083, 1085, 1094, 1095, 1113, 1138,
1148, 1149, 1172, 1173, 1182, 1184,
1193, 1914, 1260, 1269, 1305, 1395,
1897, 1838, 1361, 1379, 1396, 1562,
1578, 1600, 1668 u. A. 1686, 1687,
1698.
— Wulfgrove, Hoier (1260) 4.
ecclesiastici 1608.
— Kdelleri, Dietrich (1307) 1608.
vier (allgem.) 5, 153, 154, 155, 311,
430
— Alexius (1283—1301) 635, 19298,
1275, 1323.
— Bertold (1294—95) 1005, 1068.
— Busing, Hoier (1276 —77) 430, 478.
— Grimpe, Bertold (eine Person. mit
Bertold? 1285—86) 698, 753.
— Heinrich (1293—1306) 969, 1590,
auch pleban. der Neustadt.
— Hermann (1294) 1005.
— Ludiger, provisor hospitalis st. Io-
hannis (1305) 1520, 1525.
— Ochtersum, Konrad v. (1800) 1268.
eo
eo
-1
AR
— —
870 Hildesheim.
camerarii 623.
campanarii 623.
circuitores 623.
portarius 623.
scolares 325, 865, 478, 484 (S. 258),
Ere 1275, 1814. — episcopus scolar.
— Bavenstedt , Hermann v. (1299)
1233.
— Köln, Iohann v. (1291) 988.
— Piscina, Heinric. de (1970) 244.
VII. Stifter und Klöster in der Stadt
730, 1068.
A. Andreasstift 126, 140, 150, 158,
255, 259, 662, 680, 696, 722, 752,
876, 882, 902, 911, 1085, 1096, 1077,
1102, 1142, 1145, 1160, ' 1161, 1202,
1981, 1271, 1340, 1390, 1430, 1469.
1498, 1581, 1602, 1670, 1674, 1734.
— Parochie 1068. — Hospital 260.
— Kirchhof 621, 1670. — Chor 1160.
— structura 1487, 1488. — altare
omnium sanctorum 1551, des Iohann
Busse 1498. — Bruderschaft des h.
Andreas 621, 820, provisores Degen-
hard v. Hohenwege (1282 -83) 621,
002, Heinrich v. Hüddessum (1289)
— archidiaconi:
Heidenreich (1260) 3.
Siegfried, canon. maior, vicearchid.
(1295) 1074.
Bertold wu rove, canon. st. Crucis
(1302) 1
pleban
Iohann (v. Roden ? 1292— 1802) 962,
1085, 1086, 1271, 1890.
Ludolf (1304-09) 1498, 1602, 1670,
1695, auch pleban.
— cellerarius (allgem.), celleraria 1602.
— 8s8colastici :
Hildebrand v. Brüggen (1992— 1800)
962, 1086, 1084, 1271.
— canonici 680, 1979, 1487, 1438,
1594, 1670, 1784, sind capellani
episcopi 696
Andreas mag. ut^ 1411.
Eberhard (1295) 1063.
Heiseko (er:w. 1296) 1102
Hermann (1276) 444.
Ludolf (1263— 64) 49, 61.
Werner (1976) 444, 457.
— scolares 1272.
— plebani (allgem.) 680, 1245, 1594.
— plebani curia 882.
Iohann (wohl v. Göttingen, 1264 —
65) 68, 94, (erw. 1271) 288, auch
canon. maior.
Werner (1270-91) 252, 259, 279,
288, 287, 904, 325, 326, 831, 836,
388, 340, 341, 844, 850, 362, 363,
390, 393, 397, 408, 409, 413, 422,
496, 449. 450, 451, 469, 466, 470,
472, 471, 496, 489, 491, 498, 507,
510, 575, 6927, 680, 686, 696, 701,
"11, 758, 759, 790, 822, 849, 850,
890, 909, 919, auch decan., seit
1975 canon. maior.
Iohann v. Roden (1292—1308) 951,
1010 A., 1068, 1087, 1094, 1101,
1184, 1188, 1944, 1260, 1264,
1305, 1310, 1321, auch canon.
Ludolf (1808) 1670, auch decan.
B. Bartholomaeistift, in Sulta, 25,
41, 150, 270, 349, 879, 459, 494, 630,
692, 860, 906, 1072, 1162, 1199, 1205,
1971, 1972, 1982, 1445, 1508, 1531,
1587, 1601, 1656, 1701, 1711, 1718.
— hat keinen abbas 979. — 'chorus
1531. — altare st. Felicis et Adaucti
1587. — dormitorium 1531. — lacus
versus occid. partem ecclesie 1656.
— prepositi (allgem.) 379, 1656.
Propstei 1531.
Ulrich (1261-78) 25, 379, 459, 495,
auch archidiacon. in Lühnde.
Hermann (1980—91) 538, 630, 692,
860, 906, auch archidiacon. in
Lühnde.
Dietrich (1800) 1
Bertold od i561. 1587, 1601,
1656, 1701, 1711, 1718.
priores;
Friedrieh (1306—07) 1587, 1601.
— custodes (allgem.) 1272. custodia
1581.
Helmold (12993 —1305) 995, 1531.
— thesaurarius:
— Heinrich (1807) 1601.
— canonici:
Bethein, Bernhard v., diac. (1307)
Bussel, Ludolf, sac. (1807) 1601.
Dinklar, Beinrich v., diac. (1307)
Friedrich (1308) 1656.
Heyersum, Heinrich v. (1300) 1272.
Hildesheim.
Hotteln, Konrad v., sac. (1807) 1601.
Minden, Bertramm v. » .(
Peine, Helmold v., sac. (1307) 1601.
Tapeterius, Heinrich, sac. (1807)
1601.
C. Kreuzstift, st. Crucis, 18, 84, 47,
1 57, on e 74, 76, 82, 88, 114,
, 163, 186, 187, 203, 248, 249,
08
718, 782, 733, 734, 741, 745, 759,
764, 765, 768, 769, 719, 780, 798,
199, 803, 809, 815, 899, 880, 841,
863, 899, 916, 996,
1089, 1099, 1101, 1108, 1119, 1199,
1155, 1168, 1164, 1173, 1198, 1282,
1978, 1805, 1814, 1411, 1496, 1499,
1459. 1454, 1564, 1629, 1701, 1711,
1714. — Ausstellungsort 283, 413.
— choras 61. — Hochaltar 49. —
altare st. Godehardi 49, st. Iohannis
bapt. 49, 244, 814, 413, st. Marie
411, 417. 648, st. Martini 49, 413,
498. — vicarie, zwei, gegr. von
Ludolf v. Braunschweig 382, 424,
463, 488, 555, 710, 916, 1099. —
capella st. Anne et Elisabeth 802,
809, 830, 890, 942, 1016, 1437,
1438, 1454, capellan. Bruno (1803)
1437, 1488. — capitolium 314, 542,
1989 — dormitorium 1454. — curie
61, 806. — curia prepositi 685. —
caminata prepositi 244. — Statut
über Gnadenjahr (qan 29 über
Obidientien (um 1285) 7
— prepositi (allgem.) en — pre-
positura 74, 715. — prepositi mensa,
Tafelgüter 718, 772. — Eid 74.
curia 685. — capellan. Heinrich
(1284) 685. — servientes: Iohann,
Iohann «. Heinrich (1970) 244. —
famuli: Iohann «. Heno (1278) 334.
— scolaris: Ludolf (1268) 49.
Albert v. Everstein (1260-64) 8
16, 18, 49, 57, 61, 62, (erw. 1965)
88, (erw. 282) 608.
Ludolf v. Wohldenberg (1264—68)
74, 88, 168, 187, auch prepos.
maior.
Dietrich v. Adensen (12970 —84)
9D À., 244, 248, 261, 283, 300, 312,
871
314, 825, 834, 869, 875, 876, 398,
411, 424, 426, 428, 468, 488, 493,
668, 569, 579, 608, 625, 648,
662, 675.
Gebhard v. Querfurt (1284—99) 685,
686, 700, 704, 710, 716, 717, 718,
790, 789, 784, 741, 745, 741, 759,
769, 764, 768, 769, 786, 808, 822,
889, 862, 868, 1099, 1089, 1099,
1119, 1199, 1168, 1173, 1198,
1989, seit 1990 auch prepos. maior.
Burchard (1808—07) 1411, 1426,
1452, 1454, 1608.
Gebhard (1808—09) 1654, 1701,
1711, auch canon. maior.
— decani (allgem.) 555, 741, 916.
Ludolf dioe ) a 18.
Otto (1268) 4
Ludolf (1964. 81) b6, 62, 82, 88,
186, 187, 203, 222, 944, 9,
, 800, 806, 819, 814, 334, 869,
875, 876, 411, 418, 424, 495, 468,
488, 498, 495, 569., 573.
Leonhard Holle (1989 —1801) 603,
612, 615, 648, 663, 665, 675, 685,
686, 700, 702, 710, 716, 718, 782,
734, 741, 748 u. A., 745, 752, 768,
769, 770, 803, 884, 847, 868, 979,
1013, 1023, 1089, 1099, 1119,
1129, 1155, 1168, 1173, 1198,
1232, 1285a (S. 818), 1807, (ere.
1304) 1454.
Bertold (1303—04) 1411, 1426, 1452,
Konrad (1309) 1714.
— cellerarius (allgem.) 1454.
— „eustodes, thesaurarii (allgem.) 555,
Walter (1968—75) 49, 103, 187,
299. 244, 814, 869, 876, 424, 495.
Almarus v. ‚Boymenborch, (1281) 578.
Gerhard (1282—85) 608, 612, 648,
675, 685, 686, 700, 709, „110
Iohann (1990—99) 868 1018,
1099, 1155, 1198, 1292 vorher
prepos. in Steterburg 988.
Heinrich (1803) 1411.
— scolastici (allgem.) 555, 732, 916. —
ist obedentiar. in Essem 608. —
famnlus, scolastici: Ulrich (um 1264
Gerhard (1268—67) 49, 62, 80, 168,
; ; , 244, 249.
Bertold Wulfgrove | (1971 — 1309)
289, 312, 814, 369, 375, 870, 892,
419, 424, 463, 488, 673, 585, 608,
612, 615, 648, 665, 675, 685, 686,
872
Hildesheim.
700, 702, 708, 704, 710, 718, 782,
786, 137, 752, 760, 768, 788, 799,
834, 847, 868, "890, "899, 979, 1018,
1080, 1058 u. À., 1074, 1089, 1099,
1108, 1155, 1198, 1232, 1324.
1374, 1387, 1394, 1411, 1451,
1601, 1714 auch vicearchidiac. in
Hildesheim.
— canonici (allgem.) 74, 76, 208, 244,
934, 392, 411, 418, 498, 569, 623,
132, 741, 815, 1429, 1454.
Addenem, Konrad v. (1286) 768, 769.
Almarus s. Craz.
Alten, Bruno od. Bruning v. (1295
— 1306) 1063, 1564.
Balduin subdiac. (1274—94) 369,
rS 424, 015, 648, 710, 1013:
v. Elbe.
Berieid diacon. (1267—68) 163, 186,
187, 208.
— subdiacon. (1281—85) 549, 648,
Bockenem, Gwernerius v. (1298—99)
1198, 1232.
Borsum, Eberhard v., subdiac. (1296
—1804) 1101, 1198, 1232, 1373,
1411, 1454.
Braunschweig, Iohann v. (12978—
1809) 334, 1714 (zwei d. N.)
— Ludolf v., diacon. (1267—96)
163, 187, 244, 249, 814, 376, 382,
424, 463, 483, 555, 603, 648, 675,
705, 710, 764, 768, 769, 863, 916,
979, 1099, (erw. 1302) 1387.
Bruning (1803) 1411.
Bruno, mag. canon.? (1290) 890.
— 8$. v. Harsum.
Cantelsem, Heinrich v. (1304— 06)
1454, 1555, 1589,
Cellerio, Heinricus de (1297) 1158.
Clivo, Hermann. de, subdiac. (1308
—09) 1411, 1454, 1714.
Cramme, Dietrich 'v., subdiac. (1296
—1305) 1105, 1198, 1232, 1374,
1411, 1454, 1544 u. A.
Craz, Almaras, subdiac. (1265-85)
88, 244, 314, 424, 603, 648, 675,
686, 700, 710.
Cronesben, Konrad, subdiac. (1309)
Damme, Albert v. (1308) 1411.
— Konrad v., subdiac. (1309) 1714.
Daniel, diacon. (1283 — 99) 648, 685,
710, 783, 1078 A., 1232: egl. In-
nerste, v. d.
Dietrich, subdiac. (1274 — 76) 869,
Dives, Bertold, diac. (1285— 99) 702,
710, 768, 1172, 1198, 1282,
Egidius, mag., subdiac. (1988 — 1304)
648, 675, 1198, 1411, 1454.
Elbe, Balduin v., diacon. (1977—
1309) 488, 585, 608, 675, 1198,
1232, 1411, 1454, 1714: "gl. Balduin.
— Ludolf v. (1963) 49.
Eingelhardi, Iohann, sacerd. (1266—
85) 125, 126, 944, 869, 376, 424,
463, 483, 544. 608, 612, 648, 675,
685, 686, 700, 710.
Frenke, Hermann v. (1300) 1285.
Friedrich 126 um 1268) 62, 82, 88.
Fümmelse, p v. go - 15) 49,
125, 126, 419; egi. H
Gerhard, diacon. (1274) 869, 876.
— subdiac. (1267—75) 163, 425.
Gottfried, diacon. (1267— 68) 163,
— mag. (1270— 78) 944, 369, 376,
418, 462, 498.
— (erue. 1985) 132.
Gwernerius s. v. Bockenem.
Harsum, Bruno v. (1281— 99) 549,
608, 648, 675, 685, 686, 700, 710,
759, 890, 899, 949. 1198, 1939,
(erw. 1303) 1411.
Hermann (1285) 700A.
Hugo (1264-80) 82, 186, 244, 314,
413, 544
— subdiac. (1265 —75) 88, 168, 187,
208, 425.
Innerste, Daniel v. der (1274— 1809)
A 769, 1198, 1974, 1411, 1454,
Iohann, zwei d. N. (1266 —72) 125,
126, 186, 187, 312, 314, 700 A.
708, 104, 705, der eine auch prepos.
in Bteterburg.
— auch notar., capellan. episcopi, s.
das.
Klint, Hermann v. (1809) 1708.
Konrad (1274—81) 869, 424, 549.
Leonhard (1275 —78) 424, 456, 498.
Lippold, mag., diacon. (1967—75)
163, 222, 244, 369, 376, 424.
Ludolf, diacon. (1267 — 82) 163, 187,
369, 615.
Parvus, Hugo, subdiac. (1264 —75)
376, 424.
— Iobann, subdiac. (1266 —74) 125,
126, 244, 369.
Queren, Iohann. de, mag. (erw. 1270)
Hildesheim. 873
Roden, Iohann v., subdiacon. (1282
—84) 612, 615, 620, 629, 676,
677, 690, 696, auch notar. capellan.
episcopi.
Schüningen, Konrad v., sacerd. (1299
— 1804) 1232, 1374, 1411, 1454.
Stockem, Dietrich v. (197582) 424,
Tecklenburg, Gerhard v., diacon.
(1272-86) 314, 424, 463, 483, 764.
Tossem, Friedrich v. (1263) 49.
Walther, sacerd. (1264— 065) 62, 88.
Weetzen, Dietrich v., diacon. (1979
—1804) 513, 675, 768, 1198,
1978, 1874, 1411, 1452, 1454, auch
pleban. in Eberholzen.
Werner, mag. (12905—1909) 1068,
1870, 1411, 1592, 1655, 1703, 1714.
Wulfgrove, Bertold (1270) 244,
dann scolasticus. Vgl. auch Ber-
to
— vicarit (allgem.) 411, 555, 732, 916,
1454.
Addenem, Konrad v. (1282—1302)
685, 764, 768, 1387.
Harsum, Heinrich v. (1298) 995.
Heinrich (1275—83) 424, 648.
Reinher (erw. 1275) 411.
Sotebeteke, Iohann (1296) 1105.
997, 1015, 1020, 1078, 1074, 1089,
"1181, 1175, 1948, 1988, 1332, 1841,
1351, 1388, 1894, 1419, 1457, 1477,
1566, 1582, 1586, 1588, 1590, 1609,
1610, 1616, 1695, 1708, 1708. —
chorus 1841. — refectorium 729,
1616. — altare st. Marie 698.
— abbates
Ludold (1261) 21, 81.
Hermann (1268—65) 51, 52, 85.
Dietrich (1266—89) 128, 149, 150,
209, 210, 222, 266, 894, 893, 495,
b74, 647, 698, 799, 762, 768, 847.
Hildebrand (1998— 94) 969, 995, 997,
1015, 1020.
Ludolf (1995) 1085, 1030.
Hildebrand (12961909) 1074, 1089,
1191, 1243, 1295, 1332, 134
1851, 1383, 1457, 1477, 1566,
1582, 1586, 1588, 1590, 1609,
1816, 1640, 1695, 1701, 1708,
priores:
Burchard (1268) 210.
Florenz (1985—89) 698, 721, 847.
Iohann (1298— 1309) 995, 1015, 1020,
1243, 1832, 1351.
Albert v. Adenstedt (1806 —09) 1566,
1580, 1590, 1616, 1695.
— scolares 61, 1454.
Ludolf (1963) 49. Hermann Stric (1306) 1586.
— camerarii 1454. — custos (allgem.) 729, 1060, 1586,
— campanarii 1454. 1590, 1616.
Dietrich (1293) 969. — monachi, fratres 266, 1388, 1609,
— incendiarius: 1616.
Konrad Otmaring (1280) 542. Albert (1273— um 1302) 324, 698,
1020.
— lit 18, 248, 569, 675, 1305,
stones , 1 Arnold (1266— um 1302) 149, 698,
1
1314, 1429, 1714.
D. Dominikaner, Predicatores de Bertold (1268— um 1302) 209, 210,
— cantor:
sancto Paulo 60, 145, 556, 766, 324, 1020.
1847. — curia 766. Bertramm (1294—1302) 1020.
— priores: Burchard (1278) 324.
Iohann (1262) 32.
ungenannt (1293) 988 u. A., 989, 990.
Nicolaus (1295) 1063.
ungenannt (1297) 1149.
— lectores:
ungenannt (1293—97) 988 A., 989,
990, 1149.
?
atres:
assel, Bertold v. (1262) 32.
Gottschalk (1807) 1612,
E. Godehardikloster 921, 52, 85,
19b, 196, 128, 150, 152, 193, 209,
210, 239, 266, 324, 828, 893, 047,
698, 729, 762, 848, 847, 969, 995,
Calvus, Gerhard (1293) 995.
Dietrich (1278— um 1302) 324, 1020.
Eilhard (1266— um 1302) 149, 995,
102
0.
Engelhard (1294— 1802) 1020.
Florenz (1268—73) 210, 824.
Foro, Konrad. de (1999) 995.
Gerhard (1266 — um 1302) 149, 1020,
074.
Goltorne, Heinrich v. (1293) 995.
Grimpo, Walther (1285) 698.
Heidenreich (1298—1315) 997.
Heyersum, Bertramm v. (1309) 1695.
Heinrich, drei d. N. (1904 — 1802)
874
‚Hildesheim.
Herinicus (1294—1802) 1020.
Hermann, mehrere (1266— um 1302)
149, 997, 1020.
Herwich (1266— 89) 149.
Hildebrand (1278 — um 1302) 324,
698, 1020.
Iohann, mehrere (1266— um 1315)
149, "209, 210, 324, 997.
Konrad (1268— um 1802) 209, 210,
824, 1020.
Ludolf A 1502. 1090.
Reiner (1294— 1302) 1020.
Siegfried (1293—1315) 997.
Sigebodo (1266—89) 149.
Thetmar (1273— um 1302) 324, 698,
Ulrich (1978— um 1302) 894, 698,
Walther (1285) 698, egi. Grimpo.
— advocatus
F.
Heinrich (1286) 115.
Iohannisstift, st. Iohannis in
Dampmone 86, 150, 103, 261, 422,
454, 477, 498, 514, 580, 606, 693,
653, 657, 693, 701, 814 817, 818,
936, 938 998, 1028, 1994,
1445, 1590, 1595, 1542, 1701, 1711.
— Statut betr. Gnadenjahr (1979)
01s — Verzeichnis der Einkünfte
— decani:
Wennemar (erw. 1264) 68.
Heinrich (1269—72) 229, 307.
Un (18738— 95) 498, 495, 936,
Arnold v. Warberg, decan. maior
(1295) 1028.
ungenannt (um 1300) 129.
— custos (allgem.) 1445.
— scolastici:
Ulrich (1264-74) 68, 368
Iohann v. d. Innerste (12831 — 88)
553, 623, 693, 797, auch procurator
hospitalis.
Iohann v. Hannover (1291— 95) 938,
1028.
— canonici: 68, 514, 623, 693, 814,
998, 1028, 1701, 1711.
Bernhard (1995) 1098.
Cruce, Iohann. de sancta (1205) 1028.
Gronau, Heinrich v. (1303) 1445.
Heide, Paganus, Bernhard (1307)
Innerste, Iohann v. der (1274 — 91)
368, 936
Lamberto, Iohann. de sancto (1995)
1028.
Martin (1985) 784.
Schönekind, Iohann (1988) 817.
Stant ge, Iohann (1295) 1098.
(1997) 1151.
Wennemar (1264) 68,
606, 611, 623, 657,
966, 1028, 1994, 1335, 1520, "1635,
1709, 1710. — sub potestate et re-
gimine capituli maioris 1709,
— provisores, procuratores :
Ludiger, sacerd. (erw. 1282) 623.
Iohann v. der Innerste, scolast.
(1981) 553.
wie v. Warberg, decan. maior
Ludiger, Les maior (1305) 1520,
1525.
— ebdomadarius 68
— hospitale 592,
— rector curie:
Konrad v. Minden, sacerd. (1295)
G. Maria-Magdalenenkloster 2,
14, 87, 96, 97, 98, 101, 102, 103,
141, 142, 178, 179, 191, 206, 919,
288, 238, 940, 243, 909,
269, 977, 375, 387, 895, 896, 403,
, 640,
737, 810, 813, 814, 821, 831, 849,
958, 858, 859, 861, 86D, 871, 885,
904, 948, 944. 946, 951, 955,
960, 965, 991, 1020, 1059, 1079,
1097, 1190, 1171, 1966, 1997, 1481
"- 1600, 1650, 1657, 1679, 1675,
— prepositi (allgem) 887, 640.
Bruno (1260 — /4) 2, 14, 96, 97, 98,
101, Con, 103, 149, 179, 191, 212,
240, 262, 268, 269, 271, 875, 987.
ungenannt (1277-78) 479, 495.
Heinrich (1981) 556.
Gerold (12865—1809) 737, 810, 813,
814, 859, 904, 943, 1059, 1190,
1148, 1244, 1481, 16798, auch
prepos. general. (1809) 16798.
— priorisse:
enannt (1265) 98
Volquigis (1970—85) 262, 656, 737.
Margarete (1808) 1481.
— sorores : 97.
Meienberg, Tt. des Ernst v. (1983)
— capellani 656.
—c
Hermann Persicus (1295) 1026.
— conversi, fratres 268.
Alexander (1280) 544.
Heinrich, zwes (1300) 1266.
Hildesheim. 815
Hermann (1801) 1816.
Iohann, mehrere (1265 — 80) 98, 544. ungenannt (1290) 8
Lutbert (1265) 98. _ |
H. Maria-Magdalenenstift im| _ nella: (lem) 1144
Schüsselkorbe 1245 A., 1700, 1701, Gerhard (1801) 1342.
1711. Velguin, pleban. in Lesse (1801)
— monachi, fratres 1144, 1246, 1640,
— thesaurarius, iw 4 (allgem) 1144.
I Michaeliskloster 9, 18, 127,
137, 144, 150, 164, 165, 189, 190, 1646.
193, 209, 210, 214, 223, 331, 972,
384, 885, 893, 444, 455, 519, 587 u. À.,
604, 608, 668, 679, 773, 787, 829,
894, 989, 1027, 1040, 1058, 1060,
1061, 1066, 1067, 1084, 1089, 1107,
1197, 1136, 1137, 1144, 1181, 1901,
1206, 1911, 1933, 19492, 1946, 1950,
1968, 1899, 1336, 1949, 1358, 1372,
1380, 1881, 1395, 1415, 1417, 1418,
1492. 1428, 1458, 1459, 1473, 1588,
1559, 1570, 1571, 1577, 1597, 1608,
1626, 1633, 1638, 1640, 1646, 1666,
1691, 1701, 1711. — Engelchor
198. — cripta 1646. — refectorium
1946. — dormitorium 1646. —
capella inter dormit. et criptam 1646.
— abbates (allgem.) 1842. — abbacia
1666. — servi abbatis: Engelhard
w. Bertramm u. Dietrich Leske
(1304) 1459. — ,apellan. abbatis:
Gerhard (1801) 1
Ernst (1260—97) EX 18 92, 52, 68,
73, 81, 89, 90, 104, 144, 164, 189,
198, 209, 910, 214, 222. 293, 372,
, 455, , 495, 519,
587 A., 604, 663, 679, 7171, 768,
778, 783, 187, 790, 870, 894,
999, 1085, 1086, 1040, '1058, 1060,
1066, 1067, 1084, 1089, 1107.
1108, 1111, 1197, 1136, 1137,
1144, 1140, 1151.
Heinrich v. Wendthausen (1298—
1309) 1181, 1246, 1250, 1842,
1858, 1372, 1380, 1458, 1459,
1473, 1552, 1570, 1571, 1033,
1637, 1688, 1040, 1646, 1006,
1691; 3701, 1711.
priores
Dietrich. (um 1260) 6.
Hermann (1968 d 229) 209, 210, 668.
Arnold (1290) 8
Ludolf (1291 — 1800) 932, 1066,
1137, 1250.
Iohann (1308) 1900 G6
Wichmann (1808) 1
— camerarius (el rend 1858, 1552.
— Kümmerei 1358.
— hospitalarii (allgem.) 1666.
Iohann v. Homburg (um 1260) 9
L. Moritzstift,
B^ 53 Hermann v. (1268)
9, 2
Bierbergen, Iohann v. (1266) 128.
Bock, Iohann (1308) 1640.
Constantin (1277) 467.
Einbeck, Wichmann v. (1308) 1640.
Gerhard (1304) 1459.
Heinrich (1277) 467.
Hermann, zwei (1277) 467.
Homburg, Iohann v. (1268) 209, 210.
Iohann (1277) 467.
Lecherling, Hermann (1301) 1336. .
Prome, Eberhard v. (1308) 1640.
Rodenberg, Gerhard (1297—1301)
1151, 1329.
Wendthausen, Dietrich v. (1308)
1649.
— litones 18, 127, 1329, 1691.
— mancipium 1127, 1201
K. Minoriten 98, 440, 556, 629.
— guardiani:
ungenannt (1293) 988 u. A., 989, 990.
Konrad (1995) 1063.
ungenannt (1297) 1149.
— lector:
ungenannt (1293— 97) 988 u. A., 989,
1149.
frater
Heinrich Acco (1265) 93.
st. Mauricii in
Monte 22, 23, 24, 97, 44, 54 u. A,
80, 150, 180, 181, 184, 193, 222,
227, 235, 826, 827, 362, 963, 988,
899, 446, 447, 606, 618, 619, 656,
682, 712, 718, 760, 761, 774, 781,
846, 872, 887, 907, 908, 909, 918,
919, 990, . 988, 939, 986, 1008,
1014, 1089, 1188, 1158, 1165, 1166,
1184, 1185, 1190, 1980, 1234 u . À.,
238, 1264, 1802, 1848, 1849, "1886.
1409, 1446, 1507, 1509, 1524, 1534,
1585, 1620, 1624, 1653, 1660, 1669,
1671, 1706, 1717, 1722, 1724. —
Ausstellungsort 181. — summum
altere 682. — chorus 1183, 1230.
— ambitus claustralis 089. — fa-
brica 1183. — domitorium 1409. —
capella st. Katherine 181, 827. —
M
876
Hildesheim,
Statut tiber Präbenden (1297) 1133,
über Gnadenjahr (1305) 1584, 1535.
— vicarie 1348, 1350, 1717, st. Petri
et Pauli 1507, st. Crucis und st.
Martini 1409, gegr. v. Bertramm
Prome 44, 1248, 1350. — vill-
cationes 299, — Handschriften 440.
— capitulum contra prepos. 80.
— prepositi (allgem.) 235, 618, 1014,
1183, 1230. 1309.
— QCQ&R-
pellan. prepositi Tohann (1275) 413,
Konrad (1291) 939. — villicus pre-
positi80. — caminata prepositi 413.
— capitulum contra prepos. 80. —
Propstei 80, 1302, 1534, 1535.
Konrad v. Werder (erw. 1263) 44.
Volrad (1260— 1302) 3, 10, 22, 23,
24. 37, 44, 54, 80, 90, 99, 94. 95, 97,
99. 100, 101, 108, 105, 108, 109,
112, 119, 196, 136, 148, 157, 161,
169, 171, 178, 180, 181, 197, 905,
218, 220, 229, 995. 997. 245, 248,
950, 959, 259, 961, 276, 279, 280,
287, 292. 804, 395, 396, 327, 331,
836, 338, 840, 841, 947, 348 A.,
360, 862, 363, 388, 398, 397, 405,
407, 408, 409, 418, 417, 418, 422,
434, 442, 449, 450, 451, 466, 479,
471, 481, 486, 489, 491, 498, 506,
507, 510, 545, 559, 553, 569, 567,
575, 576, 579, 680, 582, 694, 596,
597, 599, 606, 610; 618, 619, 690,
697, 698, 699, 639, 645, 649,
658, 668, 671, 679, 682, 686, 692;
696, 697, 701, 706, 707, 709, 713,
715, 717, 718, 747, 748, 759, 755,
757, 759, 760, 761, 772, 774, 716,
781, 790, 796, 800, 806, 807, 808,
822, 823, 895, 898, 836, 839. 843,
846, 849, 850, 854, 855, 856, 876,
882, 887, 909, 919, 918, 919, 990,
937, 988, 939, 972, 975, 977, 978,
982, 984, 985 u. A., 986, 9903, 1002,
1004, 1005, 1006, 1008, 1014, 1016,
1031, 1085, 1036, 1046, 1087, 1089,
1094, 1095, 1100, 1108, 1104, 1133,
1188, 1143, 1149, 1151, 1158, 1184,
1185, 1190, 1193, 1212, 1220, 1222,
1980, 1981, 1891, 1948 u. À., 1349,
(erw. nach 1802) 1409 (erw. 1303)
1446, auch canon. maior und ar-
chidiacon. in Stóckheim bez. Goslar.
Otto v. Wohldenberg (1302 — 10)
1857, 1361, 1363, 1870, 1375, 1377,
1878, 1379, 1380, 1881, 1386, 1393,
1396, 1400, 1401, 1402 u. A. ’1403,
1405, 1486, 1446, 1464, 1468, 1479,
— canonici, fratres:
1480, 1491, 1486, 1487, 1488, 1494,
1505, 1509, 1514, 1595, 1527, 1534,
1585, 1536, 1562, 1568, 1578, 1593,
1600, 1606, 1607, 1611, 1653, 1663,
1669, 1686, 1687, 1689, 1698, 1722,
1723, auch cellerar. maior.
— decani (allgem.) 181, 285, 1133,
1165, 1230, 1302, 1350, 1534, 1535,
1694. — immer erchidiacon. in
Ringelheim (1308) 1653. — decania
1348 u. A., 1624.
Dietrich (1262 — 67) 37, 44, 54, 80,
180, 181, 184.
Heinrich v. Alfeld (1278 —'18) 327,
359, 363, 388, 495, 506.
Ludeger v. Kemme (1989 —1307) 618,
619, 682, 712, 713, 752, 760, 761,
774, 781, 846, 887, 909, 919, 920.
938, 986, 1089, 1105, 1133, 1158,
1184, 1185, 1190, 1238, 1386, 1509,
1534, 1535, 1624.
Hildebrand (1808 — 10) 1669, 1717,
— cantores (allgem.) 330, 506, 1230,
1302. — cantoria 326, 327, 347.
Bruno (1273) 847.
Iohann Marcolfi (1285—97) 712, 774,
1053A., 11
Konrad (1299—1302) 1212, 1886.
— succentor (allgem.) 330.
— cellerarii (allgem.) 181, 1230, 1302,
15 35
84, 1535.
— custodes, thesaurarii (allgem.) 1230,
1302.
Iohann Marcolfi (1278—74) 827, 363.
Bernhard (1286) 774.
Mathias (1309) 1708.
— scolastici (allgem.) 830, 506, 1230,
1302
Volcmar (1964—78) 81, 125, 126,
181, 327.
Ludiger (1274) 363.
Konrad (1285— 1300) 712, 718, 752,
760, 761, 774, 814, 909,
1089, 1158, 1190, 1264, (erw. 1302)
1986.
Iohann (1802— 04) 1386, 1476.
80, 628, 1183,
1230, 1349, 1534, 1535, 1669. —
canon. novicius 1133.
Bock, Ernst (1802) 1386.
Braunschweig, Mathias v. (1302)
1386, vgl. Mathias.
Bruno, notar. episcopi (1265) 95.
Cramme, Ludolf v. (1802—05) 1386,
1544 u. A.
Hildesheim
Damme, Hildebrand v. (1997—1802)
1158, 1190, 1212, 1947, 1970,
; .
Gerhard (1267) 181.
Grasdorf, Ludeger v. (1302 — 08)
1386, 1669, auch archidiac. des
Altklosters.
Hannover, „ohann v. (19887—1802)
781, 1212, 1386.
Helembert (1267— 74) 181, 863.
Hiddestorf, Heinrich v. (erso. 1267)
Hildebrand s. Damme, v.
Iohann (1267) 181.
Kemme, Ludeger und Ludeger v.
(1265—67) 98, 143, 181.
Köln, Iohann v. ' (1309) 1386.
Konrad, capellan. prepos., S. d. ad-
vocat, Heinrich in Braunschweig
(1991) 939.
Ludolf (1267) 181.
Mathias, mag. (1295—1310) 10534.
1514, 1724, auch obedientiar. in
Uefingen. Vgl. v. Braunschweig.
Promo Bertramm (1263) 44, (1302)
Reimberti, Heinrich (erw. 1302) 1886.
Reinfridi, "Heinrich (erw. 1282) 600,
(em. 1283) 641, 642, (erw. 1298)
Salder, Dietrich v. (1299) 1212.
Sarstedt, Hermann v. (erw. 1299—
1302) 1238, 1386
Ummate, Gerhard (1286) 752, 760,
761, (erw. 1987) 7
Volemar (1967) I
were, Bernhard v. (1300— 02) 1264,
— vicarii 80, 1280, 1238, 1409.
Dietrich, Bacerd, (1963) 44
Hermann, diacon. (1963) 44.
Sturm, Volquin «. Iohann (1302) 1343.
— scolares 388, 506, 760, 761, 781,
846, 1230, 1238, 1409. — episcop.
scolarium 506. rector scolar.
(allgem.) 1238. — magister scole:
Bertold v. Brühl (erw. 1289) 846.
— camerarius (allgem.) 1238, 1409.
— campanarius (allgem.) 1288, 1409,
— litones 22, 80, 1166, 1600, 1722,
M. Congregation des Hauses
Meienberg 564.
Vi. von H.: Hermann, venerabilis do-
minus (1293) 981. — Hermann, sacerd.
in Marienrode. — Remburgis domina
(um 1264) 81.
Hille egi. Salder, v
— Hönze. 877
Hillebechteshusen (?) 484 (S. 227).
Hilleburgis s. Hildeburg.
Hilleghendorp s. Heiligendorf.
Hilleka (1277) 484 (S. 250). — Vgl.
Hapenhorst.
Hillemarus s. Hildemar.
Hilveshusen, wüst wohl bei Lamspringe,
Hilwartshausen, Hildeleveshusen, Kr.
Einbeck, 1727. — Kloster 1003, 1889.
— repos. ungenannt (1269) 231.
Hilwordingerode, Hildewardig-, Hille-
wardinge-, Hillawardinge-, "Hilwer-
dinge-, Hilwirtdingerode, wüst bei
Vienenburg auf dem Steinfeld, 11 u.
A., 241, 1450. — presbiter (allgem.)
1095 pleban. Heinrich (1299—
1802) 1240, 1855, (erw. 1306) 1567.
Himme, Thi. (1984) 484 (S. 244).
Himmelpforten , Kr. Stade? Kloster
A.
Himmelsthür, Heminis-, Hemethes-,
Hymdes-, Himmedes-, Hemdes-, Hye-
medesdore, «o. e. Hildesheim, 44, 52,
168, 235, 324, 326, 484 (S. 228, 281,
234, 236, 237, 9Á1, 248,
241, 948, 956, 957, 958), 614, 698,
971, 1946, 1816, 1409, 1608. — sa-
cerdos Dietrich (1986) 758. — villici
st. Godehardi: Konrad, s. Fr. Gertrud
us. Ss. Iohann, Burchard, Alexander,
Konrad, (1278) 824. st. Crucis?
Iohann, s. Br. Heinrich in Dinklar
(1264) 61. — von: Crachto (um 1264)
81. Hermann, fam. (1295—1303) 1040,
1446. Iohann advocat. (1263 — 65) 59,
90. Vgl. Pil.
Himstedt, Heymstede, ‚stide , dr.
Marienburg, 484 (S. 9281, 289, 243,
251, 256, 257), 594. — Klein- 869.
— von: Dietrich, civis Braunschweig.
Hinzo, Iohann w. Iohann, servi prepos.
st. Crucis (1275) 425b.
Hyseshusen s. Iseshusen.
Hitzacker, Hiddesackere, Heinrich v.
(1263) 49.
Hyzzeke, Dietrich (1278) 501.
Hochstedt, ^ Hostert sive Bokenem
minor 1448
Hockeln, Hokenem, Kr. Marienburg,
15, 775, 776, 824, ' 825, 1383.
Hodale, st b. Pabstorf Amt Wolfen-
büttel, 956.
Hodenhagen, Hermann v., canon. Halber-
stadt.
Hönze, Huteinghese, Honesem, Honesse,
Honse, Kr. Gronau, 1014, 1222,
1556, 1667, 1704.
878
Hötensleben, Hotsensleve, -live, Huth-
senscleve, 85. v. Schöningen, 949,
1615, 1698.
Höxter, Stadt, 1324. — cives 60. —
archidiacon. Bertold v. d. Asseburg
(1801) 1324.
— Neuekirche, Nienkerken, prepos.
Gottfried (1301) 1324. — decan.
Werner v. d. Asseburg (1304) 1499.
Hoge s. Hoye.
Hogeri, Iohann w. Sophie (1277) 484
(S. 288)
Hoghemot (Anf. d. 14. Jahrh.) 1804.
Hogherinhe, Iohann (1284) 484 (S. 245).
Hogi, Bertold (1281) 484 (S. 238).
Hohenbostel, Kr. Linden b. Hannover, 1604.
Hohenbfichen, Alta fagus, Honboken,
Hoenboken, Amt Greene, Ausstellungs-
ort 1513.
— von, de Alta fago, Gertrud, geb.
v. Adensen, s. Ohsen. — Hoyer. Brd.
d. Ulrich, canon., scolast. Hild., archi-
diac. in 'Nettlingen. — Lippold (1800
— 02) 1244 od. v. Rössing, 1949, 1361,
1405. — Oda, Schw. d. Ulrich, Fr. d.
Widekind v. Poppenburg, s. Popp. —
Sophie, Mutter d. Hoyer w. Ulrich
(1262) 35 u. A., (erw. 1266) 145. —
Ulrich (126375) 58, 78, 79, 86, 125,
126, 145, 208, 256, 848, 358, 854.
, 408, 409, s. Schw. Mathilde abbat.
in Gandersheim, Sophie prepos. in
Wendhusen, Kunigunde canon. in
Quedlinburg.
Hohendolsleben, Kr. Wansleben, 4%.
Hoheneggelsen, Ekelshen, Eggelsen,
Honekkelsem , Eckelsem, Kr. Marien-
burg, 484 (S. 280, 242, 946, 247, 251),
1128, 1247. ecclesia 18. — pleban.
ungenannt (1270) 481. — villici
st. Crucis 860. — von: Eckehard
(1977) 484 (S. 238, 285, 240). Heinrich,
civis Hild. Margarete, T. d. Segehard,
u Gertrud Fr. d. Ludolf, des Br. d.
Degen hard, mancipia v. Gandersheim
(1297) 1197. Tohann (1277) 484 (S. 281,
251). Volbert (1289) 846
Hohenhameln, Hamelen, Honhamelen,
Kr. Peine, 94, 259, 279, 623, 728,
864, 1338, 1476, 15%0, 1595. — von:
Iohann (1967—81) 153 580, 584 u. A.,
s. Fr. Iutta (1981) 584, s. S. Heinrich
(1981) 580, 684 a. A., s. gener Kegel
(1907) 158.
Hohenköthen, wüst b. Köthen, ecclesia
Hohenrode, Honrode, Ulrich v., monach.
Ringelheim.
4
Hötensleben — Holte.
Hohenwege, Degenhard v., civis Hild. v.
provisor fraternitat. st. Andree Hild.
Hohnstedt, Honstad, n. v. Northeim, 73.
— von: Heinrich, canon. arandersheim.
Hoycink, Heinrich (1264) 6
Hoye, Hoyge, Hoge, Heinrich (1271— 92)
282, 422, 448, 605, 715, 718, 772,
960, s. Fr. Gertrud (1985 — 86) 718,
772, 8. Brd. Lippold (1971—1802) 282,
492. D, 715, 718, 772, 944,
1195, 1882, s. Fr. Rath- od. Bichmodis
(1985 —86) 118, 772. — Hermann, fam.
(1802) 1382. — Hermann, Broder-
ludold, Lippold, Iohann, Vredece,
Gisela, Kd. d. Heinrich w. Lippold
(nicht zu trennen, 1285 —80) 718, 772.
Hoyer, Hogerus, sacerdos (erw. 1364)
1454. — Vgl. Bleckenstedt, rect. eccl.
— Busing. — Friedeburg, v. — Hohen-
büchen, v. — Indagine, de. — Kö
chingen, v. — Liedingen, gograv. —
Mahner, v. — Piscina, de. — Salder,
v. — Wohldenberg, com. v. — Wult-
grove.
Hoiersen s. Heyers
Hokele, Dietrich v., "mil (1974) 881.
Holdenrode s. Ohlenrode.
Holdenstede s. Oldenstadt.
Holeke, Hoeleke, Holleke, Heinrich,
eivis Hild.
Holenwege, Giseco v. (1297) 1147.
Holle, Kr. Marienburg 273, 979a, 1091,
1098, 1241, 1921, 1322, 1454, 1516.
— civis: Kkbert. de Curia (1971)
278. — ecclesia st. Martini 273, 664,
950. — capella st. Servatii 979a, —
Archidiaconat 292. archidiac. Iohann,
prepos. in Derneburg (1271) 292.
— von: Albert (1801) 1807. — Alexander
(1292) 966. — Aschwin (1270 —81) 249
u. À., 526, 560. — Bertold (1270) 249
u. A. — Dietrich (1270-94) 249, 799,
823A., 979a, 1002. — Heinrich (1970
—85) 249 u. A, 716. — Heinrich,
monetar. episc. Hild. Leonhard,
Brd. d. Albert, decan. st. Crucis Hild.
— Ludeger, Brd. d, Dietrich (1270) 249.
— Ulrich, monach. Ringelheim.
Holleke s. Holeke.
Hollenstedt, Er. Einbeck, 1508, 1511,
1517
Hollo, Albert iun., civis Lüneburg.
Hermann (1300) 12858 (S. 818).
Holsborch s. Oelsburg.
Holstein, Holceten, comites v. s. Schaum-
urg.
Holte, Adolf v. (1280—1808) 527, 1412.
Holtempnedetvorde — Hüpede.
879
Holtempnedetvorde, -ditforde, wüst bei | Honlage, -lege, wohl Hondelage nö. v.
Halberstadt, 408, 409, 723.
Holtensen, Holthusen, H. prope Embeke,
, 96, . Holthusen iuxta Mo-
ringen, Kr. Northeim, 1421.
Holtgreve, Dietrich, mil. dep
960, 1557. Konrad, mil. (1998— 1805
1180, 1557.
Holthausen, bei Büren, Westf., Kloster
878A
Holthymbere, bei Haimar zu suchen, 1154.
Holthusen, wüst bei Lamspringe, 1091,
1098, 1122, 1123, 1251, 1808.
— prope Alvede s. Langenholzen.
— 8. Wrisbergholzen w. Holtensen.
— von: Bertold (1284) 484 (S. 245).
Gottfried u. Ss. Dietrich «. Hermann,
s. zweite Fr. Adelheid u. Kd. Gottfried
«. Adelheid (1301) 1808.
Holtiber, Wilkin v.. mil. (1293) 979a.
Holtniker, Heinrich w. Iohann, cives
Braunschweig, ihr Brd. Konrad, civis,
cons. Braunschweig. — Konrad (1274)
367. — Hermann (1299) 1218.
Holzminden, Holtesminne, Ausstellungs-
ort 885, 488. — von: Adelheid w.
Sophie, canon. Gandersheim.
Hombome, Wittwe (1302) 1407.
Homburg, nobiles v.: (allgem.) 126b.
(1805) 1521. — Bertold, S. d. Bodo
(um 1264) 81. — Bodo, (um 1264—
1273) 81, 356, erw. 1808) 1055. —
Bodo (1802—10) 1861, 1404, 1405,
1492, 1508, 1511, 1513, 1517, 1583,
1581, 1694, 1648, 1665, 1728, s. Fr.
Agnes (1302—05) 1404, 1405, 1492,
1588. — Bodo iun. (erw. 1308) 1655.
— Bodo, Oheim d. Bodo (1804) 1492.
Heinrich, S. d. Bodo (wm 1264—1808)
81, 109, 1511, 1655. gener d. Burchard
v. Wohldenberg 214. Heinrich,
Neffe d. Bodo (1805) 1511A. — Hein-
rich, Brd. d. Bodo, canon. Hild. «.
Minden. — Iohann (1262) 82.
Iohann, hospitalar., monach. st. Michael.
PEE — Sophie, Schi. d. Bodo (1305)
Homodis, Greta (1277) 484 (S. 248).
Honckesbutle s. Hankensbüttel.
Honesen, Honhusen, «ist bei Hildesheim,
268, 862, 1100, hierzu auch Honeres-
heym? 623.
Honesse s. Hönze.
Honestus, Hermann, civis Goslar.
Hermann, Domcanon. Goslar.
Honhorst, Iohann v., fam. (1279) 519.
Braunschweig, ecclesia 1506. — pleban.
Ludolf (1307) 1596. — von: Bertold,
canon. st. Blasii, notar. ducis Braun-
schweig, s. Brd. Iohann, mil. (1808—
07) 1417, 1596 und Ludolf, mil. (1295
-—1807) 1060, 1417, 1596.
Honorius s. Püpste.
Honrode s. Hohenrode.
Honse s. Hönze.
Honstad s. Hohnstedt.
Ew Heinrich (1277) 484 (S. 22,
Honstede, wüst b. Mörse s. v. Fallers-
leben, 484 (S. 253), 1590.
Honwardi s. Howardi.
Hopperludinch, Heinrich (1293) 97948.
Horbere, Hornheber, Horheber, Heinrich v.
(1261—68) 22, 52 u. A.
Hordorf, Hegerdorpe, n2. e. Braunschteig,
ecclesia 1596.
Horem s. Ohrum.
Horhusen, Konrad v. (1983) 655.
Hornburg, Horneborch, Kr. Halberstadt,
castri milites 1576. — von: Otto, sco-
lar. in Heiningen.
Hornhnsen, Heinrich v. (1276 —80) 489,
Horra vidua (1984) 484 (S. 945).
Hospitali, Bertold. de «. Schw. Gertrud
(1974) 888.
Hospitaliter 308.
Hostert s. Hochstedt.
Hot s. Hut.
Hotenslive s. Hótensleben.
Hotteln, Hottenem, -num, nd. v. Sarstedt,
849, 879, 484 (S. 227), 692, 860, 1125,
1205, 1718. ecclesia 349, 379. — pleban.
(allgem.) 1587. — von: Konrad, canon.
st. Bartholom. Hild. .
Howardi, Honwardi, Howerdes, Heinrich
(1265—77) 85, 187, 484 (S. 254). —
Konrad, Brd. d. Heinrich, civis Hild.
— Konrad's Wittwe Isengard (1296—
1808) 1119 u. A. 1029. — Johann
(1977—84) 484 (S. 292, 245, 258).
Hucenhusen s. Hunzen.
Huckesbole, Mühle a. d. Innerste, 1583.
Huda, Bach, 1195.
Hude, Hudha, castrum, 487, 658, 777.
Hüddessum, Hud-, Huddessem,n2.e. Hildes-
heim, 168, 484 (S. 233), 1640. — con:
Heinrich, civis Hild. «. provisor frater-
nitat. st. Andree Hild. Heinrich's Wittwe
gertrud (1298) 1202. Konrad (1277)
Hüpede, Hupedhe, -de, Kr. Springe, 1694.
— von: Albert, serv. (1268) 190.
880
Hughesholthusen s. Wrisbergholzen.
Hugo vgl. cardinales. — Dinklar, v. —
Escherde, v. — Fümmelse, v. — Gol-
tern, v. — Hildesheim, st. Crucis canon.
— Iisede, v. — Parvus. — Vinkelere.
Wede, v. — Wrisbergholzen, v
Hugold vgl. Rhoden, v. — Watsum, v.
Huisburg, Huies-, Huseborch, Kloster
150. — abbas ungenannt (1998) 1194.
Humanas (Umane, X ittel-Ital) episcop.
Bernhard (1984
Hundisburg, Huraldeshorg, bei Neuhal-
densleben, pleban. Iohann (1267) 1567.
Hunnesrück, Hundesrucke, Kr. Einbeck,
1727, 1734.
Huno, Wolframm «. Iohann (1301) 1808.
Hunzen, Hucenhusen, Lambert v., mil.
(um 1270) 269.
Hupe, Alexander (1291—95) 902, 1059.
Hosedal , bei Landolfshausen zu suchen,
Hustorp s. Heusdorf.
Hut, Hot, Heinrich «. Kd. Heinrich «.
Gerburg (1801) 1884.
Huteinghese s. Hönze.
Huthsenscleve s. Hötensleben.
Hutzenvleth, Iohann, civis Lüneburg.
X, Y.
Iacob, serv. (1265) 88. — Vgl. Asernens.
episc. — Calcedon. episc. — nal.
— Celle, advoc. — Cistercium, abb.
Halberstadt, st. Mar. dec. — Minden,
cantor. — Treventin. episc. — Tru-
done, de st.
Iacobum, Konrad. apud sanctum (1278)
501. — Konrad. apud s., s. Fr. Mar- Il
garete, s. Tt. Margarete soror in
Dorstadt u. Gertrud, civis Braun-
schweig.
lan s. Iohann.
Ibbenstede, Ludolf v., mil. (1808) 1659.
Iburg, Heinrich v., canon. Hild.
Ickelo, Konrad v. (1984) 484 (S. 245).
Ide, Bertold (1277) 484 (S. 148)).
Iebele, Konrad v. (1277) 484 (S. 226).
Ydellenstede, wüst bei Quedlinburg, 509.
Ieinsen, Genusen, Gen-, Gegen-, Geyn-,
Ieyn-, Geyg-, Iheim-, Ienhusen, Kr,
Springe, 307, 823, 842, 860, 889, 607,
651, 1126, 1189, 1195, 1249, 1409,
1460, 3548, 1550, 1554, 1659. — von:
Albert (1297— 1800) 1148, 1267. Arnold
(1268) 190. — Friedrich w. Heinrich,
fam., Brd. d. Albert (1297 — 1800)
1148, 1267. — Iohann, S. d. Lucke-
mann (1288) 661. Iohann, mil, Brd.
Hughesholthusen — Inclusa.
Albert (1297—1808) 1147, 1148,
1297, 1329, 1442. Luckemann, mil
(1964— 98) 69, 466, 470, 651, 8837.
Reimer, Brd. d. Arnold (1268) 190.
Ierusalem 474. — archiepisc. Basilius
(1297— 1800) 1162, 1164 1278.
Ierxheim, Ihercsum, -sem, Yerksem,
von: Christian (1298) 1168. — Eber-
hard, mil. (1297) 1154. — Iohann,
Domdecan. in Goslar «. capellan.
episc. Hild. — Konemann, consul in
Wernigerode. — Otto (1276) 437.
Ierze, Yerstse, Gercen, s. e. Bockenem,
pleban. Dietrich (1274) 874. — von:
Bruning, Eberhard, Heinrich, Brd.
(1302) 1362.
Iesen, Ihesen s. Giesen.
Iggeleve s. Ingeleben.
Igkenum s. Ingeln.
Ilde, Illedhe, Yllethe, Illethe, Kr. Marien-
burg, 76, 104. Klein- 1592, 1683. —
von: Hermaun (1265) 104. — Sie ,
Horiger des Kl. Lamspringe (1293)
Ildehausen, Illede-, Ildehusen, von : Iohann
Bock (1988—85) 658, 665, 720.
Iliana s. Elyana.
Ilsebe s. Elisabeth.
Ilsede, -dhe, von: Hugo, fam. (1287— 97)
186, 898, 975, 1004, 1068, 1188. —
Iohann, fam. (1989) 898.
Ilsenburg, Ilseneburg, Grafschaft Wer-
nigerode, Kloster 100. — abbates:
Heinrich (1293) 967. ungenannt (1298)
1194. Burchard n Cramme (1805) 1544.
Ilsenégensis 'etelesia, wohl Hildesheim, 12.
1975) $97. Iordan, mil. (1268 — 80)
52, 72, 528 uw. A. Ulrich, mil. (1800—
09) 1957, 1507, 1710.
Imolensis (Imola, Mittel-Ital.) episcop.
Iohann (1800) 1290.
Immeken, Heinrich s. Iohann, cives in
Lafferde.
Immendorf, -dorpe, Amt Wolfenbüttel, 100.
— sacerdos Iohann (1970) 254. — con :
Albert (1970) 254.
Immenrode, Ymmen-, Immingerodhe, nö.
v. Goslar, 1733. ecclesia 527. — pleban.
(allgem.)" 1025. Hermann (1961) 28.
ungenannt (1288) 791. Iohann (1299)
1240. — von: Hildebrand, consul
Hannover.
Immensen, Innghesen, Kr. Burgdorf, 1154.
Immingehof, Iohann v., civis Goslar.
Inclusa e. Clus.
Indago — Iohann.
Indago s. Astfeld, Gebhardshagen, Rolfs-
en.
— de Indagine, v. Hagen: Arnold, notar.
(1375) 1561 d — Bernhard, nobil.
(1262—76) 30, 81, 42, 77, 111, 131,
218, 295, 296, 917, 899, 835, 336, 867,
888, 398, 421 u. A, 496, 483, 437,
450, 461, 456, (erw. 1279) 518, (erso.
1985 — 94) 7142, s. Fr. Hermendrud
(erw. 1275) 421. — Gertrud, Schw. d.
Bernhard (erw. 1275) 421. — Ernst,
nobil., canon. Hild., archidiac. in Alfeld
u. Detfurth. — Hermann, S. d. Bern-
hard, frater Minorum. — Hermann
trend 1308. — Hoier, S. d. Bernhard
1262—75) 81, 421. — lIohann, pres-
biter (1809) 1974. — Ludeger w.
Fr. Benedicta, Eltern d. Bernhard
(erw. 1275) 491. — Ludeger, Br. d.
Bernhard (um 1264) 80? (erw. 1975)
421. — Ludeger, S. d. Bernhard, frater
Minorum. — Ludeger, frater in Dor-
stadt, Thegenhard «. Bernhard, Brd.,
cives Hild.
Ingeleben, Ige-, Igge-, Iggheleve, Amt
Schöningen, 9 , — von: Hein-
rich (1264—70) 84, 172, 264.
Ingelemstede (?) 484 (S. 256). | $e! ‚nd
Ingeln, Ingenem, Igennem, Igkenui, n.v.
Sarstedt, 75, 484 (S. 250), 640, 1219.
— von: Hermann (1284) 484 (S. 244).
Innerste, Indistria, Fuss, 1092, 1524,
1583. die Pumpemole an der, 1588. —
von der: Daniel canon. st. Crucis
Hild. — Iohann, canon., scolast., rector
hospitalis st. Iohannis 'Hild.
Ynnghesen s. Immensen.
Innocentius s. Püpste.
Insanus, Bruno w. Fr. Margarete, cives
Hild, — Hermann, civ. Hild.
Insula, Werder, 790. Ausstellungsort
417, 495, 678, 695, 823 A., 908, 940,
1885, 1490. castrum 1490. — von:
Lippold «w. Wulfbard, milit.,
(1265 —90) 101, 591, 861, 887.
— comites, nobiles v. 8. Wohldenberg.
Interampnensis (Terni, Mittel-Ital.) epi-
scop. Thomas (1289) 838.
Io. egi. Benz. — Kuz, pleban.
Johann (1264—68) 82. — v.B..
— eamerar. ducis Saxonie?
(974) 881. — marscalc. (1982) 599.
— sacerdos (1304) 1459. — villicus
prepos. st. Mauricii (um 1264) 81. —
villicus st. Crucis i in Kemme (1984 —86)
685, 768, in Dinklar (1264—75) 61,
494. in Himmelsthtir (1264) 61. —
villicus st. Godehardi in Himmelsthür
Hildesh. UB. III.
Brad.
. (1288)
881
(1973) 394. — lito st. Crucis (1309)
1714. — Brd. d. Domvic. Alex (1988
— 1800) 635, 1275. — Brad. d. Bertold
(1264 —69) 84. — Brd. d. Heinrich
(1270) 258. — Brd. d. Hermann (1283)
688. — S. d. Adelheid s. v. Dorstadt.
— S. d. Eizo (1275) 494. — S. d.
Herbord (um 1264) 81. — S. d. Mar-
arete (1275) 424. — in Addenem
1984) 484 (S. 245). — in Algermissen
(1281— 88) pes (S. 238, 242, 248). —
in Bültum (1984) 484 (S. 945). — in
Eitzum (1984) 484 (S. 244). — in
Emmerke (1277) 484 (S. 228). — villic.
in Himstedt (1977) 484 (S. 231).
gl Acco. — Addenem, v. — Adensen,
v. — Adenstedt, v. — Advocati
platea, de. — Advocatus. —
Agrestis. — Alberti. — Almari. —
Alten, v. — Amelunxborn, prior,
cellerar. — Andres, de st. — Asel, v.
— Astenbeck, v. — Ausleben, pleban.
— Bardeleben, Y. — Barenrode, y. —
— Barfelde, v. — Barienrode, v. —
Barkhausen, v. — Barum, v. — Baven-
stedt, v. — Beddingen, sac. — Beke-
meyger. — Bellersen, v. — Berkum,
v. — Berner. — Berstelhede. — Ber-
tradis. — Betheln, v. — Bettmar, v
— DBeve. — Bierbergen, v. — bil
stein, v. — Blankenburg, com. v.
Blese. — Blome. — Bock. — Bockfell.
— Bodensen, v. — Börssum. pleb. —
Bonstede, v. — Bortfeld, v. — Bos.
— Brandenburg, march. v. — Braun-
schweig, dux, v. — Brineiges. —
Brökel, v. — Brüggen, v. — Bruningi.
— Brunsrode, v. — Bullek. — Buram-
ber. — Burgdorf, pleb, vicar, v. —
Bussche, v — Busso. — Caldune.
— Camerarius. — Capaduaquens. episc.
— cardinal. — Carpentarius. — Caupo.
— Clauen, v. — Colocza, archiep. —
Cosal. — Cramme, v. — Crispus. —
Cronesben. — Cruce, de st. — Curia,
de. — Dahlum, nob. v. — Deersheim,
v. — Derneburg, prepos. — Detfurth,
leb. — Diabolus. — Dignus. —
ingelstedt, v. — Dinklar, v. — Dives.
— Docke. — Dötzum, v. — Domo,
de. — Dorstadt, prepos., frater, nob. v.
— Dreileben, v. — Dus. — Edeleri.
— Eydesem, v. — Einum, v. — Eizeko.
— Elie. — Elze, archidiac. — Emmerke,
v. — Engelhardi. — Escherde, frater,
v. — Essem, v. — Ettinge. — Evelllin.
episc. — Faber. — Flancman. —
Florie. — Frankenberg. — Frederici.
b6
882
— Fredherzinghe. — Friso. — Gaden-
stedt, v. — Garbolzum, v. — Gatters-
leben, v. — Gehrden, v. — Geitelde, v.
— Gerstenbüttel, v. — Getle, v. —
Gladebeck, v. — Gleidingen, v v. —
Göttingen, v. — Goltern, v. — Gose,
v. d. — Goslar, Neuwerk, prepos.,
hospit. st. Ioh. presb., v. — Grafelde,
v. — Gramme. — Greten, — Gustedt,
v. — Hünigsen, v. — Halberstadt, v.
— Hameln, st. ' Bonif. decan. — Han-
cole. — Hannover, v. — Harbke, v
— Harlingeberg, v. — Harste, v. —
Hasserode, v. — Havelberg, episc. —
Haverlah, v. — Heersum, vicepleb. —
Heidenri e. — Heyersum, v. —
Heiligendorf, rect. eccl. — Heiningen,
prepos., procur., frater. — Heinrici. —
Heyzing. — Herford, canon. — Herken-
velde, v. — Hermanni. — Hermanninhe.
— Hilbrechtshausen, v. — Hildesheim,
thelonear., st. Lamberti pleb., Damm-
Stadt, advoc. episc. st. Nicolai pleb.,
episc, capell episc., notar. episc,
cellerar., canon., st. Andr. dec., plob.,
st. Crucis serv. prepos., fam. prep.
custos, canon., Dominic. prior, st.
Godeh. prior, st. Godeh. monach., st. Mar.
Magd. convers., st. Mich. prior, monacb.,
Mauric. capell. prep, scolast, canon.
— Himmelsthür, villic., v. — Hinzo.
— Hogeri. — Hogerinhe. — Hohen-
eggelsen, v. — Hohenhameln, v. —
Hoye. — Holle, archidiac. — Holt-
nicker. — Homburg, nob. v. — Hon-
horst, v. — Honlage, v. — Howardi.
Hundisburg, pleb. — Huno. — Hutzen-
vleth, v. — Ieinsen, v. — Ierxheim, v.
— ]ldehausen, v. — Ilsede, v. —
Imolens. episc. — Immeken. — Immen-
dorf, sac. — Immenrode, pleb —
Immingehof, v. — Indagine, de. —
Innerste, v. d. — Kanne. — Kerstelig.
— Klauen, v. — Köln, v. — Kolit.
Kotmeyger. — Laatzen, v. — Lamber.
— Lamberto, de st. — Lamspringe,
prepos., frat., fil. eccl. — Lapidea
domo, de. — "Lebenstedt, v. — Leng-
den, v. — Lenkener. — Lesse, pleb.
— Lochtum, v. — Longus. — Lau-
ceken. — Lucklum, v. .
— Lübbecke, v. — Lühnde, v. —
Lutzingeworden, v. — Mahlum, v. —
Mahner, v. — Marcolfi. — Marienrode,
abb, prior, camerar. — Marquardi. —
Medem, v. — Meienberg, v
cator. — Michaele, de st. — Millo-
potam. episc, — Minden, y. — Mölme,
Iohann — Iohanniter.
v. — Molendino, de. — Monekemeyger.
— Monetarius. — Münstedt, v. —
Nauen, v. — Negenborm, v. — Nette,
v. — Niger — Nörten, decan. —
Oberg, v. — Ochtersum, v. — Ode-
linc. — Odilie. — Oebisfelde, v. —
Oedelum, v. — Offensen, v. — Ohlem.
v. — Olrici. — Opilio. — Ottbergen,
v. — Püpste. — Paludem, apud. —
Parvus. — Pattensen, v. — Peine,
pleb., v. — Peperkeller. — Pepersae. —
Phisieus. — Pil. — Piscina, de. —
Plucke. — Plucketun. — Pole, v. —
Portuens. episc. — Proyt. — Quereu,
de. — Rammesberch. — Rasehorn. —
Rautenberg, v. — Ravensberg, com. v.
— Redemann. — Reden, v. —
stein, com. v. — Reinberti. — Rein-
fridi. — Rhene, v Y. — Rhoden, v. —
Riddagshausen, prior. — Riechenberg.
prepos. — Rikece. — Bivo, de. —
Roders. — Rolves. — Romessleve, v.
— Rufus. — Ruthen, v. — Sachsen,
duc. — Salder, v. — Sarstedt, v. —
Sauingen, v. — Scat. — Schaumburg,
com. v. — Schildesche, v. — Schladen,
pleb. — Schlewecke, v. — Schöne-
kind. — Scil. — Scorsten. — Seesen.
v. — Seinstedt, pleb, v. — Sigeri. —
Slage, vamme. — Slich. — Sodeman.
Soderde, v. — Söder, v. — Söhlde,
v., villi. — Solschen, v. — Sophie.
— Sorsum, v. — Sotebeteke. — Stake.
— Stange. — Stapel. — Stedere, v.
Stepelke. — Steterburg, prepos. —
Stiddien, v. — Stilleghing. — Stöck-
heim, v. — Storm. — Strogolin.
episc. — Strunt. — Struz. — Stuve.
Sudborch, v. — Suring. — Tapetarius.
Thengenhardi. — '[heloniarius. —
Thethardi. — Trepel. — Trobe. —
Trost. — Uetze, v. — Ummeln v. —
Use. — Vahlberg, v. — Vallstedt, v.
— Valua orient, de. — Volcmari —
Volksen, v. — Wedekindes. — Wedem,
v. — Wedtlenstedt, v. — Weide. —
Wendhausen, pleb. — Werle, v. —
Wilde. — Winnigstedt, v. — Wynton.
episc. — Wittenburg, nelus. „ Capell,
cenob. — Wittmar, v. — Wöltingerode,
prepos, convers — Wohldenberg,
com. v. — Wolderadis. — Wolf. —
Wolfenbüttel, v. — Wrighe. — Wül-
fingen, v. — Wülfinghausen, v. —
Wunstorf, com. v., v.
v. — Mer- | Iohanna, Hanke, egl. Bere. — Elmissen,
v. — Megede. — Rintäesch.
Iohanniter, Hospitaliter 808, 888.
Iohannitius — Kersleben. '
Iohannitius vgl. Mokicensis archiepisc.
Iordan (1264—68) 82. — (1277) 484 (S.
229). — u. S. Iordan (1293) 970a. —
Brd. d. dapif. ducis Anno (um 1260) 7.
— Vgl. Barkevelde, v. — Blanken-
burg, com. v. — Braunschweig, dap.,
pinc. duc. — Campe, v. — Düngen,
v. — Eckere. — Hscherde, v. — Har-
lingeberg, v. — Hildesheim, canon. —
Ilten, v. — Minzleben, v. — Oberg,
v. — Pattensen, v. — "Paulum, apud
st. — Scadewolde.
Ircus s. Bock.
Irembertus s. Eremb.
Irmgard, Ermen-, Hermengardis, Erem-
garde, 1 Mutter. d. pleban. Konrad ín
ihre Enkel Konrad u. Geb-
hard (1995) 1028 u. A. — Vgl. Bu-
ninch. — Cramme, v. — Escherde, v.
— Salder, v. — Stedere, v. — Stein-
wego, v. — Tossem, v. — Wendhau-
sen, v. — Wohldenberg, com. v.
Irmsenh Ermensnlle, Konrad, v. (1298)
Irmtrud, Hermendradis vgl. Indagine, de.
Irxleben, Yrke-, Irekesleve, Burchard
gen. (1986) 776. — Dietrich v. , CANON.
Hild.
Isenburg, nobil. Wilhelm v. (1804) 1472.
Isengar ' vgl. Howardi.
Isenhagen, Kloster, 529, 1124, 1605.
Ysersla, wüst b. K lein-Flöthe, 1.
Iseshusen, Hyses-, Ishusen, wüst zw. Lam-
springe und Rhüden, 727, 771, 1021,
1081, 1082.
Isingerode, Ysingerodhe, wüst n. v. Har-
lingerode, 11, 1407.
Isnem s. Itzum.
Itzehoe, Holstein, Ausstellungsort 307,
Itzum, Isnim, Isnem, Kr. Marienburg,
484 (S. 228, 231, 984, 236, 237, 241,
243, 244, 247, 248, 954, 955, 256, 957,
958), 614, 714.
Iusarius egl. Harlingeberg, v
Iustatius egi. Varenholz. — H Stacius.
Iutta, Iuditha, T. d. Adelheid (1268) 191.
— (1277) 484 (S.231, 261). — Vgl.
Bokesrode, v. — Dahlum, nob. v. —
Derneburg, prior. — Hohenhameln, v.
— Meienberg, v. — Rautenberg, v
— Salder, v. — Schwanebeck, v. —
Wienhausen, decan. — Wohldenberg,
com. v. — Wolf.
Iwingerode (?) 484 (S. 950).
K (vgl. €).
Kahle s. Calvus.
883
Kaiser u. Könige:
Ludwig d. Fr. (erw. 1286) 749.
Heinrich III. (1053) 1167.
Friedrich I. (1188) 460.
Friedrich II. (1226) 195 A.
Otto IV. (erw. S) 502.
Richard (1269) 231.
Rudolf (1977—90) 468, 516, 800, 873,
Albert (1995) 1054.
Adolf (1996) 1110.
Kalefeld, Kr. Osterode, 1408.
— von: Konrad's Wíttwe Margarete v.
Gandersheim (1297) 1158.
Kalme, Callenem, Amt Wolfenbüttel, 1447.
Kampe, wüst bei Quedlinburg, 1117.
Kanne, Canne, Hartbert, S. d. Burchard
(1296) 1105. — Iohann mil, s. S. Io-
hann (12996) 1112.
Kappel, bei Lippstadt, Kloster 878A.
Kappenberg, Kr. Lüdinghawusen, Kloster,
Karoli, Konrad (1977) 484 (S. 252).
Katberg, Wald bei Goslar, 1269.
Katlenburg, Kloster 257, 265, 85b, 384,
Katzberg, der, bei Hildesheim, 1335.
Kegel, Heinrich, v. Susa (1281 — 82)
584A., 610, s. Fr. die T. d. Otto v.
Schwanebeck (erw. 1281) 584 A
— gener d. Iohann v. Hohenhameln (1967)
Kemenade, Bertold gen. (1285) 706.
Kemme, Kr. Marienburg, 96, 97, 98, 187,
908, 334, 424, 463, 483, 593, 695, 710,
768, 769, 1999, 1387, 1411, 1476. —
cives: Bernhard Slaghe u. Ss. Heinrich
u. Dietrich (1962) 1887. — villici st.
Crucis 187, 685, 768.
— von: Bernward, mil. (1264 — um 1270)
67, 61, 62, 70, 96, 97, 98, 143, 187,
191, 208, 268, (erw. 1307) 1694.
Dietrich, "villicus st. Crucia p 187.
— Eckehard (1277) 484 (S. 238
Egelmar, fam. (1267) 179. — rad,
T. d. Bernward (1265— um 1270) 98,
148, 268, (erw. 1307) 1621. — Hein-
rich, Brd. d. Egelmar (1267—76) 179,
432. — Ludinger, Brd. d. Bernward,
canon. st. Mauricii. — Ludinger, S. d.
Bernward, canon., decan. st. Mauricii.
— Wilhelm, Brd. d. Heinrich, fam.
(1267) 179.
Kempe, Bernhard, civis Hild.
Kerkheynbere, Kerchymbere, s. Haimar.
Kerklindede s. Linde.
Kersleben, ob Harsleben? 1196.
b56*
884
Kerstelig, Iohann, Brd. d. Heinrich v.
Emmerke, «. Ss. Christian «. Heinrich
(um 1260) 9.
Kersteningh, Heinrich (1285— 1800) 706,
1958, s. Kd. Margarete w. Heinrich
(1800) 1258.
Kesemeyer, Konrad (1277— 84) 484 (S.
228, 245). — Lutgard (1277) 484 (S.
928).
Kiel, Kyle, Ausstellungsort, 808. — von:
Otto, mil. (1 24 690.
Kylem, Thi. (1284) 484 (S. 244).
erotghe (1282) 623.
chberg, Kerkberg, Volrad v., canon.
Halberstadt.
Kirchescherde s. Echerde, Kirch-.
Kirchrode, Roden, Rodhen, bei Hannover,
708. ecclesia 1094, 1150. — pleban.
ungenannt (1295) 1045.
Kisseleve maior, wüst bei Warberg, 1559.
Kissenbrück, -bruche, -brugke, Amt W ol-
fenbüttel, 1804, 1548. — greveding bei
(1268) 199. — pleban. Ludolf (1300)
1284. — von: Heinrich (1267—68) 169,
188, 199.
Klauen, Klowen, Cloven, Down , Kr.
Peine, 24, 61, 99, 816, 484 (S. 231,
252) 542, 637, 676, 14i1. — villicus
t. Crueis 61, 542, 675. — sacerdos
Hormann (1988) 789. — von: Bertold
u. Rembert, Brd. (1264) 61. — Iohann
(1264—77) 61, 484 (S. 233). — Ludolf
(1277) 484 (S. 981, 252). — Marquard
(1963) 49. — Ulrich (1265) 99. — Vol-
bert (1988) 792.
Klettenberg, Bertold v., canon. Halber-
int, Dietrich (1277) 484 (S. 982, 253,
254). — Hermann de, canon. st. Crucis
Knesebeck, Paridam v. dem, mil. (1296
— 1808) 1124, 1672. — Wasmod, mil.
(1296—1309) 1124, 1672, 1710.
Kniestedt, Knistide, Knestede, von:
Brüder (1290) 897. — Achill (um 1265)
111. — Bertold, fam. (1289) 851. —
Heidenreich, fam. (1802) 1354.
Heinrich (1802-08) 1400 162, 1676.
— Konrad, fam. (1275) 89
wi SA (nach 1302) 1400, — Ludolf
Köchingen, Cochi e, Amt Vechelde, 1188.
— von: Hoyer 1301) 1332.
Köln, Colonia, Stadt 457.
— Ersstift, provincia 1509. — mar-
scalc. Otto v. Everstein (1991) 944.
Domkapitel 878 A.
Kerstelig — Konrad.
Köln, Andreasstift 457. canon. G.
(erse. 1276) 457.
— Gereonstift 878A.
— Pantaleonskloster 150.
— von: Iohann, scolast. maior Hild. —
Iohann, canon. st. Mauricii.
Könige, deutsche, s. Kaiser.
Königslutter, Luttere, Ausstellungsort
159, 1650. — Kloster 150. — prepos.
Heinrich (1267) 159. — monach. Konrad
Rintflesch (1299) 1210.
Kokenhof, der 1609.
Koldinger, Hermann «. Ulrich v. Brdr.,
cives Hild.
Kolit, Colith, Heinrich, cons. Wernige-
rode. — Walther «. Heinrich, Ss. d
Iohann (1979) 517.
Konemann vol. Goslar, Domdec., st. Thome
pleb. — Ierrheim, v.
Kono, Cono, Bra. d. Bertold, in Müllingen
(1277—84) 484 (S. 244, 248). — Vgl.
Hiddestort, Y. — Minden, episc. —
Weih
Konrad ^ 9T) 484 (S. 948, 253).
(1289) 887. — S. d. Burchard (1274)
969. — Brd. d. vicedom. Goslar. Asch-
win (um 1275) 427. — Brd. d.Vicmann
(1981) 484 (S. ram — jn Addenem
(1277—84) 484 (S. 238, 245). — in
Barbecke (1277) 484 (S. 931) — in
Eitzum (1277—84) 484 (S. 244, 255).
— in Hasen (1277) 484 (S. 298).
in Söhlde (1277) 484 (S. 231, 251, 953).
— in Wülferode (1277) 484 (S. 250).
— Enkel d. Irmgard (1295) 1023 u.
A. — s. Fr. Gertrud «. Ss. Hermann
u. Dietrich, litones Lamspringe (1308)
1660. — sacerdos (1270) 244. — mar-
scalcus s. v. Emmerke. — miles (1277)
484 (S. 954). — Vgl. Adenem, v. —
Almstedt, v. — Amelunxen, v. — Area,
de. — Astenbeck, v. — Baddecken-
stedt, v. — Barenrode, v. — Bertradis.
— Betheln, civ. — Betheln, v. — Bie-
wende, v. — Billerbeck, v. — Boldensele,
v. — Borsum, v. — Botel. — Braun-
schweig, st. Blasii vic., duces, v. — Broke,
Y. — ‚Brüggen, v. — Buninch. — Bur-
chardi. — Cantelsem, v. — Carpentarius.
— Cattenstedt, v. — Ceningen, v. —
Clus, abbas. — Cramme, v. — Crones-
ben. — Dammone, de. — Dingelstedt,
— Dinklar, v. — Docke. — Domo,
de. — Dorstadt, prepos., nob. v. —
Dudingerode, v. — Düngen, v. —
Eckere. — Eddessem, v. — Einbeck,
prep. — Elbe, v. — Elie. — Elwer-
Konrad — Lamberto.
destorp, abbas. — Elze, pleb. — Em-
merke, v. — Emne, v. — Erchmekere.
— Everstein, com. v. — Feysan. —
Flacke. — Flöthe, pleb. — Förste, v. —
Foro, de. — Freden, v. — Fümmelse,
v. — Gadenstedt, v. — Gandersheim, v.
— Göttingen, v. — Gore. — Goslar,
Dom, vicedom., decan., canon., at. Petri
canon., Deutsch-Orden, Komtur, forens.
pleb. — Grif. — Hachem, v. — Hasen,
v. — Hasenbalch. — Heere, v. —
Helmstedt, v. — Hildesheim, episc.,
st. Crucis decan., canon. st. Godeh.
monach., Minor. guard., st. Mauric. ca-
pell. prepos., cantor, scolast., canon.
— Himmelsthür, villic. — Holtnicker.
— Horhusen, v. — Hotteln, v. — Ho-
wardi. — Hüddessum, v. — Iacobum,
apud st. — Iebele, v. — Ickelo, v. —
Irmseul, v. — Kalefeld, v. — Karoli.
— Kesemeyer. — Kniestedt, v. —
Lafferde, v. — Lamspringe, rect. cur.
claustr. — Lappe. — Linde, v. —
Lüthorst, v. — Lutter, v. — Luttern,
v. — Magdeburg, archiep. — Meiner-
sen, Y. — Minden, episc,, st. Iohann.
prepos., v. — Molendinarius. — Mor-
tificator. — Münstedt, v. — Neindorf.
— Niger. — Northeim, st. Blas. rect.
scol. — Ochtersum, v. — Oelsburg, v.
— Ohlendorf, v. — Onecamp, v. —
Osterwiek, v. — Otmaring. — Peine,
v. — Peperkeller. — Piscina, de. —
Pollex. — Preco. — Bautenberg, v.
— Reden, v. — Rex. — Rhoden, v.
— Riddagshausen, abb. — Ringelheim,
camerar. — Rintflesch. — Rössing, v.
— Rovere. — Sachsen, prov. Minor.
— Salder, v. — Sauingen, v. — Schau-
en, prov. cur. — Scherne, v. — Schöne-
kind. — Schöningen, v. — Sibolding.
— Sledorn. — Slich. — Söhlde, v. —
Sophie. — Spado. — Spiring. — Ste-
dere, v. — Steinberg, v. — Stemmen,
v. — Stöckheim, v. — Svaf. — Ted-
weghing. — Theatrum, apud. — The.
genhardi. — Tullens. episc. — Uffeln,
v. — Valkenstein, com. v. — Valua
orient. de. — Venator. — Vinkcelere.
— Wakenstide, v. — Wallmoden, v.
— Watzum, pleb. — Wehmingen, v.,
villie. — Wehre, v. — Weihe, v. —
Wendessem, v. — Wernigerode, com.
v. — Winzenburg, pleb. — Wohlden-
berg, com. v. — Wolbering. — Wolfen-
büttel, v. — Wunstorf, com. v.
Kotmeyger, Iohann (1292) 966.
885
Krackau, Krakovhe, Heinrich v., convera.
Heiningen.
Krane, Bertold (1264) 57.
Krebeck, Crebecke, Kr. Duderstadt, 73.
Krebs, Crevet, Creveth, Cancer, Bruno,
mil. (1275 —1300) 899, 670, 841, 917,
1287. — Ludolf ( Anf. d. 14. Jahrh.)
1304.
Kregel (1277—84) 484 (S. 244, 250).
Krelaberg, Crelo, n. v. Moritzberg, 1409.
Kroch, Eberhard, mil. (1974) 381.
Kroneshophe, die, bei Halchter, 1706.
Krubonhower, Elisabeth u. Bertha (1282)
Kunigunde, Mutter des vicar. Hild.
Alexius (1283) 635. — Vgl. Hohen-
büchen, v. — Lochtum, v. — War-
berg, v. — Wöltingerode, prior. —
Wohldenberg, com. v.
Kuz (4. i. ?), pleban. Io. (um 1990) 901.
L.
L. vgl. Markeling.
Laatzen, Late-, Lathusen, Kr. Hannover,
708, 1681, 1647, 1649. — von: Albert,
mil. (1267) 181. Hartmann (1808)
1631 u. A. Hartmann der Schwarze
(1308) 1647, 1652. Iohann (1808)
1047, 8. Br. Ludolf (1266—1308) 146,
Lachendorf, Lachten-, Lochtendorpe, Kr.
Celle, 489. — von: Friedrich, civis
Braunschweig.
Laena s. Leine.
Lafferde, Lafforde, Latvorde, Kr. Peine,
484 (S. 237, 238, 242, 248, 247, 258,
256), 993, 1305, 1683, 1691, 1697,
1714. Gross- 1100, 1417, 1418, Klein-
484 (S. 252, 25%). — cives: Fredher-
zinge, Iohann’s Frau (1281) 569. Im-
meken, Iohann wv. Heinrich; Noycinghe,
Heinrich; Sigeringhe, Heinrich; Volc-
mari, Iohann (1806) 1564. Slage,
Iohann vamme u. Ss. Bernhard, Iohann,
Dietrich, Ludolf (1809) 1691. — pleban.
Heinrich, capellan. ducis Bruns. (1802)
1884. — villici st. Crucis 768, 1806.
— von: Heinrich (1284) 484 (S. 245).
Hermann u. Reinbert (1268) 187. Kon-
rad (1302) 1395.
Lahde, Kr. Minden, Kloster 885.
Layna s. Leine.
Lamber, Iohann (1277) 484 (S. 229).
Lambert vgl. Bock. — Börssum, pleb. —
Hunzen, v. — Sehlde, v.
Lamberto, Iohann. de sancto, canon.
st. Iohann. Hild.
886
Lambrechtshagen, Amt Dobberam, ‚pleban.
quondam Eberhard (1275) 412
Lameste, wüst b. Horst Kr. Neustadt a.B,
623, 1709.
Lamspringe, Lamespringge, -springh,
-sprigge, Lambspring, Ausstellungsort
1389, 1471. cives: Advocatus, Iohann
u. S. Iohann; Puteum, Bertold. apud,
Stilleghingh, Bertold w. S. Iohann;
Wildeghe (1283) 633. Stilleghinc,
Bertold «. Iohann, Ss. d. (1) Iohann
( D) 706. — Archidiakonat, bannus
— Kloster st. Adriani 20, 45, 76, 174,
200, 298, 878, 374, 378, 548, 638, 646,
654, 706, 717, 721, 795, 796,
727 À., 771, 8í1, 819, 819, 828, 834,
844, 851 867, 365, 989, 1022, 1031,
Ia altare st. Katharine 90. —
epositi: (allgem.) 1561, 1642. Gott-
fried (1264—80) 76, 81, 200, 298, 373,
878, 548, 633,
7125, 721. Thedolfus (1286 — 89) Ti,
811, 812, 819, 851, (erw. 1269) 1095.
Iohann (1295-1310) 1022, 1055, 1081,
1091, 1098, 1229, 1239, 1243, 1808,
1376, 1389, 1432, 1489, 1471, 1474,
1518, 1561, 1592, 1636, 1643, 1660,
1722. — priorisse : Elisabeth (1300—02)
1234 A., 1389. ungenannt (1304) 1471,
1474. Adelheid (1807— 10) 1592, 1636,
1043, 1660, 1722. — custodes: Hein-
rich quondam €. Heinrich (1308) 1636.
— sacerdotes: — Arnold «. Heinrich
(1300) 1991. — rector curie claustralis:
Konrad (1808) 1686. fratres: Io-
hann. de sancta Cruce u. Dietrich
mag. nove curie (1304) 1471. — ilius
ecclesie ; Iohann. de sancta Cruce (1308)
1636. — litones 968, 1660, 1722.
— von: Alex, Dietrich, Heinrich, Ludolf
u. ihre patrui Alex, Hermann v. Ulrich
(1267) 174. — Hermann (1293) 979a.
Lamstede s. Lameste.
Lancfrancus vgl. cardinal.
archidiac.
Landgraf, Lantgreve (1264—69) 83. —
(Ende des 14. Jahrh.) 1804.
Landolfshausen, Langwerdeshusen, 9. v.
Göttingen. 78.
Landulfus egi. Brixiens. episc.
— Pergam.
Lambrechtshagen — Lehndorf.
Lange s. Longus.
Langelage, Land bei Ottbergen, 1171.
Langeln, Langele, Bertramm v., mil
(1267) 158, 170.
Langenberg, Wald bei Harlingerode, 1109.
Langenholren, Holthusen apud Alvelde,
Langenstein, sw. v. Aschersieben, Aus
stellungsort, 156.
Langenweddingen, sw. e. Magdeburg, SOL.
Langwerdeshusen s. Landolfshausen.
Lapicida, Herkelen (1277) 484 (S. 2
— Hermann (1277-84) 484 (S. 244
248).
Lapide, Giso de (1805) 1558. — Reineco
de, canon. st. Mathie Goslar. —
Werner. de (1305) 1630.
Lapidea domo, de, de domo lapidea,
v. Stenhus: Johann, civis Hannover. —
Iohann «. S. Iohann (um 1264) 81. —
Iohann v. Helmold, cons. Hannover.
— via s. Ste weg
Lappe, Konrad (1308) 1674.
Laquedoniensis (Lacedogna, Unter. tal.)
episcop. frater Daniel (1295) 107
Larinensis TC E Unter-Ital.) d riscop
Perronus (1286 —97) 749, 750, 751, 830,
838, 858, 1026, 1027, 1072, 1164.
Lascorph, Ekbert v. Heinrich (1968) 211.
Lathusen s. Laatzen.
Lauenrode, castrum, 658, 659, 1710.
Lauenstein, Lowensten, Kr. Hameln,
Ausstellungsort 887, 1581.
Lauterberg, Luterberche, comes Heiden-
reich v. (1280) 527.
Lebenstedt, Levenstede, -stide, -sted,
Amt Salder, 188, 484 (S. 955), 917,
918, 920, 928, 1088, 1468, 1494, 1562,
1568, 1578, 1630. — pleban. Engelbert
(1991) 917, 918. — von: Arnold (1305)
1530, 1558. Bertold wd Ti. Ecke-
hard, fam. (1267—76) 180, 190, 240,
444. Eckehard, mil (1275 — 98) 419,
466, 519, 532, 1150. lohann Pil, mil.
(1290 — 1304) 897, 1854, 1478. en
Brd. d. Bertold (1264— um 1265) 77
111. — Vgl. Pil.
Lecherling, Hermann, monach. st. Michael.
Hild., s. Brd. Reinhold Pellifex.
Lechstedt, Lecstede, Kr. Marienburg,
Lechtenberge s. Lichtenberg.
Lede, Lehdhe, Ledhe, wüst bei Gronau,
484 (S. 286, 241, 247, 250, 257, 258).
Lefhard vg. Loceum, abb.
Leghede s. Lengde.
Lehndorf, Lendorpe, Amt Riddagshausen,
28, 616. — von: Hoinrich (1298) 1198.
Lehrte —
Lehrte, Lerede, Lerethe, Kr. Burgdorf,
979, 1008. ecelesia 1381.
Leiferde, Leforde, s. e. Braunschweig,
445. — pleban. ungenannt (1295) 1045.
Leinde, Lenedhe, von: Detlev v. Dietrich,
mitt. (1269) 232. — Dietrich (1267)
Leine, Layna, Laena, die, 307, 915, 1126,
1195, 1217, 1249, 1419, 1425, 1460,
1474, 1543, 1631, 4651.
Lelm, Lellem, Lelgen, Amt Mi
1219. — von: Albert, mil. (1289) 851
Lenderi, Grete (1277— 84) 484 (S. 945,
Lendorpe s. Lehndort.
Lenedhe s. Leinde.
Lengde, Lenghede, Lengede, Lengehe,
Leghede, Leggede, Kr. Goslar, 11, 26,
113, 159, 204, 617. Gross- 1365, 1366,
1576, 1579, 1681. Klein- 596, 598. —
plebani; Gerhard (1261) 28. Heinrich,
prepos. in Derneburg (oder zu Lengede,
Kr. Peine? 1305) 1555. — gogravii:
Ludolf v. Lewe «. Hartwig (1273) 320.
— von: Adelheid «u. S. Günther, ca-
pellan. in Selistedeborch (Anf. d. 14.
Jahrh.) 1303. Heinrich, Braunschw.
Ministerial (1267) 159. Ludolf, fam.
(1800—09) 1263, 1692. Volrad, fam.
(1305) 1020. Werner (um 1275) 4927.
Widekind (1261) 26.
Lengden, Lengethe, Tchaun v., Gandersh.
Ministerial (1278) 504
Lengersla d. $. ? 316.
Leninge, d. i. ? 484 (S. 256).
Leukener, Lenekener, Lenkenir, Bodo w.
Schw. Gertrud «. Gisela (1299) 1204,
8. Schw. Bertha u. Hedwig, sorores in
Derneburg. — Iohann, mil. (1273 —82)
337, 584, 599, s. Fr. Bertha (1281)
584. — Vgl. v. Salder.
Leo egl. Chalamon. episc.
Leonhard, Leynard., Leyhard., Lenhard.
vgl. Braunschweig, st. Blas. scolast. —
Hildesheim, st. cis can. — Holle,
v. — Magno, de st.
edic: ol. Hildesheim, canon. — Ve-
ru
Lepel, Albert (1272) 816, s. Brd. Her-
man, mil. (1264—91) 75, 90, 99, 141,
in, 179, 219, 294, 316, 559, 799, 847,
906.
Lerede, Lerethe s. Lehrte.
Leremunde, Lermende, jetzt Neuhof bei
Lamspringe, 298, 373, 874, 378,
Lesbern s. Liesborn.
Linde. 887
Lesche, Leske, Lesge, Bertramm wv. Diet-
rich, servi abbat. st. Michael. Hild. — -
Dietrich (1285) 713. — Heinrich (1300)
1280, 1281.
Lesse, Amt Salder, 1842, 1972. — cives:
Hancole od. Hantele, Iohann uw. S.
Thetmar, s. Tt. Adelheid, Margarete,
Gese, Mathilde (1805) 1549. — pleban.
(allgem.) 1842. Volquin (1801) 1342,
auch capellan. st. Michael. Hild. Io-
hann (1305) 1542.
Lethgast, Gunzelin (1288) 812.
Letter, Lidheren, Litheren, Kr. Linden
b. Hannover, 623, 657, 1561.
Levenborch s. Liebenburg.
Levenstede s. Lebenstedt.
Levern, Kr. Lübbecke, Westf., Kloster 638.
Levinge, wüst b. Poppenburg, 484 (S. 256).
Lewe, Levede, Levethe, Kr. Goslar, 628,
1481. Gross- 1486, 1491, 1599. Klein-
1529, 1559. — ecclesia 1522. — von:
Dietrich, mil. (1264) 71. — Gerhard,
fam., s. Stiefeater Ludolf v. Lochtum
(1805) 16552. Gerhard, mil. (1278) 845,
946. Ludolf, ye in o Lengde (1273)
820. Werner (1293) 97
Lichtenberg, Lechten-, Leeton-, Lenten-,
Liebtenberg, Amt Salder, castrum, 82,
626, 841, 1007, 1411. Ausstellungsort
70, 546, 696, 681, 841, 1478, 1595. —
advocati 70, 626, 841, 1354. — castel-
lani, castrenses 546, 590, 626, 6685,
1478. — iudex 1204. — Amimann
1258. — Marschalk s. Salder, Iohann v.
Liddensis ( 1395) 107 Palaestina) episcop.
Andreas (1295) 1072.
Lidheren s. etr
Liebenburg, Levenborch, Kr. Goslar, ca-
sm 1397, 1411. — Ausstellungsort
b
Liedingen, Lidinge, sö. e. Peine, 1332,
1616. — gograv. Hoyer (1801) 1332,
— pleban. ungenannt (1801) 1882. —
von: Florin, fam. (1276) 436. — Ulrich
(1277) 484 (S. 281, 251).
Liesborn, Lesbern, Kr. Beckum, Westf.,
Kloster 150.
Linde, Lindedhe, Linnede, Lindedhen,
-the, Oster- u. Westerlinde, Amt Salder,
336, 336, 421, 742, 1560. Klein- 578.
Kerk- 1088. — von: Brant od. Hilde-
brand, mil. (1282 —90) 606 u. A., 665,
709, 146, 747, ler 766, 757, 776, 799,
814, 885, (erw. 1 290) 894, s. Wittwe
Adelheid (1990) 894. s. S. Brand, Bild.
Ministerial (1982 —1308) 606 u. A,,
746, 968, 976, 1123, 1825, 1384, 1516,
1676. Heinrich (1281—1308) 678, 606,
888
746, 1078, 1128, 1278, 1825, 1384,
1676, 1677. Konrad, mil. (1260—1808)
2, 606 u. A., 1182, 1325, 1884, 1676,
1677. Konrad. fam. (1989 —1308) 606,
746, 1078, 1825, 1384, 1676.
Lindemann's Frau (1989) 628.
Linden, Lynden, bei Hannover, 22.
Linthlo, Heinrich, Braunschw. Ministerial
(1267) 159.
Lyon, Lugdunum, Ausstellungsort 349,
870, 371, 372, 875a, 879, 880, 416. —
Konzil (1974— 75) 380, 416, 180, 798,
1252, 1461, 1495, 1496.
E 'Lippye, nobilis Simon zur (1297)
Lippold, dominus (um 1264) 81. — Vg.
Barenrode, v. — Barkevelde, v.
Betheln, v. — Braunschweig, capell.
duc. — Cramme, v. — Dahlum, v. —
Eddessem, v. — Elvershausen, v. —
Escherde, v. — Freden, v. — Gaden-
stedt, v. — Herzberg, v. — Hetjers-
hausen, v. — Hildesheim, decan., canon.,
st. Crucis canon. — Hohenbtüchen , v.
Hoye. — Insula, de. — Lutter, v. —
Mainz, canon. — Mandelsloh, v. —
Nörten, prepos. — Pil. — Rössing, v.
— Rusteberg, v. — Stemmen, v. —
Stöckheim, v. — Suring. — Uetze, v.
— Veteri foro, de. — Weetzen, v.
Lippoldsberg, -desberge, Kr. Hofgeismar,
Kloster 150, Uo 790. — prepos. Hein-
rich (1288) 7
Listringen, Kr. "Martenburg 1584, 1600,
1607, 1611.
Lois Bertold. de (1277) 484 (S. 232,
Lobke, Lobeke, Lofbeke, ö. v. Sarstedt,
979, 484 (S. 227), 680, 652, 1069,
1248. Gross- 176, 276, 379, 1601. Klein-
879, 1118, 1128. — pleban. (allgem.)
1718. Thedolf (1809) 1718.
Lobmachtersen, Locm. 1303. — Vgl. auch
Machtersen.
Loceum, Kloster, 13, 19, 21, 37, 40, 48,
70, 109, 116, 118, 119, 173, 283, 377.
397, 415, 471, 580, 584, 596, 610, 666,
878A., 896, 992, 1019, 12418, 1989,
1364 u. A., 1877, 1684. — abbates:
Dietrich (1964) 66. Lefhard (1300)
1247. — monachi: Hartmann «. Willi-
kin (1282) 610. — conversi ; Iohann v.
Oedelum (1261) 21. Gerhard w. Diet-
rich (1271) 283.
Lochtendorp s. Lachendorf.
Lochtum, Lochtene, Kr. Goslar, 429.
Gross- 27. — pleban. Ludolf (um 1275
Lindemann — Luderus.
—81) 429. — von: Engelco e. Nico-
laus, Brd. (1808) 1486. Iohann «. Schr.
Kunigunde (1807) 1599. Ludolf, Siier-
vater des Gerhard v. Lewe (1305
1552. Roderich, mil. (1261) 28.
Lodege, Margarete (1283) 669.
Lodewici s. Ludewici.
Lodoldeshen, d. i. ? 623.
Loge, Ludinghe, l. Neben luss d. Innerste.
1
Lohnde, Lone, Kr. Linden b. Hannover,
698, 1709.
Longus, Longi, Lange, Bertold, cons.
Lüneburg. — Dietrich (1277) 484 (S.
282, 253). — Heinrich, Hildebrand a.
Iohann, cives Braunschweig. — Hein-
rich, S. d. Dietrich (1277 —84) 484 (S.
282, 244, 245, 258, 254). — Heinrich
(um 1964) 81. — Tohann, cons. Braus-
schweig, Áltstadt. — Iohann (1267—
70) 182, 254. — Ludolf, S. d. Dietrich
(12777) 494 (S. 258).
Loppenstede s. Luppenstede.
Losbeke s. Lusbek
Loth E Friedrich (1295—1302) 1055, 1078,
Lotingessen, Lott., Loth., wäst s. der
Dammstadt, 530, "628, 1225, 1354, 138%,
1409, 1669, 1671, 1717. Die Ackes-
hove bei 623. area virginis 623. bon-
garde 1669, 1671.
Lowensten s. Lauenstein.
Lubecke s. Lübeck.
Luceken, Iohann, S. d. Ulrieh «. 4
Adelheid, «. Fr. Sophie, cives Hild.
Lucerie (Nocera de Pagani, Unter-Ital.)
/8cop Aymardus (1 1295 —97) 10%.
1027, "1072, 1162, 1104.
Lucia egl. Acco. — Marcolfi.
Luciken, cons. Hannover.
Luckardis s. Lutgard.
Luckemann vgl. Ieinsen, v.
Lucklum, Luckenem, Heidenreieh «.
Iohann v., cives «. cons, Braunschweig
Altstadt.
Luderi, Heinrich (1277—86) 483, 769.
Luderine, -ringhe, Dietrich (1264) 61. —
Luder u. Schw. Adelheid (1282) 623
Luderus, Ludegerus, Ludingerus, L»-
therus (um 1264—69) 88. (125:
172. — in Eitzum (1277—84) 4%
(S. 244, 255). — in Himstedt (1277:
484 (S. 231). — in Oberg (1977) 451
(S. 252). — sacerdos (erw. 1999) 62:
— dominus ob de Indagine? Gm 1244
80. — Pgl. Beddivgen, v. Braun-
schweig, st. Cyr. can. — Domealeve
Ludewici — Lüneburg. 889
— Drimmenstede, v. — Escherde
pleb, prepos. — Friso. — Gersten-
büttel, v. — Grasdorf, capell, v. —
Hahnensee, v. — Helmstedt, v. —
Hildesheim, st. Ioh. prov. hosp. „st
Mauric. scolast. — Holle, v. — Inda-
gine, de. — Kemme, v. — Ludering.
— Sutor. — Thethardi. — Vadum,
iuxta. — Wohldenberg, com. v. —
Wolf.
Ludewici, Lodewici fil. Hermann, civis
Braunschweig.
Ludgard s. Lutgard.
Ludinghe s, Loge.
Ludold, Lutoldus, vgl. Escherde, Y. —
Bildesheim, st. Godeh. abb. — Minden, | T,
scolast.
Ludolf, Ludeco, Ludeke, (1277) 484
(s 248, 249). — advocatus (1284) 484
S. 944). — camerar. s. v. Tossem. —
Brd. d. villic. Iohann in Kemme (1286)
768. — S. d. Margarete (1275) 424. —
in Bültum (1284) 484 (S. 246). — in
Eitzum (1277—84) 484 (S. 244, 255).
— in Müllingen (1284) 484 (S. 244).
— Vgl. Albus. — Adenstedt, v. —
Altkloster, v. — Arnheim, v. — Barde-
leben, v. — Barnten, v. — Berel, v.
Bockenem, v. — Boltesberg, v. — Bol-
zum, v. — Borsum, v. — Bortfeld, v. —
Braunschweig, monetar., v. — Broitzem,
Burgdorf, pleb. — Busing. —
Bussel. — Clanen. — Clauen, v. —
Coling. — Cramme, v. — Crispus. —
Dommone, de. — Drabere, v. —
Dinklar, v. — Drispenstedt. — Duge.
— Eckehardi. — Einbeck, v. — Elbe,
v. — Elie. — Esbeck, v. — Ettinge. —
Evecen. — Freden, v. — Gadenstedt,
v. — Geitelde, v. — Goltern, v. —
Hallermund, nob. v. — Harzburg, v. —
Heininkessen, v. — Hessen, nob. v. —
Hildesheim, cap. st. Kath. sac. „ St.
Andr. decan., canon., pleb., st. Crucis
scol. prepos., decan., can., scolar., st.
Godeh. abb., mon, st. Mich. prior.,
st. Mauric. canon. — Hoheneggelsen,
v. — Honlage, pleb., v. — Ibbenstedt,
vy. — Kissenbrück, pleb. — Knop. —
Krebs. — Laatzen, v., — Lamspringe,
v. — Lendge, v. — Lewe. v. — Loch-
tum, pleb. v. — Longus. — Lutter,
Y. — Marienrode, cellerar. — Mathie.
— Medem, v. — Meinrici. — Minden,
episc., cant. — Monetarius. — Nein-
dorf, v. — Oebisfelde, v. — Oster-
Pluder. — Prekel. — Raven —
Biddagshausen, abb. — Rufus. —
Ruschere. — Sehlde, v. — Siborg. —
Slage. — Slengerdus. — Söhlde, civis.
— Stange. — Tossem, v. — Vos. —
Walthardis. — Warberg, v. — Wedem,
v. — Weferlingen, v. — Wenden, v
— Woltingerode, convers. — Wohlden-
berg, com. v. — Woldradis. —
Wunstorf, com. v.
Ludolfi, Eberhard «. S. Iohann, cives
Hild. — Siegfried, s. Fr. Elisabeth,
8. Geschw. Eberhard w. Sophie, s. Ka.
Bernhard, Siegfried, Helmold, Mathilde,
8. socer Heinrich mit S. Dietrich,
8. nepos Ioh. v. Göttingen, cives Hild.
udwig, Lu-, Lodowicus, vgl. Barde-
leben, v. — Braunschweig, dux. —
Elvelingerode, v. — Engelbostel, v. —
Everstein, com. v. — Kaiser —
Ohlum, v. — Post. — Bavensberg,
com. v. — Rumscottele.
Lübbecke, Lutbeke, Iohann v. „mil. (1298)
1189.
Lübeck, Lubeke, civis: Siegfried v.
Brügge (1276) 440. — ca JW u.
decan. Dietrich (o. J.) 1693
cantor Hermann v. Morum (1301). 1807.
von: Giseco civis Hannover.
Giseco (1800) 1257. Heino, cons.
Lüneburg. Heinrich, civis Hild.
Lühnde, Lulene, Lulne, Lunde, Lulenen,
Luule bei Sarstedt, 879, 484 (S. 237,
241, 243, 244, 947, 949, 256), 538,
780, 1029, 1299, 1686, 1687, 1718.
bannus 379, 588. ecclesia 979, 459.
parochia 25. — archidiaconi: Ulrich,
prepos. st. Barthol. Hild. (1277) 459.
Hermann, prep. ibid. (1280) 538. —
pleban. (allgem.) 1587, 1718. — von:
Iohann (1984) 484 (S. 244).
Lüneburg, Stadt, Herrschaft, 333, 1285 a
(S. 818). Ausstellungort 420 u. A,
440, 1334. platea pistorum, novum
forum , Stupa, curia prepos. de Me-
dingen 1884. Saline 833, 440, 869,
1285 a (S. 818), 1807, 1334, domus
Kempinghe, Everinghe, Deynghe, Ebet-
singe, Dencquerdinge, Geminghe 1334.
— consules: 1807. Albus, Hermann;
Beve, Iohann; Hollo, Albert; Hutzen-
vleth, Iohann; Longus, Bertold;
Lübeck, Heino v.; Magister fontis,
Thitmar; Molendino, Adelold. «. Nicol.
de; Scilsten, Andréas u. Albert; Zabel,
Dietrich (1301) 1834.
— Michaeliskloster 636.
wiek, v. — Peetzen, v. — Petri. — | — duces s. Braunschweig.
890 Lüthorst — Magdeburg.
Lüthorst, Luthardessen, Kr. Einbeck,
1084. — von: Konrad (1295—1302)
1034, 1846, s. Schw. Vredeken Fr. d.
Ludolf v. Tossem (1295— 1300) 1034,
Lüttich, Leod ecclesia 150.
Lugdunum s. Lyo
Lulersem (?) i (S. 241).
Luine, Lulen s. Lühnde.
Luppenstede, Lopp., wüst bei Lühnde u.
Kl.-Algermissen, 379, 484 (S. 226, 227,
238, 249, 2498, 245, 247, 256, 257),
998. — von: Heinrich s. Rebardus
(1984) 484 (S. 245).
Lupus s. Wolf.
Lusbeke, Losbeke, wüst bei Hildesheim,
218, 484 (S. 234, 237, 241, 244, 245,
248), 711, 714.
Lutbert vgl. Hildesheim, st. Mar.-Magd.
convers.
Lutburg (1277) 484 (S. 233). — Vgl.
temmen, v.
Lutburgis, Dietrich (1277) 484 (S. 255).
Luterberche s. Lauterberg.
Lutgardis, Luckardis, Ludgardis, Luc-
chardis vidua (1968—77) 191, 484 (S.
226), (erw. 1286) 749. — in Addenem
(1277) 484 (S. 233). — in Algermissen
(1984) 484 (S. 245). — u. S. Thimmo
(1297) 1129. — Vgl. Braunschweig,
duc. — Dorstadt, nob. v. — Farmsen,
v. — Gandersheim, decan. — Heyer-
sum, v. — Hessen, nob. v. — Kese-
meyer. — Meinersen, v. — Rostorf, v.
— Wienhausen, prepos. — Wohlden-
berg, com. v.
Luthard egi. Meinersen, v.
Lutkorginhe, Thi. (1284) 484 (S. 244).
Lutradis vidua in Algermissen (1284)
484 (S. 24b).
Lutter, Luttere, castrum 94, 1265, 1483,
1484. suburbium 94. Ausstellungsort
130, 151, 399, 756, 1650. — vicepleban.
Bertold (1985) 721. — Vgl. Königs-
lutter.
— von: die (1288) 799. — Albert, S. d.
Andreas (1282) 618. — Andreas, S. d.
Lippold, mil. (1264—96) 71, 109, 122,
152, 158, 200, 212, 226, 989. 234, 273,
275, 281, 289, 546, 573, 618, 626, 665,
678A., 748, 716, 917, 1089, 1904, 1354,
1478, 'eastellan. in Lichtenberg 546,
620, s. S. Andreas (1282) 613, s. Tt. o.
N. sorores in Derneburg. — Aschwin
(1265— 1802) 94, 108, 195, 126, 363,
419, 450, 451, 588, 552, 662, 580, 666,679,
786, 792, 827, 828, 888, 866, 910, 975,
1004, 1018, 1040, 1063, 1198,
1143, 1185, 1186, 1198, 1947, 1310,
1344, 1357, 1370. — Eberhard, mil. x.
S. Eberhard (1275—80) 419, 582. —
Hatbert «. Konrad, Ss. d. Andreas
(1282) 613. — Lippold, mil (1264—71)
71, 76, 109, 122, 152, 158, 200, 212,
232, 234, 273, 975, 281, 289. — Lip-
pold, fam., S. d. Àndreas (1282— 83)
613, 626, 665. — Ludolf, S. d. Andreas
(1968—89) 209, 613. — "Thetmar, Brd.
d. Aschwin (1987—1809) 186, 328, 833,
866, 975, 1004, 1040, 1063, 1128, 1186,
1193, 1947, 1310, 1344, 1857, 1370.
Luttern, Lutteren, Gerhard v. Konrad v.
milit. (1262) 89.
Luttmarus vgl. Fümmelse, sac. — Rubere.
Luttringhausen, Kr. Springe, 1494.
Luttrum, Luthenem, Luttenem, Kr. Ma-
rienburg, 249, 626, 799, 841. — villi-
eus st. Crucis 799, 841.
Lutzingeworden, twíist s. der Dammstadt,
622, 1409. — von: Iohann (erw. 1281)
Luule s. Lühnde.
M. vgl. Dorstadt, prior. — Wülfinghausen,
prior.
Machtersen, -sem, Amt Salder, 30, 31, 65,
192, 484 (S. 238), 501, 511, 595.
pleban. Walther (1964) T1. — Vgl.
Lobmachtersen w. Bruchmachtersen.
Machtsum, Machtelsem, Machtensen, nó.
v. Hildesheim, 80, 379, 422, 484 (S.
438, 488, 456), 1409. — capella (gegr.
1301) 1328. — von: Heinrich (1277)
484 (S. 233).
Magdeburg, Magetburg, Ausstellungsort
204, 690, 1414, 1501, 1509, 1623. Geld
1500. Maass 1439. — Kirchen, alle,
150. — provincia 1509.
— Stift 1108. — archiepiscopi: Rud-
brecht (1264) 59. Konrad (1268) 204.
Erich (1291— 95) 926, 927, 1043 A,,
1044 A., 1050, 1057, (erw. 1296) 1108,
Burchard (1996 — 1808) 1108, 1160, 1414,
1485, 1462, 1463, 1623, 1665. — p
tulum 904. — prepositus Albert (1268)
204. — decani: Dietrich (1268) 204.
Siegfried v. Querfurt (1279) 514A. —
canonici: Blankenburg, Burchard,
(1275 — 90) 408, 469, 862a, Biegtried
v. (1990) 862a. Dorstad Arnold, v.
(1278 —19) 343, 386, 898, 496, 509.
Eberstein, Gebhard, com. Y. (1975)
Maghedevelt — Marienrode.
408, 409. Querfurt, Robert v. tS
601. Valkenstein, Otto com. v. (1805
1510. — burggrav. Iohannes dux Saxon.
(1274) 881.
— Agneskloster in der Neustadt 801.
— Marienstift 1388. — prepos. Nicolaus
und prior Friedrich (1302) 1388.
— Peter- u. Paulstift 868.
— Predicatorum Zector Dietrich v. Nort-
heim (1307) 1612.
— Minoriten 446.
— Nicolaistift 684.
— von: Friedrich, rector capelle in Möl-
lensen.
Maghedevelt s. Megedevelt.
Magister fontis, Thitmar, cons. Lüne-
urg.
Magno, Lenhard. de sancto, sacerdos in
Derneburg.
Magnus, Heinrich (1277) 484 (S. 228).
Mahlerten, Malerten, -te, Kr. Gronau,
688, 854, 1087.
“ Mahlum, Maldem, -dym, -den, Amt Lutter
a. B. 209, 210, 864, 586, 709, 721, 125,
726, 1022, 1448, 1449, 1544. ecclesia
709. — pleban. (allgem.) 1618, 1619.
Dietrich (1285) 709, 721. — von: Eber-
hard w. patruelis Heinrich (1803) 1448,
1449. Heinrich, fam. (1268 —1301) 208,
1316. Iohann, mil. (1975) 899. Werner
acolita dioc. Hild. (1296) 1110.
Mahner, Mandere, Kr. Goslar, Gross-
546, 1481, 1527, 1539. ecclesia 1481.
Klein- 601, 983, 1527, 1539. die Dic-
mole 1527. — von: Dietrich (um 1265)
111. Dietrich, mil. (1264) 77. Hoier,
fam. (1979—93) 317, 399, 526, 968.
Hoier, mil. (1267) 160. Iohann (Anf.
d. 14. Jahrh.) 1304, 1555. Iohanı, vi-
car. episc. Hild. Iohann, frater in Hei-
ningen. Sophie, sacrista in Dorstadt.
Mainz, Ma-, Moguntia, Ausstellungsort
17. — provincia 416, 461, 1409. —
diocesis 58. Cisterc.- Klöster der 959.
— Konzil (1292) 958, 959, 963, 1030,
1045, 1093. — judices 1571.
— archiepiscopi: Werner, archicancell.
per Germaniam (1269-74) 981, 847,
380. — Heinrich (1986 —87) 777.
Gerhard II. (3290— 1805) 880, 831,
874, 888, 958, 959, 1065, 1508, 1517.
-— 'guffraganei 380, 888. — canon.
Lippold (1294) 1008, auch canon. Hild.
u. prepos. in Nörten.
— St. Petri prepos. 5 ormann com. v.
Gleichen (1289) 826
Maio monte, de, s. Meienberg, Y.
891
Malerte s. Mahlerten.
Mandelsloh, Dietrich v., cons. Hannover.
— Hartbert v., mil (1805) 1507. —
Lippold, v. (1998) 1189.
Mandere s. Mahner.
Manegold vgl. Brüggen, v
Manfred rgl. st. Marchi episc.
Mansfeld, Burchard com. v. (1297 —130
1152, 1602. — Busse com. v. (1808
1665. — Günther com. v., prepos.
Halberstadt. — Heinrich v., capellan.
epise. Hild. — Robert com. v. (1987)
786. — Robert com. v., canon. Bild.
Marcellinus vgl. Turtibur. episc.
Marchi, sancti (san Marco, Unter-Ital.)
archiepisc. Manfredus (1800) 1278.
Marcolfi, Dietrich, civis Hild. — Dietrich
(1967) 163. — Heinrich (1964) 57, s.
gener Dietrich u. Fr. Lucia (1267) 163,
— Ioann, cantor, custos st. Mauricii
Marcus vgl. Surrentin. archiep.
Margarete, Greta, Wittwe (1377—84) 484
(S. 226, 245), v. T. Margarete (1275)
424. — "Schw. d. decan. Hild. Gerwich
(erw. 1282) 028. — u. S. Helwich
(1275) 424. — u. S. Iohann (1275)
494. — in Müllingen (1284) 484 (S.
944). — Vgl. Adensen, v. — Alexandri.
— Bernhardi. — Betheln, v. — Bett-
mar, v. — Billeke. — Bilstein, v. —
Braunschweig, v. — Brókel — Dor-
stadt, prior., soror, sacrist. — Gan-
dersheim, abb. v. — Goslar, v
Hancole. — Hary, v. — Hildesheim,
st. Mar.-Magd. prior. — Hoheneggelsen,
v. — Homodis. — Iacobum, apud st.
— Insanus. — Kersteningh. — Len-
deri. — Lodege. — Olwardi — Opi-
lionis. — Osterode, v. — Peine, v. —
Pluder. — Rintflesch. — Rosenthal, v.
— Salzgitter, v. — Sehnde, v. — Sle-
dorn. — Spiegelberg, com. v. — Ty,
de. — Uppen, v. — Wienhausen, abb.
Marienberg, bei Helmstedt, Kloster, 105,
1278, 1970, 1451, 1078.
Mariengarten, Garden, Gardin, Kr. Gót-
tingen, Kloster 117, 577, 578.
Marienmünster, Swalenberg, Kloster, 150.
Marienrode, Berthinge-, Bakenrode, No-
valis st. Marie, Bakken-, Betzingerodhe,
Betzinherode, Kloster 108, 130 u. A.,
161, 202, 207, 220, 221, 263, 264, 807,
308, 329, 823, 332, 342, 357, 360, 390,
490, 528, 565, 566, 607, 624, 695, 650,
651, 695, 728, 740, 813, 909, 911, 919,
918, 924, 998, 999, 981, 948, 958, 954,
892
960, 970, 966. 987, 1006, 1008, 1011,
, ; , 1692,
1702, 1711, 1782. — ab-
bates: lohann (1%63—70) 50 (falsch
Pe.), 57, 66, 108, 180A., 197, 264.
Albert (1280— 83) 528, 624, 667, quon-
dam (1296) 1087. Widekind (1288—
1305) 813, 911, 912, 924, 970, 1063
(falsch Dietrich), 1076, 1087, 1088,
1089, 1090, 1093, 1096, 1124, 1132,
1335, 1853, 1524. Iohann (1808— 09)
1604, 1671, 1688. — rector Heinrich
prepos. (1293) 987. — priores : Tohann
(1280—96) 528, 1087, 1096. — came-
rarius: Iohann (1300—04) 1279, 1471.
— cellerarii: Ludolf (1282) 625. Iohann
com. v. Wohldenberg (1296 — 1807)
1087, 1096, 1279, 1318, 1471, 1615.
infirmarius (allgem.) 624. — monachi,
fratres 235, 624, 704. Albert (1300)
1279. Bock, Albert (1300) 1250. Brüg-
gen, Konrad v. (1809) 1688. Eime,
Hildebrand v. (1809) 1688. Rodenberg,
Gerhard v. (1800) 1250. Rubere, Luth-
mar (1303) 1443. Sutor, Albert (1304)
1471. — sacerdos Hermann v. Hildes-
heim (1982) 624. — capelian. abbatis
Bodo, pleban. in Betheln (1295) 1076.
1eotoneerei 624. — litones 221, 1659,
Mariensee, Kloster 878 A.
Marienthal, Vallis st. Marie, bei Helm-
stedt, Kloster, 82, 112, 1146, 1427,
1433, 1529, 1545. Ausstellungsort 1433.
— prepos. Wasmod (1303) 1433.
Marienwerder, Insula, 5b. Hannover,
Kloster, 400, 404, 657, 878 A., 961. —
prepos. Bertold (1264) 72.
Markeling, L. (um 1290) 901.
Marquard, Markwardus, vgl. Klauen, v.
Marquardi, Iohann, cons. Hannover.
Marsberg, Mons Martis, Kr. Brion,
Westf., Kloster 878 A.
Marschalk v. Lichtenberg s. Salder,
Iohann v.
Marsiliensis (Marseille) archiepiscop.
Baimund (1286) 749.
Mariensee — Megenwardus.
Martin vgl. Braunschweig, v. — Broitzem,
v. — Hildesheim, capell episc. st.
Ioh. canon. — Päpste.
Martini, Ekgelingus, civis Braunschweig.
Matheus cgi. cardinales.
Mathias vgl. Betheln, civis. — Braun-
schweig, v. — Hildesheim, st. Mauric.
custos, canon. — Mathie.
Mathie, Ludolf, civis Braunschweig. —
Mathias, civis Hild.
Mathilde, Mech-, Mecthildis (1268) 186.
— in Müllingen (1284) 484 (S. 244).
— Fr. d. Reinhard (erw. 1271) 293.
— T. d. Rudolf, soror. in Franken-
berg, Goslar. — surda (1277) 484
(S. 249). — T. d. Rudolf (1971) 293.
Vgl. Achim, v. — Astenbeck, v.
— Barenrode, v. — Berkum, v. —
Bilstein, v. — Bortfeld, v. — Braun-
schweig, duc. Carpentarius.
Ceningen, v. — Dahlum, nob. v. —
Escherde, prior. — Everstein, com. v.
— Faber. — Gandersheim, prepos.,
decan. — Goslar, Frankenberg soror.
— Hachem, v. — Hancole. — Harbke,
v. — Heiningen, prior. — Hessen,
nob. v. — Hohenbüchen, v. — Ludolfi.
— Meienberg, v. — Mutzeval, v. —
Pratum, iuxta. — Rautenberg, v.
Rindflesch. — Stapel. — Templarius.
— Wohldenberg, com. v.
Maurus vg!. Ameliens. episc.
Mechtshausen, Mechteges-, Mechteshusen,
Kr. Marienrode, 510, 819.
Mecklenburg, Wenden, com. Heinrich's
ihe Mathilde duc. Brunsv. (1308)
Medem, Medehem, Iohann v., canonm.,
cantor Hild. — Ludolf v. (1806) 1571.
Medestorpe, wüst b. Marienthal m. v.
Helmstedt? 32.
Medewitz, Kr. Ober-Barnim, 1106.
Medingen, prepos. (allgem.) 1334.
Meerbach, fiiesst ins Steinhuder Meer,
Meerdorf, Merdorpe, Amt Vechelde, 841,
910, 978, 979, 1066, 1067, 1186, 1187,
1490, 1572, 1684. von: Bodo
(1989) 847.
Megede, Gertrud u. Iohanna de (1800—
06) 1288, 1566.
Meghedevelt, Ma-, Megedevelde, süst
bei Springe, 028, 1294.
— wüst, unbestimmt, 1239.
Megenwardus s. Meinwardus.
Mehringen — Militensis.
Mehringen, ri^ 80. v. Aschersleben,
58, 156, 290, 967. Aus-
stellungs ort 290. — Kloster 95 u. A.,
53, 15. 290, 781.
Mehrum, Meren, Kr. Peine, 43, 119.
Meybom, Heinrich, mil. (1264) 77.
Meienberg, Megen-, Meygen-,
Meyemberg, bei Hildesheim, 849.
— von, de Maio monte, de Monte maio,
Ernst, mil, pincerna (1965—1802) | 86,
91, d 108, 143, 151, 162, 171, 177,
Mey-,
, 929, 943, 944, 951, 978,
1005, 1009, 1010, 1011, 1035,
1040, 1075, 1087, 1101, 1143,
1179, 1184, 1188, 1193, 1211,
1954. 1964, 1356 u. A,, 1357,
1877, 1378, 1380, 1381, 1383, 1392 u. A.,
1393, (erw. 1309) 1708, s. Fr. Mathilde
(1389) 852. — Heinrich, mil pincerna
1262—68) 32, 62, 86, 91, 92, 94, 95,
97, 100, 101, 103, 103, 107, 108, 109,
112, 117, 119, 136, 162, 171, 178,
190, 195, 203, 914, 216, 217, 220,
995. 234, 985. — Heinrich, S. d. Ernst
(1283) 640. — Heinrich, fam, S. d.
Iohann (1806—07) 1584, 1606, 1607.
— Iohann, fam., Brd. d. Ernst (1277
—95) 471, 640, 679, 716, 758, 762,
1074. — Tohann, mil., pincerna, S. d.
Ernst, (1283— 1809) 640, 1856, 1377,
1380, "1383, 1892, 1103, 1606, 1667,
1668, 1689, 1700, 1704. — Tutta, T. d.
Ernst (1988) 640, Witiwe d. Hermann
v. Oldershausen (1809) 1 1704.
Meyer, Bernhard, civis Hannover.
Meinburg vgl. Deersheim, v
Meine, Meinum, Ar. Gifhorn, Ausstel-
lungsort 87.
Meineco vgl. Osterwiek, v
Meinerdingeroth, wüst bei Flöthe, 1617.
Meinersen, -ssem, -sheim, Mennersem,
nobiles von: (1277) 472, (1293) 988.
— Bernhard, canon., cantor Hild. —
893
Burchard (1267—1305) 183, 218, 383,
391, 398, 415, 421, 491 u. A, 501, 511,
625, 975, 1268, 1486, 1597. — Konrad
(1293 — 130b) 975, 1171, 1527, 1588,
s. Fr. Gertrud v. Dorstadt (1998 —1805)
1171, 1588. — Luthard (1262— 1805)
80, 81, 713, 87, 128, 134, 159, 165, 171,
383, 391, "473, 491 u. A., 511,
975, 1965, 1597, s. Brd. Luthard. (1265
— 9) 87, 97b, 8. Oheim Luthard
(1800) 1965, s. Schw, Lu
Ludolf v. Wenden (1979)
Meinfried vgl. Spenthove, v
Meinhard, Meinardus, Meinerd, Meiner
(1264— 69) 83. — (1282) 623. — (erw.
1998) 1194. — fam. episc. Hild. (1986)
768. — Vgl. Hildesheim, capell., fam.,
episd. — Schladen, com. v. — "Uefin-
gen, v.
Meinolreskusen; ob Meimershausen ? 719.
Meinriei, Ludolf (1277) 484 (S. 230).
Mein ward, Megenw. (1977) 484 (S. 231,
Fr. d.
Meinwerk vgl. belg episc.
Meklenfeld, Siegfried v. (1286) 743, 7'70.
Melfectensis (Molfetta, Unter-Ital. ), epi-
scop. Paulus (1295) 1072.
Melmere s. Helmersen.
Melnem s. Mölme.
Mondagossen, Thetmar v., fam. (1301)
Menstede, Rothman v., sacerd. (1282) 609.
Menzinge, Heinrich (1977) 484 (S. 227).
"sus bei Winzenburg zu suchen,
Mercator, Iohann, civis Goslar.
Meren s. Mehrum.
Mergardis, Mereg. (um 1264) 81.
Merlomonte, mag. Rogerius de, canon.
Verdun. «. capellan. episc. Ostiens. et
Velletr.
Merseburg, ecclesia 371, 892. — episcopi:
Friedrich (1980) 494. Heinrich (1289
— 91) 826, 874, 984.
Messaliensis (Messina ya DM
Reinaldus (1984 86) 694, 750, 751.
bow Henning Yo i 2 Jahrh.)
1
Michael, Michahel (1278) 332. — Vgl.
Albanens. episc.
Michaele, Iohann. de sancto, sacerd. in
Derneburg.
Michaelstein, Kloster 862a, 1146. ca-
pella st. Volemanni 1698. — abbas
ungenannt (1261) 16.
Mighe vgl. Heidenrici.
Militensis (Mileto, Unter-Ital.), episcop.
Sabbas (1297) 1162.
894
Millopotamensis (Mylopotamus, Creta)
episcop. lohann (1297) 1
Minden, Stadt, Geistlichkeit der, 1043,
1044, — Ausstellungsort 38, 89, 360,
607, 780, 1043, 1044. — Dom, st. Petri
150. — cives: Burzere, Gottschalk w.
Rabber, Wescel v. (1262) 39.
— diocesis 591, 623, 628, 657. Geist-
lichkeit der 1043, 1044.
— Domstift 860, 607 u. A. Tafel-
güter 360. — episcopi: Konrad (erw.
um 1264) 81. Kono (1262) 38, 89.
Otto (1267—74) 1 ' 889.
Volquin v. Schmalonberg, elect. (1967)
166 u. A., L3 (1276—90) 453, 460,
607, 719 À., 780 u. A., 873, 874. Sedis-
vacanz (1295) 1043, 1044. Ludolf
(1298—1303) 1180, 1189, 1925 1446.
Gottfried (1305) 1554 A., 1707 A. —
capitulum: 38, 360, 878A, 880, 1043,
1034, 1049, 1189. — prepositi: Otto
Y. Wölpe (1974) 360. Iohann v. Bel.
lersen (erw. 1290 . Volquin v.
Schalksberg (1298— 1805) 1189, 1554 A.
— decani: Gerhard (1262— 76) NE
360, 441. Hermann (1290) 8
Gerold (1998) 1189. — cantores: Ludolé
(1262) 39. Iacob (1298) 1189. — cel-
lerar. Arnold (1998) 1189. — custos
Heinrich (1262) 89. — scolastici: Lu-
dold (1262) 89. Thetmar (1298) 1189.
— canonici: Ànno, archidiac. in Han-
nover (1296) 1099. Arnheim, Ludolf
v. (1298) 1189. Arnold, archidiac. in
Ahlden (1262) 2 39. Bardeleben, Ludolf
v. (1298) 1189, Ludwig v. (1305)
1554 A. Harenberg. Hermann v. ere
1421. Homburg, Heinrich v. (1302)
1404, auch canon. Hild. Peetzen, Lu-
dolf v. (1262) 89. Schalksberg, Hein-
rich v. (1262) 89. Schaumburg-Hol-
stein, com. Gerhard v. (1300) 1289.
Slon, Reinhard (1262) 39. "Vos, Giso
(1298) 1189. Warmann, pleban. in
Hannover (1264 — 65) 72, 110. Widego
(1262) 89. — ministeriales 653, vgl.
Blome. |
— „Iohannisstift, prepos. Konrad (1262)
— Stift auf dem Werder 878 A.
— von; Arnold, civis Hannover. — Ar-
nold civis Hild. — Bertramm, canon.
t. Barthol. Hild. — Dietrich episc. v.
Wierland. — Dietrich, civis Hild. —
Hartmann, scolast. Hild. — Heinrich
(1267 —97 163, 1151. — Heinrich,
civis Hild. — Konrad, sacerd., rector
curie hospit. st. Iohann. Hild.
Millopotamensis — Moritz.
Minnigerode, Minningrodhe, Heidenreich
v., mil. (1288) 812.
Minoriten 461. — ordo 800. — fratres
Anscharia, Dietrich v. (1975) 491.
Indagine, Ludeger. wu. Hermann. de
(1276 19) 491, 518. Salomon (1275)
Minsleben, leve, von: Iordan, mil. (1293)
991. Siegfried, mil. (1266-93) 113,
981.
Modius, Bertold, burgens. Osterode.
Möllensen, Molhusen, Kr. Gronau, rector
capelle st. Marie: Friedrich v. Magde-
burg (1304) 1452.
Mölme, Molnem, Mulnem, Molhem, Mel-
nem, Kr. Marienburg, 70, 118, 666,
1377. — von: Albert (1284) 685. Io-
hann (1276) 424.
Moysinch, Heinrich (1977) 484 (S. 253).
Mokicensis, Mucicensis (Mokesus, Cap ppe-
docien?) archiepisc. Iohannitius (1
—97) 830, 831, 838, 1162, 1161.
Molendinarius, Heinrich (1277 — 18302)
484 (S. 233, 245), 1882. — Hermann's
Wittwe Gertrud (1296) 11293 u.A. —
Konrad (1999) 1218.
Molendino, de: Adelold «. Nicolaus, cons.
Lüneburg. — lohann, fam. (1297—
1800) 1148, 1291.
Molhem s. Mölme.
Molhusen s. Möllensen.
Monachus, Hildebrand (1266—67) 122,
Monechusen s. Münchhausen.
Monekehop, der, 862 a.
Monekemeyger, Iohann (1285) 702, (ers.
1800) 1291.
Monekhof, der in Volksen, 1459.
Monetarius, David, civis Braunschweig.
Iohann v. Ludolf (1283) 616. — Ludolf,
civis Braunschweig. — Wolfhard's 8.
Iohann (1263) 49.
Monstide s. Münstedt.
Monte, de: v. Berge: Dietrich, mil
(1998) 9 — Heinrich ch, (127784)
484 (S. 245, 258, 254), 609, 655, 689.
— Heinrich, advocat. in Alfeld (1283)
633. — Volemar, canon. Hild.
— advocati de, s. Schalksberg.
— lapideo, de, s. Steinberg.
— maio, de, s. Meienberg.
Montefiascone, Ausstellungsort 614.
Moringen, -ge, Kr. Northeim, 857, 1421.
Moritz, Mauritius, egi. Amelungsborn,
&bb. — Spiegelberg, com. v.
Moritzberg — Neustadt.
Moritzberg, Villa montis, montana,
Mons st. Mauricii, 2. v. Hildesheim, 80,
227, 235, 388, 446, 447, 028, 1158,
1995, 1954 1409, 1717. Ausstellungs-
ort 846, 9 938.
Morthmole, die, bei Börssum, 473.
Mortificator, -ris, Heinrich, canon. Hild.
— Konrad (1997) 1
Morum, Hermann v., leetor in Lübeck.
Moteshusen, Motheshusen, wüst bei
Lamspringe, 45, 76.
Mozeko vgl. Göddenstedt, Y.
Mucicensis s. Mokicensis.
Müden, Muden, Kr. Gifhorn, pleban.
ungenannt (1295) 1045.
Mühlenwiese, die, in Veltenhof, 1455.
Müllingen, Muldinge, Mulligne, Kr.
Hannover, 205, 213, 484 (S. 228, 230,
235, 236, 998, 239, 241, 242, 948,
244. 947, 948, 950, 954. 956, 957,
958). — von: Bodo, Serv. ' (1968) 190.
Münchhausen, ga onechusen, Giseler v.,
mil. (1274) 881.
Münder, Mundere, Kr. Springe, 832.
Ausstellungsort 835. Saline 1415.
Münstedt, Munstede, bei Peine, vice-
pleban. N. (1301) 1332. — von: Iohann
gen. Faber (1290) 879. Iohann, civis
Hild. Iohann, civis Braunschweig.
Konrad, canon. st. Cyriaci Braun-
schweig.
Münster, Ausstellungsort 878. — epi-
Otto (1305) 1540, (stirbt 1300)
1560 u. À. — Domkapitel 878.
Münzonberg, bei Quedlinburg, Kloster
Müinzer s. Monetarius.
Muldihem (?) 484 (S. 234).
Muldingen s. Müllingen,
Mullenstede, d. i. ? 523.
Mulmke, Mulbeke, bei Heudeber, 1025. —
presbiter (allgem.) 1025. — sacerdos:
Heinrich (1279) 517. — von: Heinrich,
prepos. in Wöltingerode.
Mulnem s. Mólme.
Munsche, Bertramm (1265) 90.
Mutzeval, Muzewal, Friedrich v., w. Fr.
Mathilde, T. d. Engelbert v. Achim
(1988—95) 811, 107
N.
N. conciliarius regis (1279) 516. — Vgl.
Münstedt, vicepleb.
Naensen, Nanekossen, Amt Greene, 1361.
— von; Engelhard, mil. (1268-74)
215, 317, 866.
895
Nagel, Rudolf, mil. (1269) 238.
Nantwici, Nandw,, Dietrich (1296— 1802)
1121, 19714.
N antwicus, qus, Nandw. vgl. Groneberg.
— Poppenburg, v. — Sibbesse, v.
Nauen, Nowen, Amt Lutter a. B., Gross-
107, 151. Klein- 78, 147, 148. — von:
Iohann (1267) 151.
Naumburg, Ausstellungsort 1088. — dio-
cesis 1707. — episcop. Bruno (1295 —
97) 1033, 1041, 1044, 1068, 1111, 1146.
— prepos. Bruno (1995) 1083, 1041,
044, 1068.
1
Negenborn, Iohann v., fam. (1265) 97.
Neindorf, Nein. Nen-, (er dorpe, Kr.
Wolfenbüttel, 1196, — von:
Friedrich, mil. ( 1985 —87) 87, 171.
Friedrich «. Wulfin, Brd., Ludolf «.
Konrad (1998) 1194.
Neitsing, Heinrich (1977) 484 (S. 232).
Nenndorf, Kr. Hoya, Kloster, 488. —
prepos. Alexander (1286) 753.
— Nendorpe, im Schaumburg. 1561.
Neocastrensis (Nicastro, Unter-Ital.) epi-
scop. Nicolaus (1800) 1290.
Nette, die, Fluss, 596, 819, 1141. Die
Stenmole an der 1141.
— Nethe, Kr. Marienburg, pleban. Ber-
told (1985) 721. — eon: Dietrich (1284
— 94) 687, 1012. Eilhard (1282-1906)
687, 1012, 1514. Gunzelin, fam. (1291
— 1300) 908, 1963. Heinrich (1967—
94) 163, 687, 1012. Iohann (1277) 484
(S. 283). Walther (1276—80) 485, 526.
Nettelreder, Netelrethe, Nettelrede, Kr.
Springe, 1181, 1277, 1415.
Nettlingen, Netenlenge, Nethelinge, Nete-
legen, Kr. Marienburg, Archidiakonat
277, 886. — archidiaconi: Th. (um
1260) 18. Hoier v. Hohenbüchen, sc0-
last. Hild. (1274—76) 431. — von
Bertold, fam. (1289) 851, mil. (1296)
Neuenkirchen, Nienkerken, Kr. Goslar,
945, 846. — archidiacon. Segebodo v.
Scharzfeld (um 1260) 8. Heinrich (1288)
791. — »leban. Eckehard (um 1260)
8. — Vgl. Höxter.
Neuhof, Nova curia, am Steinberg b. Hil-
desheim, 1225, 1254. — magister Die-
trich, frater in Lamspringe (1304—08)
1471, 1630.
—.bei Goslar s. Goslar.
Neustadt, Nova civitas, a. R., Ausstellungs-
ort 1179. — von: Robert, civis Han-
nover.
896
Nicolaus vgl. Botrontin. episc. — Braun-
schweig, st. Kathar. pleb. — Dudinge-
roth, v. — Hildesheim, Dominic. prior.
— Lochtum, v. — Magdeburg, st.
Mar. prepos. — Molendino, de. — Neo-
castr. episc. — Päpste. — Schwerin,
com. v. — BSvaf. — Turtibur. episc.
— Wenden, v. — Wienhausen, propos:
Niebur, g oinrich u. Hermann (1 9T) 484
)
Nienburg, Anhalt, Kloster, dado, 684. —
abbas Hermann (1984) 68
Niendorf, -dorpe, bei Sangershausen,
Kloster, 600. — prepos. Heinrich (1278)
— Nigendhorpe, 5b. Quedlinburg, Heinrich
v. consul Wernigerode.
Nienhagen, 80. t. Sehwanebeck, 386.
—, der, bei Heckenbeck, 58
Nienhusen, wüst bei Winzenburg, 1735.
Nienkerken s. Neuenkirchen «. Höxter.
Nienrode, Nigenroth, Rode, Kr. Goslar,
7,8, 559, 1617.
Nyenstede, wüst bei Lesse, 18372.
Nienstedt, Nigenstede, Kr. "Gronau, 1021.
— Nienstede, Kr. Osterode, pleban. Her-
mann (1266) 122.
Niger, Schwarz, Heinrich (1277) 484
S. 230, , 951). — lohann, mil.
(1279) 519. — — Konrad, mil. (1262) 32.
— Konrad v. Hachgem (1801) 1308.
— Reinbern (1277) 484 (S. 234). —
Vgl. v. Salder.
Nigrapontanus (Negroponte Griechen-
land) episcop. Walther (1289) 88
Nörten, Northunensis »prepos. iorold,
canon. Maguntin. «. Hild. (1294) 1003.
decan. Iohann (1306) 1571.
canon. Dietrich (13. Jahrh.?) 1301.
Noycinghe, Heinrich, civis Lafferde.
Nordburg, Kr. Celle, capella 1440.
Nordhausen, Northusen, 1164.
Nordstempne 8. Stemmen, Nord-.
Northeim, Northem, st. Blasii 1432. —
prior Ernst (1306) 1571. — vector
scolar. Konrad (1306) 1571. — von:
Dietrich, lector Predicator. Magdeburg.
Nicolaus advocatus (1295) 1059.
Northem, Northun, wüst wo jetzt Norten-
hof Amt Wolfenbüttel, 1357, 1475.
Northolz, Northolte, Hermann Bock v.
(1984 —97) 680, 717, 854, 1125, s. S.
Dietrich (1997) 1125. — Vgl. Bock.
Nortwold, der, bei Behndorf, 1678.
— wüst bei sselse u. Ingeln, 966.
Nova civitas s. Neustadt.
N a curia s. Neuhof w. Goslar, Neues
us.
Nicolaus — Oebisfelde.
Novale, wüst zw. Uppen u. Wendhausen,
1636.
Novali, Novalibus, de, s. v. Rhoden.
Novus, Hermann, civis Alfeld.
Novus civis, Hermann (1285) 706.
Nowen s. Nauen.
Nuden, Bernhard (1984) 484 (S. 245).
Nutzen, Herwich v., camerar. ducis, s.
Braunschweig.
©.
O. (18. Jahrh. ?) 1800.
Oberg, Obergen, -ge, -che, Kr. Peine, 484
(S. 252, 954), 652. Ausstellungsort 272.
— Me pleban. Dietrich (1801) 1832. —
ildemar, mil. (1273—93) 344,
448, 487, 079, 579 u. A., 614, 979,
(erw. 1297) 1164. — Hildemar, mil.
(1305) 1526, . „Br. Iohann, canon. Hild.
— Iohann, f (1998 — 1300) 979,
1004, 1040, 1068, 1247. — lohann,
mil. (1801—09) 1910, 1857, 1870, 1498;
1487, 1488, 1564, 1639, , 1086 1689
— Jordan (1270—80) 27
Ochtersum, -shem, -ssem, Ole kon ghter-
sem, Kr. Marienburg, 325, 701,
977, 15%. — ecclesia 1534. — Hufe
Ou 1594. — obedientiar. Bernhard v.
Dorstadt, scolast. Hild. (1290) 877. —
von; Iohann u. Fr. Rickerese (1293)
969. Konrad, vicar. maior Hild.
Ocker, Ovacra, Ovekere, Ovakera, Ov-
kera, Fluss, 160, 479, 499, 502. die
Ovmole an der 160.
Oda, domina s. Poppenburg, com. v. —
Vgl. Dorstadt, prior. — Hohenbüchen,
v. — Rhoden, v
Odagsen, Osdaghessen, Kr. Einbeck, 484
(S. 264), 1533.
Oddingehusen, wüst wohl bei Escherde «.
Betheln, 81.
Odelinc, Iohann’s 7T. Adelheid, mancip.
st. Michael. Hild. (1298) 1201.
Odenhusen, ob Oedishausen? pleband:
Engelhard (1308) 1419. Engelbert
Oderwald, silva Oder, s. v. Wolfenbüttel,
Odhendhorp s. Ohlendorf.
Odilie, Iohann (1277) 484 (S. 931, 251).
Odingerod, Heinrich v. (um 1265) 111.
Odraven s. Ottrave.
Oebisfelde, Ofes-, Ovesvelde, von: Hilde-
mar, mil. (1 806) 1572, s. Brd. Yohann,
canon. Hild. — Ludolf, civis, cons.
Braunschweig.
Oedelum — Opilio.
Oedelum, Odelem, Kr. Marienburg, 13,
19, 37, 40, 109, 116, 283, 877, 897,
415, 484 (S. 233), 582, 666, 1299. —
rector curie Dietrich (1971) 283. —
von: lohann, conversa. in Loccum.
Oedishausen, Amt Seesen s. Odenhusen.
Oelber, Olbere, Olbe, Olberghe, Amt
Salder, Ausstellungsort 1105, 1224. —
sacerdos Iohann Stuve (1996) 1105. —
: Willikin, mil, Hild. Ministerial,
(1286— 93) 741, 799, 841, 976.
Oelper, Klbere, Amt Bidda shausen, 458
— von: Hermnnn, mil, (1989) 609.
Oelsburg, Als-, Olsborch, Amt Vechelde,
— Kloster, prepositi (immer canon. Hild.)
Heinrich v. Eberstein (126062) 3, 4,
32 u. A. — Halto (1264-70) 80, 91,
100, 101, 108, 105, 107,
125, 126, 129, 136,
178, 179, 180, 190,
221, 229, 993, 995. 226, 234, 240,
5, 248. — Cono oder Konrad v
Weihe (1270—79) 259, 276, 285, 287.
338, 350,
826, 831, 386, 340,
362, 363, 864, 381, 398, 897, 408,
409, 415, 499. 480, 430, 449, 450,
451, 469, 466, 470, 472, 477, 481,
484 (S. 238), 486, 489, 491, 498 507,
510. — Konrad v. Dorstadt (1279)
511. — Cono v. Weihe (1281—86
675, 579, 584, 628, 653, 665, 681,
686, 696, 702, 707, 718, 728, 747,
748, 762, 753, 157, 772, 776. — Hein-
rich v. Wohldenborg (1300—02) 1263,
1361, 1380, 1. — canonici: Heinrich
y. Benstorf, Dietrich Pennincselech w.
Heinrich Pullus (1295) 1063. — von:
Konrad, campanar. in Dinklar.
Oesel, episcop. Heinrich (erw. 1264) 60.
Oesselse, Oslevissen, -vessen, n. e. Sar-
stedt, 379, 484 (S. 250), 628. — von:
Friedrich, civis Hannover.
Offemia (1284) 484 (S. UD. — Vgl.
Seesen, v. — Sehnde,
Offenie, Heinrich (1277) 184 (S. 255).
Offensen, Offenhusen, Iohann v. (1278)
Ohlendorf, Olden-, Odhen-, Olenthorpe,
Kr. Goslar, 2718, 285, 291, 298, 439,
528, 1804. — von: Aschwin, Hildesh.
Ministerial (1262-95) 42, 318, 857,
1059. Heinrich, civis, cons. Braun-
schweig. Konrad, civis Braunschweig.
Ulrich, mil. (um 1270) 269.
Ohlenrode, Holden-, Oldenrode, Kr. Alfeld,
162, 848, 847.
Hildesh. UB. III.
897
Ohlum, Olem, Kr. Peine, 217, 484 (S.
255), 1809. — von: Iohann (1277) 484
(S. 233). Ludwig, fam. (60) 2.
Ohrum, Orem, Horem, Horum, Orum,
Kr. Goslar, 162, 171, 881, 889, 11b,
1186. ecclesia 1151. > pleban. (alg (allg
1151. Dietrich (12 1307) Fr
1804, 1591.
Ohsen, Ösen, von : Gertrud, geb. v. Adensen
1291) 922, vgl. v. Hohenbüchen. —
Heinrich (1290) 887. — Hermann, mil.
(1268) 214.
Olbe, Olbere, Olberghe e. Oelber.
Olbertus egi. Astens. episc.
Oldagus vgl. Wendhausen, v
Oldendorpe s. Ohlendorf.
Oldenrode, Kr. Northeim, 1408.
— 8, Ohlenrode w. Altenrode.
Oldenstadt, Holdenstede, Kr. Uelzen,
castellani 184. — sacerdos Albert
(1966) 184.
Oldershausen, Olderdes-, Old-, Oltwardes-,
Oldwerdeshusen, Kr. Osterode, 1408.
— fon: Bertold, mil. (1802—05) 1407,
1518, s. Brd. Hermann, mil. (1998—
1309) 1198, 1407. Hermann (1964 — ao)
78, 140, 165 (nobilis), (erw. 1293) 983
s. Wittwe Iutta v. Meienberg (1298—
1809) 983, 1704. Heinrich, fam., Brd.
d. Bertold (1802) 1407. Thomas, fam.
(1803) 1432.
Oldetvrde, d. i.? 1001.
Oldihe in Wakenstede (1277) 484 (S. 938).
Olenbusen, Ollenhusen, Kr. Göttingen,
Olenthorpe s. Ohlendort.
Olesburch s. Oelsburg.
Olgardis egi. Flacke.
Olrici fil. Heinrich, civis Hannover.
— Helleca (1277) 484 (S. 226). — Iohann
(1277) 484 (S. 229). .
Olricus s. Ulrich.
Olstide, -stede, wüst bei Salzdetfurth,
Olvardi, Margarete (1277) 484 (S. 229).
Oltvelt, das, bei Sillium, 1686.
Oltwardeshusen s. Oldershausen.
Olvenstedt, -stede, Olwnstede, Bernhard
v., mil. (1293—97) 981, 1154.
Olves, Frau des (1282) 693.
Om, get zw. Leese u. Landesbergen,
Onecampe, Konrad v. (1261) 17.
Opidensis (Oppido, Unter-Ital.) episcop.
Stephan (1297) 1162.
Opilio, Hermann (1977) 484 (S. 229). —
Iohann (1298) 979a.
57
898
Opilionis, Margarete (1977—84) 484 (S.
226, 945).
Oppershansen, Osberneshusen, Walther
v. (1978) 489.
Orientali dun de, s. Valua orient.
Orthanus (Orte, Mittel-Ital.) episcop.
Bartholus (1997) 1162, 1164.
Ortwin vgl. Stemmen, v.
Orvieto, Urbs vetus, Ausstellungsort, 58,
, 68, 66, 565, 566, 011, 672, 888,
934, 1150.
Osberneshusen s. Oppershausen.
Oscherethe, d. i.? 851.
Osdagessen s. Odagsen.
Osedhe, wüst b. Elze, 855, 1409.
Osen s. Ohsen.
Osleve s. Ausleben.
Oslevessen s. Oesselse.
Osnabrück, Domkirche 150. — st. Iohannis
prepon.. Ludolf v. Ravensberg (1269—
10) 938, 2483. — st. Gertrudis 150.
Osterbivende a. Biewende, Klein-.
Osterhof, Dietrich, Hermann «. Heinrich
(1306) 1564.
Osterode, Osterrodhe, am Harz, 73, 185,
1344. Ausstellungsort 45. — burgenses:
Bertold Modius «. Bruning v. Wolders-
husen (1288—89) 811, 819. — st. Mario
pleban. Heinrich (1306) 1571. — Iacobi-
kloster 58, 185, 1344. prepos. Eber-
hard (1806) 1571. — von: Gunzelin
(1268) 45. Heinrich #. Fr. Margarethe
(1266) 142.
Osterwiek, -wich, -wic, nw. v. Halberstadt,
Ausstellungsort 113, 927. ecclesia st.
Stephani 927. pleban. Gerhard (1268)
211. — von: Ludolf «. S. Konrad sacerd.
(erw. 1299) 1240, s. T. o. N. cellerar.
Wöltingerode. Meineco (1276) 485.
Ostia u. Velletri, episcop. Petrus s. car-
dinales, — capellan. episcopi Rogerius
de Merlomonte (1275) 4
Ostrau, Kr. Bitterfeld, seb. ungenannt
(1290) 868.
Otmaring, Konrad, incendiar. st. Crucis
Hild
Ottbergen, Otberghe, Othberche, Otberge,
Kr. Marienburg, 212, 262, 408, 519,
635, 850, 1120, 1171, 1650, 1675.
Land Langelage 1171. — ecclesia 212,
71, 887. — von: Dechenhard, fam.
treo 1828. Iohann w. Fr. Adelheid
(1803) 1437.
Otto vgl. Anhalt, princ. — Barsinghausen,
prepos. — Bolzum, v. — Bovenden, v.
randenburg, march. — Büren, v
— Dreileben, v. — Everstein, com. v.
rif. — Hadmersleben, nob. Y, —
Opilionis — Püpste.
Hildesheim, st. Crucis decan. — Horn-
burg, v. — Kaiser — Kiel, v. —
Minden, episc. — Münster, episc. —
Paderborn, episc. — Plesse, nob. v. —
Bavensberg, com. v. — Riddagshausen.
abb., cellerar. — Schwanebeck, v. —
Solvelde, v. — Valkenstein, com. v.
— Wölpe, com. v. — Wobldenberg,
com. v.
Ottobonus vgl. cardinales.
Ottrave, Odravon (1294) 1004. — Fol.
Förste, v.
Ou, Hufe in Ochtersum, 1524.
Ovakera, Ovkera u. s. tv. s. Ocker.
Ovmole, die, an der Ocker, 160.
Owardi s. Howardi.
P.
Papstorf, Papestorpe, Bernhard v., mil.
(1973) 852.
Paderborn, Ausstellungsort 33, 46, 66.
gpodiocesis 58. Cistere.- Kloster der
— Bistum 33. episcopi: Meinwerk
(erw. 1262) 36. Simon (1963— 66) 46,
121. Otto (1282—99) 602, 1226. —
canonici: Asseburg, Bertold v. der
(1276) 445. Schildesche, Iohann v.
(1262) 36, auch decan. Hild.
— Abdinghof 150.
— JDusdorf 36, 150, 1226. »repos. Ber-
told v. d. Asseburg (1301) 1324.
— von; Heinrich u. Volquin, Brd., canon.
Gandersheim. — Hermann, cantor Hild.
Püpste:
Honorius III. (ers. 1999) 1230.
Innocenz IV. (1248) 934, (erw. 1299)
Alexander IV. (1256—61) 16, 984,
(erw. 1966) 188.
Urban IV. (1964) 58, 60, 63, 66.
Clemens IV. (1265 —67) 89, 189, 166,
Gregor X. (1273—75) 849, 371 A., 372,
379, 880, 416.
Iohann XX. (1277) 461.
Nicolaus III. (1278—80) 490, 494, 497,
499, 500, 524.
Martin IV. (1281—84) 565, 566, 614,
Honorius IV. (1988) 748, 749, 750,
751, 754.
Nicolaus IV. (1288—91) 800, 826, 830,
838, 840, 868, 870, 888, 905, 934
Coelestin IV. d 292) "958.
Paganus — Piscina.
Bonifaz VIIL (1296 — 1303) 1080, 1093,
1103, 1110, 1111, 1135, 1150, 1213,
1230, 1811, 1541, 1598.
Benedikt XI. (1804) 1456, 1461, 1462,
Clemens V. (1306 —09) 1578, 1707.
Paganus s. Heide
PA lohann. apud (1277) 484 (S.
Panshausen, Panteshusen, Kr. Marien-
burg, 106, 1439.
Pape, Peinrich (1301) 1308. — Thethard,
mil. «. Ss. Ernst «. Gerhard (1979)
810. — Vgl. Clericus.
Papestorpe (P Fabstorf. Ital)
apyensis (Pavia, er- episcop.
p Guido 694. "
arentinus arenzo, Istrien) episcop.
Bonifaz (1289) 830, 831, 838.
Paridam, Peraydam, s. Knosebeck, v. d.
Parvus, Hugo, canon. st. Crucis Hild. —
Iohann, canon. st. Crucis Hild.
Pattensen, Pattenhusen, s. v. Hannover,
1446. — von: Be «. Iohann,
cons. Hannover. — Deneko «. Iordan,
eives Braunschweig. — Heinrich, mil.
(1967) 181. — Werner, civis Hild.
Paulum, Iordan. apud sanctum, civis,
cons. Braunschweig.
Paulus egi. Melfectens. episc.
Paustadel, Güter in Salzdetfurth, 604.
Peetzen, Pedese, Ludolf v., canon. Minden.
Peine, Peina, Peyna, 590, 1370, 1426,
1564. Ausstellungsort 138, 545, 785,
186, 792, 833, 866, 879a, 891, 1037,
1063, 1064, 1069, 1134, 1174, 1947,
1948, 1312, 1429, 1564, 1702. — pleban.
Iohann (1997) 1184. — von: die (1807)
1621A. Bertold (1270) 254. Gunzelin
(1291) 914, vgl. v. Wolfenbüttel. Heit-
wicus t. S. Iohann, cives Braunschweig.
Helmold, canon. st. Barthol. Hild.
Iohann (1269) 296. Konrad Marschall,
S. d. Vredeken, s. Schw. Margarete
(1297) 1128, 1143, vgl. v. Emmerke.
Ulrich Vakeholle, fam. (1303) 1429.
Pellifex, Reinhold (1301) 1336, s. Brd.
Hermann Lecherling.
Penestrinus (Praeneste) episcop. Vice-
dominus s. cardinales.
Pennincselech, Dietrich, canon. Oelsburg.
Peperkeller, Iohann w. Konrad, Brd.,
cives Goslar.
Pepersac, Iohann (1268) 187.
Peraydam s. Paridam.
Pergamensis archidíacon. Lanfrancus s.
cardinales.
899
Perremunt s. Pyrmont.
Perronus egi. Larinens. episc.
Persek, Hermann, monach. in Corvey.
Persicus , Hermann, cleric. st. Mar.
Magdal. Hild.
Perugia, Ausstellungsort 89.
Petronella vgl. Reden, v
Petrus advocatus der v. Boldensel (1966)
134. — Vgl. Arborens. archiep. — car-
dinales. — Civitat. episc. — Draganar.
episc, — Hildesheim, offic. cur., canon.
— Ostiens. et Velletr. episc. — — Pistoric.
M — Semmenstedt, v. — Tirason.
Petri, "Ludolf, civis Braunschweig.
Phanensis 5. "Fanensis.
Pharensis (Hvar, o Dalmatien) episcop.
Duimus (1289) 880, 831, 888.
Philipp, seriptor et muncius pape (um
0) 266. — Vgl. Piscina, de.
Salernitan. archiep.
Phisel (um 1264) 81.
Phisicus, Visicus, Iohann, mag. (erw. um
1988) 818.
Picus s. Specht.
Pil, Pilo, Bertold, mil. (1262 — 72) 82,
52, 57, 62, 90° (auf dem Siegel: v.
Himmelsthür), 91, 94, 95, 97, 99, 100,
101, 105, 107, 108, 109, i11, 112, 116,
119, 141, 158, 168, 819. — Bertold
Y. Barkevelde, s. Fr. Byata, s. Br.
Lippold (1800) 1968. — Iohann (1291)
917, 918. — Pil v. Lebenstedt (1290
— 1904) 897, 1854, 1478. — Vgl. v.
Himmelsthtür, v. Lebenstedt.
Pyrmont, Perremunt, -mont, Peremont,
comites von: Gottschalk (1964) 69 A.,
81. Hermann (1264) 69, 81. Hermann,
domicell. (1297) 1125. — von: Dietrich,
fam., Hild. Ministerial (1983 — 1801)
648, 712 gen. v. Rössing, 894, 1250,
1305, 1325.
Pisa, diocesis, 1495, 1496
Piscator, Dietrich ( Anf. 14. Jahrh.) 1304.
Piscina, Ge Dietrich, S. d. Hoyer, (1266
—86) 130, 168, 244, 270, 286, 314,
826, 339, E $63, 864, 865, 866, 410,
, 708, 758, 8. Fr
(1285)
cognat. Dietrich (1278) 889. — Dietrich.
Brd. d. Philipp (1802) 1373, 1374. —
Heinrich, S. d. Hoyer, scolar., canon.
Hild. — "Hoyer (1270 —83) 944. 270,
648, gener d. Dietrich v. Tossem 944.
— Johann, Brd. d. Dietrich (1266— 73)
180, 844, s. cognat. Iohann (1273) 839.
— Konrad, S. d. Dietrich, (1269—80)
57*
900
236, 648, 667, 789, 768. — Philipp
(1302 — 06) 1378, 1374, 1571. — Ulrich,
S ad Dietrich (1988 — 86) 648, 667,
Pistor, Edeler w. Ss. Heinrich «. Edeler
(1974) 38 382. — Hermann (1274) 888.
— Beinhold, civis Hannover. — Vgl.
Becker.
Pistoricensis Cristo], Mittel-Ital.) episcop.
Petrus (1297) 1164.
Platz, F Plastes, Heinrich (1277— 84) 484
(S. 244, 249).
Plesse, castrum 1425. — nobiles von:
Gottschalk (1300 — 08) 1265, 142.
Otto (1280) 537.
Plucke, Dietrich (1984) 484 (S. 245). —
Iohann (1977) 484 (S. 2383).
Plucketun, Iohann, unehel. Brd. d. com.
Hermann V. v. Wohldenberg (1302)
13883.
Pluder, Pluther, Hartmann (1282) 622.
— Ludolf (1278—80) 320, 329, 489,
635, (erw. 1281) 559, s. Stiefm. Mar-
garete, 8. S. Cesarius, sa. T. o. N
soror in Dorstadt (1281) 559.
Pole, Puole, Dietrich Strucio v. (1276
— 16) ai , 450, 451. — TIohann v.
(1288) 7
Polle, Kr. Hameln, Ausstellungsort 944.
Pollex, Konrad, mil. (1808) 1412.
Polne, wüst bei Stemmern, 684.
Ponte, de, s. v. Brüggen.
Poppe s. Escherte, v
Poppenburg, Poppom-, Pompenborch,
castrum 777, 854, 915, 1208. Aus-
stellungsort 148, 190, 191, 240, 261,
6, 294, , 904, 819, 854, 943,
Nachtr. S. 817. — comites von: Wide-
kind (1260—75) 4, 81, 145, 188, 191,
208, 240, 819, 896, 425, s. Fr. Oda
v. Hohenbüchen (1264—70) 79, 114 u.
A., 145, 175, 256
— von: Albert «. Hermann Bock s. Bock.
— Nantwich (1965 87) 88, 425, s. S.
Hermann (1975) 425
Poppo (1296) 1102.
Pors (1277—84) 484 (S. 227, 245).
Portuensis et st. Rufine episcop. Iohann
8. cardinales.
Fortngalensis episcop. Vincentius (1284)
Post, Ludwig, mil. (1284) 690.
Fralenberg, caminata i» der Dammstadt
Pratum, Thideric. iuxta, s. Fr. Mathilde
lito st. Mauricii Hild. (1310) 1729. —
Thedolfus iuxta (1977) 484 (S. 996).
Pistor —
Raden.
Preco, Heinrich (1977) 484 (S. 248), s.
Br. Konrad (1277) 484 (S. 226, 248).
Predicatores s. Dominikaner.
Prekel, Ludolf (1264— 84) 61, 675.
Prene (1307) 1592.
Proyt, Iohann, fam. (1303) 1648, 1655.
Prome, Bertramm, canon. st. Mauricii
Hild. — Dietrich (1264 —94) 70, 337,
552, 666, 1004. — Eberhard, monach.
st. Michael. Hild.
Pullus, Heinrich, canon. Oelsburg.
Pumpemole, die, an der Innerste, 1092.
Pumpride, Nebenfluss der Innerste, 15833.
Pungenstede, wüst bei Halchter, 17.
Puntrogge, Hermann, civis Hild.
Puole s. Pole.
Puteum, Bertold apud, civis Lamspringe.
Putteclarius, -clere, Puteclarius, Beceko
(1300) 1979. — Bertold, civis Hild. —
Betemann, fam. (1805) 1598.
Puttenhusen, wüst, 484 (S. 950).
Q.
"| Quedlinburg, Ort 1117.
— Stift 124, 880. — abbatissa Gertrud
(1964—66) 59, 124. — canonice: Hessen,
Gertrud v. (1306 —07) 1568, 1606, 1607,
1611. Hohenbtichen, Kunigunde y.
(1264—66) 79, 145.
— st. Wiperti 89, 256. — filius Zacha-
rius prepos. in Wöltingerode (1266)
Quenstedt, n0. v. Halberstadt, 956. Klein-
Quercu, Bertramm. de, civis Hild.
Iohann. de, canon. st. Crucis Hild.
Querfurt, Querenvorde, -forde, Aus-
stellungsort 499, 500. ecclesia forensis
500. — pleban. Dietrich (1978) 500.
— nobiles von: Burchard (1281) 545. —
Burchard, canon. Hild. — Gebhard,
Brd. d. Siegfried, canon., cellerar.
Halberstad., prepos. st. Crucis, prepos.
maior Hild. — Gerhard, Brd. d. Sieg-
fried, canon. Hild., prepos. maior
Halberst. — Robert, 'Brd. d. Siegfried,
canon. Magdeburg. — Siegfried, decan.
Magdeburg., episc. Hild.
R.
R. (13. Jahrh.?2) 1300. — Vgl. Stöck-
heim, v.
Rabber, RBathbere, Wescel v., civis
Minden.
Rabodo vgl. Reden, v. — Wehmingen, v.
Radau, Radowe, Fuss, 1632.
Raden s.. Roden.
Radgodessen — Reden.
Radgodessen, Ragod., wüst b. Brunsen,
484 (S. 255), 1405.
Radstede s. Rastede.
Ragusinus (Ragusa, Dalmatien) archi-
episcop. Bonaventura (1297) 1162, 1164.
Raimundus vgl. Marsil. archiop. — Vapi-
cens. episc.
Rainaldus episcop., wo? (erw. 1282) 628.
— Vgl. Alatrin. episc. Messal.
archiep.
Ramboctus egi. Camerin. episc.
Rammelsborg, eccles. s. Iohann., s. Goslar,
Kirchen.
Rammesberch, Bertold, S. d. (1) Iohann
u. der (+) „Windemodis, s. Fr. Adel-
heid (um 1299) 1241
Randwicus, mil, s. Fr. Adelheid v. Har-
lingeburg (1809) 1681. — Vgl. Als-
leben, v.
Ranutius vgl. Calarit. opisc.
Raptor s. Rovere.
Rasehorn, Heinrich, mil. (1264 — 1301)
81, 396, 508, 510, 632, 634, 644, 658,
687, 790, 746, 751, 799, 895, 1019,
1986, 1343, 8. Ss. Heinrich u. Iohann,
fam. (1301) 1343.
Raso, Rasso, Raze, Race, Rache, Ratze,
egl. Gustedt, v. — Ueíze, v.
Rastode, Radstede, Oldenburg, Kloster,
Rathbere s. Rabber.
Rathmodis egi. Hoye.
Ratzeburg, episcop. Hermann (1304)
Rautenberg, Rutenberge, Kr. Hildesheim,
189, 190, 498, 716, 1040, 1187, 1279,
1528, 1702.
— von: Adelheid, 7. d. Iudita (1268)
189. — Basil, mil, S. d. Iudita, (1266
— 1309) 5, 189, 190, 642, 630, 828,
837, 843, 866, 975, 994, 1004, 1029,
1040, 1063, 1069, 1113, 1138, 1187,
1947 u. A,, 1949, 1310, 1857, 1870,
18371 A., 1429, 1487, 1488, 1598, 1601,
1702. — Basil, S. d. Basil (1800) 1979.
— Bertrade, T. d. Iudita (1268) 189.
— Bruno, S. d. Basil (1309) 1702. —
Gertrad (1306) 1580. — Heinrich, mil,
S. d. Basil (1294—1305) 1005, 1598.
— lohann, lito d. Kl. Marienrode
(1268) 221. — Iudita (1268) 189, 190.
— Iutta, Schw. d. Siegfried, Fr. d.
Balduin v. Wenden, s. W. — Konrad,
S. d. Basil, (1309) 1702. — Mathilde,
T. d. Iudita (1968) 189. — Siegfried,
mil, Brd. d. Basil, (1260 —94) D, 189,
190, 198, 202, 362, 963, 462, 471, 481,
901
486, 489, 491, 498, 507, 519, 532, 542,
559, 561, 562, 567, 572. 575, 576, 578,
580, 682, 694, 597, 604, 606, 608, 609, 610,
620, 644, 645, 649, 653, '658, 675, 676,
679, 680, 690, 696, 697, 699, 706, 707,
709, 716, 717, 719, 790, 755, 756, 157,
773, 786, 799, 798, 828, 825, 827, 828,
833, 839, 8483, 859, 866, 876, 885, 904,
907, 908, 909, 910, 937, 951, 972, 975,
977, 978, 979, 982, '984, 985, 999, 1009,
1004, 1009, 1010 u. A, 1011, 1013,
1015, (erw. 1295) 1040, (erw. 1297)
1164. — Siegfried fam. (1295) 1063,
mil. (1297 — 1306) 1128, 1188, 1186,
1187 À., 1193, 1247, 1970, 1979, 1370,
1871 u. A, 1486, 1487, 1488, 1564. —
lormarius, Brd. d. Siegfried u, Basil
(1260) 5
Rautheim, Rottene, Amt Riddagshausen,
676, 677.
Raven, mil. (1288) 810.
— Ludolf (1286) 719.
Ravensberg, Ausstellungsort 206, 288,
8. — comites v.: Adelheid, Wittwe
Ludwigs (1262) 82 u. A. — Otto, S.
d. vor., (1262 — 70) 82 A., 206, 998,
248, s. Fr. Hedwig (1969 —T0) 238,
243, s. Brd. Ludwig (1262—70) 82A.,
238, 248, w. Iohann, prepos. st. Iohann
- Osnabr. — comit. acia Heinrich,
Dietrich, Ekbert (1269) 288. — comit.
scriptores Gieselbert wu. Friedrich (1269)
238.
Baze, Ratze s. Raso.
Rebardus s. Luppenstede, v.
Rechede, ob für Rehede, Rhene? 897.
Reddageshusen s. Riddagshausen.
Redemann, Iohann (1281) 484 (S. 238).
Reden, Rethen, Redhen, 1008, 1116. —
Ausstellungsort 910. — Vgl. Rheden.
— von: domini (um 1800) 1294. — Adel-
heid w. Bertha, T7. d. Wilbrand (1265)
85. — Bertold, S. d. Wilbrand (1265
— 1809) 85, 597, 991, 1180, 1 1181, 1818,
1647, 1710. — Dietrich, mil . (1961—
68) 29, 64, 86, 122, 188, s. S. "Dietrich,
mil. (1266 — 91) 122, 609, 647, 796,
8, 909, 914. — Dietrich, S. d. Tohann
(1985—1308) 717, 1075, 1116, 1229,
1638. — Eberhard, mil. (1800— 09)
1957, 1415, 1507, 1709, 1710, s. Fr.
Gerburg (1309) 1708, 1710. — Hein-
rich, S. d. Iohann (1285—1308) 717,
1075, 1116, 16388. — Iohann, serv.
(1266) 122. — Iohann, mil. (1989—96)
609, 1116, s. S. Iohann, fam. (1285—
1308) 717, 1116; 1229, 1638, — Konrad
902
u. Rabodo, Brd. (erw. 1261) 22. —
Petronella, 7T. d. Wilbrand (1265) 85.
— Stacius, fam., S. d. Eberhard (1309)
1709, 1710. — Wilbrand, mil. (1261—
64) 22, 72, 85, s. S. Wilbrand (1265—
1309) 85, 1180, 1181, 1318, 1507, 1647,
1710. — Wulfer, mil. (1265-69) 85,
138, 240.
Redestonensis e. Rod.
HRegenbodo vgl. Top.
enstein, comites v. Heinrich (1266 —
1810) 112, 988, 1154, 1191, 1268, 1361
u. A., 1494, 1514, 1651, 1712, 1784,
8. Ss. Heinrich «. Ulrich (1298) 1191.
— lIohann (1294) 1001.
Reimar (1285) 706.
Reinaldus s. Rainaldus.
Reinbern vgl. Niger.
Reinbert, Reim-, BRembert (1277) 484
(S. 226, 288, 245). — Vgl. Adenem,
villic. — Ahstedt, villic. — Algermissen,
v. — Bussche, v. d. — Ceninge, v. —
Klauen, v. — Lafferde, v.
Reinberti, Heinrich, canon. st. Mauricii
Hild. — Heinrich (1984) 484 (S. 245).
— Iohann (1284) 484 (S. 226, 245).
Beinboldi, Heinrich (1277) 484 (S. 226).
— Hermann (1984) 484 (S. 245).
Reinburgis, Remb., vgl. Asel, v. — Hildes-
heim, v.
Reineco vgl. Lapide, de.
Reineconis, Alexander, civis Hild.
Reinekin vg}. Wittenburg, inclus.
Reinfridi, Bortramm «. Heinrich, Brad.
cives Hild. — Bertramm u. Hermann,
Brd. (1299) 1216. — Gerhard «. Iohann,
Brd. (1299) 1216. — Heinrich (1289)
896. — Heinrich, canon. st. Mauricii
Hild.
Reinhard, Reinher, Rennardus, BReinerus
(1271) 293. — cieric. (1267— 68) 163,
198. — Vgl. Betheln, civis. — Blome.
— Dassel, com. v. — Dorstadt, sac.,
frat. — Gadic. episc. — Goslar, Dom-
dec., scolast. — Hildesheim, st. Crucis
vicar., Godeh. monach. — Ieinsen, v.
— Slon. — Vleminc. — Vorenholte v.
— Wienhausen, convers.
Reinhardsbrunn, st. v. Gotha, Kloster,
878 A.
Reinhansen, Kr. Göttingen, Kloster, 73,
Reinhold, Rei-, Renoldus in Addenom
(1284) 484 (S. 245). — in Bierbergen
(1977) 484 (S. 283). — Witte des
(1277—84) 484 (S. 228, 245). — Vgl.
Pellifex. — Pistor. — Vallstedt, v. —
Wakenstide, v.
Redestonensis — Rhtiden.
Reinoldi, Dietrich (1277) 484 (S. 326).
Reinolveshusen s. Renshausen.
Rellichansen, Reglingehusen, Kr. Einbeck,
Remlingen, Remnige, -ghe, -ninghe, Rem-
melinghe, Amt Wolfenbüttel, 214, 223,
455
Renedhe, Rende s. Rhene.
Renshausen, Reinolveshusen, Kr. Duder-
rad 73, 164, 165, 384, 385. ecclesia
64.
Rethen, Kr. Hannover, 1008.
— 8. Reden.
Rethmar, -mere, Kr. Burgdorf, 1113. —
pleban. Dietrich (1306) 1587.
Rex, Konrad, cons. Wernigerode.
ERheden, Reden, Bethen, Kr. Gronau, 64,
122, 620, 1474. — Archidiaconat 970.
archidiacon. Amold v. Warburg (1296
— 1304) 1093, 1452. — Vgl. Reden.
Rhene, Renede, Bende, Kr. Marienburg,
897?, 1409. — von: Iohann, sacerd. in
Wöltingerode.
Rhoden, Roden, Rode, Rothen, 88. v. Horn-
burg, 1219. Gross- 1178. — pleban. un-
genannt od. prepos. Heinrich v. Hei-
ningen? (1290) 889.
— von: de Novali, Novalibus: Adelheid,
Mutter d. Balduin w. Siegfried (1268)
189. — Balduin, fam. (1984) 676, 677.
— Bertold, mil. (1264—69) 81, 189,
200, 212, 214, 215, 232, 234, (erıo. 1304)
1470. — Bertold (1809) 1692. — Die-
trich, S. d. Bertold, (1288— 1309) 665,
683, 1470, 1490, 1014, 1688, 1689,
1692. — Ekbert, fam. (1349) 1688,
1689. — Heinrich, fam. (1265) 97. —
Hugold (1266) 185. — Iohann, fam.
(1283 —1310) 640, 1507, 1729. — Iohann,
Brd. d. Balduin, canon. maior, notar.,
capellan. episc., canon. st. Crucis Hild.,
archidiac. in Stóckheim. — Iohann,
fam., S. d. Siegfried (1284—97) 676,
1128. — Konrad, mil. (1267—68) 177,
209, 210, s. Witte ungenannt (1286)
762. — Oda, T. d. Bertold (1304) 1470.
— Siegfried, mil. (1268—91) 189, 484
(S. 250), 519, 676, 677, 928, 929, 931,
8. S. Siegfried, fam. (1284—1305) 676,
1015, 1128, 1247, 1310, 1370, 1507. —
Siegfried, fam., Brd. d. Ekbert, (1309)
1688, 1689.
Rhüden, Rudem, Kr. Marienburg, 378,
522, 703, 771, 1261, 1808. Gross- 811,
812, 819, 823 u. A. Klein- 1088. —
vicepleban. Dietrich (1801) 1308. —
von: Th. (1284) 484 (S. 245).
Ribbece — Röddensen.
Ribbece, Thi. (1284) 484 (S. 244).
Ricbodo vgl. Dötzum, v.
Richard egi. Barkevelde, v. — Bark-
hausen, v. — Kaiser. — Varenholz,
Y. — Vulpe
Richardessen, volet b. Erichsburg, 1346.
mm vgl. Garbolzum, v. — Spiritu,
de
— Heinrich (1277) 484 (S. 228).
Richmodis vgl. Hoye.
Rickerese vgi. oo
RM E pow Paderb,
Kloster 24 109, 138, 144, 979,
294, 812, 16 P 624, 637, 736, 737,
799, 847, 917, 918, 923, 925, 948, 049,
979, 1186 u. A., 1137, 1146, 1227,
1234, 1274, 1326, 1426, 1563, 1572,
1578, 1615, 1658, 1682, 1684, 1698.
Ausstellungsort 102, 1934. — abbates:
Konrad (1261) 25. Ludolf (1265—73)
102, 144, 332. ungenannt (1277) 459.
Hermann (1282 — 91) 624, 637, 736,
993. Otto (1296 — 99) 1088, 1090,
1096, 1136, 1234. prior 'Iohann
(1297) 1136. — cellerar. Otto (1289)
834. — monachi: Veltheim, Bertold v.
(1273) 332. ee lraR, com. Hein-
rich v. (1367) 161
Riechenberg, bei dod Kloster 150,
450, 474, 505, 988 A., 1169, 1505. —
prepositi; Iohann (1961) 98. Heinrich
(1277 —88) 474, 475, 588, 709, 795.
ungenannt (1996— 97) 1108, 1411, 1146.
Bodo (1297— 08) 1167, 1194.
Rieti, Roate, Ausstellungsort 838, 840.
Rikece, Rikezen, Dietrich (1977) 484
(S. 255). — Heinrich w. Ss. Iohann w.
Heinrich (1301) 1315.
Rikeza, Rikeze, vgl. Düngen, v.
Wedem, v.
Rikmershusen, wüst bei Dorste, 73.
ED Heinrich (1277) 484 (S. 231,
Rimbeck, Rinbeke, s. E Hornburg, sacerd.
Nantwig (1279) 517
Ringelheim, Ringelem, Righelighem, Kr.
Goslar, 1595, 1663. Ausstellungsort
1565. Archidiakonat 1653. — archi-
diacon. immer decan. st. Mauricii Hild.
(1308) 1653. — pleban. Dietrich (1283)
631. — capellan. Willekin (1283) 631.
— Kloster, st. Abdon et Sennes, 150,
536, 631, 668, 949, 1056, 1194, 1519,
1546, 1547, 1559, 1565, 1591, 1595,
1599, 1622, 1663, 1718. — abbates:
Bertold (1275— 92) 415, 631, 668, 670,
903
949. Heinrich (1295—98) 1056, 1194.
vacat (1305) 1519. Thedolf (1305)
1546, 1547. Detlev (1806—07) 1559,
1565, 1591, 1595, 1599. ungenannt
(1308) 1663. — priores: Gerold (1298)
1194. ungenannt (1305) 1519. Hermann
(1306—07) 1565, 1599. — camerar.
Konrad te 1599. — custodes: Ber-
1983) 631. Hermann (1298)
1194. Heinrich (1807) 1599. — mo-
nachi: Baddeckenstedt, Konrad v.;
Barkenfelde, Richard v.; Borna, Hein-
rich v.; Calbecht, Andreas v.; Doden-
borch, Heinrich v.; Gustedt, Rotger v. ;
Heere, Eilhard v.; Hohenrode, Ulrich
v.; Holle, Ulrich v. (1298) 1194. Rot-
ger (v. Gustedt? 1307) 1622.
Rinteln, Ausstellungsort 651. — von:
Hermann «. Dietrich, Brd. cives
Hannover.
Rintflesch, Heiso w. Fr. Elisabeth (1299)
1210, s. S. Konrad, monach. Königs-
lutter, s. Tt. Iohanne, Mathilde, Adel-
heid w. Margarete, sorores Derneburg.
Riquin vgl. Wendhausen, v.
Rittaghessen, Hermann Bock v., mil.
(1300) 1980, 1981.
Rivo, Iohann. de, monach. Amelunxborn.
Rizardus (1277) 484 (S. 226).
Robert, vgl. Hildesheim, custos. — Mans-
feld, com. v. — Neustadt, v. — Quer-
furt, nob. v. — Rossev. episc.
Rocke, Rok, wüst bei Gronau, 649, 796,
808, 1720.
Rocklum, Rokele, Anno v. (1268) 199.
Rode, wohl Alten- oder Nienrode, Kr.
Goslar, 1617.
— Roden s. Rhoden.
— 8. Rufus.
Roden, wohl Kirchrode db. Hannover, 708.
— comites v. s. Wunstorf.
Rodenberg, ET von: Bruno, fam.
(1308) 1648, 1655. — Gerhard, monach.
st. Michael. Hild. — Gerhard, monach.
Marienrode.
Rodere, Heinrich «. S. Heinrich (1285)
700 u. A.
Roderebroke bei Bemerode, 528.
Rodereshusen, wüst bei Berka, 265.
Roderich vgl. Lochtum, v
Rodermühle s. Rothyn.
Roders, Iohann (1282) 623.
Rodestonensis, Red. (Rodosto, Thracien)
episcop. frater Heinrich (1300) 1290.
Rodolfi s. Rudolfi.
Röddensen, Kr. Burgdorf, 827, 828.
904 Rössing —
Rössing, Rothigne, -thinge, Rothtinge,
Rotthinge, Rodtinge, Hoddinge, Roh-
thinge, Rotzinge, Roscinghe, Kreis
Springe, 1412.
— von: Basil od. Beseko, fam., S. d.
Lippold (1801—05) 1838, 1550 u. A.
— Dietrich, Hild. Ministerial, wohl
mehrere (1264 —1801) 67, 62, 81, 90,
94, 98, 141, 444, 455, 604, 608, 609,
649, 697, 701, 712 u. A., 859, 861, 885,
904, 944, 946, 1040, 1151, 1329, 1338.
— Dietrich, S. d. Lippold (1801—05)
1333, 1550 u. A. — Dietrich, gen. v.
Pyrmont (12857) 712. — Eckehard,
mil. (1268) 216. — Konrad, capellan.
in Winzenburg. Lippold, Hild.
Ministerial, Brd. d. Dietrich, (1264 —
1309) 81, 550, 649, 697, 701, 704,
712 wA, 815, 884, 859, 861, 885, 904,
910, 948, 944, 951, 1035, 1036, 1087,
1120, 1195, 1211, 1260, 1818, 1320,
1833, 1401, 1402, 1403, 1513, 1543,
1550 u. À., 1630, 1638, 1648, 1655,
1668, 1700, s. S. Lippold (1801—07)
1333, 1403, 1550 u. A., 1604. — Lip-
pold, gen. v. Hohenbüchen (1300) 1249,
1254, vgl. Hohenb.
Rogerius vgl. Merlomonte, de. — st. Se-
verine archiep.
Rohrbeck, Prov. Brandenburg, 469.
Rokele s. Rocklum.
Roland, civis Braunschweig.
Rolant, Heinrich «. Fr. Eileka, cives
Hild.
Roleke vgl. Calbe, v.
Rolfshagen, Holveshagen, Indago, Kr.
Alfeld, 706, 707, "E 1876. — capella
1869. — cives 7
Rolves, Iohann (1275) 484 (S. 229).
Rom 779, 826. Ausstellungsort 743, 749,
750, 751, 858, 868, 870, 1026, 1027,
1080, 1161, 1162, 1164, 1278, 1290,
1330, 1345. — Lateran, Ausstellungs-
ort 16, 1218, 1811, 1456, 1461, 1462,
1463, 1641, 1598. — Maria Maggiore,
desgl. 826, 829, 880, 831. — st. Peter,
desgl. 490, 524, 1072, 1073, 1108, 1110,
1111, 1185. — st. Sabina, desgl. 754.
— Romana sedes 231, 870, 1038, 1039.
Romanus vgl. Alyfan. episc. — Crohens.
episc.
Romessleve, -mes-, -mensleve, :eist b.
Hessen, 1563. — von: Basil, mil. (1293)
981, s. Brd. Dietrich (ero. 1293) 981.
— Henni , mil. (1307) 1608. — Iohann,
mil. (1298 981.
Rorsscm, Heinrich v., fam. (1265) 97.
Ruschere.
Roscinghe e. Rössing.
Roseke vgl. Vorbornenen.
Rosenstruc, Friedrich (1267) 183.
Rosenthal, Ar. Peine, 520, 623. Villa
vetus apud 522. — ron: Heinrich «.
Fr. Margarete, cives Hild. — Heinrich
(1277) 484 (S. 933).
Rossevensis (Ross, Schott d)
ossevensis (Ross, Schottland) episcop.
Robert (1284) 654.
Rostangus vgl. Aquens. archiep.
Rostock, Stadt, Ausstellungsort, Rat,
hospitale u. fraternitas st. Spiritus 412.
Rostorf, -torpe, von: Burchard «. Fried-
rich (1298 1171. — Diethard mit Fr.
Lutgard v. Dorstadt (1298 — 1305)
1171, 1538 u. A.
Rotger vgl. Braunschweig, Bt. Cyr. canon.
— Gustedt, v. — Ringelheim, monach.
Rothen s. Rhoden.
Rothenberg s. Rodenberg.
Rothyn, ob Rodermühle bei Dorste? 73.
Rothman egi. Menstede, v
Rotifex, Helmold, civis Braunschweig.
Rotsers, Frau des (1982) 623.
Rottene s. Rautheim.
Rottinge s. Rössing.
Rottorf, Rothorpe, Rothdorp, Kr. Gif horn,
82. — von: Eilhard, mil. (1278) 502.
Heinrich, fam. (1975) 397.
Rove, Hermann (1277) 484 (S. 226).
Rovere, Raptor, Konrad, mil, Hild. Mini-
sterial, (12931807) 976, 1263, 1287,
1400, 1490, 1593, 1625.
Rowerdessen, Heinrich v., mil. (1269)
240.
Rubere, Luthmar, monach. Marienrode.
Rudbrecht cgi. Magdeburg, archiep.
Ruden s. Rhüden.
Rudolf, dominus (um 1260) 81. — S. d.
Reinhard (1971) 298. — Vgl. Alt-
haldensleben, frat. — Blasheim, v. —
ahlum, nob. v. — Dethene, v. —
Halberstadt, portenar. — Kaiser.
Nagel. — Salzburg, archiep.
Rudolfi, Rodolfi, Eckehard 1977) 481
(S. 282, 245, 253). — Heinrich (1977)
481 (S. 951).
Rufus, Rode, Heinrich (1277—84) 484
(S. 244, 850). — Iohann (1977—84)
4984 (S. 244, 249). — Ludolf (1263)
220. — Ludolf, civis Hild.
Rumscottele, Ludwig, mil. (1292) 966.
Ruschepe, Heinrich v., fam. (1296) 1081.
Ruschere, Ludolf, fam. (1977—85) 462,
471, (erw. 1293) 977, s. S. Ludolf, fam.,
gen. v. Borsum (1998 — 1302) 977,
1377, 1378. — Vgl. v. Borsum.
Rust — Scat.
Rust, Dietrich, fam. (1809) 1695.
Rusteberg, Lippold v., canon. Hild.
Rutenberg s. Rautenberg.
Ruthe, Rutha, Kr. Hildesheim. castrum,
1446, 1613. Ausstellungsort 462, 872,
1035, 1176, 1177.
Kuthen, Iohann v., eivis Goslar.
S.
Saale, die, linker Nebenfluss der Leine,
0
Sabbas vgl. Militens. episc.
Sabinensis episcop. Bertrandus, s. car-
dinales.
Sachsen, Saxonia 1051. — Landfrieden
(1291) 926, (1302) 1867. — Provinz
der Prediger 1463, 1612. — Provinz
der Minoriten, minister Konrad (1977)
467. — DO.-Komtur Walther v. Am-
stein (1802—04) 1365, 1491.
— duces (1971) 275. — lIohann, burg-
grav. Magdeburg. u. s. Brd. Albert
(1274) 881.
Sachsenhagen, Sassenhagen, Kr. Rinteln,
castrum 381.
Salder, Saldere, Saldera, Zaldere, von:
Aschwin, mil, Brd. d. Heinrich «.
Iohann (1296—1810) 1082, 1258, 1357,
1861, 1370, 1385, 1406, 1478, 1595,
1630, 1672, 1677, 1732, Amtmann in
Lichtenberg 1258. — Aschwin, fam.,
S. d. Hoier (1981 — 1308) 646, 897,
1204, 1677. — Bodo (1264 - 91) 70,
138, "208, 825, 337, 350, 854, 361, 944,
(ervo. 1999) 1904. — Burchard, Bra.
d. Bodo (1964—74) 70, 138, 361. —
Borchard, S. d. Hoier (1281) 546. —
Burchard, S. d. (1) Bodo (1299) 1204,
— Burchard, mil. (1285— 86) 719, 757,
(erw. 1297) 1164. — Burchard, mehrere
(1286—1308) 746, 757, 910, 1857, 1370,
1677 (drei) — Dietrich, canon. st.
Mauricii, canon. maior. Hild. — Hein-
rich, Brd. d. Aschwin, (1299— 1307)
1204, 1854, 1357, 1361, 1370, 1885,
1405, 1595. — Heinrich, mehrere (1808)
1676, 1677. — Hoier u. S. Hoier (1281)
646. — Iohann, Brd. d. Heinrich «.
Aschwin, (1299 — 1308) 1204, 1354,
1957, 1361, 1370, 1385, 1405, 1595,
1672, 1677. — Iohann, mil. (um 1970
— 1982) 267, 889, 539, 599. — Iohann,
Marschall in Lichtenberg (1265—81)
87, 267, 821, 546. — Iohann gen.
Lenkenir (1978 — 74) 821, 361.
Iohann gen. Niger (1278 — 77) 321,
905
350, 351, 361, 462. — lIohann, zwei
d. N. (1308) 1677. — Irmgard u. Iutta
(1308) 1677. — Konrad, fam. (1289 —
1301) 828, 943, 944, 975, 1004, 1040,
1063, 1198, 1138, 1143, 1937, 1947,
1305, 1810, s. Fr. Hille (1299) 1237.
— Ko nrad , mil, Hild. Ministerial,
(1802—08) 1357, 1970 1877, 1441, 1668.
Siegfried, fam. (1301 1310. — "T'het-
mar, fam. (1290) 866. — Vgl. auch
Lenkenir.
Salernitanus (Salerno, Unter-Ttal.) archi-
pine. Philipp (1989— —97) 838, 1162,
Salomon vgl. Minoriten, frat.
Salzburg, provincia 416, 1509. — ecclesia
874. archiepisc. Rudolf (1290) 873.
Salzdetfurth, Saledetforde, Güter Pau-
stadel in, '604.
Salzeke s. Solschen.
Salzgitter, Ghetere, Saline 821. — von:
Heinrich «. Fr. Margarete (1305) 1548.
Salzhausen, Kr. Winsen a. L., Aus-
stellungsort 955.
Salzhemmendorf s. Hemmendorf.
Sambleben, Tsampe-, Scampel-, Szampe-
leve, von: Bertramm, mil. (1272—78)
295, 502. — Bodo w. Hermann, milit.
(1800) 1255, 1266.
Samb 1263) 58. ob für Samblove?, Hermann
Y
Bamland, episcop. Christian (1290) 873,
Sander vgl. Wallmoden, v
Sapiens, Hermann (1964 — -86) 61, 187,
483, 768. — Hermann, civis Hild.
Sarstedt, Zter-, Tzer-, Ther-, Ser-. Szer-,
Tser-, Cer-, Cserstede, 699, 708, 1382.
Ausstellungsort 112, 179, 309, 487,
1040. cimiterium 1040, — sacerdos
Heinrich (1260) 62. — von: Hetmann,
canon. st. Mauricii Hild. Iohann, fam.
(1274—'79) 3%, 519.
Sauingen, Suinghe, Zowin he, Sowinge,
Ami Salder, 484 (S. 243, 247, 258),
623, 1560. — von: Konrad, S. d. (1)
Iohann (1804 — 09) 1453, 1681.
Scaccesberg, Hartmann, fam. (1268) 203.
Seadewolde, -walt, -walde, Scahdewolde,
Scadewolth, Iordan, fam. (1302) 1370.
— Siegfried, mil. (1273 — 1302) 321,
359, 072, 579, 697, 781, 1179, 1370.
Scalleghe s. Schandelah.
Scampelleve s. Sambleben.
Scat, Iohann, mil. (1262) 32. — Tohann,
civis Hild.
906
Scedenem, Zsedenum, Sehlem? 1635.
von: Hartmann «u. Bertramm, Brd.
(1290) 885.
Scenehalz s. Schónhals.
Sceninge s. Ceninge «. Schöningen.
Scerle s. Scharrel
Schayt, Dietrich (1281) 560.
Schaken, Scaken, prepos. ongenannt,
auch canon. Corbeins. (1288) 790
Schalksberg, advocatus v. (1803) 1448.
— Heinrich v., canon. Hild. v. Minden.
— Volquin, prepos. Minden.
Schandelah, Scalleghe, Ekkeling v., civis
Braunschweig.
Scharrel, Scerle, Arnold v., civis Hannover.
Seharzfeld, Scartfelde, comites v. (1230)
842. — Sibodo, canon. Hild
Schauen, Scowen, bei Osterwiek, 211.
ecclesia 211. — pleban. Bernhard
or 211. — provisor curie Konrad
(1268) 211.
Schaumburg, Ausstellungsort 1554 A. —
Sch.-Holstein, comites von: Adolf (1272
— 180b) 308, 323, 1189, 1289, 1554
u. Á. — Ernst, Brd. d. Adolf, prepos.
in Hamburg. — Gerhard, Oheim d.
Adolf (1272—85) 807, 808, 823, 342,
360, 389, 527, 690, 696, s. Brd. Iohann
(1273—73) 307, 808, 823. — Gerhard,
Bra. d. Adolf, canon. Hild. «, Minden.
— lohann, Brd. d. Adolf (1272) 308.
Schellerten, Scellerte, Scelerthe, -ten,
Kr. Marienburg, 81, 142, 143, 191,
379, 417, 418, 606, 814, 859, 865, 871,
1079, 1624.
Scheninge s. Ceninge u. Schöningen
Scherne, Konrad v., sacerdos (1268) 187.
Schermbeck, Scerembeke, Hermann v., s.
Fr. Adelheid v. Dorstadt (1805) 1538.
Schildesche, Scildece, Schildez, Iohann v.,
decan., prepos. Hild., canon. Paderborn.,
archidiac. Bockenem w. Steinheim. —
Iohann (1285?) 712.
Schillepe (?) 484 (S. 227).
Schillerslage, Schildersle
Kr. Burgdorf, 10, 484 (5.2
Schilling, Seilli ingh, anna anf. d.
14. Jahrh.) 1904.
Schinna, Kloster, 1234 A.
Schladen, Sladen, -dem, -dhem, Kr.Goslar,
816. Ausstellungsort 401, 529
castellanus 739. — plebani: Dietrich
(um 1260) 8. ohann (1280) 529.
Heinrich (1999—1800) 1227, 1274.
— comites von: (allg.) 1265. — Hein-
rich (1805—10) 1552, 1713, 1724. —
Meiner (1266 —1304) 91A., 253, 317,
25 Verlage,
Scadenem — Schwalenberg.
820, 396, 401, 407, 415, 439, 450, 451.
521, 534, 536, 559, 570, 571, 610, 672,
717, 739 u. A., 795, 1058, 1060, 101,
1094, 1107, 1278, 1276, 1486, s. Fr.
Adelheid v. Warberg (1281—1300) 511,
Schlanstedt, Kr. Oschersleben, 956. —
pleban., ungenannt (1286) 770.
Schlewecke, Scle-, Slebeke, Amt Luwtter
a. B., 1793. — sacerdos (allgem.) 102.
— Amt Harzburg, Klein- 435. — sacerdo:
(allgem.) 1025.
— von: Alexander (1986) 776. — Iohanmn.
S. d. Sophie (1264) 62. — Wealburg
(1276 erw.) 447.
Behliekum, Slikem, Kr. Springe, 80, 1126,
Schmedenstedt, Smedenstede, Kr. Peine,
484 (S. 253). — Archidiakonat, archki-
diacon. ungenannt (1310) 1730, 1731
— pleban. Stacius (1301) 1332.
von: Heinrich (1277) 484 (S. 232, 254).
— Th. (1277) 484 (S. 254).
Schneen, Snehen, Sneyn, Kr. Göttingen.
117. — die Cothenhove in 677, 572.
Schönekind, Sconekint, -kino, Bertzamm
(1263—1301) 49, 1205, 1336 A. — Die-
trich, civis Hild. — Heinrich, Brd. d.
Bertramm (1268 —99) 49, 1205, «
Wittwe llsebe u. Ss. Hermann, Tohann,
Konrad, Heinrich (1309) 1693 u. 4.
— Hermann, civis Hild. — Iohann
me 962. — Iohann, mag, sacerd
1806) 1587. — Iohann, canon. st.
Iohann. Hild.
Schönhals, Sconehals, Brüder (1299)
1205. — Hermann (1297) 1148.
Schüningen, Schening, Sconigge, -ninge
Kloster, 150. canon. Eggelinus TEM
1984. — von: Betemann, mil. (13u3)
ve 1433. Konrad, canon. st. Cruci:
Schöppenstedt 1443.
Sehraplau, Scrapelowe, Burchard v.
canon. Hild.
Schulenburg, Sculenborch, Ar. Springe.
1195. capella 591.
Schuster s. Sutor.
Schwalenberg, Swal-,
on: Albert, Gtinther «. Heinrich, Bri.
(1308) 1508, 1511 A., 1517, 1521.
Heinrich, canon. Hid. — Vol gain,
canon., prepos. Hild., prepos. Goslar.
elect, episc. Minden.
— von: Amold, monach. AÁmelunxborn.
— Kloster, Marienmünster, 150.
Svalenb., comite;
Schwanebeck — Sigehard.
Schwanobeck, Svanebeke, nöd. v. Halber-
stadt, 906, 1603. von: Gisela,
Witte d. Otto (1260—72) 5, 153, 154,
155, 301, ihre T'. Iutta w. Hodwig
(1960— 67) 5, 153, 154, 165, ungenannt,
P "a Heinrich Kegel (erw. 1281)
Schwarze s. Niger.
Schwerin, comes Nicolaus v. (1806) 1585.
927 episcop. Hermann (1967 —91) 167,
Schwiecheldt, Swechlete, -lite, Sveglethe,
Zwethlethe, Svech-, Svehlethe, Swe-
gelthe, Kr. Peine, 52, 1299? (Sechelte).
— von: Heinrich, mil. (1261—75) 22,
24, 65, 138, 337, 418, advocat. in
Hannover 29. Heinrich fam. (1290—
95) 866, 1063, 1128, mil. (1801) 1310.
Sclebeke &. Schlewecke.
Selistedeboreh, wüst bei Schöppenstedt,
capellan. Günther v. Lengde (Anf. d.
14. Jahrh.). 130
Scil, Iohann w. Konrad (1984) 484 (S. 245).
Scilsten, Alard v. Arnold, cons. Lüneburg.
Scorsten, Heinrich u. ‚«. Tohann, servi (1261)
72. — Iohann, mil. (1288) 789.
Scovel (Anf. d. 14. Jahrh.) 1304.
Seehelte, ob statt Swechelte, Schwiecheldt?
Seesen, Sehusen, Ausstellungsort 1059.
— moneta 706. — archidiacon. Ernst
(1808 — 09) 1419, 1708. — pleban.
Heinrich u. sacerdos Dodo (1808—09)
1419, 1708. — von: Iohann, s. Fr.
Offemia w. T. Adelheid, cives Hild.
Segebodo s. Sigebodo.
Segebodinge, Heinrich (um 1464 —68) 82.
Sehlem, Scedenem, Xr. Alfeld, 1635.
Sehlde, Selede, Selethe, Seldhe, Kr.
Marienburg, 48, 1262, 1523. Gross-
1214, 1220, 1224. — von: Dietrich,
fam. (1800 — — 09) 1953, 1287, 1876,
1400, 1406, 1696. Eckehard' (1965)
86. "Lambert, fam. (1265—1806) 86,
1207, 1376, 1406, 1506, 1528, 1580,
advocat. in "Winzenburg 1376. "Ludolf,
fam. (1968—1305) 211, 1523. — Werner
(1277) 484 (S. 253, 954).
Sebnde, Sen cde Senethe, Kr. Burgdorf,
484 (S. 250), 1475. maior w. minor
379. ecclesia 379, 1199, 1200. — cires
1199, 1200. — von: Dietrich v. Werner
(1267) 172. Margarete w. T. Offemia
. d. Giseco v. Dinklar (1267) 179.
Seyne. Heinrich (1264) 69.
Seinstedt, Sen-, Sienstede, Ami Wolfen-
büttel, 214, 223, 444, 1170. — pleban.
Iohann (1266—07) 134, 185, 160. —
907
von: Heinrich w. S. Heinrich (1266)
127. Iohann «. S. Hildebert (1268) 199.
Selekenvelde, wüst bei Harzgerode, 408.
Selessen, 1st am Seelzerthurm, 1721.
Sellenstedt, Celen-, Zellen-, Tselenstede,
von: Dietrich, mil. (1988 — 1301) 655,
914, 1286, 1948.
Seminator, Heinrich (1283) 647.
Semmenstedt, Tsemmen-, Thsemmen-,
Zemmenstede, Amt Wolfenbüttel 214,
, 444, 445. — von: Bertold (1276)
455, s. Brd. Petrus, mil. (1976—97)
455, 981, 1154.
Senegallinensis , Senogal. (Sinigaglia,
Mittel-Ital.) episcop. Franciscus (1297)
1162, 1164.
Senstede e. Seinstedt.
Sevena aqua, die Söse, r. Nebenfi. d.
Rhume, v. Nebenfl. d. Leine? 1425.
st. Severine (santa Severina, Unter-Ital.),
archiepiscop. Rogerius (1295) 1026,
Sibbesse, Zibbetessen, Sibech-, Sibbich-
tissen, Kr. Gronau, 484 (S. 999), 623,
1262. — von: Nantwich (1285) 718.
Sibodo s. Sigebod
lw Konrad (1277) 484 (S. 932,
Siborg, Siburgele, Ludolf (1277 — 84)
484 (S. 226, 245).
Syconis, Hermann (1999) 1918,
Sieboldeshausen, Sibbeldeshusen, Kr.
Göttingen, 286.
Siegfried in Addenem (1277) 484 (S. 233).
— Vgl. Alten, v. — Asel, v. — Barien-
rode, v. — Blankenburg, com. v. —
Brügge, v. — Dinklar, v. — Dorstadt,
frat. — Düngen, v. — El en, pleb.
— Eselstiege, v. d. — Hildesheim,
civis, canon., st. Andr. archidiac, st.
Godeh. monach. — Ilde, v. — Ludolf.
— Meklenfeld, v. — Münzleben, v. —
Querfurt, nob. v. — Rautenberg, v. —
Rhoden, v. — Salder, v. — Scadewolde.
— Valkenstein, v. — Wedem, v.
Sienstede s. Seinstedt.
Siersse, Sierdessen, Amt Vechelde, 751.
— pleban. ungenannt (1801) 1332.
Siersleben, Kr. Mansfeld, 157.
Sievershausen, Siverdeshusen, Kr. Burg-
dorf, pleban. o. N. (oS) 1045. Arnold
Woltmann (1296) 1
Sigebodo, Segebodo, Sihsdo, Zegebodo,
vgl. Goslar, Domdec. — Hahnensee, v.
— Hildesheim, st. Godeh. monach. —
Scharzfeld, com. v.
Sigehard (1977) 484 (S. 949). — in
Müllingen (1284) 484 (S. 244). — in
908 Sigeri — Sorsum.
Sehnde (1277) 484 (S. 250). — Vgl.
Hoheneggelsen, v.
Sigeri, Iohann (1277) 484 (S. 232, 253).
Sigeringhe, Heinrich, civis Anderten. —
Heinrich, civis Lafferde.
Sillium, Silium, Silenm, Syliem, Kr.
Marienburg, 664, 678, 746, 950, 1686,
1716. das Oltvelt bei 1686.
Sillstedt, Siltstede, Hartmann v., cons.
Silvensis (Sil es, Portugal) B
vensis ves, Portugal) episcop. Bar-
tholomeus (1984) 694.
Simon egi. Brugnat. episc. — cardinales.
— Carpentarius. — Dassel, com. v. —
Lippe, nob. zur. — Paderborn, episc.
Sinsleben, Kr. Mansfeld, 1537.
Slage, Bernhard u. Ss. Heinrich w. Die-
trich, cives Kemme. — Iohann vamme,
w. Ss. Bernhard, Iohann, Dietrich w.
Ludolf, cives Lafferde. — Werner v.
(1298) 1194.
Slaghemolen, die, bei Rikmershusen, 73.
Sierien 938. — dux Bogislaw (1291)
Slebeke s. Schlewecke.
Sledorn, Heinrich, civis Hild. — Konrad
*. Fr. Margarete (1309) 1721.
Slengerdus, Haryth (1308) 1644, s. Br.
Ludolf, fam. (1308 — 08) 1443, 1644.
Slich, Slic, Iohann (1294) 998, — Konrad
(1277) 484 (S. 226, 227).
Slikem s. Schliekum.
Sion, Reinhard, canon. Minden.
Smedershusen, Heinrich v., subadvocat.
in Asseburg (1281) 569.
Snedo, Waid, 253.
Sneyn s. Schneen.
Socerum s. Sors
Sodeman, Tohann ( (1297) 1147.
Boderde, Iohann v., convers. in Wöl-
tingerode.
Sodherberg s. Söhrberg.
Sodherre s. Sühre.
Söder oder Söhre?, Kr. Marienburg,
Sothere, Sodherre, Sodheren, Sodere
81, 108, 161, 695, 1011, 1018, 1046,
1268, 1309, 1810, 1555, 1669, 1688,
1689, 1699. — sacerdos (allgem.) 1025.
— von: Iohann (1277) 484 (S. 256).
Söderhof, Tzeredhe, Tserden, Är. Goslar,
48, 670, 1 056.
Söhlde, Solede, Solde, Kr. Marienburg,
484 (S. 227, 230, 231, 234, 239, 240,
242, 248 246, 247, 250, 251, 258, 256,
957, 258), 657, 668, 594, 1298, 1409,
1546, — cives: Ludolf w. Heinrich
(1286) 778. — villici: Heinrich w. Br.
Konrad (1277) 484 (S. 251, 252). Iohann
(1277) 484 (S, 251). — von: Dietrich,
capellan. episc. Hild. Iohann (1239)
853. Konrad wv. Iohann, Bra. ihr
Schwesters. Iohann (1996) 1105. Werner
(1977) 484 (S. 232).
Söhrberg, Sodherberg, bei Lamspringe,
Soese, Bertold «w. Engelbert v. der
(1263) 140.
Soest, st. Walpurgiskloster 878 À. —
von: Gertrud (1295) 1074.
Solenhusen, soüst bei Irmenseul, 1156.
Solschen, Solzeke, Solceken, Zoleche,
Solzechen, Soltschen, Solzekem, Är.
Peine, 864, 1338, 1426, 1564. Gross-
u. Klein- 1299. — Archidiakonat, ver-
einigt mit dem Domdekanat (1288)
804, 805, 806, 807. archidiaconi (all-
gem.) 1497. Heinrich v. Driburg (1260)
3. Bruno (res. 1288) 805, 806. Arnold
v. Warberg (1290—1302) 879a, 1351.
Heinrich v. Wohldenber E (1304) 1487.
leban. (allgem.) 879a, Amelung
(1273) 837. — von: Dietrichs T. Ger-
trud, rip. st. Michael. Hild. (1298)
1901. Heinrich, civis Braunschweig.
Iohann, fam. (1288) 810. Iohann (1277)
484 (S. 233).
Solvelde, Otto v., mil. (1269) 236.
Sommeringe , wüst bei Pabstorf, 343
Ausstellungsort 343.
Sophia (13. Jahr.) 1300. — in Himmols-
thür (1284) 484 (S. 2945) — Vgl.
Achim, v v. — Barkevelde, v. — Bil-
stein, v. — Dassel, com. v. — Everstein,
com. Y. — Gandersheim, custos. —
Heiningen, prior. — Hogeri. — Hohen-
büchen, v. — Holzminden, v. — Hom-
burg, nob. v. — Luceken. — Ludolf.
— Mahner, v. — Schlewecke, v. —
Steterburg, prior. — Wöltingerode,
prior. — Wohldenberg, com. v.
Sophie, Konrad, civis Braunschweig. —
Iohann (1971) 484 (S, 231, 251).
Sorsum, Sutherem, Suttherem, Sotherem,
Zuttherem, Suhtherum, Socerum, Zus-
cerum, apud Emmerke, apud Hymdes-
dore, :. v. Hildesheim, 87, 101, 103,
179, 326, 327, 419, 472, 484 (S. 298,
937, 248, 947, 256), 682, 813, 861,
1816
— bei Wittenburg, 1966, 1406, 1506.
— von: Arnold (1288) 815. — Johann,
mil. (1961 —73) 24, 64, 75, 86, 88, 122,
177, 180, 188, 341, s. S. Iohann, serv.
(1266 — 84) 122, 151, 941, 609, 647,
Sossmar — Steinberg.
649, 689. — lIohann dapifer (1244)
Nachtr. 8. 817.
Sossmar, Sotherem, Suth-, Suttherem
apud Hamelen, Ar. Peine, 2, 94, 240,
119. 484 (S. 933), 532. — «on: Hein-
rich (1277) 484 (S. 934).
Sotebeteke, Iohann, vicar. st. Crucis Hild.
Sottrum, Sutherem, Sothzerem, S. apud
Woldenberge, Kr. Marienburg, 120,
214, 281 560, 665, 683, 746, 756, 757.
— von: Walther (1806) 1582, 1586.
Sowinge s. Sauinge
Spado, Konrad ( 1983) 644.
Spange, fam. (1276) 436.
Spatholt (1310) 1786.
Specht, Fiens Heinrich u. Fr. Adelheid
(1295) 1028.
Speier, Ausstellungsort, 767.
Speneken, Gertrud, T. d. Heinrich, v. T.
Adelheid lito d. Kl. Marienrode (1308)
Spenthovo, Meinfried v., u. S, Engelbert
(1276) 438, 441.
Spiegelberg ; ' Spegelberge , Spechelber,
Speghelberghe, comites v.: Burchard
(um 1264) 81. — Moritz (1960 —1808)
6, 319, 730, 1511, 1581, 1648, 1656,
s. Fr. Margarete (1285) 780. — lito
comitum 6.
Spiring, Spirinch, dominus s. v. Bruwende.
Kkbert, S. d. Waither (1262) 81.
— Heinrich, mil. (1276 —78) 455, 502.
— Konrad, sacerdos (1968) 187.
Spiritu, de sancto, Heinrich «. Fr. Adel-
heid, civis Hild. — Heinrich (erw.
(1802) 1390, s. Witte Richeidis (1801)
Sprie "Bertremm (1286) 753.
Stacius vgl. Reden, v. — Schmedenstedt,
pleb. — S. auch Iustacius.
Staden, Willikin v., mil. (1300) 1257.
Stake, Iohann (1270) 254.
Stange, Iohann, canon. st. Iohann. Hild.
— Ludolf (um 1260) 9.
Stapel, Gereco (1273) 391. — Hermann
S. d. Iohann, Hermann S. d. (T) Hein-
rich, Mathilde Wittwe d. Heinrich u.
S. Tohann, cives Braunschweig.
Staufenburg, Kr. Gandersheim, castrum
80. Ausstellungsort 140.
Stecike vgl. Giesen, v.
Stedeiem s. Stiddien.
Btoterdort, -dorppe, Kr. Peine, 484 (S.
231, 252), 491. — pleban. Walther
(10 80) 972. — von: Elisabeth, T.
d. Gebhard (1270 — 80) 272.
Stedere, Stidere, Steder, seilst bei Steter-
burg, 481, 572, 079, 1179, 1357, 1360,
909
1870. capella 1356, 1444. — von
Arnold, fam., S. d. Iohann (1295—1803)
1063, 1857. Friedrich, mil. (1268—
1302) 189, 321, 833, 1015, 1068, 1857,
s. Wittwe Adelheid u. Ka. Johann,
Friedrich, Hermann, Willikin, Iohann,
Konrad, Adelheid, Irmgard (1302)
1857 A., 1360, 1370. Iohann, mil.
(1268 —1802) 189, 208, 214, 970, 831,
494 (S. 230), 519, 580, 604, 608, 676,
679, 786, 789, 895, 929, 972, 1040,
1048, 1079, 1219, 1229, 1264, 1857 A.
Stein, vom, s. de Lapide.
Steina, Kr. Osterode a. H., Kloster 878 A.
Steinberg, pid Mons lapideus, bei
Hildesheim, 198, 1035, 1086, 1995,
1254, 1385.
— von: Aschwin, mil, Hid. Ministerial
(1261—88) 20, 80, 94, 95, 100, 101,
105, 112, 116, 117, 119, 196, 186, 148,
148, 151, 169, 171, 177, 178, 180, 197,
200, 215, 290, 298, 225, 998, 234, 238,
240, 245, 250, 259, 258, 261, 276, 279,
280, 286, 362, 963, 364, 865, 366, 978,
874, 878, 499. 480, 494, 485, 486, 450,
457, 458, 462, 466, 470, 479, 477, 481,
486, 489, 491, 498, 507, 530, 538, 658,
562, 567, 579, 575, 576, 578, 579, 580,
582, 694, 596, 597, 601, 604, 606, 690,
697, 699, 646, 658, 655, 658, 667, 690,
636, 697, 701, 716, 717, 718, 719, 784,
765, 762, 719, 786, 799, (erw. 1 289)
899, (erw. 12 97) 1194. — Aschwin,
fam., Brd. d. Heinrich (1990— 99) 857,
1911, mil. (1801— 09) 1818, 1402, 1408,
1406, 1688. — Balduin, mil.
(1969 —75) 42, 190, 214, 228, 234, 378,
374, 878, 893, 395, 415, 417, 495, 436,
444, 508, 526. — Balduin, fam. (1291
—96) 948, 944, 1002, 1116, mil. (1297
— 1309) 1148, 1299, 1964, 1285, 1318,
1820, 1408, 1406, 1469, 1522, 1528,
1592 u. A., 1598, 1603, 1638, 1667,
1668, 1678, 1683, 1686, 1689, 1697,
1705, 1720, s. famul. Heinrich Hilde-
burgis (1309) 1705. — Grubo, mil.
(1969 — 901) 240, 862, 863, 878, 374,
878, 415, 417, 596, 604, 608, 689, 692,
707, 716, 7117, 718, 758, 762, 768, 7I,
715, 819, 893, 894, 903. Heinrich
oder Heinrich Grubo, mehrere (1961 —
1807) 20, 42, 94, 152, 190, 214, 444,
450, 451, 462, 466, 470, 479, 477, 481,
486, 489, 491, 498, 507, 632, 567, 575,
578, 653, 667, 697, 709, 718, 719, 810,
857, 977, 985 u. À,, 1189, 1211, 1268,
1402, 1406, 1598. — Hermann (1262
—94) 42, 313, 632, 650, 664, 678, 687,
910
695, 1012. — Hermann, canon., custos
Hild., patron. capelle Wittenburg. —
Konrad, mil., S. d. Heinrich (126172)
20, 80, 94, 151, 180, 215, 250, 279,
286, 287, 804, 873, 374, 378. — Kon-
rad, S. . Grubo (1986 — 1309) 775,
' 902. "908, 934, 985 u. A., 1059,
1081, 1688, 1705.
Steinhaus s. Lapidea domus.
Steinheim, Kr. Höxter, archidiac. Iohann
v. Schildesche (1263) 46.
Steinborst, Kr. Isenhagen, ecclesia Nachtr.
Steinwedel, Stenwede A Kr. Burgdorf,
1237, 1380, 1577 u. A. ecclesia 1880
— pleban. "Dietrich (1306) 1587.
Steinwoge, | v., de Lapidea via, Bertrade,
Wittwe d. Heinrich (1964 — 69) 83,
ihre T. Inngard. soror Dorstadt.
Stemmen, Stempne, Stemne, 1320, 1381,
1409. ecclesia 1581. — Burg-, Borch-
854, 1680. — Nord- 815.
— von: Bernhard (um 1960 —74) s. ,cari*
Bodo, Konrad, Ortwin, Azzele, Lutburg,
Elisabeth (erıo. um 1960 — 74) 14. —
Ernst, fam. (1265— 1301) 103, 472, 644,
679, 1316, — Hermann, mehrere, Hild.
Ministerial (1260-1309) 6, 141, 190,
240, 819 (zwei), 466, 644, 734, 908,
1950, 1279, 1828, 1466, 1598, 1580,
1592, ‚1604, 1638, 1640, 1668, 1668, 1686.
ne Dei de d. Ernst (126584)
Stendal, Währung, TM
Stenhus, v., s. de Lapides domo.
Stenmole, an der Nette, 1141.
Stenwede s. Steinwedel.
Stepelke, Iohann, canon. st. Marie Hal-
berstadt.
Stephan, fam. (1805) 1528. — Vgl. Opi-
dens. episc.
Stepbano, de sancto, Heinrich,
(1986) 768, 769.
Steppo, Brd. d. Picodom. Goslar. Aschwin
(um 12975) 427.
S ner (1971—84) 484
cleric.
rc Güdero. Stiderborch, mw. v.
Wolfenbüttel, Kloster 54 u. A., 132,
150, 208, 848 u. A., 350, 851, 353,
354. 859, 861, 889, 414, 445, 459, 519.
579. 699, 601, 788, "188, 988, 999, 1919,
1357, 1859, 1360, 1368, 1870, 1379,
1396, 1400, 1444, 1475, 1662. Aus-
stellungsort 132, 999. Marienbild 452.
— prepositi: (allgem.) 144. Heinrich
(1264 — E 80, 132, 181, 186. Iohann
(12978—85) 821, 858, 859, 861, 414,
Steinhaus — Stöckheim.
482, 502, 546, 599, 704, 705, auch
canon. st. Crucis Hild., (1293 quondam)
988, dann thesaurar. st. Crucis, decan.
st. Mauricii Hild. Heinrich (1297 —
1805) 1140, 1870, 1475, 1555.
riorisse: Elisabeth (1266) 132. Sophie
(1804) 1475. — infirmaria 1359, 1560.
— sanctimoniales 788. — concerei 321.
— ministeriales 132, vgl. v. Bokesrode,
Templarius.
Stiddien, Stidiem, Stiddium, Stedeiem,
Amt Wolfenbüttel, 1299. pleban.
Friedrich (1299) 1212. — von: Iohann,
civis Braunschweig.
-| Stidere e. Stedere.
Stidium, Stiddium, Stidiem, wüst zw.
Wohldenberg u. Bockenem, 484 (S. 256,
nd 1091, 1098, 1299, 1409, 1514,
Stilegkingh, -ginc, Bertold, S. d. Iohann,
u. Bertold u. Iohann, Ss. d. (T) Iohann,
cives Lamspringe.
Stocbrot, Heinrich, fam. (1803) 1450.
Stockem prope Embereke , 1:480 bei
Emmerke, 141, 172.
Stöcken b. Hannover, 404.
Stöckheim, Stockem prope Wimelhuse,
bei Wolfenbüttel, Gross- 186, 305
archidiaconi : yalradı prepos. st. Mau-
ricii Hild. (127 3 — 99) 848 A. 1212
Iohann v. Rhoden (1308 — 04) 1444,
1475. — pleban. Albert (1264) 77. —
Klein-, Capelstockem, 704, 1023.
— Stockem, 8. t. Einbeck, 472, 513,
1517, 1521.
— 8. auch Flachstöckheim.
— von: Dietrich, mil. (1261— 1303) 15,
28, 177, 261, 282, 986, 804, 305, 314,
957, 393, 408, 409, 410, 419, 422, 430,
450, 451, 466, 472, 477, 481, 486, 489,
491, 606, 622, 625, 644, 64b, 679, 701,
718, 772, 775, 815, 847, 862, 1085,
1036, 1180, 141b. — Dietrich, canon.
st. Crucis Hild. Ernst, 'Brd. d.
Dietrich (1261) 28. — Ernst, fam.,
Brd. d. Iohann (1801—09) 1343, 1700.
— Friedrich, mil. (19783) 852. — Hein-
rich, fam. (1805) 1520. — Iohann, S.
d. Dietrich (1861 —80) 15, 77, 821,
775. — Iohann, Brd. d. Ernst (1309)
1700. — Konrad, mil. (1264 — 1802)
72, 77, 146, 1068, 1128, 1247, 1370.
— Konrad, civis Hild. — Lippold
(1944) Nachtr. S. 817. — Lippold,
canon. Hild., archidiacon. in Bockenem.
— R, S. d. Dietrich (1261—86) 15,
775.
Story — Theoctistus.
Störy, Storinge, Kr. Marienburg, Aus-
stellungsort 885. — capella 1095.
Stötterlingen, w. v. Osterwiek, 1651.
Stötterlingenburg, Kloster, 1436, 1651.
Storm, Brendeco oder Hildebrand vw.
Heinrich, Brd., cives Hild. — Hilde-
brand «. Gertrud (1277) 484 (S. 229).
— Volquin «. Iohann, vicar. st. Mau-
rieii Hild.
Stormarius s. Rautenberg, v.
Steuer Under der, Wald bei Hahausen,
Se Hermann, cantor st. Godehardi
Strogolinus (Strongoli, Unter- Italien)
episcop. Iohann (1986) 149, 750, 751.
a "to. Stroemberche, Heinrich Y.
Stroit, Strot, Amt Greene, 1280, 1981.
Strunt, Iohann (1984) 484 (S. 244).
Struz, Strucio, Strutio, Dietrich, v. Pole
edm Er 421 A., 450, 451. — Iohann
vor 1282) 5
Studiken, Forst, 1319.
Stuve, Iohann, sacerdos in Oeiber.
Subache, Heinrich (1293) 979a.
Sudborch, Sutburch, von: Bernhard (um
1275) 427. — Iohann, mil. (1261—82)
28, 170, castellan. in Harzburg 596.
Sudbultem 484 (S. 252), 1426. — Vgl.
Bültum.
Suehteren s. Sorsum.
Suinge s. Sauingen.
en Burchard u. Hartmann v., Brad.
a 2041 486. — Heidenreich v., cellorar.
Sander. Sundern, Wald, 1604, 1668.
Surdus, Heinrich, advocat. prepos. der
Neustadt Hild. — Heinrich (128) 669.
Suring, -rig, -riggus, -ringus, Engelbert
(um 1260) 6. — Engelhard (um 1264)
81. — Hermann, fam. (1282 —91) 609,
713, 796, 808, 914. — Iohann, S. d.
Lippold (1273) 340.
Surrentinus (Sorrento, "Unter - Italien)
archiepisc. Marcus (1286) 749, 750, 701.
Susa s. Kegel.
Sutor, Schuster, Albert, frater Marien-
rode. — Bernhard (1808) 1426. —
Bertramm, civis Hannover. — Luder
(1306) 1564. — Walther, civis Han-
nover.
Sutterem, Sutherem «v. s. 1». s. Sorsum,
Sossmar u. Sottrum.
Svaf, Svevus, Swows, Swaf, Swuevus,
Svaph, Swevus, Swafl, Zwat, Aschwin
(1979 —04) 508, 526, 609, 1018, s S.
911
Eberhard (1294) 1018. — Heinrich,
sacerdos (1298) 1182. — Konrad, mil,
Hild.Ministerial, (19715 —96) 896, 508,
526, 609, 682, 658, 665, 678,
687, 709, 719, TR, 746, 741. 748, 757,
776, 895, 857, 946, 968, 976, 5798,
1012, 1018, 1081 (wohl falsch Griff).
— Nicolaus (1280) 526.
Svelbedessen, -desse (d. i.£) 81.
Svenehildis, Heinrich (1977) 484 (S. 226).
Swartemeyger, Dietrich u. Schw. Gertrud
(1282) 623.
Swecghusen, wilst bei Landolfshausen, 73.
— -ger Berg 73.
Szampleve s. Sambleben.
T.
Tapetarius, Heinrich, canon. st. Bar-
tholom. Hild. — Iohann (1277) 484
(S. 257, 258, 259).
Tedweghing, Konrad, civis Hannover.
Templarius, Friedrich, mil. (1266— um
1278) 182, 368, s. T. Mathilde, Steder-
burg., dann Hild. Minist. (1966) 189.
Templer 308, 1665. — -Orden 933.
Terracinensis (Tarracina, Mittel-Ital.)
episcop. Franciscus (1295) 1026, 1027.
Tetlev s. Detlev.
Tevekendal 73.
Tevekenbrede 73.
Th. vgl. Galle. — Nettlingen, archidiac.
— Rhtüden, v. — Schmedenstedt, v.
Theatrum, Adelheid. apud (1277) 484
(S. 299). — Heinric. iuxta (1277— 84)
484 (S. dl, rn — Konrad. apud
484 (S. 980 — Thedolf. «.
Volemar. iuxta (1977) 484 (S. 226).
Thedolfus, Theodolfus, Thetdolfus, Tha-
dulfas (1284) 484 (S. 45). — villicus
st. Crucis in Klauen (1280) 542. —
Vgl. Bockenem; vicepleban. — Eldagsen,
vicepleb. Lamspringe, prepos.
Lobke, pleb. — Pratum, iuxta. —
Ringelheim, prepos. — Theatrum, iuxta.
Thegenhard, Dechen-, Degenhard, iunior
(1964) 685. — in Addenem (1984)
484 (S. 245). — "Vgl. Advocatus. —
Hohenwege, v. — In e, de. —
Ottbergen, v.
Thegenhardi, Iohann erde 57, 484
(S. 251). — Konrad (1277) 484 (S. 981).
Thekeneborch (Tocklenburg?), Gerhard
v., canon. st. Crucis Hil
Theloniarius, Telleonarius, Arnold (1285)
704. — Arnold «. Iohann, cives Hild.
Theobaldus egi. Canens. episc.
Theoctistus vgl. Adrianopol. archiep.
912
Thethard (1977) 484 (S. 948). — Vgl.
Pape.
Thethardi, Luder, S. d. Iohann, cohs.
Hesnover — Iohann (1277) 484 (S.
Thetmanni vidua (1977) 484 (S. 226, 227).
Thetmar, Dethmar, Thitmar, Brd. d.
Heinrich (1300) 1991. — s. Wittwe
Alburg (1285) 713. — Vgl. Hancole. —
en, frat. — Hildesheim, st.
Godeh. monach. — Lutter, v. — Ma-
gister fontis. — Mendagessen, v. —
Minden, scolast. — Salder, v. —
Walkenried, abb.
Thetmari, Tidmari, Bernhard (1277) 484
(S. 932, 252).
'Theze, consul Hannov
Thi, Bertold (1284) 184 (S. 244). — Vgl.
Drecht. — Himme. — Kylem. — Rib-
becce. — Lutkorginhe.
Thiede, Amt Wolfenbüttel, 1174.
Thiderici, Ulrich (1977) 484 (S. 253).
Thileke vgl. Brunonis.
Thylois (1285) 704.
Thimmo, S. d. Lutgard (1297) 1129.
Thincelstede s. Dingelstedt.
Thitburg, Dethburg's S. Heinrich (1268)
187. — Vgl. Blese.
Thomas cgi. Angelo, cum. — Interampn.
episc. — Oldershausen, v.
Thordeland, Burchard (1290) 871.
Thseninge s. Ceninge.
Ty, Tie, Greta vamme, de, (1277) 484
(s 232, 254).
Tidekesse, wüst w. v. Einbeck, 484 (S.
255), 1018.
Tilemann in Eitzum (1284) 484 (S. 244).
Tilen, Heinrich (1984) 484 (S. 244).
Tilia, Hermann. de (1277) 484 (S. 252).
Tiliam, Tideric. apud (1277) 484 (S. 229).
Tilwisch (1984) 484 (S. 944).
Timmerlah, Amt Vechelde, 280, 1526. —
von: Dietrich (1977) 484 (S. 230).
Tympo, Dietrich (1268) 199.
Tirasonensis (Tarrazona, Spanien) episcop.
Petrus (1289) 830, 83
Top, Begenbodo, mil, v. Heinrich (1969)
Tortibulensis s. Turtibulensis.
Tossem, Thossin, Thosem, Tossum, wüst
wo jetzt Marienburg, 1014, 1809, 1310,
1858, 1524, 1668, 1689. — von: Die-
trich, mil., Hild. Ministerial (1960— 75)
2, 59, 57, 62, 81, 85, 98, 108, 151,
, ; , 408, s. S. Dietrich w.
gener Hoier. de Piscina (1270) 244. —
Dietrich, fam. (1285 —96) 701, 758,
1120. — Dietrich, S. d. Ekbert (1270)
Thethard — Trost.
272. — Ekbert, canon. Hild. — Ekbert,
elerieus (1284 — 90) 685, 863, wohl
gleich dem vor. — Ekbert (1264 —89)
81, 214, 244, 262, 393, 444, 455, 604,
608. — Ekbert, niger, mil. ( 1267 —84)
152, 314, 884, 410, 419, 478, 695. —
Eikbert, camerarius (1969—97) 32, 62,
75, 81, 92, 94, 95, 97, 99, 100, 101,
103, 105, 107, 108, 109, 112, 116, 119,
186, 171, 177, 195, 197, 21^ 216, 217,
990, ; 944, 253, 961,
969, 976, 280. 287, 814, dox 836, 331,
936, 338, 340, 841, 344, 350, 351, 369,
363, 964, 865, 366, 390, 398, P 415,
417, 418, 419, 422, 480, 494, 496, 449,
450, 451, 458, 469, 466, 472, 477, 478,
481, 486, 489, 491, 498, 507, 510, 532,
652, 553, 561. 562, D72, 575, 576, 579,
680, 594, 596, 597, 604, 606, 608, 611,
615, 620, 629, 695, 697, 701, 706, 707.
712, 716, 717, 718, 719, 798, 755, 757,
758, 762, 794. 895, 834. 837, 839, 843,
854, 861; 876, 885, 907, 908, 972, 975,
978, 979, 989, 98b, 1002, 1009, 1010,
1018, 1038, 1036, 1120, 1148. — Frie-
drich, canon. st. Crucis Hild. — Hein-
rich, 'Brd. d. Ekbert, u. goinrich (um
1264) 81. — Ludolf, d. Ekbert,
camerarius (1984 — 1810) 679, 69,
697, 728, 768, 762, 813, 834, 854, 857,
859, 977, 978, 985 À., 1009, 1010, 1013,
1084, 1079, 1081, 1190, 1143,
1184, 1188, 1193, 1206,
1259, 1260, 1262, 1268,
1356 u. A, 1857, 1370,
1887, 1392 u. A., 1441.
1657, 1723, s. Fr. Vredeken Y. Lut-
hardessen u. Tt. Irmgard u. Vredeken
(1295 —1800) 1084, 1
Tropel, mil. (1298) 1189. — Iohann (1302)
Treteke, Eckehard (1277) 484 (S. 232).
Treventinus (Triventi, Unter-Ital.) epi-
scop. Iacob (1290) 858.
Trient, episcop. Heinrich (1286) 767.
Trier, "T'revorensis provincia 416, 1
— archiepisc. Balduin (1289) 826.
Trillke, die, 817.
Trobe, Trobo, mil. (1291.— 1305) 903,
946, 1449, 1530. — Albert, propos. in
Escherde. — Heinrich, mil. (1802 — 06)
1355, 1567. — Iohann (1268 — 1805)
190, 485, 585, 670, 717, 881, 1040,
1078, 1198, 1268, 1385, 1490, 1558,
8. S. Heinrich, fam. (1300 — 05) 1963,
1490, 1558.
Trost, Iohann, eivis Goslar.
Trudone — Valkenstein.
Trudone, Iacob. de sancto, civis Hild.
Tsampeleve s. Sambleben.
Tselenstede s. Sellenstedt.
Tsemmenstide 8. Semmenstedt.
Tsinge s. Ceninge.
Tserede, Tserden s. Söderhof.
Tuicium s. Deutz.
Tullensis (Toul? Frankreich) episcop.
Konrad (1989) 830, 838.
Turtiburensis, Tortibur. (Tortiboli, Unter-
Tal. ) episcopi: Bartholomeus 1284)
—
94. — Marcellinus (1290) 8
rator Nicolaus (1800) 1278, 1.
Tusculanus episcop. s. cardinales.
Tzerede s. Sóderhof.
Tzerstede s. Sarstedt.
U.
Ubertus vgl. cardinales.
Uefingen, Uvinghe, Amt Salder, 484
(S. 255), 1409, 1433, 1724. obedientiar.
st. Mauritii 1724. — von: Meinhard,
fam. (1310) 1724.
Uehrde, Urde, Uderde, von: Heinrich,
mil. (1303) 1428. — Ulrich (1266) 140.
— Wasmod, civis Braunschweig. —
Wasmod (1299) 1218 =»
Uelzen, Ullessem, Ullesen, Ausstellungs-
ort 184. — abbas Heinrich (1266) 134.
— von: Gottschalk, mil. (1303) 1429.
Uetze, Uttesem, Uttensem , Uttesse,
Uthesse, Utthese, von: Iohann, mil.
(1295 — 1303) 1060, 1256, 1384, 1887,
1416, 1417, 1428. — 'Lippold (126672)
123, 184, 312. — Raze, fam. (1272 —
1304) 819, 1015, 1060, 1184, 1870,
T, 1488.
Utfeln, Uflen,^ Konrad «. Dietrich v.,
Brd., mill. (1262) 89.
Ulrich, Olricus, Holricus (1285) 706. —
fam. scolastici st. Crucis Hild. (1264
—68) 82. — (1277) 484 (S. 231, 251,
252). — in Addenem (1977) 484 (S.
292). — in Bodeken (1282) 623.
in Emmerke (1277) 484 (S. 228).
in Himstedt (1277) 484 (S. 231).
Vgl. Adenstedt, v. — Alsleben, v.
Barum, pleb, v. — Bilstein, Y.
Calvus. — Carpentarius, — Curia, de.
— Dives. — Dux. — Ebelingerod, v.
— - Einbeck, eust., canon. — Emmerke,
— Heere, v. — Heiningen, prepos.
— Hildesheim, st. Barthol prepos.,
st. Godeh. monach., st. Ioh. decan.,
scolast., canon. — Hohenbüchen, v. —
Hohenrode, v. — Holle, v. — Ilten,
y. — Klauen, v. — Koldingen, v. —
Hildesh. UB. III.
913
Lamspringe, v. — Lebenstedt, v. —
Liedingen, v. — Luceken. — Lühnde,
archidiac. — Ohlendorf, v. — Peine,
v. — Piscina, de. — Regenstein, com.
v. — "Thiderici. Vakeholle.
Weferlingen, v. — Westorf. — Wuke.
Ummate , Gerhard, canon. St. Mauricii
d
mmeln, Ummenem, Kr. Hildesheim,
979. — von: Iohann, mil. (1267) 179.
Under der Strate, Wald bei Hahausen,
1485
Unsen, Kr. Hameln? 484 (S. 227).
Upertus vgl. Einbeck, prepos.
Uppen, Uppem, Uppum, Kr. Marienburg,
1907, 09, 1211, 1242, 1200, 1471,
1512, 1636, 1703. — von: Heinrich
aan) 484 (S. 233). — Hermann, Br.
d. Hildebrand, civis Hild. — Hermann
(1305 — 08) 1512, 1636. — Hildebrand
u. Fr. Margarete, cives Hild.
Uppenvelde, Dietrich (1277) 484 (S. 227).
— Hermann (1277) 484 (S. 226).
Upstedt, Upstede, Kr. Marienburg, 1646.
Urbanus egi. Püpste.
Urde s. Uehrde.
Ursleve, Hermann v., civis Braunschweig.
Use, Ian (.Anf. d. 14. Jh.) 1304.
Uslar, Hildebrand v., canon. Hild.
Uvinge s. Uefingen.
V (vgl. EF).
Vadum, Luderus iuxta (1268) 199.
Vahlberg, Valeberge, Amt Sehöppenstedt,
pleban. Heinrich (1307) sn — von:
ernhard «. Iohann (1269) 94
Vakeholle, Ulrich, v. Peine, am (1808)
Vakenrode, bei Bockenem zu suchen, 1723.
Vakenstide s. Wakenstide.
Valbeneto, pleban. Gabriel de, apost. sed.
leg. (1801—05) 1495, 1496, 1497, 1500,
501, 1509.
Valdebrunus s. Waldebr.
Valkenstein, -Steyn, comites von: Bur-
chard, canon. Magdeburg. — Friedrich
(1305) 1510. — Heinrich, Brd. d. Otto,
canon. «. prepos. st. Marie Halberstadt.
— Konrad, Brd. d. Otto, canon., prepos.
Hildesb. — Otto (1288 — 1305) 801,
1510, 1587. — Otto, canon. Hildesh.
— Otto, canon. Magdeburg. — Sieg-
fried gen. v. Blankenburg, canon.
Hildesh. — Siegfried, D.-O.-Ritter in
Goslar. — Volrad, Brd. d. Otto (1288
— 1307) 801, 1510, 1537, 1608. — Vgl.
Blankenburg. 58
914
Vallendar, Kr. Koblene, 1472.
Vallis st. Marie s. Marienthal.
Vallstedt, Velstede, Veltstede, von: Iohann,
civis Braunschweig, — Reinold, mil.
(1270) 254.
Valua, C. de (1977) 484 (S. 231).
Valua orientali, de, Valuam or., ante:
Bertold, Burchard u. Konrad, Brd., U.
Iohann, S. d. Burchard, cives Hild.
Valvensis (Valve, Unter- tal.) episcop.
Friedrich (1800) 1290.
Vapincensis (Gap, Frankreich) episcop.
Raymund (1289) 838
Varenholz, Vorenholte, von: Arnold, Bal-
duin, Iustaz, Heinrich, Brd. (1983)
651. — Heinrich, S. d. Richard (um
1264) 81. — Reiner (1297) 1128 A.
Varsveldhe s. Vorsfelde.
Vechelde, Kr. Braunschweig, 651, 671.
— Ausstellungsort 1186.
Veinthusen s. Wendhansen.
Vekkendorpe s. Feggendorf.
Velber, Kr. Linden b. Hannover, 400.
Velletri s. Ostia.
Veltborch s. Feldbergen.
Veltenhof, Amt Riddagshausen, Mühlen-
wiese in 1455.
Veltheim, Veltim, Velthem, von:
tramm, Braunschw. Ministerial (1267
— 92) 159, 295, 437, 956. — Bertold,
monach. Riddagshausen.
Veltride, Neben fl. d. Innerste, 1533.
Veltstede s. Vallstedt.
Venator, Konrad (1299) 1232.
Verden, Ausstellungsort 869.
— Stift 869. — episcop. Konrad, dux
Brunsw. (1269— 95) 249, 821, 383 A.,
448, 869, 955, 1043A, 044 A.
capitulum 1049 A. — diocesis, Cister-
cienserkl der, 959.
Verdessen, wüst bei Eldagsen, 837, 839.
Verdun, canon. Merlomonte, , Bodiger. de,
mag. (1275—77) 416, 461
Vermerssen s. Farmsen.
Verulanus (Veroli, Mittel Ttal. episcop.
Leotherius (1989) 830, 831, 838.
Veteri foro, Antiquo foro, de: Bertold,
advocat. (1270) 245. — Lippold (1944)
Nachtr. S. 817. — Lippold (um 1204)
81. — Lippold, canon., cantor Hild.
Vetus monasterium s. Altkloster.
Vetus villa s. Altesdorf.
Vicedominus vgl. cardinales. — Penestrin.
episc.
Vicmann (1281) 484 S 238).
Vikpertus s. Wikber
Villa montana s. Moritzberg.
Ber- |
Vallendar — Volquin.
Villice, Heinrich (1284) 484 (S. 244.
Vimelse, Vimmelhusen s. Fümmelse.
Vincentius egi. Portugal. dr
Vinke, Heiurich, mil. (1269) 238
Vinkeler, Hermann «w. Hugo, Hi.
Minister. (1991) 903, 904. — Konral.
mil. (1290 —96) 885, 1120.
Vinna, Eckehard v., advocat. i in Lichter
berg (1989) 841.
Vinnigenstede s. Winningstedt.
Visbeke s. Fischbeck.
Visicus s. Phisicus.
Viterbo, Ausstellungsort, 133, 166, 46:.
404, 497, 754, 905.
Vizentinus (Vicenza, Ober-Ital.) episto;.
Bernhard (1286) 749, 750, 751.
Vlemine, Reiner, civis Hannover.
Vlotedhe s. Flöthe.
Vöhrum, Vorden, Vordem, Worden, Ar
Peine, 484 (S. 230, 232, 238, 243, 24‘.
254), 975. die Berchmole 975. — ren:
Hermann (1968 —91) 187, 906.
Vogelberg, Fogelberch, der, «:roÀ! ^
Landolfshausen, 73.
Volbechteshusen, wüst b. Gillersheim ».
Lindau, 164.
Volbert, Volpertus, villie. st
Hoheneggelsen (1274) 300.
Hoheneggelsen, v. — Klauen, v.
Volberti, Heinrich (1277) 484 (S. "$21. 2 .
ee Volkard, vgl. Derneburz
Valeidis, "Heinrich (1277) 484 (S. 232
Volcmar (um 1264) 81. — (1277) 4&4
(S. 227). — mil. (1276) 439. — mi.
castellan. in Schladen (1285) 739. —
Vgl. Alradi. — Betheln, villic. — Diver
— Domo, de, — Enger, prepos. -
Frankenberg. — Gadenstedt, v. —
Goslar, v. — Hildesheim, st. Maun:.
scolast., canon. Monte, de. —
Theatrum, iuxta. — Wallensen, archi-
ac
Volemari, Iohann., mag., canon. Hi. —
Iohann, civis Lafferde. — Iohann (1271)
484 (S. 226).
Volkersheim, -sem, -sum, Amt Lutter «.
B., 1914, 1224, 1544.
Volksen, Volkrimissen, Volkersem, Kr. Eix-
beck, 623, 1994, 1458, 1459. der Monel-
hof 1459. — pleban. Hermann (1301—
04) 1329, 1459. — von: Iohann, fan
(1300) 1291. — Iohann, Heinrich ».
Hermann, Ss. d. Vredeken (1804) 14».
Volquigis vgl. Hildesheim, st. Mar.-Magisl
Crucis is
— Ve.
prior.
volguin, Voleuinus, sacerdos (erw. ve
1290) 900. — Vgl. Hildesheim, st. Mic.
Volrad — Walther.
capell. — Lesse, pleban. — Paderborn,
v. — Schalksberg. v. — Schwalenberg,
com. v. — Storm.
Volrad, Wiradus, decanus (wo? ob zu
tilgen? 1281) 576. — liber s. v. Depe-
nowe. — Vgl. Brandenburg, episc. —
Depenowe, v. — Dreileben, v.
Goslar, st. Petri prepos., archidiac., v
— Halberstadt, episc. — Hessen, nob.
v. — Hildesheim, canon., st. Mauric.
prepos. — Kirchberg, v. — Lengde,
v. — Stóckheim, archidiac. — Valken-
stein, com. v. — Wernigerode, com. v.
Vorbornenen, Roseke, civis Braunschweig.
Vorden s. Vóhrum.
Vorendorpe, Willikin v., mil. (1269—70)
Vornholte a. Varenholz.
Vorrat, Dietrich, civis Hild.
Vorsfelde, Varsveldhe, Gottfried v., mil.
(1981—82) 580, 584 A., 595, 610.
Vorsteden (d. $. 2), pleban. Gebhard (1301)
1
Vos, Giso, canon. Minden. — Ludolf, v.
Borsum (1268) 199.
Vrede s. Freden.
Vredeken, Fredecen, vgl. Bekemeyger. —
Hoye. — Lüthorst, v. — Peine, v. —
Tossem, v. — Volksen, v.
Vrethim, Vrethen s. Freden.
Vridach, Arnold (1289) 845 A.
Vryngenhangen (d. i. ?) pleban. ungenannt
1299) 1213.
Vulpes, Wlpes, Richard, mil. (1262) 39.
Vulverammi s. Wulv.
W.
Wackersleben, -leve, sö. v. Schöningen,
105, 112, 176, 1519, 1565. — pleban.
Alard (um 1960) 8
Wackerwinkel, -kele, Kr. Burgdorf, 110.
— von: Bertold, fam. (1266) 188.
Wahle, Wallede, W eledhe, W alede, Walde,
Ami! Vechelde, 623, 1134. ecclesia 1730,
Wakenstide, Vakenstide, Weakenste,
Wanchkenstede, trilst n. v. Hildesheim,
47, 484 (S. 233, 238, 242, 243, 247),
182, 734, 1172. — von: Konrad w.
Reinhold, cives Hild. — Werner (1981)
484 (S. 238).
Walhackesne hove, die, in Gladebeck,
Walburg egi. Alberti, — Betheln, v. —
Schlewecke v.
915
Waldebrunus, Valdebrun. vgi. Avellon.
episc. — Glavicens. episc.
Waldemar vgl. Brandenburg, march. v.
Walhausen, Walehusen, bei Sangers-
hausen, pleban. Hildebrand (1278) 500.
Walkenried, Wolkenreth, Kloster 130,
211, 237. 889, 344, 689, 758, 791,
1185, 1146, 1158, 1193, 1811. Aus-
stellungsort 689, 874. Neues Haus des
Kl. in Goslar s. Goslar. — abbates:
(allgem.) 875. Thetmar (1266 — 84)
137, 212, 689.
Walkenstene s. Valkenstein.
Wallede s. Wahle.
Wallensen, archidiacon. Volemar (1278)
Wallenstedt, -stide, -stede, Kr. Gronau,
1116, 1280, 1981, 1581. — von: Albert,
fam. (1276 — 1302) 486, 851, 1400.
Arnold (1988) 808. Heinrich, fam.
(1806) 1581.
Wallersleve, Fallersleben? 1304.
Wallmoden, Walmede, Walheden, Neu-,
castrum 1614. — von: Alexander, mil.
(1807) 1622. Aschwin, mehrere (1982
— 1808) 626, 665, 687, 746, 1012, 1204,
1385, 1478, 1483, 1484, 1542 A., 1562,
1595, 1630, 1672, 1676, 1677. — Brant
(1983) 665. — Dietrich, canon. Hild.
— Dietrich, mehrere (1264 —1808) 70,
383, 546, 578, 626, 665, 747, 748, 917,
918, 1204, 1483, 1562, 1595, 1676,
1677, castellan. in Lichtenberg 546,
626. — Dietrich Heinrich (1289) 841.
— Heinrich, mehrere (1274—1308) 399,
510, 560, 658, 665, 678, 746, 747, 748,
776, 968, 976, 1182, 1204, 1385, 1478,
1483, 1542A., 1562, 1595, 1630, 1672,
1677, Hild. Ministerial 399, 976. —
Konrad, zwei, fam. (1283) 665.
Sander, fam. (1301—02) 1825, 1854.
Walshausen, Welshusen, Kr. Marienburg,
1481A
Walthardis, Ludolf (1277) 484 (S. 254).
Waltman, Arnold, cons. Hannover.
Vgl. Woltman.
Walther, Wlterus, Valterus, Wolderus
(um 1964) 81. — Vgl. Arnstein, v. —
Biewende, gograv., v. — Bolden-
sele, v. — Derneburg, prepos.
Dötzam, v. — Dorstadt, nob. v.
Everstein, com. v. Freden, v.
— Gandersheim, v. — Grimpe.
Hildesheim, st. Crucis custos, canon.,
st. Godeh. mon. — Kolit. — Machtersen,
pleb. — Nette, v. — Nigrapont. episc.
— Oppershausen, y. — Sottrum, v. —
58*
916
Spiring. — Stederdorf, pleb. — Sutor.
— Wohldenberg, com. v,
Waltershausen s. Woldershusen.
Walua s. Valua.
Wanchkenstede s. Wakenstide.
Wanzleben 288.
Warberg, Were-, Werberge, W erreberche,
Amt Königslutter , castrum, Aus-
stellungsort 1451, 1078. — nobiles
von; ÀÁrnold, canon., decan., prepos.
Hild., provisor hospit., decan. st. Iohann.
ild. ‚archidiacon. in Rheden w.Solschen,
rector capelle in Werle. — Hermann,
canon. Hild. — Hermann's 7. Adelheid
Fr. d. Meiner v. Schladen (1281 —
1300) 571, 1276. — Kunigunde, Schw.
d. Ludolf, Fr. d. Anno v. Heimbur
(1808 — 08) 1451, 1678. — Ludolf,
Bra. d. can. Hermann (18083— 08) 1451,
1559, 1678.
Warburg, Westf., Predigerkloster, 602.
Warmann vgl. Hannover, st. Georg.
pleb. — Minden, can
Warmesthorp, Dietrich " mil. (1274)
Warsleben, Werdesleve, s. e. Hamers-
m ecclesia u. capella 1427, 1433,
5
Wartjenstedt, Wartekenstede, Kr. Marien-
Pd 11. — sacerdos H. (um 1281
Warzen, Werdessen, Kr. Alfeld, 914,
1409.
Wasmod vgl. Hastenbeck, v. — Knese-
beck, v. d. — Marienthal, prepos. —
Uehrde, Y. — Wöltingerode, convers.
Watenstedt, Amt Salder, 398.
Waterler, Grf. Wernigerode, Kloster, 1568.
Watzum, Wathekissen, Wattekessem,
Amt Schà enatedt , pleban. Konrad
(1286) 1023 u. A. — von: Hugold (1270)
Weddingen, Kr. Goslar, 784, 1046, 1047,
1104, 1486, 1491. ecclesia 1104.
Wede, Lage ? 708.
— neut Osterhollwede, Hugo v. (1269)
Wedego s. Widego.
Wedekind s. Widekind.
Wedelingerodhe, -liggerode, -ligerothe,
-rinrode, wüst bei Gielde, 320, 829,
845, 846, 426, 585, 559, 738.
Wedem, wüst bei Heerte, 111, 618, 590.
— von: Iohann (1279 — 82) 518, 590.
Ludolf, fam. (1285) 716. Siegfried u.
Ludolf, Ss. d. Rikeze (1268) 189.
Wedersleve, wüst bei Gattersleben, 509.
Waltershausen — Welshusen.
Wedtlenstedt, Wetelem-, Wedelin-, W ete-
leme-, Wethelem-, Wetelemme-, Wete-
lemen-, Wetelmestede, Amt Vecheide,
T18. 'ecclesia 257, 894.
(allgem.) 894. — von: Iohann, fam.
(1266—71) 193, 184, 183, 218, 219,
mil. (1278 — 87) 829, 367, 398, 496,
Bi 483, 437, 456, 585, 579, 580, 616,
8
Weende, Wenedhe, Kr. Göttingen, 20. —
Kloster 20 A.
Weetzen, Wettenem, Wettessen, We-
tessem, von; Dietrich (1288) 815. —
Lippold, mil, Giselbert «. Georg, fam.,
Br. (1979) 513. — Dietrich, S. d.
Giselbert, canon. st. Crucis Hild.,
pleban. in Eberholzen.
Weferlingen, Weverlinge, -lighe, Ast
Schöppenstedt, Ausstellungsort 1086. —
ton: Ludolf, mil., braunschw. Ministerial
(1267— 99) 159, 169, 982, 995, 332,
yn 487, 1998. Ulrich, mil. (1804)
Wege s. Weih
— Heinrich (1984) 484 (S. 245).
Wegeleben, -lege 184.
Wegheners, Frau des (1282) 623.
Wehmingen, Wemige, Weminghe, »ö. r.
Sarstedt, 484 (S. 238, 239, 249, 243,
247, 249, 250, 956), 1199, 1992. —
villicus Konrad (1977) 484 (S. 249). —
von: Bertold (1977 —84) 484 (S. 244,
948). Heinrich, fam. (1990) 138.
Konrad wv. Rabodo, Brd. (1299) 1219,
1232. Konrad, fam. (1984—95) 484
(S. 244), 1
Wehre, Were, von: Albert (1304 — 06)
1493, 1497, 1576. — Dietrich, mil.
(1961—96) 26, 883, 1085. — Detlev
(1982) 617. — ' Konrad, Brd. d. Albert
(1804— 06) 1493, 1497, 1576. — Kon-
rad, mil. (um 1973—80) 958, 536.
Wehrstedt, Werstede, -sthede, Kr. Marien-
burg, 68, 140, 477, 1705.
Weyde, Eckehard v. der (nach 1902)
1409. — Iohann v. der (1277) 484
(S. 231).
Weihe, Weye, Wege, von: Burchard,
canon. st. Mauricii ii Bild. — Cono od.
Konrad, canon. Hild., prepos. Oelsburg.
Weynthen 8. Wenden.
Weledhe s. Wahle.
Venen, wüst bei Burgdorf, 484
Wellersen, Wolderikossen, bei Dransfeld,
Welpia s. Wölpe.
Welshusen s. Walshausen.
Weminge — Westfeld.
Weminge s. Wehmingen.
Wendebutle, wüst bei Eickhorst, Kreis
Gifhorn, 1644.
Wenden, Wenedhen, Weynthen, n. ?
Wolfenbüttel, 1689. — von: Baldui
mil. (1274—1309) 383, 520, 1265, 1809,
1455, 1682, s. Fr. Intta v. Rautenberg
(um 1979—1301) 520, 1809, dann Ger-
trud (1809) 1682. Heinrich, Brd. d.
Balduin (1998 —1809) 1192, 1265, 1443,
1455, 1682. Ludolf, braunschw. Mini-
sterial (1264—79) 78, 159, 165, 282,
383, b11, s. Fr. Lutgard v. Meinersen
(1979) bli.— Ludolf, Brd. d. Balduin,
canon. Hild., canon. st. Blasii Braun-
schweig. — "Nicolaus (1306) 1585.
— comes v. 8. Mecklenburg.
Wenderodo, gott b. Bemerode, 986, 1006,
Wendessem, Konrad v., fam. (1305) 1520.
Wendhausen, Veint-, Went-, Wenethusen,
Kr. Marienburg, 202, 207, 322, 420,
484 (S. 238, 239, 256), 650, 1132, 1176,
1207, 1209, 1211, 1242, 1250, 1636.
capella (gegr. 1997) 1169. — pleban.
Iohann, notar. episc. (1308) 1648. —
von: Aschwin bee 67) 73, 164, 165.
Bertold, Brd. d. Riquin, ploban. in
Wrisbergholzen. Dietrich, S. d. Riquin,
frater st. Michael. Hild. Friedrich (1979)
312. Gunzelin, Brd. d. Aschwin (1264
—67) 73, 164, 165. Heinrich, mil, S.
d. Riquin (1289 — 1308) 851, 1646, s.
Pr. Sophie (1308) 1646. Heinrich, Bra.
d. Riquin, abbas st. Michael. Hild.
Oldag (1277) 484 (S. 933). Riquin,
fam., u. Fr. Irmgard (1308) 1646.
Wendhusen, jetzt Thale a. H., Kloster,
prepos. Sophie v. Hohenbüchen (1266)
1
Wennerde, Wennerten, Wenerde , wüst
bei Sarstedt, 81, 90, 540, 623, 914.
Wennemar vgl. Hildesheim, st. Ioh. decan.,
Canon.
Wennigsen, Är. Springe, Kloster, 229,
194, 1249, 1728. Ausstellungsort 229.
— prepos. Bruno, priorissa Christina
(1800) 1249.
Wepstede, -stidde, wüst bei Salzgitter,
451, 897.
Werberge s. Warberg.
Werd, Dietrich (1277) 484 (S. 226).
Werdegen s. Dignus
Werden a. d. Ruhr, Stift 371A.
Werder, v. s. de Insula.
Werdere, wüst bei Heimsen u. Schlüssel-
burg, 896.
Werdesleve s. Warsleben.
917
Werdessen s. Warzen.
Werdinghusen, Helmich v.,
Amelunxborn.
Wereberge s. Warberg.
Werenbold, sacerdos (erw. 1306) 1590.
Werle, wüst bei Schladen, 816, cimite-
rium 810. — rector capelle Arnold v.
Warberg, decan. Hild. (1988) 816. —
von: die (1267) 160. Bertramm, mil.
(1978—81) 502, advocat. in Asseburg
669. Heino, mil. (1803) 1428. Iohann,
convers. Heiningen.
Werner, Werneke, in Bültum (1984) 484
(S. 245). — socer d. Heinrich (1270)
954. — Vgl. Altaich, abb. — Alvoldi. —
Dolgen, v. — Dorstadt, frat. — Goslar,
v. — Grafelde, v. — Hadmersleben,
nob. v. — Hildesheim, canon., st. Andree
decan., canon., pleb., st. Crucis canon.
— Lapide, de. — Lengde, v. — Lewe,
v. — Mahlum, v. — Mainz, archiep.
Pattensen, v. — Sehlde, v. — Sehnde,
y. — Slage, v. — Söhlde, v. — Waken-
stede, v. — Wolfenbüttel, v.
Wernigerode, Wernincherod, Ausstel-
lungsort 981. — consules: Alvoldi,
Werner; Dux, Ulrich; Ierxheim, Kone-
mann v.; Kolit, Heinrich; Niendorf,
Heinrich v.; .; Rex, Konrad; Sillstedt,
Hartmann v. (1293) 981.
— comites von: Albert (1993—97) 981,
1164. — Friedrich Hay — 97) 981,
1154. — Friedrich (1297) 1154.
Gebhard (126797) 176. 1154.
Konrad (1266—97) 118, 176, 311, 881,
596, 598, 1154. — Konrad w. Volrad
(1997) 1154.
Werre s. Wehre.
Werstede s. Wehrstedt.
Wescel, Wiscel, Wizellinus, vgl. Rabber,
v. — Westfal.
Wesseln, Westenem, -num, Kr. Marien-
burg, 776, 1286, 1343, auch 508 u. 660?
oder wüst bei Atzum?
Westerberg, der, bei Hildesheim, 23, 285.
Westerbywende s. Biewende, Gross-.
Westeregeln, an der Bode, 884.
Westerhof -hove, Kr. Osterode a. H.,
eastrum 1867, 1408. — von: Daniel,
canon. Gandersheim.
Westerlinde s. Linde.
Westfal, -fale, -falus, -val, Heinrich od.
Heino u. Fr. Adelheid, cives Hild. —
Wescel, mil. (1965—67) 85, 110, 181.
Westfeld, '-velde, Kr. Alfeld, 484 (S. 255),
623, 1199. — von: Bertold, mil, u. Ss.
Hartmann, Bertold, Aschwin, Ekbert
(1267) 178. Eiko (1277) 484 (S. 238).
monach.
^
918
Westorf, Ulrich u. Heinrich v. Brd.
(1267) 156.
Wetemode, ob Wettmar? 484 (S. 255).
Wetessen, Wettessen s. Weetzen.
Wetsende, Wetzcende, d. i. ? 879, 623.
Wettbergen, Wetberge, Burchard v., fam.
(1305) 1507. — Vgl. Wicberge.
Wetteborn,Wete-, Wetenborne, Kr. Alfeld,
1522. ecclesia 1522, 1532. — pleban.
Engelhard (1284) 689.
Wettmar, Wetemer, Kr. Burgdorf, 484
(S. 227). — Vgl. Wetemode.
Wexoniensis (Wexioe, Schweden), epis-
cop. Asserius (1284) 694.
Wgrighe, advocatus in Wohldenberg ?
1284—94) 687, 1012.
Wicberge, ob Wettbergen? Eberhard v.
(um 1300) 1294,
Wichmann (um 1264) 8i. — in Bevelte
(1277) 484 (S. 228). — in Himmels-
thür (1984) 484 (S. 245). — Vgl. Ein-
beck, v. — Hildesheim, st. Mich. prior.
Wicker vgl. Halberstadt, decan.
Widego, Wedego, vgl. Astfeld, v. —
Bleckenstedt, v. — Minden, canon.
Widekind, We-, Widekindus, comes s.
v. Poppenburg. — Biewende, v. —
Braunschweig, notar. duc. — Burchardi.
— Gandersheim, v. — Gerstenbüttel,
v. — Goslar, st. Georg. prepos. —
Harlingeberg, v. — Lengde, v. —
Marienrode, abb. — Poppenburg, com. v.
Widekindi, Bernhard, civis Braunschweig.
— Johann (1277) 484 (S. 250).
Wideshusen, Heinrich v., canon. Gan-
dersheim.
Wiebrechtshausen, Kr. Northeim, Kloster
878 A.
Wiederstedt, nö. e. Hettstedt, Kloster, 67.
Wien, Ausstellungsort, 468.
Wienhausen, Winhusen, Kr. Celle, Klo-
ster, 10, 57, 95, 110, 162, 171, 287,
337, 431, 489, 552, 553, 587, 623, 676,
677, 786, 827, 828, 833, 866, 972, 974,
975, 1004, 1113, 1128, 1138, 1180,
1248, 1351, 1440, 1482, 1483, 14934,
1487, 1488, 1489, 1637, 1733. — pre-
positi: (allgem.) 1487. Heinrich (1281)
587. Albert (1300 quondam) 1248.
Nicolaus (1300—02) 1248, 1851. Die-
trich (1304—08) 1484, 1640. — abba-
tisse: Elisabeth (1281) 587. Margarete
(1302—04) 1851, 1484. — preposita
Lutgard (1310) 1733. — decana Iutta
(1310) 1733. — priorissa Germod
(1300) 1248. — pleban. ungenannt
(1295) 1045. conversi: Dietrich
Westorf — Winnigstedt.
(1978 — 89) 337, 833. Heinrich v.
Hermann (1273) 337. Reiner (1289)
833.
Wierland, episcop. Dietrich v. Minden
(1261) 20A.
Wiesenrode, bei Ermsleben, 782.
Wietzen. Kr. Nienburg a. W., 360.
clesia 360.
Wikbold vgl. Hildesheim, notar. episc.
Wikbrand vgl. Harboldessen, v.
Wikpertus, Vikpertus s. Wipert.
Wilbrand vgl. Gestorf, v. — Gustedt, v.
— Hallermund, nob. v. — Harboldessen,
y. — Reden, v. — Wohldenberg, com. v.
Wilde, Heinrich (1277—84) 484 (S. 228,
245). — Iohann (1269—77) 240, 484
(S. 228).
Wildenstein, -sten, Willenstene, Burchard
v. mil (1281—1304) 650, 739, 828,
833, 994, 1059, 1186, 1344, 1486.
Wildeshausen, Albert v., canon. Hild.
Wildevur s. Wohldenberg, com. Her-
mann v.
Wilhelm, Guilelmus, Willehelm., cleric.,
nepos des prepos. st. Crucis Dietrich
(1270 — 75) 244, 495. — in Betheln
(1277) 484 (S. 231). — in Himstedt
(1277) 484 (S. 281). — Vgl. Betheln,
v. — Braunschweig, dux. — Callens.
episc. — Dignens. episc. — Dorstadt,
frat. — Gustedt, v. — Isenburg, nob.
v. — Kemme, v.
Wilhelminghe, Heinrich (1806) 1564.
Wilippia s. Wölpe.
Wilkenburg, Kr. Hannover, Ausstellungs-
ort 1639.
Willebadessen, Wilbodesen, Kr.Warburg
4. W., Kloster 150.
Wilikin (Anf. d. 14. Jahrh.) 1904. —
in Bültum (1277) 484 (S. 232). — Vgl.
Braunschweig, st. Iacob. capell —
Gleidingen, v. — Gustedt, v. — Hoy-
vordinge, v. — Holtiber. — Loccum,
monach. — Oelber, v. — Ringelheim,
capell — Staden, v. — Stedere, v. —
Vorendorpe, v.
Wilwinggo s. Wülfingen.
Wimmelhusen s. Fümmelse.
Wimminhehusen, Friedrich v. (1263) 38.
Winand, advocatus (um 1264—68) 82.
Windemodis vgl. Rammesberch.
Winge s. Uefingen.
Winnigstedt, Wimminhe-, Vinnigen-,
Winnigge-, Winnig-, Winninghestede,
Amt Schöppenstedt, 571. — von: Albert,
mil. (1278) 502. Friedrich, canon. Hild.
u. Halberst. Friedrich, mil (1294)
ec-
Winninghausen — Wohldenberg.
1001. Gereke (1268) 199.
mil. (1304) 1493.
Winninghausen, Winningehusen, Konrad
v., mil. (1303) 1412.
Wintonyensis (Winchester) episcop. Io-
hann (1297) 1162.
Winzenburg, Wincenburg, -borch, 8ö. v.
Alfeld, 1880. Ausstellungsort 20, 53,
178, 364, 365, 436, 471, 924, 1406, 1482.
cap ella 1880. — Amt 848 A. -— plebani:
Konrad (1261) 20. Bertold (1283) 644.
Hermann (1300) 1286. — capellan.
Konrad v. Rössing (1264—71) 78, 200,
289. — advocat. 633, 654, 655, 1376.
Wipertus, Vik-, Wikpertus, vgl. biis. —
Wilh . wi
irringen, iringe, Kr.
81, 484 (S. 248, 250).
Wittenburg, -borch, Kr. Springe, 1406,
1569. — capella 855, 1147, 1406, 1506.
— patronus capelle Hermann v. Stein-
berg, custos Hild. (1290) 855. — inclusi
1147. Iohann w. Reinekin, sacerdotes
(1802) 1406. — capellan. frater Iohann
(1290) 855. — genobite Iordan «u. Io-
hann (1302) 1406
Wittmar, Witmere, Iohann v. (Anf. d.
14. Jahrh.) 1304.
Wideghe, civis Lamspringe.
WIf s. Wolf.
Wlflede s. Wülfel.
Wlotedhe s. Flöthe.
Wilpes s. Vulpes.
Wlvenchusen s. Wülfinghausen.
Wlvesoge s. Wulvesoge.
Wilvig s. Wülfingen.
Wobeck, Wobeke, Amt Schöningen, 1658,
Wöhle, Wolede, Wolethe, Kr. Marien-
burg, 484 (S. 238, 239), 1325. — ron:
Bernhard, advocat. in Braunschwei
(1279) 455. Heinrich, mil. (1272) 294.
Wöllersheim, Woldersum, -sen, -sem,
Kr. Alfeld, 174, 200, 1031, 1091, 1098,
1243. — von: Heinrich (1283) 655.
Wölpe, Welpia, Wilippia, comites von:
Bernhard (1281) 579 u. A. — Burchard
(1965—88) 108, 205, 213, 279, 360 u.
A., 342, 481 u. A., 666 A., 793, (erw.
1298) 1179. — Otto, Brd. d. Burchard,
repos. Minden., dann com. (1298)
11/9.
Iohann,
Hildesheim,
Wöltingerode, Wal-, Woltincherode,
-tinegerodhe, Volting, Kr. Goslar,
Kloster 11, 12, 26, 57, 28, 48,
130, 159, 170, 204, '911, 230, 241, 429,
485, 408, 464, 465, 418, 416, 479, 480,
919
482, 490, 497, 499, 500, 502, 508, 517,
518, 536, 543, 617, 632, 634, 669, 886,
897, 898, 947, 961, 981, 1025, 1143,
1215, 1240, 1255, 1956, 1285, 1292,
1337, 1355, 1365, 1366, 1384, 1391,
1407, 1414, 1416, 1450, 1478, 1527,
1530, 1539, 1558, 1567, 1576, 1579,
1593, 1645, 1681, 1691, 1733. Aus-
stellungsort 170, 961. — altare in
septentr. parte 1589. — novum dormi-
torium 981. — infirmaria, Siechen-
haus 518. — prepositi: (a em.) 106,
518. Zacharias (1266) 1 Hilde-
brand (1263—78) 48, 464, 465, 476,
479, 480, 482, 490, 497, 499, 500, 502,
517. Dietrich (128390) 669, 898,
ungenannt (1292) 947. Heinrich v.
Mulmke (1299) 1215, 1240, (erw. 1300)
1292. Iohann (1800—09) 1285, 1292,
1337, 1391, 1407, 1527, 1579, 1598,
1632, 1645, 1681. — abbatisse: ' (allg.)
230, 518. Adelheid (1260-68) 11,
211. Elisabeth (1278—83) 502, 517,
669. Gertrud (1290 —1308) 886, 898,
947, 961, 1215, 1240, 1292, 1337, 1391,
1407, 1597, 1579, 1593, 1645.— priorisse :
Elisa (1960) 11. Bertradis (1283) 669.
Sopbie (1290—99) 898, 961, 1215, 1240.
Kunigunde (1302 — 08) 1391, 1407,
1579, 1645. — cameraria (allgem.) 230.
Kümmerei 669. — celleraria (allgem.)
230, 517, 634, 1240, 1579. — custos
(allgem.) 280. magit. infirmar.
(allgem.) 280, 1407. Adelheid (1260)
11. — domine 106, 1539, 1558. — pro-
curatores 911. — sacerdotes 1589.
Iohann v. Rhene (1306) 1579.
capellan. Hermann (1268—1806) 48,
1365, 1567. — conversi: Albert (1968)
211. Dietrich (1299) 1240. Iohann
(1268) 211. Ludolf (1299) 1240. So-
derde, Iohann v. (1979) 618. Wasmod
(1300) 1256. — tones: 1891, 1632,
1645.
— die von (erw. 1295) 1025.
Wohldenberg, Woldenberc, Waldenberch,
n. v. Bockenem, castrum 373, 374, 587,
777, 1253, 1338, 1696. Ausstellungs-
ort "96, 192, 158, 200, 232, 273, 275,
281, 297, 317, 373, 508, 665, 709, 950,
976, 1379, 1400. — capellan. Heinrich
(1286) 746. — castellani, milites, famuli
665, 746. — advocati 510, 650, 687,
968, 984, 1012, vgl. Bock, "Bulle, Gun-
ho, Hako, Wgrigbe. — novale apud
— comites von, v.Wohldenstein,v.Werder,
de Insula: (1271) 277, (1274) 367, (ror
920
1282) 590, (1286) can, (1293) 992,
(1295 erw.) 1025, 7, (1305) 1524,
(1807) 1595, (bor erw.) 1600. —
Bodo L,!) S. Hermanns V., canon. Hild.
— Burchard II (1261 er.) 28. —
Burchard III. (vor 1961—75) 15, 40,
45, 57, 62, 64, 96, 109, 116, 122, 152,
159, 170, 171, 200, 219, 214, 215, 225,
226, 232, 234, 981, 295, 296, 297, 817,
399, 974, 895, 396, 397 u. A, erw.
1279) 518, (erw. 1286) 746, 775, erw.
1293) 992, 8. gener Heinrieh v. Hom-
burg, 8 s. H. — Bu rchard IV., S. Bur-
chards III. (1267—889) 152, 911 u. A.
212, 214, 215, 226, 232, 234, 281, 987,
329, 378, 974. 878, 396, 897 u. A., 435,
456, 518, 526, 535, 548, 550, 560, 614,
632, 650, 664. — Burchard V., S. Her-
manns III. (1264—85) 76, 704. —
Burchard VI., S. Ludolfs VI (1275 —
98) 415, 632, ' 661, 678, 687, 695, 747,
748, 775, 776 u. À., 895, 1019, 1095,
1123 u. A., 1157, 1182, 1184 u. À. —
Burchard VII., S. Konrads II. (1991)
903. — Burchard VIIL, S. Iohanns I.
(1975) 408, 409. — Burchard, S. Hein-
richs II. (1272) 817. — Dietrich de
Insula (erw. 1263) 44. — Elisabeth,
T. Heinrichs V. (1802—07) 1361, 1379,
1400, 1600. — Gerburg, 7. Her-
manns V. (1302) 1861. — Heinrich I.
(erw. 1261) 28, s. Witte Sophie (1268)
219. — Heinrioh II. (1260—72) 1, 15
u. À., 28, 40, 45, 64, 70 À., 71, 109,
122, 162, 158, 159, 162, 169, 170, 171,
189, 200, 212. 214, 910, 293, 232, 235,
250, 259, 275, 281, 989, 296, 297, 311,
317, 329, (erw. 1275) 407, 408, 409,
(erw. 1979) 518, (erw. 1983) 634,
(erw. 1291) 908, (erw. 1293) 992.
(erw. 1997) 1164. — Heinrich III.,
Heinrichs I. (1265-66) 96, 116.
Heinrich IV., S. Burchards IIT, (1961
— 93) 15, 999, — Heinrich V., S. Hein-
richs II. (1267— 1306) 152, 158, 200,
211 u. A., 214, 215, 223, 225, 226, 932.
275, 281, 287, 297, 311, 397, 407, 408,
409, 427, 435, 444, 504 u. A., 511, 518,
562, 606 A., 620, 689, 634, 637, 665,
697, 746, 747, 757, 775, 824, 825, 856,
857, 895, 907, 908, 917, 923, 950, 968,
976, 978, 979, 992, 1009, 1011, 1017,
1) Vgl. wegen dieser Zahlen die Stamm-
tafel der Grafen von Bode in der Zeit-
schrift des Harzvereins Bd. 23 (1890),
wenn auch manches zweifelhaft bleiben
musste.
Wohldenberg.
1083, 1086, 1157, 1182, 1214, 12,
1963, 1269, 1895, 1338, 1352, 1361,
1363, 1375, 1379, "1400, 1401, 1402 uw
A., 1403, 1405, 1428, 1436, 1468, 1573.
— Heinrich VL, S. Burchards ILL. oder
Hermanns IIL, canon. Hild. scezss auch
nicht immer als solcher bezeichnet. —
Heinrich VIIL, S. Hermanns V. (1282:
620, dann monach. Riddagsh. — Hein-
rich IX., S. Heinrichs V. (12832— 1310:
620, 665, 746, 968, 1011, 1083, 1182,
1214, 1897, 1361, 1379, 1723, Deutsch-
ordens - Ritter (1302) 1361. — Hein-
rich X., S. Ludolfs VI. (1274 — 1302)
971 u. À., 378, 415, 632, 664, 678, 687,
744, 741, 148, 775, 716 u. A., 894, 895,
895, 1012, 1028, 1123 u. A, 1157, 1182,
1184 u. A, 1251, 1308, 1361, 1376. —
Heinrich XL, S. Konrads IL (1290—
1307) 895? 903, 1490, 1525, 1625.
— Hermann IL, S. Hermanns I. (1262
— 68) 40, 45, 212, dann canon. Hild.
— Hermann JII., S. Heinrichs I. (1261
— 88) 15, 28, 76, 96, 116, 151, 171,
237, 239, 981 A., 897 v. À., 408, 409,
415, 535, 650, (erw. 1295) 1021, s.Fr
Hedwig (1964) 76. — Hermann IV.,
S. Burchards III. (1267—94) 152, 919,
214, 215, 226, 232, 234, 281, 917, 373,
374, 978, 395, 396, 397 u. A., 485, 456,
504 u. A, 511, 518, 526, 527, "535, 560,
561 A., 562, 614, 689, 650, 664, 681,
703, 704, 705, 727 u. À., 744, 746, 775,
793, 824, 825, 1012. — Hermann V,
S. Heinrichs II. (1967 — 1810) 152, 200,
211 u. A., 214, 215, 223, 225, 226, 23
235, 276, 276, 281, 282, 297, 298, 311,
317, 397, 407, 408, 409, 427, 429, 435,
447, 511, 518, 522, 620, 622, 632, 634,
637, 665, 687, 746, 715, 824, S95, 856,
857, 868, ‚895, 917, 928, 999, 1011, 1012,
1085, 1189, 1914, 1269, 1395, 1361,
1375, gen. Wildevur 1383, 1405, 1498,
1486, 1468, 1502, 1563, 1578, 1593,
1663 u. A., 1686, 1723, s. Fr. Kunigunde
(1802) 1861. — Hermann VI. S. Lu-
dolfs VI. (1264 — 1302) 76, 377 u. A.,
378, 415, 518, 620, 632, 664, 678, 687,
144, 7146, 747, 748, 775, 776 u. A.,
1012, 1361. — Hermann VIII, S. Io-
hanns I. (1975 —1807) 408, 409, 1490,
1625. — Hermann, :eelcher? (1307)
1625. — Hoier IIL, S. Heinrichs I.
(1260— 69) 11, 27, 28, 40, 45, 96, 116,
151, 171, 204, 237, 239. — Hoier V.,
S. Johanus I. (1304) 1490. — Iohann I.,
S. Hermannus III. (1269— 1309) 237,
239, 408, 409, 417, 418, 435, 526, 550,
Wohldenberg — Wolfenbüttel.
632, 634, 650, 664, 678, 687, 746, 747,
748, 775, 776 u. A., 895, 902, 917, 999;
976, 1025, 1068, 1078, 1122, 1193 u. A.,
1157, 1182, 1184 u. A., 1191, 1265,
1266, 1269, 1844, 1855, 1985, 1498 A.
1486, 1449, 1465, 1567, 1593, 1625,
1720. — Iohann IL, 8. HermannseV.
(1282— 86) 620, 746, dann cellerar. in
Marienrode. — Iohann IH, S. Lu-
dolfs VI. (1994— 13089) 1012, 1470,
1490, 1527, 1530, 1558, 1661 A., 1663
u À. — Iohann V., 'S. Iohanns I.
(1804 — 07) 1490, 1626. '— Johann VI., S.
Konrads II. (1291—1307) 908, 1490,
1525, 1625. — Iohann gen. Pluketun,
natürl. Brd. Hermanns V. (1802) 1388.
— Irmgard «. Iutta, T". Heiurichs V.
(1288—1807) 665, 1361,1379, 1400, 1600.
— Konrad II. de Insula, S. Hermanns
III. (1276—1310) 397 u. A., 417, 418,
435, 526, 550, 682, 634, 650, 664, 678,
687, 695, 748, 141, 748, 775, "116 u. À.,
810, 819, 893 A. "895, 902, 903, 917,
923, 946, 976, 1095, 1078, 1122, 1198
u. A., 1157, 1182, 1184 u. A., 1197A,.,
1965, 1266, 1269, 1355, 1385, 1498 A.,
1436, 1449, 1450, 1465, 1567, 1598,
1695, 1790, 1796. — Konrad IJ. S.
Ludolfs VI. (1286 — 1808) 744, 824,
825, 1012, 1470, 1490, 1527, 1530,
1558, 1661A., 1668 u. A. — Konrad
S. Konrads II. (1804—07) 1490,
1625. — Konrad de Insula, prepos. st.
Mauricii Hild. — Kunigunde, 7. Hein-
richs V. (1802—07) 1361, 1879, 1400,
1600. — Ludinger de Insula (erw.
1963) 44. — Ludolf, Brd. Heinrichs
(1274) 378. — Ludolt V. S. Heinrichs I,
prepos. st. Crucis, prepos. maior Hild.,
prepos. Goslar. — Ludolf VI. S. Her-
manns III. (1262 — 86) 42, 716, 937,
239, 281A., 287, 313, 350, 362, 368,
978, 974, 395, 396, 397 u. A. , 408, 409,
417, 418, 435, 596, 535, 550, 560, 614,
632, 634, 650, 664, 678, '687, 744, Cer.
1986) 747, 748, (erw. 1239) 894, 825,
(erw. 1994) 1012, 1025, (ert. 1297) 1123,
1157, (erw. 1803) 1428 u. A. s. Fr.
Adelheid (1276) 435. — Ludolf VIL, S.
Heinrichs V. (1274—96) 377A., 690,
665, 746, 1011, 1083, dann canon. Hild.
— Ludolf VIII, S. Ludolfs VI. (1274
—1809) 377 u. À., 978, 381, 415, 632,
664, 678, 687, 747, 748, 775, 776 u. A,,
895, 1012, 1025, 1123 u. À., 1157,
1182, 1184 u. A., 1251, 1308, 1376,
1384, 1428, 1436, 1449, 1465, 1490,
1597, 1530, 1558, 1593, 1695, 1061 A.,
921
1668 u. A., 1720. — Ludolf IX.,
Konrads II. (1291—1807) 903, i490,
1625. — Lutgard, T. Heinrichs V.
(1283—1302) 665, 1400. — Mathilde,
Schw. Heinrichs IV., canon. Ganders-
heim. — Otto I., S. Heinrichs II. (1267
—80) 152, 212, 226, 811, 377 A., 397,
407, 518, 620, 665, 746, dann canon.,
cellerar. , prepos. st. Maur. Hild., canon.
Halberst. — Otto IL, S. Heinrichs V.
(1296—1809) 1082, 1214, 1260, 1325,
1388, 1361, 1379, 1896, 1569, 1578,
1600, 1663 u. À., 1686, 1687, ob auch
canon. Hild.? — Sophie, T. Heinrichs II.
(1272) 811. — Walther I., S. Bur-
chards III. (1267—75) 152, 212, 226,
232, 284, 281, 896. — Wilb rand I., S.
Iohanns I. (1304— 07) 1490, 1625. —
Wilbrand IL, S. dess. (1807) 1625. —
comitum vasalli 992, ministeriales 109.
Wohlenhausen, Woldenhusen, Kr. Marien-
burg, 819, 1474.
Wolbering, Konrad (1277) 484 (S. 252).
Woldenberg, Heinrich «. S. Hermann
(1277) 434 (S. 232, 252).
Woldenstein, -stene, castrum (erbaut 1295)
1078, 1128
— comites von s. Wohldenberg.
Wolderikessen s. Wellersen.
Woldershusen (heute Waltershausen ?)
von: Basil (1265) 94. — Bruning,
burgens. in Osterode.
Woldersum s. Wöllersheim.
Woldradis, Woldrat, Iohann (1977) 484
(S. 232). — Ludolt (1277) 484 (S. 232,
258).
Weldunberi (?), Heinrich (1284) 484 (S.
Wolede s. Wöhle.
Wolf, WI£, Lupus, Luder «. Albert, Brd.
(1302) 1406. — Iohann (1294) 1007.
— lohann uw. Jutta, Kd. d. Iohann
(1300) 1258.
Wolfenbüttel, Wlforbotole, Wifferbutle,
castrum 1525. Ausstellungsort 1327,
1363, 1375, 1520.
— von, V. der Asseburg, die (1267) 169.
— Bertold, S. d. Ekbert, canon. Pader-
born., prepos. Busdorf, archidiac. in
Höxter. — Burchard (1960— 65) 2, 1,
100, (erw. 1290) 889, (1301) 1312,
S. Burchard (1960— —1308) 2, 147, 967,
276, 296, 297, 331, 352, 867, 417, 432,
433, 435, 445, 455, 486, 511, 529, 534,
889, 925, 96, 1060, 1061, 1084, 1086,
1107, 1151, 1227, 1274,1895, 1422,1423,
marsc. ducis Braunschw. 432, 455, 511.
—————— ———————————— —-
999 Wolfenbüttel — Zaldere.
— PBurchard, mehrere (1980 —1804)
534, 956, 1493. — Burchard, mil., Brd.
d. Gunzelin (1304) 1499A. — Bur-
chard d. Lange «. Burchard d. Lochte |
(1309) 1715. — Ekbert, S. d. Burchard
(1260—1306) 2, 85, 94, 147, 194, 199,
214, 276, 295, 296, 297, 831, 417, 439,
435, 497, 445, 486, 629, 534, 889, 925,
956, 1060, 1061, 1084, 1086, 1107,
1151, 1227, 1274, 1384, 1395, 1417,
1499, 1423, 1428, 1499, 1590, 1577 u.
A., s. Fr. Sophie (1268) 194, 199, s.
S. Ekbert (1276—92) 437, 445, 956.
Gunzelin (um 1275 — 1304) 498,
914 von Peine, 1499A., dapifer 498.
— Hermann, $. d. Burchard (1260—
1809) 2, 147, 276, 297, 881, 529, 584,
889, 925, 10 , 1061, 1084, 1086, 1107,
1151, 1957, 1274, 1422, 1428, 1577 u.
A, 1706. — Iohann, 'S. d. Ekbert,
canon. Hild. — Konrad, Brd. d. Bur-
chard (1276) 482. — Werner, Brd. d.
Ekbert, decan. Nienkerk. Höxter.
Wolfgrove s. Wulfgrove.
Wolfhard, Wulfard., Wulfer, cgi. Insula,
de. — "Monetarius. — Reden, v
Wolframm vgl. Huno.
Wolperode, Wolborcherode, Amt Ganders-
heim, 282.
Woltmam, Arnold, pleban. in Sievers-
hausen. — Vgl. Waltmann.
Woltorf, Woldorp, Amt Vechelde. 1198.
Woltwiesche, -wisch, Amt Salder, 428,
Wolvinge s. Wülfingen.
Worden s. Vöhrum.
Wrethem s. Freden.
Wretzinghehusen, wüst bei Messenkamp,
Kr. Springe, 1441, 1442.
Wrighe, Iohann, v. Bockenem (1981) 560.
Wrisbergholzen, Hughesholthusen, Holt-
husen, Kr. Alfeld, 1333. — ecclesia
st. Martini 679, 905, 1333. — pleban.
Bertold v. Wendhausen (1308) 1646.
— von: Dietrich (1265) 104. Heinrich,
mil (um 1270) 269. Hugo, mil. (1968)
Wrochthuser Wald, bei Hahausen, 1485.
Wucke, Wuke, Hermann (1277—84) 484
S. 228, 245). — Ulrich (1277) 484
S. 228).
Wülfel, Wiflede, bei Hannover, 708.
Wülferode, Kr. Hannover, 484 (S. 250).
Wülfingen, Wlvincge, -vinge, -vigne,
-finge, -vighe, Wilwingge, Wolvinge,
Wlvig, Kr. Springe, 973. — von:
Albert, mil. (1268—84) 190, 214, 259,
893, 660, 679, s. S. Arnold, fam. (1284.
679. Bertramm (1268) 190. Burchard
(1294) 1014. Dietrich, Brd. d. Iohann
(1296—1302) 1116, 1148, 1393, 1406.
Ernst, fam., S. d. Albert (1284) 679.
Iohann, mil. (1264—89) 81, 177, 18),
190, 914, 226, 240, 294, 304, 319, 393,
466, 470, 62, 673, 679, 729, 837.
Iohann, fam., Bra. d. Dietrich, Hid.
Ministerial (1294— 1302) 1002, 1116,
1148, 1398, 1406. — Vgi. auch Bock.
Wülfinghausen, Wlveg-, Wlving-, Wul-
fenc-, Wlvenchusen, Kr. Springe, 51.
Ausstellungsort 51.
— Kloster 51 u. A., 86, 251, 299, 310,
364, 865, 366, 496, 466, 470, 644, 837,
839, 1148, 1244, 1393, 1465. pre-
positi: Ludolf (1963) 51 u. A. un-
enannt (um 1264) 81. Hartmann
rcm 1406, 1636. — priorissa
— von: meld, Gandersh. Ministerial
oe. 504, — Burchard «. Heinrich
1265) 86. — Iohann, canon. Ganders-
heim.
Würzburg, Domkapitel 878 A.
Wulfgrove, WI£-, Wolfgrove, fam. (1302)
1370. Bertold, canon., scolast. st.
Crucis, vicearchidiac. Hild. — Dietrich
u. Hoier, Brd. (1275 —81) 429. Hein-
rich, fam. (1280 — 95) 534, 1068. —
Hoier, canon. Hild.
Wulfin vgl. Neindorf, v.
Wulleke (1277) 484 (S. 227).
Wulverammi, Vulv., Hermann, civis, cons.
Braunschweig.
Wulvesoge, Wlvesoge (1308) 1641.
Wunstorf, Wnstorpe, Ausstellungsort 389,
1221.
— comites von, v. Roden: ungenannt
(1261) 22. — Hildebold w. Konrad,
Brd. (1292) 966. — Iohann (1283 —
1306) 666 A., 912, 966, 1004, 1446,
1091. — Ludolf (1966—73) 146, 202,
— von: lohann, canon., capellan. abba-
tiss. Gandersheim.
Zabel, Dietrich, consul Lüneburg.
Zacharias (1267) 153. — Vgl. Quedlin-
burg, st. Wiperti fil. — Wöltingerode,
prepos.
Zaldere s. Salder.
Zelle — Zweidorf. 993
Zelle s. Celle. Zoleche s. Solschen.
Zellenstede s. Sellenstedt. Zowinghe s. Sauingen.
Zibbeltessen s. Sibbesse. Zsedenum s. Scedenem.
Ziegenbart, Cegen-, Ciegen-, Cyeghen- | Zterstede s. Sarstedt.
bart, Gerhard, v. Gandersheim, mil.| Zuhterem, Zuscerum s. Sorsum.
(1971—90) 282, 612, 615, 658, 718,| Zvethlethe, Zvechl. s. Schwiecheldt.
768, 799, 815, 834, 863, s. S. Gerhard | Zwaf s. Svaf.
(1981) 612, 615, vgl. von Gandersheim. | Zweidorf, Tvedhorpe, Duethorpe, Amt
Zily, Kr. Halberstadt, 988, 1191. Vechelde, 434, 449.
Zimmenstede s. Semmenstedt.
Glossar und Sachliches.
Aalwehr 1289.
Abfindung 544, 732.
Abgabenfreiheit 1627.
Ablass, Indulgenz 58, 150, 167, 251, 370,
971, 375a, 402, 412, 443, 452, 492,
495, 505, 581, 541, 551, 663, 583, 602,
611, 636, 638, 643, 694, 785, 749, 750,
751, 767, 779, 780, 802; 809, 899, 830,
831, 838, 858, 878, 874, 892, 893, 905,
997. 936, 955, 964, 968, 1024, 1026,
1027, 1070, 1072, 1073, 1118, 1142,
1160, 1161, 1162, 1164, 1177, 1226,
1235, 1278, 1290, 1297, 1330, 1345,
1485, 1540, 1548, 1549, 1628.
Ablehnen einer präsent. Person 1212.
Abmeierung 675.
Abschriften 984.
Absetzung 543.
Absperren v. Wasser 817.
Abwesenheit s. canonici.
achtwerde s. echtward.
acoliti 355, 1110.
Adaperiat, der Sonntag nach dem 27. Sep-
tember
Ad 1 ie levavi, der erste Adventssonntag,
advocatia, advocatus 1, 22, 52, 70, 80, 82,
90, 113, 115, 134, 186, 190, 214, 223,
245, 266, 811, 818, 399, 831, 356, 369,
491, 433, 484 (S. 944), 510, 515, 585, 568,
569, 571, 581,594, 604, 626, 638, 650, 654,
655, 664, 668, 679, 687, 706, 727, 747, 748,
760, 773, 797, 199, 805, 306, 819, '841,
842, 862,908, 994 A., ‚968, 998, 1012, 1019,
1058, 1059, 1060, 1061, 1082, "1067,
1084, 1091, 1107, 1193, 1129, 1151,
1932, 1948, 1257, 1262, 1270, 1987,
1333, 1854, 1395, 1399, 1417, 1418,
1422, 1423, 1429, 1522, 1524, 1540,
1561, 1565, 1569, 1571, 1610, 1629,
1633, 1649, 1677, 1686, 1693, 1695,
1708, 1712, 1714, 1798, 1783. — der
Stadt 455, 615. — ius a—e 11, 427, 668,
805, 806. — Vogtschatz 1714, 1723.
— modius a—o 1714. — denarii a—e
80, 186, 1232. — subadvocatus 569. —
vogetman 998.
agnus s. Lamm.
alba, Priestergewand, 1640.
albus panis s. panis.
allec, allecia s. Hüring.
Alleluia 830.
allodium 11, 94, 212, 230, 305, 427, 484
(S. 228, 239, 246, 254), 520, 550, 591.
604, 627, 637, 652, 660, 668, 688, 697,
108, 714, 724, 745, 755, 805, 806, 862,
883, 937, 987, 1029, 1112, 1219, 1237,
1259, 1305, 1320, 1321, 1409, 1411,
1431, 1454, 1522, 1680. — Vgl. vor-
werc.
Almende, mende, commune 654, 655,
Almosen 160, 299, 355, 749, 888, 986,
1231, 1246, 1666. — Vgl. Opferungen,
rogum, spenda.
Altarlehn, donum, altaris, kerklen 73,
1464, 1642, 1643.
Alterschwäche 1518.
Altersdefekt 3, 66.
Altersversorgung 559.
ambitus 939.
Amt s. officium.
anathema maranatha 603.
Anerkennung, Befehl zur 1293.
angaria 170, 679, 1417.
anguli, quatuor, et parietas 1334.
anni. discretionis, legitimi s. Grossjährig-
eit.
Anniversar, Jahrgedüchtnis 14, 28, 68,
190, 194, 237, 289, 326, 358, 411, 491,
457, 498, 517, 518, 608, 613, 623, 634,
794. 977, 947, 969, 1158, 1178, 1202,
199: ; 1930, 1938, 1940, 1946, 1292,
1342, 1409, 1437, 1438, 1454, 1467,
1479, 1539, 1580, 1587, 1590, 1609,
1622, 1640, 1646, 1666, 1703, 1709,
1721. — Vgl. Memorie.
00
annus — Büindnis.
aunus bissextilis, Schaltjahr 800.
Ansprüche befriedigen 34
apostoli, Briefe 480, 1039.
Appellation 231, 414, 480, 482, 490, 499,
600, 731, 1038, 1039, 1063, 1324.
aqnoductus 465, 476, 479, 480, 497, 499,
arbitri 75, 80, 465, 1273, 1691.
archidiaconi, -natus 46, 80, 957, 277,
292, 804, 805, 806, 807 836, 877, 970,
1369, 1618, 1619, 1649, 1649, 1658,
1669, 1780, 1731. — bannus 535, 1869.
— Vgl. im Register Ahlden, Alfeld,
Altkloster, Alvensleben, Barum, Bocke-
nem, Borsum, Braunschweig, Denstorf,
Detfurth, Elze, Goslar, Hannover,
Hildesheim, Höxter, Holle, Lamspringe,
Lühnde, Nettlingen, Neuenkirchen,
Rheden, Ringelheim, Schmedenstedt,
Seesen, Solschen, Steinheim, Stöck-
heim, Wallensen.
area, unde mansi coluntur 111.
argentum nigrum 135, 559.
aries s. Böcke.
Ame pauperes 4, 623, 984, 1246, 1646,
assessor DOO.
assignatio, Zueignung 1270.
auca s. Gänse.
Aufbesserung verwüsteter Güter 745.
Aufhebung v. Bestimmungen s. Widerruf.
Ausbesserung 766.
Ausgaben, expense 98, 104, 499, 500,
7187, 199.
Ausgaberegister 484.
Aussatz 294.
Aussöhnung 1621. Vol. Friede.
Austritt aus Kongregation 564.
Ave preclara, sequentia 68, 1589.
Badestube, stupa 128, 623, 1028, 1334.
Bäcker, pistor 382, 836, 1298. 1409
pistrix 1304.
Bäckerei, pistrina 1334, bicharium 708.
Bann s. Exkommunikation.
bannus s. archidiakon.
Bauamt, structura 830, 1437, 1438, 1646.
Baumgarten 1669, 1671. — Vgl. Garten,
pomerium.
beddemund, ius pudicicie 18, 708, 1805.
Befestigung 568, 849, 850, 1665.
Begräbnis, sepultura 95, 979, 493, 1025,
Beichte, confessio 25, 410, 875.
925
Bekleidung, Kleidung, vestitura 81, 128,
142, 484 (S. 258), 788, 1144, 1230,
1858, 1581, 1555, 1556, 1586, 1718.
Belagorung 1148.
Belehnung s. Lehn.
Beleuchtung, lumen, luminaría 20, 49,
118, 405, 410, 421, 430, 623, 662, 664,
698, 880, 858, 981, 993, 1063, 1155,
1190, 1930, 1278, 1299, 1804, 1841,
1342) 1467, 1581, 1559, 1608, 1616,
1708, 1736. — Vgl. candela.
benedicere carnes, candelas, herbas 410.
Benedicta [tu es & domino], Montag
nach dem Sonntag Trinitatis 150.
beneficium ecclesiast. 68, 255, 512, 515,
714, 826, 862, 1110, 1380, 1381, infra
capitulum conferendum 806, 1302. —
episcopi 806. — capelle 181. — pre-
bendale 1410. — manuale 1930. —
alteris s. Altarlehn. — Vgl. Lehn.
Beraubung 428, 614, 1311. — Rochts- 11.
Besiegelung gestattet 118D.
Besitz, widerrechtlicher 1409.
Bestütigung 407, 1174, 1452.
Besteuerung des Klerus 777.
Betrtiger 888.
biblia 877.
bicharium s. Bäckerei.
Bier, cervisia, cerevisia 623, 1292, 1298,
1299, 1454, 1539.
Bilder s. imago.
Bischof der Scholaren 855, 500.
Bischofzwall, Verpflichtung betr. 1397,
13
Blut Christi 950.
bodellicius, bewohnt 1321.
Böcke, arietes 1298.
borechsathe 487.
borgen 188.
Bote 1561.
bracium, Malz 484 (S. 949, 248, 240,
246, 947, 248, 252, 253, 254, 955. 957).
bracius triticeus 491.
Brandstiftung 614.
bravium, Ziel, Lohn 603.
braxatum, braxatorium, Brauerei 484 (S.
955), 1298.
Brief 876, 392, 708, 704, 1300.
brigare 1210.
Brod s. panis.
broke, Bruch 73.
Brücke 915, 1073.
budelen 119.
Bücher, Bücherei 25, 830, 1231.
Bücking 624.
Bündnis 915, 1221, 1425.
926
Bürgen, Bürgschaft, fideiussores, fide-
iussio 61, 75, 82, 94, 208, 288, 240,
244, 269, "808, 413, 561, 658, 659, 670,
680, 701, 718, 734, 789, 768, 769, 876,
887, 1084, 1181, 1191, 1308, 1326,
1446, 1498, 1504, 1513, 1545, 1585,
1595, 1676, 1683, 1692. — Vgl. wa-
randia.
Büste des h. Godehard 800.
Bullen, pápstl. 934
bumede 1305.
Burgen s. Schlösser.
Burgmänner s. castellani.
C.
calceus, Schuh 484 (S. 235, 236, 241).
calcium o eI» iugera, Kalk 484 (S. 229,
a Wechsel 484 (S. 249, 248, 257,
camenata 222, 244, 418, 818.
camera 1718,
campana, -narius s. Glocke, Glöckner.
cancellus, Gitter, der mit Schranken um-
gebene Altarplatz 1409.
candela 410, 628, * 1409, 1454, 1467. —
Vgl. Beleuchtung.
canonici absentes 804, 806, 867, 1188,
1145. — emancipati 806. — infra
scolas 1302. — Wahl zur Präbende
vor deren Erledigung 988. 006
cantoria, im Moritzstift gegründet ;
327, 880
; .
capitolium, Kapitelhaus 314, 542, 788,
1232, 1714.
cappa, Kopfbedeckung 355.
caritatarius 1144.
carnes s. Fleisch.
carnisprivium, Fasten 1299. — Vgl. Fasten.
carpentarius 862, 1891.
castellani, Burgmünner 184, 546, 590,
00 626, 055, 665, 789, 746, 1478,
castra s. Schlösser.
casula, Kasel 855, 1640.
cautio 1075. — promissorin et fideiussoria
1806. — Vgl. Bürgschaft, warandia.
Celi enarrant, sequentia 1454.
cellerarius, Pflichten des 1602.
cenobite 1406.
census s. Zins.
cereus, Kerze 1589.
cessatio divinorum 966, 731, 798. — Vgl.
suspensio.
chorus, one, Chor, debita 555.
Tregere
Bürgen — devinalis.
— Wispel, Fuhre 868, 559, 1304, 15-
1409, 1706.
cimiterium, Kirchhof 814, 816.
circada, Rundreise zu Visitations- w. «
Zwecken 484 (S. 257, 258), 714.
cireuitores = "visitatores 623.
civis, Bauer, Einwohner 273, 569, .'*.
718, 773, 898, 1182, 1542, 1685.
clausura 1298
clavis = locus clausus 81.
clericatura 1900.
coadiutor 1518.
colinge, Holzung zum Kohlenbrenm
collatio ecclesie 442, 618, 916. — infra
capitulum 442, 591, 806, 1302.
collecta seu contributio 1487.
— Quesumus domine 493
coloni 1417.
celumpna paschalis, Osterkerze 523.
comicia 727, 1408. — liberae 81. — ie
comicie 1091.
commendationes 498.
commissum, Pacht 1458. — Vgl. Packt
communio 25.
complementum iusticie 799.
confessio s. Beichte.
conductitius 1467.
coningeshove 1012.
coniugati 543.
consecratio 81, 379.
consolatio as» 124, 556, 559, 623, 1538
,
contumacia 482, 497.
conversi sive familia 25.
corpus Christi 950.
correctio manualis 330.
eripta 1646.
crisma 979.
cuneus, Wecken, Weissbrod 491, W3&
1806, 1454. — forensis 1709.
curia claustralis 682, 1068, 1071, 16%.
— deserta 81. — dotalis 1087. -
solitaria 81. — rector curia 283.
custos bonorum 799, 815.
Damm 551.
Datierung, auffüllige 182, 1078.
defalcare, abrechnen, abziehen 852.
denarii advocatie 80, 186, 1239. — cur.
ruum 484 (S. 237) — ebdomadale:
1183. — novi 484 (S. 958), 741.
denigratrix, Schwarzfärberin 1304.
Deponieren von Geldern 60.
devinalis e. vinalis
dextrari —
dextrarii falerati, geharnischte, gezdumte
Pferde 1425
Diebstahl 266. ,
dinggede bedungene Summe für Schonung
disbrigare, befreien 1189, 1968, 1885,
1564.
Dispens, püpstl. 1461.
distributiones 1230, 1299.
divinorum cessatio 266, 731, 798.
donum altaris s. Áltarlehn.
doctores quatuor, die h. Ambrosius,
Augustinus, Hieronymus und Gregor
der Gr. 1230.
dormitorium, Schlafhaus 623, 981, 1347,
1409, 1454, 1531, 1646, 1736.
dos 417, 679, 721.
Dotierung 49, 192, 1498. — Vgl. Gründung.
Drostenamt 515.
E.
ebdomadarius, Wochenpriester 68.
ebetare — hobetare, schwächen 122.
echtwart, achtwerde, achtwart, egtwerd
80, 193, 267, 609, 720, 825, 1219,
1376, 1382
ecclesiasticus 1608.
edificia s. Gebäud
Eid 74, 862, 938, 1998, 1802. — sacra-
mentum sub stola 109.
Eier 618, 675, 1409.
Einkünfte Verzeichnis 484, 623, 1304.
Einlager, 94, 238, 8363, 658, 718, 830,
1595, 1692.
Einlöse 80, 81. — Vgl. Rückkauf.
Eintritt ins Kloster 72, 93, 293, 796, 1204.
Einverleibung, incorporatio 257, 277, 393,
804, , 807, 1444, 1481, 1487,
1623, 1642, 1643, 1780, 1731.
ementores (? Schreibfehler ?) 298.
Entschüdigung, restaurum, recompensa
25, 81, 91, 99, 117, 275, 285, 835,
852, 860, 884, 385, 408, 504, 518, 527,
585, 637, 542, 577. 588, 680, 708, 715,
727, 748, 768, 778, 776, 848, 914, 993,
978, 1067, 1113, 1159, 1214, 1224, 1280,
1894, 1427, 1483, 1449, 1448, 1449,
1494, 1599, 1561, 1564, 1575, 1595,
1657, 1718, 1734. — Y. gl. Schadenersatz.
Erbümter 8. Register unter Hildesheim,
ist
Krbschaft 41, 181, 628, 1328. — ius heredi-
tarium 681, 900.
Ersatz s. Entschüdigung.
ervepenning 484 (S. 246).
estuarium 818.
Flussbett. 927
evictio 189, 483, 818, 851, 1507.
exactiones 862, 998, 1569.
exceptio, Einwand 500.
Excesse 330, 549, 1230.
exemptio, Eximierung 25, 133, 303, 459,
7S, 879 a, 1596, 156. — exemte Orden
exequie 559, 1025, 1703.
Exkommunikation 133, 216, 266, 298,
414, 482, 497, 499, 500, 518, 555, 614,
675, 731, 754, 798, 933, 1030, 1032,
1037, 1038, 1039, 1041, 1043, 1044,
1045, 1053, 1060, 1065, 1068, 1080,
1496, 1500, 1501. — verboten 672.
expense s. Ausgaben.
extranei persone 208.
Extravagant. corp. iuris 1230.
exuvie 80, 861, 1223.
F.
fabri officium 862.
Fabrik 750, 767, 830, 858, 1133.
Fähre 1249.
familia 25, 76, 393, 559, 685, 1425,
1569.
famuli 83, 334.
Fasten 421. — Vgl. carnisprivium.
Fehde, guerra 745, 799, 1534, 1621.
Feier, besondere, 1586. — der h. drei
Könige 751. — des Frohnleichnam-
festes 1295. — Mar. Verkündigung
724. — der h. Scholastica 1616. —
der h. Thomas u. Antonius 1589. —
transfigurat. domini 475. — s. trini-
tatis 1640.
fertones 106, 113, 570, 673, 706, 724,
168, 852, 898, 1093, 1263, 1299, 1304,
1332, 1387, 1291s 1409, 1444, 1618,
1619, 1627, 1781.
Feuersbrunst 292, 492, 495, 505.
fimbrie, Franjen 1020
fimus, Mist 199.
Fischbünke 820, 1430.
Fische 634, 830.
Fischer 1304.
Fischerei 78, 80, 289, 307, 9360, 445,
487, 673, 706, 714, 714, 869, 976, 978,
1092, 1196, 1195, 1217, 1348, 1350,
1460, 1524, 1583, 1631, 1659. — Fisch-
bänke 820, 1430.
Flachs, linum 1299.
Fleisch, Fl. essen 81, 836, 1298, 1299.
— benedicere 410.
Fleischbank 1445.
Flussbett erweitern 502.
928
Flusslauf, Aenderung des 1474.
foligo id est wet 1409. — Vgi. Weizen.
Freigrafschaft 1408. — Vgl. cometia.
Freigüter 212.
Freikauf Gefangener 66.
Freilassung 6, 272, 802, 1391.
manumissio.
Friede 1585. — Gottes- 1050. — Königs-
1051, 1057. — Land- 926, 1367, 1899.
— Vgl. Aussühnung.
Friedensrichter 1867, 1414.
Fruchtlieferung 36, 484 passim.
frustum, Stück 897.
Fuhrleistung 1219. — Vgl. stenvore.
— Vgl.
&.
Gänse, auce 675, 1409.
Gäste "457.
garba avene, Garbe 1299.
Garten 84, 600, 641, 642, 686, 759, 760,
761, 797, 823, 894, 899, 937, 995, 1155,
Flusslauf — hovelen.
Gnadenjahr 955, 984, 512, 514, 1188,
534, 1585.
godink 820, 876. — Vgl. placitum.
gogravius 820, 468, 1332.
Gottesdienst, Aufheben des 266, 731, 798.
Gottesfriede 1050.
Grab des h. Godehard 751, 993.
mulus 1409.
Graben 7, 042, 766.
Grafschaft s. comicia.
gramen, Gras, Wiese, 1407.
grenarium, eicher, Scheune 818, 1015,
1298, ur
grangia, Mnchhof 25.
Grenzbeschreibung 655.
Grenzsteine 1394.
grovending 199, 1373. — Vgl. goding.
Tossjührigkeit, anni discretionis, legitimi
76, 92, 418, 701, 1084, 1154, 1308.
Gründung, Stiftung, von Altüren 20, 192,
892. — von Kapellen 890, 942, 1093,
1159, 1323, 1626, 1646. — von Vikarien
— tu-
1975, 1304, 1841, 1420, 1445, 1590,| 5. 153, 154, 155 944, 301, 655, 691
1671. — Vgl. Baum-, Obstg., pomerium. | 916. 1717. mo S
Gebüude, edificia 153, :|gwerra s. Fehde.
698, 700, 706, 768, 799, 818, 841, 1078,
1075, 1180. H
Gebetsbrüderschaft 50, 54, 137, 144, 150, .
158, 219, 233, 874, 412, 457, 467, 485, | Hüringe, allecia, alec, halec 421, 623,
498, 656, 733, 820, 886, 961, 1180, , 1992, 1454.
1272, 1319, 1388, 1418, 1467, 1574,
1587, 1588, 1597, ' 1690, 1679 a.
Geburt der Liten 1299.
Geburtsfehler 1110, 1456.
Gefangenschaft 66, 189, 851, 1425, 1569.
Geleit 1397, 1399.
Generalsynode 836, 985, 1410. — Vgl.
Synode.
Genugtuung 59.
Gericht 520. — iudex 1870. — assessor,
assidentes 500, 1870. — sententiam
querere, invenire 799. — in iudicio
proponere 62. — sententie diffinitive
Gerichtstag 1054. Vgl. placitum, goding,
grevendin
Gesang 1930.
Getreiderente, -abgabe 300, 1215, 1337,
1352, 1409, 1490, 1429, 1488, 1447,
1476, 1587, 1589, 1605, 1608, 1688,
1706, 1714.
Glocken, campana 25, 493. — Vgl.
Glockengiosser 1175.
Glöckner, campanarius 623, 702, 969,
1007, 1938, 1409, 1464, 1467.
Hallen 820, 989, 990.
Handschriften 446.
Hausgerüt des Bischofs 195.
hemptones, Himten 1638.
herbas benedicere 410.
Herberge 806, 1458.
hiemalis s. Winter.
Hörige s. litones.
Holzfällen 8.
Holgerschtigkeit, holtgravia 73, 805,
806, 1524.
Holzlieferung 1299.
Holznutzung, nuth, holtenut, usus oder
utilitas lignorum, silve 84, 184, 139,
172, 182, 183, 218, 236, 254, 888, 1319,
1497, 1499
homagium, omagium 444, 992, 1372. —
Vgl. Lehn.
homicidium s. Todtschlag.
homines 61, 74, 542, 594, 623.
Honig, mel 4984 (S. 297, 241, 250), 1298.
honor, Besitz 805, 806.
hospitalarius 9, 587, 1666.
hospitium &. Herberge.
hove 73, 840. — Vgl. mansus.
hovelen 693, 652, 1357.
Huderecht — Legate.
Huderecht 706, 1457.
humulus, Hopfen 421.
hypoteca 1515.
I.
iactus baliste ais Maass 160.
Jagd 1319.
Jahrgedüchtnis s. anniversar.
ahr und Tag, annus et dies, jar unde
tach 214, 309, 368.
imago 8. Godehardi 800. — s. Marie 81,
452, 1539.
or Gegensatz disbrigare 1415,
Imker, "putteolarins 860, 1279.
immun, Immunität 1082, 1068.
incendiarius 542.
incendium s. Brandstiftung.
Inclina domine aures tuas et exaudi me,
der fünfzehnte Sonntag nach Pfingsten
inclusi, Klausner 1406.
incorporatio s. Einverleibung.
indago s. Hagen.
indecimalis s. Zehnten.
inducie, Aufschub 480, 500, 1638.
Indulgenz s. Ablass.
Innung 952. — lapicidarum, carpentar.,
fabri 869. — der Knochenhauer 406.
— der Leineweber 952. — der Schuh-
macher 302. — der Wurstmacher 406.
inpendium, Kosten 1116.
inquilini, Hintersassen 1376.
Inter cunctos, Bulle 1462.
Interdikt 138, 672, 754, 840, 1082, 1065,
1068, 1496, 1601. — Verbot des 679.
investitura 1381, 1669. — feodalis 632.
— per pilleum 851.
iudex 721, 1204, 1870. — regis 884. —
delegatus 1695. — ordinarius 133.
iurisdictio als Bezirk 266.
iurnales 1147.
ius et consuetudo terre 718. — advo-
catie, Vogteirecht 71, 427, 668, 805,
806. — archidiaconi 46. — comecie
1091. — conferendi 155, 1642, 1643.
— decime 103. — infeudandi 379, —
hereditarium 681, 920. — ministeria-
lium 701. — presentandi 1200, 1212,
1380, 1381, 1642, 1643. — pignorati-
cium 681. — pudicicie, beddemund 18,
708, 1305. — sequele in litonibus 248.
— am Hausgerät des Bischofs 195. —
recognoscere 5. — Beraubung 11.
iustitia minuta 1368. — iusticie comple-
mentum 799.
Hildesh. UB. III.
929
K.
kalendarium 457, 1646.
kalixtia wohl caristia 81.
kamenata 818, 1332.
Kanonikat 1461. — rosignieren 242.
Kantorei im Moritzstift gegründet 347.
Kapelle von einer Kirche auf eine andere
übertragen 1028. — Gründung s. Grün-
dung.
Kaufhallen 820, 989, 990.
Keller, cellarius 549, 818, 1298.
Kirchengüter 524, 697, 777, 1515. — ab-
gabenfrei 1080, — Veräusserung 711,
1515. — wiederverschaffen 1108.
kerklen 73, egi. Altarlehn.
Kleidung s. Bekleidung.
Kleinvieh 1189.
Klage 1146.
Klagschrift, libellus 476, 480, 500, 1020.
Knochenhauer 406.
cocus s. Küche.
Königsfriede 1051, 1057. Vgl. Friede.
Kohlen 1919, 1238.
Kollationsrecht 155, 1642, 10643.
Konfirmation 891
Konzil vgl. Lyon, Mainz im Register.
coquina s. Küche.
kotere 1409.
kothworde 73.
Kranke, Krankenpflege, -haus 11, 230, 462,
518 556, 675, 624, 1140, 1177, 1360,
1407, 1556, 1560.
Kreuz 380, 461.
Kronleuchter 480, 1608.
krummepennig 484 (S. 940, 241).
Küche, coquina 484 (S. 988, 255), 623,
818, 1298. — Koch, cocus 830.
Kühe, vacce 484 (S. 330, 995, 941, 947,
250), 1457.
kuntschup 1031.
Kurie 81, 512, 648, 600, 658, 739, 799.
— Klaustral- 1575.
L.
lacticinium, Milchspeise 484 (S. 258).
Lümmer, agnus 484 (S. 248, 250), 1299.
Läuten 554, 1609, 1616. — Vgl. Glocken.
laicalem habitum assumere 181.
Lampe s. Beleuchtung.
Landding 1408.
Landfriede 926, 1867, 1399. — Vgl. Friede.
lapicide officium 869.
Lathufe s. mansus.
Lebensmittel 1230, 1558.
lectiones 421, 1230.
Legate 68, 411. — Vgl. Testamente.
59
930
Lehn, Belehnung 5, 9, 17, 34, 38, 47,
56, 72, 81, 97, 113, 115, 122, 141, 143,
154, 168, 185, 228, 230, 989, 291, 296,
364, 367, 373, 384, 390, 408, 47, 490,
441, 501, 615, 677, 590, 645, 652, 665,
6, 683, 700, 714, 717, 718, 787, 862,
895, 980, 992, 1014, 1015, 1017, 1021,
1098, 1199, 1987, 1265, 1300, 1349,
1352, 1441, 1449. 1489, 1483, 1489,
1577, 1584, 1607, 1694, 1649, 1657.
— zu Unrecht 590. — ius feodale,
emphiteonicum 379, 700. — investi-
tura feodalis 652. — Register 391. —
Reichslehn 42, 817, 329, 420. — ho-
velen 623, 659, 1857. — lenhove 484
(S. 227). — lenpenning 484 (S. 230,
236, 240, 241, 243, 245). — Vgl. homa-
gium
Leibzucht, lifgedingede 1119, 1178, 1275,
Leihe 808. — von Kirchen 1199.
Leihen von Geld 183.
Leineweber 952.
libellus s. Klagschrift.
linum, Flachs 1299.
litones, Hörige 6, 18, 22, 80, 127, 207,
209, 212, 214, 918, 221, 299, 248, 369,
484 (S. 998, 255), "506, 515, 569, 694,
623, 675, 708, 714, 780, 758, 755, 768,
194, 805, 806, 853, 935, 966, 968, 971,
1166, 1223, 1958, 1299, 1305, 1314,
1316, 1322, 1829, 1891, 1429, 1466,
1522, 1546, 1547, 1565, 1569, 1608,
1632, 1645, 1659, 1660, 1691, 1714,
1719, 1722, 1728. — in die Stadt ge-
zogen 1719. — Rekognition für Geburt
1299. — Heirat 18. — constitutio 1116.
— Recht 1895. — institutio «. desti-
tutio 80. — exuvie 80, 861, 1223. —
Freilassung 6, vgl. manumissio.
Tausch s. das. — Güter der 730, 1338,
1546, 1547; vgl. mansi liton.
littere Tefutatorie 1039.
lobium, Laube 244, 710.
locatio s. Pacht.
losetoch 1299.
Loskauf 205, 213.
lumen, luminaria s. Beleuchtung.
M.
Mahlzeiten 421.
Mahnung 906.
maldrate 573, 1013.
malus status terre 1407.
mancipium 857, 1127, 1201.
mandatum 623.
mansiuncula 818.
Lehn — Mühlen.
mansus, Hufe, meist zu 30 Morgen, z. B.
1116, 1224, 1232, aber auch zu 16 M.
700, zu 20 M. 1409, zu 22 M. 1852,
zu 26 M. 675, 710, 1714, zu 27 M.
1198, zu 40 M. 47, zu 42 M. 1429, zu
60 M. 47, 73. — litonici, Lathufen 90,
918, 424, 484 (S. 228), 736, 765, 805,
806, 858, 862, 883, 1236, 1321, 1409,
1434, 1458, 1522, "1546, 1547, 1565,
1603, 1697, 1714, 1715. — bodellicus
1321. decimales, indec. 81, 111,
203, 411; vgl. Zehnten. -— Vgl. hove.
mantellum, Mantel 799.
manualia 1230.
manumissio 862. — Vgi. Freilassung.
manutergium, Handtuch 1093.
marketgeve, marktgüngig 1985.
massa, Stück, Menge 421.
Mast, pastura 445, 1219.
matutine 1930.
Mauer von Holz 797. — Bau 817, 818.
mediator 960.
Meier, -rei s. villicatio.
meyerding, meygerdine 713, 1466.
meierhof 73.
meyerlen 484 (S. 229, 230, 282, 233).
Meineid 938.
memoria 44, 104, 248, 284, 288, 293,
826, 352, 361, 398, 417, 431, 474, 512,
514, 517, 656, 567, 598, 599, 609, 635,
800, 869, 878, 880, 894, 900, 969, 991,
995, 1047, 1119, 1181, 1151, 1230,
1248, 1292, 1299, 1306, 1393, 1417,
1454, 1487, 1539, 1580, 1587, 1589,
1600, 1640, 1646, 1656, 1668, 1672.
1675. — mensualis 809.
melen, Milbe, Wurm 79.
mende, Almende 654, 655, 727, 1091.
mensale, Tischtuch 1093.
Mergel 867.
Messen, 20, 68, 106, 128, 181, 192, 421,
498, 556, 603, 618, 693, 799, 871, 900,
1290, 1409, 1445, 1454, 1467, 1409,
1487. 1587, 1589, 1646, 1791.
Messwein s. Wein.
milicia secularis, Ritterstand 1300.
militaris 862.
Misshandlung 959.
Mitgift 399.
modiatio, Hülsenfrucht 1298.
modigilus, Mässchen 484 (S. 238).
modius advocatie 1714.
Mohn s. papaver.
moltkorn 1299.
Mord s. Todschlag.
Mühlen 20, 29, 62, 73, 81, 108, 131, 160,
258, 810, 841, yon 979, 890, 445,
471, 473, 489, 484 (S. 229, 232,
Münze — Postulation.
235, 940, 243, 254), 626, 546, 580, 584,
607, 628, 634, 651, 667, 727, 758, 818,
819, 849, 850, 861, 911, 919, 915, 945,
947, 975, 988, 989, 980, 1000, 1099,
1147,
1970,
1484,
1543,
1681, 1647, 1659, 1673, 1689,
1687. — Müller 484 (S. 232,
931
Osterkerze, columpna paschalis 523.
ova s. Eier.
oves s. Schafe.
P.
Pacht, Verpachtung, locatio, 51, 61, 222,
653, 593, 676, 788, 1098,
1198, 1915, 1849, 1415.
pagacio, Bezahlung 981.
palla, 4ltartuch 1230.
999), 947. — aureum molendinum 81. Pallast, bischöfl. 177, 680, 686, 752, 759,
— Walkmühle 488.
Münze 515, 623, 850.
Münzmeister 1005.
Münszvertrag 1288.
N.
Nachbarschaft, lästige 1360.
Nachlass 680.
Nachtwache 1664.
Namensänderung 81, 970, 1184.
Neubau 492, 495, 508,
Neuwahl 503.
Nichtigerklärung 1301.
Niessnutz 429, 571.
nona, None 877.
Hovale s. Rodung.
noverca, Stiefmutter 559.
novicius 1133.
nuth 888, egi. Holznutzung.
©.
obodientis, -tiarius 90, 201, 213, 224,
249, , 900, 887, 571, 603, 623, 732,
741, 745, 804, 805, 806, 807, 836, 845,
877, 1116, 1165, 1999, 1302, 1409,
1431, 1459, 1476, 1569, 1608, 1791.
Obstgarten, pomerium, pomerarium 623,
629, 718, 793, 1848. — Vgl. Garten.
obventiones 80, 618.
ochteme, ochtuma, decima minuta 100,
186, 208, 472, 1299, 1317, 1318, 1467.
Ofen, 'pirale 484 (S. 22 T).
Offenhaus 1265, 1425.
officiales 238, 848, 1183.
officiati 195, '848, 1230, 1258, 1298.
officium 494 (S. '93), 1999. — — obe-
dientia 1608. — Meieramt 887.
dapiferatus 515. — Vgl. Innung.
oleum sanctum 879.
Opferungen 49, 957, 1594. — Vgl. Al-
mosen
opilio, Hirt 484 (S. 229), 834, 1592, 1611.
Orden, exemte 303.
ordo magnus 1409.
omamenta s. Schmuck.
pallium 484 (S. 244).
pandatio, Pfändung 1183.
panis albus 1292, 1298, 1299, 1409, 1539.
— prebendalis 1100, 1999.
P P Mohn, Leinsamen 212, 484 (S.
623, 1804, 1409, 1579.
Mdb. liber 877.
Paramente s. Schmuck.
pastura, Mast 445, 1219.
Patronat, -tsrecht 211, 212, 277, 348,
849, 353, 379, 383, 387, 408, 410, 527,
536, 647, 591, 706, 709, 970, 1087,
1088, 1089, 1090, 1093, 1094; 1095,
1096, 1104, 1150, 1823, 1351, 1357,
1380, 1406, 1427, 1433, 1440, 1481,
1522, 1524, 1529, 1532, 1668, 1669.
pellicium, Pelz 142.
pelvis, Becken 1409.
pensio s. Zins.
peregrinatio s. Pilgerfahrt.
person, personatus, Würde 235, 1302,
petitio, Bede 1223, 1236, 1411, 1454,
1569.
Pfand, Verpfändung 17, 30, 94, 111, 850,
920, 1183, 1208, 1236, 1346, 1434,
1515, 1587. — pandatio 1188. — ins
pignoraticium 681.
Pferde 266, 484 (S. 932, 240, 242, 243),
1439, 1457, 1602.
Pilgerfahrt, peregrinatio 201, 474, 741.
pilleum, investire per 851. — resignatio
per 1308.
pirale, Ofen 484 (S. 227).
piscatura s. Fischerei.
piscina s. Teich.
pistor s. Bücker.
plaeitum 22, 252, 311, 321, 363, 455,
654, 776, 816, 1054, 1239, 1204, 1376,
1446, 1697, 1799, 1798. — Vgl. godink,
vogetdink.
plaghestech 7.
plaustrum 8, 484 passim, 494, 799.
pomerium, pomerarium s. Obstgarten.
porci s. Schweine.
Postulation 66.
b9*
932
Präbenden 25, 74, 80, 168, 285, 242,
255, 984, 800, 309, 355, 369, 494 (S.
238), 457, 609, 619, 628, 714, 741, 745,
165, 768, 798, '869, 920, 921, 998, 11929,
1133, 1140, 1145,
1932, 1245, 1275, 1299, 1409, 1410,
1429, 1461, 1534, 1580, 1616, 1714.
_ Verwaltung 714. — Güter 303. —
Kinderpr. 862. — für Gäste 457.
Prüsentierte, Ablehnen von 1212.
Präsentationsrecht s. ius.
Prüsenzgelder 1163.
precaria 1145, 1168.
precium servorum 81.
roch iU (S. 229).
digt 87
prelatura 519, 515.
preparamenta s. Schmuck.
Privileg 1025. — Bestätigung 372, 879.
procuratio 292, 892, 1292, 1734.
procurator 8, 721, 1571.
Profess 149, 379, 997.
provestding. 768, 1800.
Prozessionen 330, 402, 554, 589, 1133,
psalterium 493, 1454, 1539.
pudicicie ius s. ius u. beddemund.
pullus, junges Tier, bes. Huhn 118, 153,
2, 484 (S. 229, 250), 618, 628, 675,
836, 900, 998, 1018, 1299, 1904, 1409,
1609. — pulti, gemässtete 484 (S. 299).
putteclarius, Imker 860, 1279.
Q.
quadragesima 863.
quatertempere 1693.
Quelle 405, 604.
Quesumus domine, collecta 493.
Quittung 1005.
R.
Rangverhältnisse der Geistlichen 554.
Ratifikation 1096.
Raub s. Beraubung.
Recht s. ius.
refectorium 623, 729, 836, 877, 1246,
1586, 1609, 1616.
regestum, Registerband 754.
Reichslehn 42, 817, 829, 426.
reysa, Heerzug 65, 1425.
reysege have 1425.
Rekognition, notar. 95. — Gebühr 1299.
Reliquien 751, 800, 957.
Rente 48, 241, 570, 669, 673, 698, 722,
129, 737, 738, 882, 941, 996, 1998,
1933, 1938, 1940, 1390, 1411, 1430,
1437, 1488, 1445, 1669, 1687. — Vgl.
ins.
1149, 1163, 1930,
Prübenden — Schiedsrichter.
Residenzpflicht 74, 1298, 1302.
resignatio per pilleum 1808.
extenta 62. — Vgl. Verzicht.
Ritterstand, milicia secularis 1300.
Ritus 1841.
Rodung, novale 28, 80, 152, 207, 909,
210, 285, 239, 253, 805, 326, 327, 357,
379, 687, 708, 781, 1035, 1169, 1176,
1907, 1909, 1911, 1249, 1250, 1259,
1409, 1471, 1480, 1512, 1546, 1547,
1648, 1700, 1701. — Rodzehnten s.
Zehnten.
rogationes 484 (S. 227).
rogum, ESO" ana, Almosen 484 (S. 231,
. 236,
rosepsning 484 (S. 230, 232, 235
242, 244, 246, 248, 255).
Rückerstattung 770.
Rückerwerb v. Kirchengüitern 524.
Rückkauf 30, 81, 65, 186, 271, 557, 558,
581, 686, 697, "699, 700, 708, 730, 852,
857, 38, 980, 1029, 1112,
1132, 1152, 1157, 1173, 1908, 1216,
1217, 1219; 1232, 1936, 1996, 1312,
1319, 1434, 1693, 1714, 1735.
rustici 1299.
sacramentum s. Kid.
Sakramente, die h. 410, 1159, 1642, 1643.
sacrista 1447, 1589.
Saline 821, 333, 440, 669, 869, 1985a
(S. 818), 1307, 1834, 1415.
Salus populi, Messeanfang 150.
Salz 451, 869, 897, 1014, 1307.
Salzpfanne, sartago 434 (S. 259), 839
1334, 1415.
Sammler v. Geldern, falsche 888.
sanctuarium 1454.
Sanctus, Gesang 1589.
sanguis Christi 950.
sartago s. Salzpfanne.
sartatecta 25.
satellites 410.
Schadenersatz 397, 415, 476, 1128, 1466.
Schadloshaltung 76, 267.
Schafe, oves 484 (S. 248, 249, 250, 259,
958, 255), 1264, 1299.
Schafseuche 81.
Schaltjahr, annus bissextilis 800.
Schatz, scat, 484 passim, 862, 1298.
Schatzkammer, tresecamera 629, the-
saurus 1699, 1701.
Schenkenamt 510.
Scheune 488.
Schiedsrichter 75, 80, 465, 1278, 1691.
Schlösser — Siegelbeschreibungen.
Schlösser, Burgen, Festen 94, 487, 515,
658, 659, 777, 980, 1176, 1258, 1965,
1967, 1897, 1408, 1411, 1425, 1618,
1614, 1655, 1696. — Schlossplatz 590.
— borechsathe 487. — suburbium 94.
Schlüssel 1594.
Schmuck, ornamenta, preparamenta 25,
284. 50, 830, 858, 1145, 1230,
1281, 1278, 1410.
Schöffen, scabini 206.
scholarium episcopus 355, 506.
Schock, scok 1299.
schopa, Schoppen 1539.
Schoss, scot 948.
Schreiber des Domkapitels 1476.
Schüssel, seutella 708.
Schüisselträger 406.
Schuhe, calcei 484 (S. 235, 236, 241),
Schuhmacher 802.
Schulden, 16, 60, 65, 284, 300, 392, 503,
512, 614, 515, "559, 627, 675, 781, 898,
999, 1007, 1055, 1319, 1395, 1519,
1553, 1555, 1569, 1641.
Schule '869, 1930.
Schutz, Schutzbriefe 89, 379, 468, 504,
565, "344, 1111, 1135, 1188, 1707.
Schweine, porei 158, 484 (S. 240, 242,
243, 247, 251, 254, 258), 675, 1299,
1409. — porcelli 484 (S. 255). — co-
quinales 484 (S. 228). — Mast 445,
scutella, Schüssel 708.
sedelhof 383.
See, lacus 1656.
selemolder 484 (S. 227, 252, 253, 254).
semella, Semmel, s. simila.
sepes, Zaun 548, 1543.
sepultura s. Begrübnis.
sepum, Unschlitt 993.
sequele ius s. ius.
sequentia: Ave preclara 68, 1589. —
Celi enarrant 1454. — Verbum dei
deo natum 877.
servientes 244.
servitia 201, 855, 619, 623, 741, 755,
4, "805, 806, 1999, 1417, 1586,
1609, 1616. — coquinalia 603. —
magna 484 (S. 259), 1299.
Siechenhaus s. Kranke.
Siogel, gemeinsames 1255. — zweifarbiges
42. — sollen die Cisterzienserkonvente
nicht haben 1196.
Siegelbeschreibungen: Adensen, v. 1291,
1829. — Aschwin, vicedom. Goslar.
427. — Barfeld, v. 1236. — Barien-
rode, v. 609, 625, 834, 1638. — Barke-
velde, v. 812. — Berkenstein, v. 784.
933
— Bock 978, 1087, 1188, 1219. —
Bock v. Nordholz 854, — Bokel 1716.
— DBoldensel, v. 352. — Borsum, v.
538. — Bortfeld, v. 919, 1489, 1630.
— Burgdorf, 92. — Cramme, v.
928, 658, 708, 1448, 1542. — Crones-
ben 1223. — Dahlum, v. 692, 706,
1156, 1205, 1343, 1419. — Depenowe,
v. 275. — Dinklar, v. 1205. — Dor-
stadt, v. 1538, 1679. — Elze, v. 887.
— Escherde, v. 1507. — Freden, v.
1697. — Frenke, v. 1697. — Friese
1081. — Gadenstedt, v. 626, 1372. —
Gandersheim, v. 660, 1986, 1343. —
Geitelde, v. 1681. — Gladenbeck, Y.
577. — Gowisch, v. 1681. — Gustedt,
v. 420, 626, 1434, 1633, 1692. —
Hachem, v. 086, 819, 1352. — Hake
26, 681. — Harboldessen, v. 1820,
1080. — Harlingeberg, v. 12, 1527,
1539, 1681. — Harsleben, v. 1525. —
Hastenbeck, v. 1581. — Hedjershausen,
y. 851. — Heide, Paganus 1610. —
Hessen, nob. v. 1607. — Hohenbüchen,
v. 35. — Hoie, Hoge 772, 960. —
Holstein, Gr. v. 583. — Holte, v. 1412.
— Ibbenstede, v. 1659. — lohann,
Pfarrer in Lesse 1542. — Kemme, v.
98, — Kniestedt, v. 1354. — Konrad,
Marschall 773, 1128. — Laatzen, v.
1631. — Lebenstedt, v. 1188. — Len-
gede, v. 1692. — Loewe, v. 1552. —
Linde, v. 606, 1516. — Ludolf, Käm-
merer, 8. Tossem, v. — Lutter, v. 626,
1354. — Meienberg, v. 688, 1088, 1185.
— Meinersen, v. 87, 1356, 1538. —
Mulberg, v. 1240. — Oberg, v. 212,
487. — Ohsen, v. 887. — Osterode, v.
46. — Pil v. Himmelsthür 90. — Pis-
cing, de 314. Rasehorn 1286. —
Reutenberg, vy. 675. — Reden, v. 85,
1638. — Roden, v. 077. — Rössing,
v. 712. — Rostorf, v. 1538, — Salder,
v. 851, 1354. — Sambleben, v. 1255.
— Schadewald 697. — Schladen, Gr.
v. 571. — Schermbeck, v. 1588. —
Sehlde, v. 1696. — Sellenstedt, v. 1286,
1843. — Spiegelberg, Gr. v. 730. —
Stedere, v. 1919. — Steinberg, v. 948.
— Stemmen, v. 1466. — Stöckheim,
Stockem, v. 08, 282, 305, 1843, 1642.
— Struz v. Pfuhl 421. — Tossem, v .
98, 1188, 1356, 1524. — Uetze, v. 1387.
— Wallmoden, v. 626, 1549. — Walther,
Pfarrer in Stederdorf 279. — Warberg,
v. 1451. — Wehre, v. 883, 1576. — Wen-
den, v. 1682. — Werder, v. 861, 887.
— Wernigerode, Gr. v. 176. — Wohlden-
934
berg, Gr. v., de Insula 42, 313, 395,
417, 660. — Woltershusen, v
Wülfingen, v. 660, 729.
silentium imponere 604.
simile, simule, semella, Semmel 623, 1298,
synodus 299, 538, 877, 1487, 1612, 1643.
— synodalia 292, 87, 1093, 1618,
1619, 71649, 1643, 1781. — Vgl. General-
Sy noden.
sotularia, Schlafschuhe 1299.
spenda, Almosen 556.
spensa, Bettstuhl 623.
Stadtrecht 545.
Stand, geistl, vertauscht mit Ritterstand
1300.
statio 411, 782.
Steingrube 260.
stenvore 484 (S. 250 ft) — Vgl. Fuhr-
leistung.
Stiftung s. Gründung.
stopa vini 1842, 1539.
stoveke 950.
Strafe 958. — zahlen 1429.
stramen, Stroh, Streu 799.
Strasse geradelegen 585.
Streit, Entscheidung, Beilegung v. 16,
33, 61, 85, 103, 107, 129, 135, 161,
203, 410, 493, 516, 521, 539, 558, 604,
648, 657, 658, 674, 711, 791, 743, 744,
778, 783, 786, 790, 791, 795, 799, 815,
6, 867, 884, 916, 957, 937,
1075, 1089, 1105, 1108, 1213,
1324. 1339, 1344, 1376, 1380,
1886, 1890, 1571, 1691, 1695,
1723, 1729, 1782.
structura s. Bauamt.
studium 201, 741, 826, 1138. — Studenten
1138, 1930.
stupa s. Badestube.
subadvocatus 569. — Vgl. advocatus.
Subjektionsverhültnis 33.
suburbium 94
succentor 330.
Sühne 1064. — Vgl. Vergleich, Vertrag.
suspensio ab officio 266. — divinorum
266. — Vgl. cessatio.
T.
Tafelgüter 94, 308, 360, 515, 627, 718,
755, 772, 1817.
talenta 80 — 60 marce 81.
tallia 1569.
tapetarius, Teppichmacher 484 (S. 257,
258), 1601.
Tausch von Land, Gütern 81, 176, 196,
209, 210, 280, 291, 328, 874, 431, 522,
silentium — vasalli.
574, 577, 599, 695, 629, 652, 669, 704,
727, 772, 773, 816, 848, 1011,
1016, 1047, 1076, 1
— Land gegen Vieh 91.
sterialen 182. — Patronatsrechte 1380.
— geistl gegen Ritterstand 1300. —
Höriger 18, 197, 569, 702, 1197, 1201,
1958, 1660, 1722. — Zehnten 120. —
Vgl. Ersatz.
Teich, piscina 1477, 1527, 1539, 1609.
Teilung v. Gütern 814.
Testament, -tarii 68, 106, 246, 249, 411,
512, 515, 732, 767, 890, 993, 1155,
1158, 1190, 1238, 1309, 1810, 1331,
1348, 1386, 1411, 1454, 1476, 1536.
— Vgl. Legate.
testudo 939.
Teuerung 898, (81 kalixtia?).
theatrum, Gildehaus 484 (S. 245).
theloneum s. Zoll.
thesaurus, Schatzkammer 1699, 1701.
tyde 484 (S. 232, 248).
tydpenning 484 (S. 230, 234, 235, 240).
Todesfall, Schenkung auf 1502.
Totenbuch 1167.
Totschlag, homicidium 181, 1569.
Torweg 1407.
Transsumierung 561, 1167, 1541, 1598.
tresecamera, Schatzkammer 629.
tricesime 493, 1025.
triturare, dr eschen, triturator 98, 484 (S.
231, 297 ff., 246, 247).
tumulus s. Grab.
tunica 1059.
U.
Ueberschwemmung 1575.
unbesprokene lude 1899.
unctia, Ackermaes 768.
Uneheliche 1383.
Unteilbarkeit 1129, 1198, 1232, 1314.
Unterstützung 299.
urbar machen s. Rodung.
Urteil 790, 1081.
usura, Zinsen 836.
usus, utilitas lignorum, silve s. Holz-
nutzung.
utelegede dach, anberaumter Tag 604.
V.
vallatus, umgittert 1420.
vasalli 66, 604, 992, 1607.
vectura — Weihen.
vectura, Fuhre 987, 1210.
Verüusserung 777, 1098.
Verbum dei deo natum, sequentia 877.
Vergleich, Vertrag 7, 22, 274, 1015,
12 1603, 1605, 1647, 1648, 1655,
1662.
Vergünstigung 139.
Verheiratete, coniugati 543.
Verjährung 604.
Verpflegung 392, 457.
Verschluss u. Verteilung derSchltissel 1594.
Verweigerung Prüsentierter 1212.
Verzicht, Resignation 7, 138, 140, 179,
198, 959, 334, 395, 397, 419, 495, 432,
454, 455, 479. 589, 601, 608, 610, 612,
615, 620, 648, 676, 692, 695, 712, 718,
716, 728, 734, 740, 756, 758, 764, 765,
768, 769, 775, 792, 797, 810, 811, 812,
821, 824, 827, 828, 833, 859, 861,
8628, 868, 866, 871, 885, 896, 901,
e. 915, 924, 948, 915, 946, 974,
798, 1023, 1063, 1078, 1089,
1 1708,
1719, 1799, 1724. — per ' pilleum 1308.
vestitura s. Bia d
vicedominus 427.
victualia s. Lebensmittel.
Vidimus, Vidimierung 376, 416, 754, 842,
1022, 1264, 1617.
viduarius 1999. Ob richtig?
Vieh gegen Land vertauscht 21.
Vikariengründung s. Gründung.
villam arabilem reddere 1447.
villani 655.
villicus, villicatio 22, 24, 61, 80, 99, 111,
153, 168, 187, 205, 213, 299, 316, 324,
369, 494, 481 (S. 996, '997, 228, 230,
281, 232, 238, 242, 245, 247, 248, 249,
250. 251, 252, 254, ' 955, 957), 549, 594.
618, 619, 628, 637, 675, 676, 681, 685,
702, 714, 768, T, 798, 799, 811, 849.
852, 862, 920, 991, 971, 1005, 1100,
1189, 1919, 1293, 1294, 1298, 1999,
1309, 1305, 1316, 1349, 1409, 1411,
1446, 1531, 1536, 1604, 1680, 1677,
1686, 1687, 1690, 1799. 1794. — Ver-
waltung 80, 168. — curia villicalis
1677. — officium 887, officialis 971.
— Abmeierung 675. — Vgl. meyerdinc,
-hof, -len.
935
vinalis 484 (S. 230, 231, 235 ff., 242, 248,
245, 246, 247, 248, 949, 950, 953, 237,
258). — 'divinales 484 (S. 235 ff ). —
Vgl. Wein.
Visitation 877, 1159, 1734.
vitalicum, Wittumsgelder 818.
vitricus, Stiefeater 1552.
Vogelfang 445.
vogetine 1722. — Vgl. placitum.
vogetman 998.
Vogt, Vogtei s. advocat.
Vogtschatz 1714, 1723.
Volljährigkeit s. Grossj.
Vollmacht 205, 479.
Vormund, tutor 1630.
Vornamen, zwei für eino Person 841.
Vorkaufsrecht 693, 1264, 1617.
vorwark,- werc 73, 1409. — Vgl. allodium.
vorat, Wald 953.
vorstmestere 1344.
vox in capitulo 1133.
084, vreteschelling 1370.
W.
Wachs, Wachszins 121, 388, 623, 820,
940, 1299, 1342.
Wachtdienst 1868. — Wächter 1627.
Wührschaft s. warandia.
wagenpenninge 484 (S. 232, 233, 234).
Wahl 3, 938.
Wahlkapitulation 515.
Wald 8, 81, 123, 134, 193, 235, 236,
253, 357, 609, 617, 727, 771, 782, 867,
888, 953, 954, 1109, 1143, 1195, 1249,
1261, 1269, 1319, 1344, 1376, 1414,
1479, 1485, 1604, 1668, 1678, 1682,
1700, 1701, 1711. — vorst 953.
vorstmestere 1344.
Walkmühle 488. — Vgl. Mühlen.
warandia, warandus, warandare 2, 25,
189, 219, 214, 318, 863, 424, 444, 487,
538, 620, 652, 716, 718, 736, 746, 785,
798, 833, 851, 869, 897, 960, 1099,
1261, 1376, 1406, 1473, 1485, 1590,
1523, 1539, 1546, 1550, 1576, 1595,
1665, 1709, 1712. — Vgl. Bürgen.
wede s. Weizen.
wedepenninge 484 (S. 229, 230, 231, 234,
235, 240, 242, 248, 245, 046, 941, 053).
Wege 548, 1078. — Besserung 1835,
1968. — Benutzung 93.
Weide u. Hude 44, 706, 1047, 1139. —
Recht 706, 1457. — Geld, pastoralis
marca 1368.
Weihen, geistl. 1110.
936
Wein 484 (S. 227, 229, 248, 253), 836,
950, 957, 995, 1230, 1233, 1298, 1299.
— stopa vini 1949, 1539, — Vgl. vinalis,
Weistum 799.
Weizen, wet, wede, foligo 484 (S. 298,
232, 248, 249, 250) 708, 1409. —
siccus wo 484 (S. 228, 232, 238,
werstat, Abendmahl 623.
Widerruf 618, 730, 763, 804.
Wiederkauf s. Rückkauf.
wielerverschaften entfremdeter Güter
Wiese, pratum 180, 187, 508, 720, 746,
814, 819, 889, 950, 1114, 1115, 1195,
1949, 1409, 1455, 1457.
Wintersaat, -frucht 484 (S. 228), 633
Wüstung 1636.
Wurstmacher 406.
Zaun 548, 1543.
Zehnten, 10, 12, 19, 80, 31, 40, 62, 65,
68, 75, 78, 81, 91, 92, 94, 95, 98, 100,
103, 106, 109, 116, 190, 141, 147, 148,
153, 161, 162, 165, 169, 170, 171, 188,
203, 205, 218, 215, 225, 226, 230, 234,
935, 961, 270, 276, 279, 282, 286, 987,
994. 804, 805, 819, 326, 336, 338, 344,
845, 348, 850, 851, 856, 869, 363, 364,
365, 366, 377, 379, 897, 415, 416, 421,
498, 436, 450, 451, 458, 461, 466, 470,
479, 474, 481, 484 (S. 256), 486, 489,
491, 507, 509, 580, 587, 569, 561, 569,
572, 576, 579, 596, 597, 598, 604, 606,
624, 627, 698, 635, 644, 659, 671, 675,
680, 689, 690, 696, 697, 706, 707, 714,
717, 719, 721, 725, 726, 742, 756, 151,
762, 784, 801, 814, 819, 893, 895, 897,
898, 834, 889, 843, 847, 855, 859, 861,
862, 897, 911, 912, 917, 918, 921, 951,
954, 956, 982, 986, 987, 988, 993, 994,
3 3 L] 3 3
1056, 1076, 1079, 1086,
1100, 1103, 1194 1140,
1152, 1172, 1178, 1179, 1180, 1184,
Wein — Zurückerstattung.
, 1 , 1 , 1 ?
1688, 1692, 1709, 1711, Nacha.
S. 817. — novalis 253, 378, 374, 984,
1217, 1546, 1547. — minuta vgl. och-
teme. — jus decime 103.
Zeugen, auffallende Anführung der 1007.
Zins, Rente, census, pensio 94, 51, 81,
84, 90, 98, 104, 113, 129, 186, 219,
214. 218, 241, 248, 262, 292. 318, 324,
361, 876, 455, 484 (S. 232), 517, 523,
549. 587, 619, 623, 625, 626, 628, 630,
635, 639, 646, 647, 657, 660, 615, 685,
700, 708, 787, 805, 810, 815, 820, 846,
859, 853, 869, 882, 884, 887, 900, 906,
947, 948, 971, 998, 1093, 1028, 1
1099, 1199, 1136, 1187, 1194, 1
1
1784. — rückständiger 1560, 1570. —
Vgl. Wachszins.
Zinsen, usure 836.
Zinsgüter 935.
Zinsregister 484.
Zitierung 464, 721.
Zöllner, theolenarius, thelonearius 212,
215, 282, 283, 334, 704, 764, 765.
Zoll, thelonium. 945, 484 (S. 237), 515,
1897, 1399.
Zuflucht 1048.
Zufuhr, vectura 987, 1210.
Zurückerstattung 770.
Beschreibung
der
beigegebenen Siegelabbildungen.
1. Erwählter Otto, Herzog von Braunschweig, nur an dieser
Urk. des Jahres 1264 nachweisbar. Ganze stehende Figur mit der
Alba und dem Manipulum, mit der Linken Buch vor der Brust
haltend, die Rechte (wohl segnend) erhoben.
(T S.) OTTONIS - ELECT(I - HJILDENSEM(ENSIS).
Kreuzstift Nr. 123.
2. Erwählter Otto (1265—74), stehend in ganzer Figur in
einer Nische, über der sich ein Bauwerk erhebt, vor der Brust mit
beiden Händen Buch haltend.
SIGILLV - OTTONIS . DEI : GRA - HILDESEMESIS - ELECTI.
Mar. Magdal. Nr. 77.
8. Bischof Otto (1274—79), sitzend im Ornate mit Inful
auf dem Haupte, in der Rechten den nach aussen gekriimmten
Bischofsstab, in der Linken ein geöffnetes Buch haltend, auf dem
zu lesen:
P V
A Ö
X B’
+ S. OTTONIS : DEI: GRA : EPI : HILDENSEMENSI - S.
Michaeliskl. Nr. 70a.
4. Bischof Siegfried von Querfurth (1279—1310). Der
Bischof sitzend im Ornate, in der Linken den senkrechten, nach
aussen gekriimmien Bischofsstab, in der Rechten ein geöffnetes, mit
Schliessen versehenes Buch haltend.
T S. SIFRIDI : DEI: GRA : EPI : HILDENSEMENSIS.!)
Domstift Hildesheim Nr. 276.
!) EM in Ligatur.
938
5. Dompropst Volquzn von Schwalenberg (1274—76). In
einer Nische knieend der Dompropst, die Hände zum Gebet erhebend.
Darüber die Himmelskönigin in halber Figur, in der Linken einen
Apfel haltend, in der Rechten das Lalienszepter, auf dem rechten
Arm das Christuskind, das die Rechte den Propst segnend erhebt und
mit der Linken die Mutter unter das Kinn füsst. Rechts daneben
eine Blütenstaude.
* * S' - VOLQUINI - PPOI - MAIOR(IS)!) - I - HILDENSEM.
Michaeliskl. 70a.
6. Dompropst Johann von Schildesche (1277—90). Der
Dompropst in halber Figur die Hände zum Gebet erhebend. Darüber
gothisches Bauwerk, auf welchem Maria mit dem Christuskinde in
halber Figur zwischen zwei Türmen, diese überragend.
+ S’. IOHIS - PPTI - MAIORIS!) - ECCE - HILDNSEM.
Lamspringe 43.
7. Dompropst Gebhard von Querfurth (12990—1301) stehend
in ganzer Figur unter einem Bauwerk, die Rechte erhoben, im der
Linken ein Buch haltend.
S. GEVEHARDI (PP)OI M(AIOR)JIS I. HILDENSE.?)
Escherde 78a.
8. Dompropst Arnold von Warberg (1303—04). Das Siegel
ist genau dasselbe wie unten Nr. 12, das Siegel des Domdechanten
Arnold von Warberg. Es lässt deutlich erkennen, dass das Stück des
Stempels mit den Buchstaben DECAN herausgenommen und durch
ein Stück mit den übrigens viel grösseren und höheren Buchstaben
PPOI ersetzt worden 1st; das Schluss-I des Wortes DECANI, an der
rechten Seite der Figur, wurde getilgt, wie noch der weite Abstand
des H beweist.
S. ARNOLDI - PPOI (HIL)DENSEMEN.
Johannisstift Nr. 39.
9. Dompropst Konrad von Valkenstein (1305—10). Unter
einer Nische, an deren Säulen unten je ein auswärts gekehrter Löwe
liegt, der Dompropst stehend in ganzer Figur, vor ıhm zu seinen
I) OR in Ligatur. ?°) In Ligatur AR und DE.
939
Füssen der Schild mit dem Familienwappen (gespalten, rechts halber
Adler, links zwei Querbalken).
S. CONRADI PPI!) MAIORIS I HILDS.
Godehardikl. Nr. 52.
10. Domdechant Johann von Schildesche (1260—76).
Lamm mit Fahne, dessen Stange in einem Kreuz endet, von drei
Sternen begleitet.
+ SIGILLV IOHIS DECANI - HILDN ECCLIE.
Domstift Hildesheim Nr. 245.
14. Domdechant Lippold (1277— 81). Das Siegel geteilt.
In der kleineren unteren Hälfte der Domdechant im Ornate des
Messe lesenden Priesters knieend vor dem Altare, den Kelch empor-
hebend, darüber Christus in der Glorie, wie er die Dompatronin
Maria krönt.
T S. LIPPOLDI: DEI: GRA: DECANI: SCE: MARIE I: HILDENS :
Johannisstift Nr. 28.
12. Domdechant Arnold von Warberg (1282—1303). Auf
verziertem Grunde der Dechant stehend in ganzer Figur, in der
Rechten Palmzweig, in der Linken Buch vor der Brust haltend.
-S ARNOLDI : DECANI : HILDENSEMEN -
Moritzstift Nr. 70.
13. Domdechant Heinrich von Wohldenberg (1303—10).
Rundes Siegel. In der Mitte, umgeben von einem Kranz von Engels-
köpfchen, die Himmelskönigin in halber Figur, auf dem linken Arm
den Christusknaben, mit der Rechten dessen linke Hand fussend.
1 S HENRICI DECANI ECCE HILDENS-:.
Domstift Hildesheim Nr. 413.
14. Domkantor Johann von Medem (1278—86). Ganze
stehende Figur, vor der Brust mit beiden Händen ein Buch haltend.
(S - IOHIS - DE - MEDHEM ....?) IN - HILDE(NSEM).
Johannisstift Nr. 28.
1) PP in Ligatur. 3) Der Raum dürfte wohl nur für CAN. reichen, sodass
auch dieser als Domkantor noch sein Domherrnsiegel gebraucht hat.
940
15. Domkantor Bruno (1288—90). Der Domkantor knieend
nach links, die Hände zum (Gebet erhebend, unter einer Nische, die
von zwei spitzen Türmen beseilel ıst. Zwischen den Türmen, diese
überragend, die h. Maria in halben Figur mit dem Christusknaben
auf dem linken Arm.
TS - BRVNONIS CAN!) ECCLIE : HILDEN.
Johannisstift Nr. 36.
16. Domkantor Bernhard von Meinersen (1291—1309).
Die h. Jungfrau mit dem Christuskinde auf dem Schosse in einer
gothtschen Nische sitzend, darunter Schild mit dem Familienwappen
des Besitzers. ?)
S. BERNARDI - DE MEYNERSVM.
Domstift Nr. 355.
17. Domkellner Johann (1988—98). Unter Vierpass der
knieende und die Hände zum Gebet erhebende Johann, darüber in
drei Nischen neben einander drei Bischöfe im Ornate, die jedenfalls
als die drei Nebenpatrone der Hildesheimer Kirche, St. Epiphanius,
St. Godehard und St. Bernward aufzufassen sind, über diesen zwischen
zweı Türmen die Jungfrau mit dem Christusknaben.
S. IOHIS CELLARA(BR)I E(CLE) HILDENSEM.
Domstift Hildesheim Nr. 303.
18. Derselbe zugleich als Propst von Oelsburg (1298). Unter
gothischem Spitzbogen Johann stehend, vor der Brust ein Buch haltend,
darüber in der Mitte Maria mit dem Christusknaben als Patronin
des Domes, zu beiden Seiten wohl die Patrone des Klosters Oelsburg.*)
S : IOHIS : PPTI ECCE : I OLSBG ET CELL’ARI : HILDEN.
Moriizstift Nr. 67.
19. Domkellner Otto Graf von Wohldenberg (1299—1303),
siegelt mit demselben Siegel wie als Domherr. Unter einer Nische,
über der sich ein Bauwerk erhebt, die gekrönte Mutter Gottes, die
auf dem linken Arm den Christusknaben, in der Rechten einen Lalten-
I) Es bleibt allerdings zweifelhaft, ob cantoris oder canonici aufzulöson ist.
In letzterem Falle würde Bruno als Kantor dasselbe Siegel gebraucht haben wie
als Domherr. 2) Er behält als Domkantor das Siegel bei, dessen er sich als
Domherr bediente. — 9) Als solche ist nur nachweisbar die h. Cäcilie, vgl. Braun-
schweig. Anzeigen 1747 Sp. 1523.
941
zweig trägt, rechts zu ihren Füssen der betende und knieende Dom-
herr, mit dem | Unterkórper in den Umschriftrand hineinreichend.
Rechts von der Mutter Gottes Schild mit dem Wappen der Grafen
von Wohldenberg (linksschräger Turnierkragen), links von ihr das
Wappen der Grafen von Liichow (drei Reihen Rauten), denen die
Mutter des Domkellners angehórte.!)
S'. OTTONIS DE WOLDEB’ CNOI HILDES:.
Kl. Weddingen Nr. 5.
20. Domscholaster Hozer von Hohenbiüchen (1264—82). Auf
einem Sessel sitzend die h. Jungfrau mit dem Christusknaben auf
dem Schosse.
+ S. HOIERI SCOLAST. HILDENSEMS.
Maria-Magdal.-Kl. Nr. 97.
21. Domscholaster Bernhard von Dorstadt (1982—1309).
Stadttor mit drei Türmen, auf deren mittleren und höchsten eine
Taube sitet, die einen Oelzweig im Schnabel hält. Darunter das
Familienwappen der von Dorstadt.?)
1 S8 BERNARDI - SCOLASTICI - HILD’S’.
Escherde Nr. 83.
22. Domherr Friedrich von Adensen (1988—1310). Unter
Kleeblattbogen knieend der Domherr, der seinen Schild mit dem
Familienwappen (Sparren) vor sich hält, darüber krönt Christus die
h. Maria, indem er mit der segnend erhobenen Rechten ihr die Würde
einer Himmelskönigın verleiht, während ein aus den Wolken hervor-
schwebender Engel ihr die Krone aufselzt. Links, rechts und in der
Mitte der Beiden je ein Stern, zu beiden Seiten des Kleeblattbogens
je eine Rose.
S . FREDERICI - DE - ADENOYS CNOI - HILD.
Domstift Hildesheim Nr. 385.
28. Domherr Bernhard von Dorstadt (1960—81). Ein
Stadttor mit drei Türmen, auf dem mittelsten und höchsten Turme
eine Taube mit einem Palmzweig im Schnabel. Vgl. Nr. 21.
Ts. B. D. DORSTAT : CAN : HILDESEM.
Johannisstift 36.
It) Vgl. Bode, UB. II, S. 692 zu Nr. 49. 3) Er brauchte als Domscholaster
zunüchst noch sein Domherrnsiegel (vgl. Nr. 23), z. B. noch 1288 an der Urk.
Johannisstift Nr. 36.
942
24. Domherr Ernst von Hagen, de Indagine, Archidiakon
in Detfurth und Alfeld (1296—1308). Zwischen den Türmen eines
architektonischen Aufbaues die h. Jungfrau in halber Gestalt mit
dem Christusknaben, darunter knieend der Domherr, vor ihm stehend
der Familienschild, der drei Sparren zeigt.
S - ERNES(TI) CA(NO)JI - HILDENSEM(ENSIS).
Marienrode Nr. 129.
25. Domherr Johann von Rhoden, auch Pfarrer der Andreas-
kirche (1989—1304). Unten knieend und die Hände zum Gebet er-
hebend der Domherr, dariiber die drei Patrone der Domkirche, st. Eps-
phanius, st. Godehard und st. Bernward, über diesen Maria mit dem
Christusknaben als Hauptpatronin. |
S. IOHIS D’ RODENE CAN ECLE HILDEN.
Kl. Escherde Nr. 83.
26. Domherr Johann von Rhoden (1989—1304). Dieselbe
Darstellung in anderer Weise.!)
S. IOHIS DE ROD(EN CAN E)C(LE) HILDEN.
Wolfenbüttel, Kl. Steterburg Nr. 23.
27. Domherr Jordan (1275). Maria mit dem Christusknaben
auf dem Schosse.
S. IORDANIS : CAN : HILDEM.
Domstift Hildesheim Nr. 245.
28. Domherr Ludolf von Wenden (1304—09), auch Kano-
niker des Blasiusstiftes zu Braunschweig. Das. Siegel fast in. der
Mitte durch einen Stab geteilt, an dem mittelst einer Schleife das
Familienwappen des Besitzers hängt. In der oberen Hälfte der
Bischof Blasius in halber Figur mit dem Bischofsstab in der Rechten,
mit der Linken vor der Brust ein Buch haltend. Zu seiner linken
Seite parallel mit der Umschrift: BLASIVS.!)
S. LVDOLFI DE WENDEN CAN'- S. BLA - IN - (BR).
Wolfenbüttel, Riddagshausen , Nr. 446.
29. Domherr Siegfried (von Blankenburg? 1295). Das
Siegel ist geteilt, in dem oberen Teile in je einer Nische drei Bischöfe
I) Die Photographie nach einem von Herrn Archivrat Dr. Zimmermann in
Wolfenbüttel hergestellten Gypsabguss.
943
knieend mit Stab, darüber in eimer Nische die h. Jungfrau mit dem
Christusknaben. In der unteren Hälfte Hirschstange, jedenfalls das
Wappenbild der Familie des Domherrn, darunter der betende Dom-
herr. Unter der Hirschstange stehen noch einige Buchstaben, von
denen sich noch BV oder RV erkennen lassen.
S'. (SIFRIDI : C)ANI : E(CCLIE) HILDENSEMEN.
Godehardikl. Nr. 43.
30. Domherr Lippold vom Stöckheim (1289—1308). Auf
vexziertem Grunde der Domherr in ganzer Figur, vor der Brust mit
beiden Händen ein Buch haltend.
+ S. LIPPOLDI DE STOCHEM CNOI HILD'.
Lamspringe Nr. 95.
81. Domherr Konrad von Valkenstein (1291—1304). Das
Siegel fast in der Mitte geteilt. Im oberen, grösseren Teile die Gottes-
mutter sitzend mit dem Christusknaben auf dem Schosse, vor ihnen
knieend der Domherr. Im unteren Teile das Famtlienwappen, der
Schild gespalten, rechts halber Adler, links fünfmal geteilt.
T S. ORADI - DE - VALHEN -: CAN. HILDEN.
Domstift Nr. 335.
82. Domherr Hermann von Warberg (1303—09). Dieser
siegelt mit seinem Familienwappen, das einen Baumstumpf mit zwei
Lindenblättern zeigt.
1 S HERMANI D' WER(BERC)H CAN HILDEN.
Domstift Hildesheim Nr. 413.
88. Domherr Heinrich von Wohldenberg (1964—1304). Es
gab zwei Domherrn dieses Namens zu derselben Zeit, die nicht aus-
einander gehalten werden können. Das vorliegende Siegel zeigt eins
der Wohldenberger Wappen, den geschlossenen Helm mit offenem Fluge,
zwischen dem ein Stern. Unter dem Helm der Kopf des Domherrn.
t S. HEINRICI DE!) WOLDE!(NBERGE) CAN - HILDENS'.
Lamspringe Nr. 49.
84. Domherr Ludolf von Wohldenberg (1296—1309). In
einer Nische stehend in ganzer Figur die h. Jungfrau, auf dem linken
1) DE in Ligatur.
944
Arm den Christusknaben, in der Rechten Lilienstengel haltend. Rechts
neben ıhr knicend der Domherr. Zu beiden Seiten dieser Gruppe
Schilde, auf denen die Mauern der Nische ruhen, und zwar rechts
Schild mit dem linksschrägen Turnierkragen der Grafen von Wohlden-
berg, links Schild mit den drei Rosen (2:1) der Grafen von Haller-
mund, wahrscheinlich nach der Mutter des Domherrn.
S. LVDOLFI - DE WOLDEND'.!) CNI - HILDENS'.
Domstift Nr. 399.
35.*) Dechant Ludolf des Andreasstiftes (1304 —09).
Zwischen zwei Türmen der h. Andreas, in der Linken ein Kreuz
tragend, die Rechte vor der Brust haltend, darunter vermutlich das
Familienwappen des Besitzers, das Blumen zeigt.
(S.) LVD(OLFI) DECANI SCI ANDREE . I - HIL(D).
Godehardikl. 56.
86. Propst Hermann des Bartholomäistiftes (1280—91).
In ganzer Figur der h. Petrus,?) ın der Rechten einen Schlüssel
haltend, vor ihm knieend der Propst.
S . HERMANI - PPI - (ECCLJIE - IN - SV(L)TA.
Bartholomäistift Nr. 12.
37. Propst Bertold des Bartholomäistiftes (1305—09).
Der Propst stehend in ganzer Figur, mit beiden Händen vor der
Brust ein Buch haltend.
S. BERTOLDI PPOI DE SULTA.
Bartholomäistift Nr. 20.
38. Propst Dietrich von Adensen des Kreuestiftes
(1270— 84). Christus am Kreuze, rechts neben ihm knieend der
Propst.
S’. THIDERICI - PPOI ECCLIE SCE C(R)VCIS . I HILDE.
Marienrode Nr. 48.
*) Durch ein Versehen ist dieses Siegel auf Tafel VIII unter Nr. 53 ab-
gebildet und fallt in der Zählung auf der Tafel hier aus.
1) So! 3) Da dieser zum Bartholomäistift nicht in Beziehung steht, so ist
vielleicht eine private Derotion zu dem etwa vom Besitzer besonders verehrten
Heiligen Anlass zum Siegelbild gewesen (Bertram).
945
89. Propst Gebhard von Querfurth des Kreuzstiftes
(1284—99). Das Kreuz auf Dreipass, oberhalb des Querbalkens
Links die Sonne, rechts der Mond, unterhalb links steht die h. Jung-
frau mit dem Christusknaben, rechts kmiet der Propst.
(t S) - GEVEHARDI - PPOI!) - SCE-: CRVCIS - IN HILDENSEM.
Kreuzstift Nr. 189.
40. Prior der Dominikaner in Hildesheim (1293). Unter
Rundbogen drei betende Personen, darüber knieend der betende h.
Dominicus, umgeben von Kleeblättern.
+ S. PRIORI(S F)RATRV PDICATOR ........
Stadt Goslar Nr. 54 im Stadtarchiv zu Goslar.
41. Abt Dietrich des Godehardiklosters (1966—89) in
ganzer Figur sitzend, in der Rechten den Stab, in der Linken auf-
geschlagenes Buch haltend.
T SIGILLVM- TIDERICI?) - ABBIS- SCI- GODEHARDI HILDEN:
Michaeliskl. 70a.
42. Abt Hildebrand des Godehardiklosters (1995—1309),
sitzend in ganzer Figur, ın der Linken ein Buch, ın der Rechten
den Stab haltend.
T S. HILDEBRANDI?) ABBIS S GODEHARDI . I HILDEN.®)
Godehardikl. Nr. 49.
48. Abt Ernst des Michaelisklosters (1260—97). Der
Abt sitzend im Ornate, in der Rechten den Stab, in der Linken vor
der Brust ein Buch haltend.*)
+ S’. ERNESTI ABB’IS S MICHAELIS : I - HILDE.
Michaeliskl. Nr. 93.
44. Heinrich von Wendhausen, Abt des Michaelisklosters
(1998 — 1331). Sitzend im Ornate, in der Rechten den Stab, mit
der Linken ein Buch vor der Brust haltend.
+ S. HENRICI - ABBIS - S - MICHAELIS : 1 - HILDESE.
Michaeliskl. 108.
A —PÓ—
) PP in Ligatur. ?) ER in Ligatur. ®) DE in Ligatur. *) Abt Ernst
ist 1256—97 nachweisbar. Ein anderes Siegel des Abtes von 1260 wird Band II
Tafel VI Nr. 29 gegeben. Wegen der verschiedenen Siegel und bei der langen
Regierungszeit kann man wohl zwei Äbte dieses Namens annehmen, die zeitlich
nicht zu trennen sind.
Hildesh. UB. III. 60
946
45. Konvent der Minoriten. Unter einem architektonisches
Aufbau die halbe Figur des betenden h. Francıscus, darüber unter
einem Dreipass die h. Jungfrau in halber Figur mit dem Christus
knaben.
+ S’. FRA(T)RVM : MINOR(VM) - IN - HILDENSEM.
Domstift Nr. 335.
46. Moritestift, das kleinere Siegel, zuerst 1294 nachweisbar.
Der h. Mauritius stehend in ganzer Figur in Rüstung, in der Rechten
das Banner haltend, in der Linken das Schwert, links neben ıhm
steht der Schild. Zu seiner Teechten kniet Bischof Hezilo mit dem
Stabe, dem Heiligen die Kirche darbietend.
+ S'. ECCE - SCI- MAURITI : MONTIS : HILDEN - AD CAUSAS.
Moritzstift Nr. 69.
47. Propst Volrad des Moritzstiftes (1960—1302). Der
h. Mauritius mit Mantel, der auf der rechten Schulter zusammen-
gehalten wird, ın der Rechten das Banner haltend, in der Linken
den Schild, der einen Querbalken zeigt (das Wappen der von Tossem?),
zu seiner Rechten kniet der Propst.
+ S. VOLRADI PPOSITI SCI - MAVRICII HILD'NSEMEN.
Domstift Hildesheim Nr. 302.
48. Otto Graf von Wohldenberg, Propst des Moritzstiftes
(1302—10). Der h. Mauritius stehend in ganzer Figur nach vorn
mit Rüstung und Mantel, in der Rechten das Banner, in der Linken
den mit dem Wohldenberger linksschrägen Turnierkragen versehenen
Schild haltend, rechts neben ıhm der Propst knieend, zu dem der
Heilige herabblickt.
+ S’ OTTONIS PPOSITI SCI MAURICII HILDENSEMEN.
Domstift Hildesheim Nr. 453.
49. Ludeger von Kemme, Dechant des Moritestiftes
(1282—1307). Der h. Mauritius in. ganzer Figur, in. der Rechten
das Banner haltend, die Linke auf den neben ihm stehenden Schild
gelegt, der das Kemmesche Wappen (drei Lilien, 2:1) zeigt; eu seiner
Rechten kniet der Dechant.
T S. LVDEGERI DECANI SCI MAVRICH HILDEN.
Moritzstift Nr. 47.
947
50. Ludeger von Kemme, Kanoniker des Morttzstiftes
(1265—67). Ueber einem Rundbogen die h. Jungfrau sitzend, auf
dem linken Arme den Christusknaben, in der Rechten eine Lalie
haltend ; zu beiden Seiten Sterne. Unter dem Rundbogen die halbe
Figur des betenden Kanonıkers. 7
1 AVE MARIA : LVDE(G)ER? - GRACIA PLEN.
Maria-Magdalenenkl. Nr. 78.
81. Ludeger von Grasdorf, Kanoniker des Moritzstiftes
(1302—08). Der h. Mauritius in ganzer Figur mit Banner und
Schild.
T S. LVDEGERI - CAN - MON(TIS) SCI MAVRICH.
Marienrode Nr. 132.
52. Kl. Derneburg, erscheint mit dem Bd. II Tafel VIII
Nr. 34 gegebenen mehrfach zusammen, wie auch hier, und ıst wohl
das ursprüngliche Siegel des dem h. Andreas geweihten Gotteshauses,
das beibehalten wurde neben dem Siegel des 1213 von Holle nach
Derneburg verlegten Komventes.
T S. S. ANDREE - IN - DERNEBORCH.
Kl. Derneburg Nr. 51.
53. Vgl. zu Nr. 35.
54. Propst Johann des Kl. Derneburg (1266—80). Der
Propst in ganzer Figur, in der Linken ein Buch haltend, die Rechte
segnend erhoben.
+ S. PREPOSITI - IOHS - IN - DERNEBVRICH.
Kl. Derneburg Nr. 23.
55. Propst Luder des Kl. Escherde (1285— 1308). In
einer Nische die Gottesmutter mit dem Christusknaben auf dem Arm,
darunter links Johannes ewangel. mit Palmzweig in der Rechten und
Buch in der Linken, der Patron des Kl. Escherde, daneben Johannes
baptist. mit dem Lammgottesbilde auf kreisrunder Tafel.
S. LVIDERI : PREPOSITI - IN - ESCHERTHE :
Kl. Escherde Nr. 113.
60*
948
586. Propste: des Kl. Heiningen. Der h. Petrus 1m de:
Linken den Himmelsschlüssel, in der Rechten ein kleines Kre:
haltend. Vor ihm knieend der Propst.
S. PREPOSITI - ECCLIE IN HENIGGE.
Kl. Heiningen Nr. 47.
B7. Propst Johann von Lamspringe (1295—1310). Der
h. Adrianus in ganzer Figur stehend, in der Rechten ein Schwert,
in der Linken einen Palmzweig haltend.
T S. IOHIS - PPOI - IN LAMESSPRINGE.
Kl. Escherde Nr. 112.
58. Abteisiegel des Kl. Marienrode. Der Heilige mtt dem
Hirtenstabe, der anscheinend keine Inful trägt, dürfte der Abt Bern
hard von Clairvaux sein, der Haupthetlige aller Cistercienserklöster.
+ 8’ ABBATIS - NOVALIS . SCE MARIE.
Escherde Nr. 83.
59. Riicksiegel des vorigen. Die h. Jungfrau sitzend mit dem
Christusknaben auf dem Schosse, mit der Rechten vor der Brust ee
Blume haltend.!)
1 9TRAS'. NOVALIS : SCE MARIEV:
Escherde Nr. 83.
60. Kl. Ringelheim. Die Kópfe der beiden Patrone des
Klosters, der h. Abdon und Sennes in der Glorienkrone des Himmels.
Zwischen beiden wohl das Schwert, mit dem sie gemeinsam hingerichtet
wurden und das dekorativ zu einem monogrammalischen Symbol aus-
gewachsen ist, indem unter dem Schwerlgriff die Anfangsbuchstaben
der Namen der Heiligen A und S verschlungen sind und indem
oben das Schwert mit dem siegreichen Kreuze gekrönt ist.
1 ABDON . SENNES t PATRONI - IN RINGELEM.
Domstift Hildesheim Nr. 400.
61. Abt Detlev von Ringelheim (1306—07). Der Abt in
halber Figur, in der Rechten den Stab, in der Linken eim Buch
haltend, darüber neben einander die gekrönten Köpfe der Patrone
Abdon und Sennes.
1 S. THETLEVI - ABBATIS . IN - RINGELEM.
Neues Hospital Nr. 19 im Stadtarchiv zu Goslar.
I) Vgl. die Bemerkung zu Nr. 62.
949
62. Heinrich von Mulmke, Propst von Wöltingerode (1299).
Lamm mit Fahne.
(S’.) HEINRICI DE MVLBEK(E).
Kl. Wöltingerode Nr. 60 als Rücksiegel des Konventssiegels.!)
63. Abteisiegel des Kl. Wöltingerode (1290). Auf einem
Baume das Nest des Pelikans, in welchem dieser seine Jungen füttert,
indem er seine Brust zerfleischt.
t S’. ABBATISSE DC?) WOLTIGERODE.
Stadt Goslar Nr. 68 im Stadtarchiv zu Goslar.
I) Das Konventssiegel wie das Band II, Tafel 10 Nr. 40. Es mag hierbei
auf die Bemerkung in Nr. 1136 oben S. 559 aufmerksam gemacht werden, wonach
die Cistercienserklöster statutenmässig kein Konventssiegel führen sollten, wie denn
auch das Kl. Marienrode nur ein contrasigillum hatte, vgl. Nr. 59. 3) So!
^9- nr — f En
lt ctc md
Tafel I.
1. Erwählter Otto
4, Bischof Siegíried
(1279-1310)
Bischof Otto
(1274— 79).
3.
5. Dompropst Volquin v. Schwalen
(1274— 76).
2. Erwählter Otto (1265—74).
,
12. Domdech. Arnold v. Warberg ff
(1282—1303). I
8. Dompropst Arnold v, Warberg
(1303— 04).
7. Dompropst
Gebhard v. Querfurt
(1290— 1301).
Tafel |]
10. Domdech. Joh. v. Schildesch
ra (1260—76).
11. Domdech. Lippold (1277—81)
Tafel II
a
Wess15. Domkantor Bruno
"c (1283—90)
14. Domkantor Johann
v. Medem (1278— 8&6).
13. Domdechant Heinrich v. Wohlden-
berg (1303 — 10).
, Wohldenberg
. 1299—1303). 15. Domkellner Johann,
- auch Propst v. Oelsburg
(1298).
17. Domkellner Johann
19. Domkellner Otto
(1288 — 98). | :
20. Domschol. Hoier
v. Hohenbüchen
(1264—82).
21. Domschol. Bernhard v. Dorstadt 16. Domkantor Bernhard v. Meinersen
(1291 —1309).
(1282— 1309).
Tafel I
| 23, Domherr Bernhard v. Dorstadt 2
-—— el 24. Domherr Ernst v. Hagen
22. Domherr Friedrich v. Adensen (1296 - 1308).
(1283—1310).
27. Domherr Jordan
(1275).
le a
v. Blankenbur :
26. Domherr Johann v. Rhoden ( , 30. Domherr Lippold
(1289—1304). v. Stöckheim (1289 — 1308).
Tafel V
33. Domherr Heinrich v. Wohldenberg
(1264— 1304).
32. Domit rr Hermann
v. Warberg (1303—09).
37. Propst Bertold des Bartholomaei-
stiftes (1305 - 09).
36. Propst Hermann
des Bartholomaeistiftes
(1280 —91).
38. Dietrich v. Adensen, 39. Gebhard v. Querfurt,
Propst des Kreuzstiftes Propst des Kreuzstiftes
(1270— 84). (1284 —99).
Tafel VI.
42. Abt Hildebrand
des Godehardikl.
Prior der Dominikaner
40.
9
E
2
e
siu
i
<<
=
des Godehardikl.
44. Heinrich v. Wendhausen,
Abt des Michaeliskl. (1298—1331).
(1260 —97).
43. Abt Ernst des Michaeliskl.
Tafel V|
49. Ludger v. Kemme, 7
Dechant des Moritzstiftes fem e?
(1252—1307). 45, Kollvent
der Minoriten.
46. Moritzstift
(selt 1294).
47. Propst Volrad des Moritzstiftes 48. Otto v. Wohldenberg,
(1260— 1302). Propst des Moritzstiítes
(1302—10).
-—— ^
50, Ludger v. Kemme,
Kanon. d. Kreuzst. (1265— 67).
51. Ludger v. Grasdorf,
Kanon. d. Moritzstiftes
(1302 — 08).
53. Dechant Ludolf d. Andreasst.
(1304—09)
u
57. Propst Johann d. Kl. Lamspringe.
(1295—1310).
Tafel VII
55. Propst Luder d. Kl. Escherde
(1285 — 1308).
56. Propstei des Kl. Heiningen.
| Tafel
61. Abt Detlev des Kl.
Ringelheim (1306— 07).
E 62. Viri V. du E
ost v. Wölt Ik 2090).
opst v. Wültingerode (1299) 63. Abtei des Kl. Wöltingerode
( 1290),
59, Rücksiegel von No. 58.
IX
5
Phot. und Druck von F. H. Bódeker in Hildesheim.
HIN
3 2044 054 412 424
ee
054 412 424
m
* rd E gi ir .. .
Áo x* Id. 42